Gemeenteraad Voordracht

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 09 juli 2025 Van Datum Portefeuille Agendapunt

De leden 22 april 2024 Openbare Ruimte en Groen (33) A24 Onderwerp

Instemmen met het gewijzigde initiatiefvoorstel Stop reclame die bijdraagt aan de klimaatcrisis van de leden Van Pijpen en Bakker en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het initiatiefvoorstel ' van de leden Van Pijpen en Bakker van 22 april 2024 en gewijzigd op 18 juni 2025; mede gezien de behandeling van het initiatiefvoorstel in de raadscommissie MOW van 20 maart 2025 en 26 juni 2025; 1. fossiele reclame en vleesreclame in de openbare ruimte van Amsterdam te verbieden door: 2. in de APV onder artikel ‘Artikel 1:1’ de volgende leden toe te voegen: “Fossiele reclame is handelsreclame waarmee kennelijk wordt beoogd de volgende producten en/of diensten aan te prijzen: fossiele brandstoffen, vliegvakanties, vliegtickets, gascontracten, grijze stroomcontracten, cruisereizen en/of voertuigen met een brandstofmotor.” “Vleesreclame is reclame voor producten bestaande uit hele of delen van dode dieren bedoeld voor menselijke consumptie.” 3. in de APV onder ‘Artikel 4:10’ het volgende lid toe te voegen: “Fossiele reclame en vleesreclame, die zichtbaar is/zijn vanaf een voor het publiek toegankelijke plaats, is verboden, tenzij het gaat om: bedrijfsnamen, bedrijfslogo’s en reclames aan of in de directe nabijheid van het pand waar de activiteiten plaatsvinden waar de reclame betrekking op heeft; wegwijzers op bedrijventerreinen.” 4. in de APV onder Artikel 6:1, het eerste lid, het nieuwe lid over het verbod op fossiele reclame en vleesreclame toe te voegen aan de opsomming in de sanctiebepaling. 5.

deze verordening in werking te laten treden op 1 januari 2026. 6. het college opdracht te geven het huidige door hen vastgestelde beleid overeenkomstig dit voorstel aan te passen. 7. het college opdracht te geven de exploitanten van reclamedragers in Amsterdam te wijzen op de wijziging in de plaatselijke verordening en het gemeentelijk reclamebeleid, teneinde fossiele reclames en vleesreclames in onder andere ov-stations, haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer, vrijstaande reclamevitrines, billboards en andere toepasselijke plekken te weren. Zo hebben de exploitanten ruim de tijd om zich op de aanpassing van de regelgeving voor te bereiden.

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

8. bij het Rijk erop aan te dringen om tot een landelijk verbod op fossiele reclames en vleesreclames te komen. Het landelijke verbod zou niet alleen in de buitenruimte, maar ook in de (social) media, culturele en educatieve instellingen en sport dienen te gelden. 9. het college te verzoeken om in het eerste kwartaal van 2026 de voortgang van de genoemde acties aan de raad mee te delen. 10. het college te verzoeken om in het aangekondigde gewijzigde beleidskader buitenreclame, dat nog in 2025 wordt aangeboden aan de gemeenteraad, op te nemen dat reclame voor of door bedrijven in de kolen-, olie- of gassector en luchtvaartsector wordt geweerd. 11. en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel. Wettelijke grondslag

artikel 147a, eerste lid van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel

Introductie Wereldwijd bevinden we ons in een klimaatcrisis. De Aarde is zodanig onnatuurlijk aan het opwarmen dat dit catastrofale gevolgen heeft voor onze samenleving en de natuur: hittegolven, droogte, bosbranden, tekort aan drinkwater, mislukte oogsten, stormen en overstromingen. In veel landen gaat het om leven of dood. Ook in Amsterdam krijgen we in steeds grotere mate te maken met de gevolgen van klimaatverandering. Het is geen kwestie meer van óf maar van wannéér de volgende extreem hete en droge zomer voor de deur staat met ongezond hete pleinen, verpieterde parken en verergerde luchtvervuiling op straat. De noodzaak om in actie te komen voor een leefbare toekomst is groot. Het voltallige College van B&W omschrijft deze urgentie, alle opgaven en de uitdagingen in het visiedocument ‘Onze Stad van Morgen -duurzame toekomst gemeente Amsterdam’. Hierin wordt de toewijding vastgelegd om ‘alles op alles te zetten’ om klimaatverandering tegen te gaan. De stad ondergaat drie transities: naar duurzame energie, naar een circulaire economie en naar een groene, gezonde stad. Een belangrijk onderdeel van de aanpak is het verminderen van de CO2-uitstoot waar de gemeente invloed op heeft. Het streven is om 60% minder uit te stoten in 2030 ten opzichte van 1990 en om in 2050 helemaal geen uitstoot meer te veroorzaken.

Daarvoor zijn er bijvoorbeeld plannen om in de stad uiteindelijk helemaal geen verkeer toe te staan dat rijdt op verbrandingsmotoren met fossiele brandstoffen. Behalve schadelijk voor het klimaat, zijn de emissies die vrijkomen ook schadelijk voor de gezondheid; aanpak van luchtvervuiling leidt tot verbetering van de gezondheid van Amsterdammers waardoor ze langer én in betere gezondheid kunnen leven. Ten behoeve van het klimaat, het milieu en de volksgezondheid is het van belang dat er minder fossiele consumptie plaatsvindt en dus dat die consumptie niet met reclames wordt aangejaagd. Er is een direct verband tussen de verbranding van fossiele brandstoffen en de bijdrage aan gevaarlijke klimaatverandering. Volgens het IPCC[1] hangt maar liefst 40-70% van de reductiedoelstelling voor het klimaat tot 2050 af van de verandering in consumptiepatronen.[2] Volgens de fracties van GroenLinks en de Partij voor de Dieren strookt de noodzaak van die gedragsverandering niet met het toestaan van reclames die aansporen tot een grotere consumptie van fossiele producten. Reclames die zorgen voor meer fossiele consumptie en daarmee de verbranding van fossiele brandstoffen leiden ook tot negatieve effecten voor het milieu (bijvoorbeeld door de uitstoot en

2 Gegenereerd: v1.15

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

depositie van stikstof) en de volksgezondheid (direct door luchtvervuiling en indirect door klimaatverandering). Ten eerste leidt luchtvervuiling tot een groter risico op diverse vormen van longziekten, zoals astma, COPD en longkanker. Verder leidt luchtvervuiling ook tot een groter risico op hart- en vaatziekten, dementie en vroeggeboorten. Bij kinderen schaadt ongezonde lucht de ontwikkeling van de longen en hersenen. Ieder jaar zijn veel vroegtijdige overlijdensgevallen te wijten aan luchtvervuiling. Ten tweede heeft klimaatverandering negatieve effecten op de volksgezondheid. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de effecten van klimaatverandering op de gezondheid nu al optreden.[3] De aanwezigheid van deze schadelijke effecten op mensen in Amsterdam is een reden voor additionele beleidsmaatregelen. Ook los van fossiele consumptie richt de gemeente zich op het bevorderen van duurzamere consumptiepatronen. Binnen de aanpak is ook één van de prioriteiten te komen tot duurzamere consumptie en productie van voedsel, met een aanpak die uiteen is gezet in de ‘Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026 -Hoe voeden we de stad klimaatneutraal en circulair?’. Hierin wordt benadrukt dat de huidige mate van dierlijke consumptie onhoudbaar is.

We hebben een overschakeling nodig van dierlijke naar plantaardige eiwitten, want dit “verlaagt de milieudruk van voedselproductie: het vermindert de enorme hoeveelheid water die nodig is, verlaagt de broeikasgasemissies, vermindert landgebruik en uitputting van de oceanen”. Onderdeel van de voedselstrategie is de verschuiving naar de consumptie van meer plantaardige en minder dierlijke eiwitten. Zoals onder meer blijkt uit het rapport van de Gezondheidsraad wordt een belangrijk deel van de milieu- en klimaatimpact van het Nederlandse voedingspatroon veroorzaakt door dierlijke voedingsmiddelen.[4] Naar schatting kan de verschuiving naar een voedingspatroon met 60% plantaardige en 40% dierlijke eiwitten leiden tot een afname van ongeveer 25% in impact ten opzichte van het huidige voedingspatroon, zowel wat betreft de uitstoot van broeikasgassen als voor het landgebruik.[5] Uit onderzoek van de gemeente Amsterdam blijkt dat er een substantiële impact is van de consumptie van dierlijke eiwitten.[6] De verschuiving naar plantaardige eiwitten gaat nu nog te langzaam.

Momenteel is slechts 42% van de geconsumeerde eiwitten in Nederland plantaardig.[7] Een verschuiving naar een hogere consumptie van plantaardige eiwitten zou daarom bijdragen aan de gezondheid,[8] en de negatieve druk verminderen op het milieu en het klimaat.[9] Bovendien draagt een meer plantaardig eetpatroon bij aan het welzijn van dieren. Ook deze omstandigheden pleiten voor het beperken van reclames die dergelijke consumptie aanjagen. De noodzaak om fors in te zetten op deze terreinen wordt breed gedeeld, en heeft betrekking op alle beleidsterreinen en verantwoordelijkheden van de Gemeente Amsterdam. Er is een gemeentelijk belang bij het beperken van fossiele consumptie die bijdraagt aan klimaatverandering en schade aan de volksgezondheid. Dat betekent dat er ook een gemeentelijk belang is bij het beperken van (reclame-)uitingen in de openbare ruimte die oproepen tot meer consumptie van deze producten. Reclame werkt, dus reguleren is nodig Er is veel onderzoek gedaan naar de effecten van reclame en de wijze waarop dit het consumptiegedrag van burgers aanjaagt. Dat het effect heeft blijkt natuurlijk alleen al uit de gigantische bedragen die erin om gaan. Zo had JCDecaux, één van de grote reclame exploitanten ter wereld én ook actief in Amsterdam in 2022 een mondiale winst van bijna €3,5 miljard (!).

Het feit dat alle exploitanten betalen aan gemeenten voor het recht om reclame te laten zien is ook veelzeggend. Er bestaat een sterk verband tussen reclame en consumptiegedrag met sterk ongewenste effecten. Reclames zijn naar hun aard gericht op het vergroten van vraag voor producten van de adverteerder.[10] De consumptie van fossiele producten gaat gepaard met de uitstoot van

3 Gegenereerd: v1.15

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

schadelijke stoffen zoals broeikasgassen, stikstof en luchtvervuiling zoals fijnstof. Die uitstoot draagt bij aan klimaatverandering en een slechtere luchtkwaliteit, en heeft daarmee negatieve effecten op het welzijn en de gezondheid – waaronder die van inwoners en bezoekers van Amsterdam. Reclame in de openbare ruimte (ook wel: buitenreclame) is uitermate effectief voor het beïnvloeden van consumptiepatronen. Dat gebeurt grotendeels ook onbewust. Onderzoek van de reclamebranche bevestigt dat. Proefpersonen liepen een route door de stad waar, zonder dat zij dit wisten, onderweg chocoladereclame was neergezet. Daarna gingen ze naar de supermarkt en kochten zij allen precies die chocolade waar de reclame over ging.[11] In het Verenigd Koninkrijk is onderzoek gedaan naar de bijdrage van reclame aan de CO2 uitstoot.[12] Gemeten werd hoeveel meer emissie werd gerealiseerd door de gestegen verkoop van producten als gevolg van reclame. En de uitkomsten waren – in onze optiek – schokkend. Reclame voegt 28% toe aan de jaarlijkse CO2 footprint van elk individueel persoon in het Verenigd Koninkrijk. Er is geen reden om aan te nemen dat in Nederland veel anders is. Integendeel: uit diverse rapporten van Nederlandse onderzoeksinstellingen (zie ook hieronder) blijkt dat ook in Nederland het effect van reclame op consumptie aanzienlijk is.

Daarbij constateert de gemeente dat reclame een normaliserend effect heeft op (de consumptie van) het betreffende product.[13] Dat werkt ondermijnend op het overheidsbeleid gericht op de beperking van de consumptie daarvan. Hoe sterker de normalisering van fossiele producten, hoe lastiger het zal zijn om de consumptie van deze producten in te perken. Dat betekent ook dat het lastiger wordt voor de gemeente om haar klimaatdoelstellingen te behalen gericht op een lagere uitstoot van broeikasgassen. Reclame heeft dus veel effect. Op het gedrag van mensen én op de uitstoot van CO2 met alle ernstige gevolgen van dien voor het klimaat en gezondheid. Gelet op het effect van reclame staat het toestaan van reclame voor fossiele producten in de openbare ruimte haaks op de doelstellingen van de gemeente. Er is dus alle reden voor een verbod op dergelijke reclames. Ook diverse organisaties, adviesorganen en wetenschappelijke publicaties wijzen op het belang en de effectiviteit van een verbod op reclame.

De initiatiefnemer verwijst naar publicaties van onder meer TNO,[14] de Wetenschappelijke Klimaatraad,[15] het Planbureau voor de Leefomgeving,[16] de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid,[17] de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur[18] en CE Delft.[19] Een commissie van 12 (gedrags)wetenschappers noemt een verbod op fossiele reclame zelfs een essentiële maatregel,[20] waarbij zij opmerken dat er (uiteraard) ook andere maatregelen nodig zijn. Deze adviezen zijn mede relevant voor de lokale overheid, omdat reclames in de openbare ruimte van de gemeente oproepen tot meer consumptie. Ook andere organisaties bevestigen het belang van een verbod op fossiele reclame. Zo is de Global Climate and Health Alliance, een wereldwijd netwerk van meer dan 200 gezondheidsorganisaties, waaronder de WHO, helder over het belang van een reclameverbod. De organisatie roept op tot “proven public health measures to be applied to fossil fuels as for other health harming commodities such as tobacco”, waarbij een van de aanbevolen maatregelen is: “Ban fossil fuel advertising”.[21] Reclame in Amsterdam - de duurzame koploper?! Amsterdam is in vele opzichten wereldwijd een duurzame en progressieve koploper. Al in december 2020 werd een motie op initiatief van GroenLinks aangenomen genaamd ‘Amsterdam vrij van fossiele reclame’, met steun van de PvdA, de Partij voor de Dieren, DENK en de SP.

De motie stipt aan dat er nog volop reclame wordt gemaakt voor producten en diensten die het gebruik van fossiele brandstoffen aanjagen, terwijl dit niet past bij het duurzaamheidsbeleid van Amsterdam. Expliciet noemt de motie de voorbeelden van vliegvakanties en bedrijven die primair werken in de kolen- en

4 Gegenereerd: v1.15

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

oliesector. De raad riep met deze motie op om te onderzoeken hoe reclame en marketingevenementen voor fossiele producten kunnen worden teruggedrongen in de openbare ruimte. Het gevolg van deze motie was dat er vanaf mei 2021 in de Amsterdamse metrostations geen reclame meer te zien is voor producten waar fossiele brandstof voor nodig is. Dus geen reclame meer voor benzineauto’s of vliegtickets. Amsterdam was de eerste stad ter wereld die deze stap nam. Hierna volgen verschillende steden van Zwolle tot Stockholm en van Amersfoort tot Yarra in Australië met vergelijkbare beperkingen en verboden op fossiele reclame in de openbare ruimte.[22] Het meest recente voorbeeld is Zwolle die op 16 juni 2025 besloot het verbod op fossiele reclame in de APV te gaan opnemen.[23] In Nederland namen vele steden het voortouw met een uitbreiding van het verbod. Haarlem was de eerste stad die ook een verbod op vleesreclames instelde en vulde Groningen het verbod aan met vlees- en alcoholreclames[24]; Bloemendaal vulde het verbod aan met vlees- en zuivelreclames[25]; de Utrechtse gemeenteraad sprak uit om ook geen reclame meer te willen voor vlees- gok- en alcoholreclames.[26] In de tussentijd was er vanuit Amsterdam, vanuit het College en de Raad, veel steun voor het verruimen van de impact van een reclameverbod op fossiele producten.

Door lopende contracten zijn er nog geen volgende stappen genomen en is Amsterdam dus helaas achtergebleven. Het is vooralsnog gebleven bij een convenant met de aanbieder van reclames in metrostations om een (zeer) beperkt aantal reclames waar fossiele brandstof een rol speelt te beperken. De wens van College en van de gemeenteraad om een klimaatvriendelijk reclamebeleid te voeren is vooralsnog dus onvoldoende zichtbaar in de stad. Nog steeds hangt de openbare ruimte van de stad er vol mee. Behalve reclame voor producten van de fossiele industrie wordt iedereen die zich door Amsterdam verplaatst via reclame verleid om vleesproducten te nuttigen. Reclame voor hamburgers en chickenwings vliegen je om de oren. De motie van Amsterdam heeft wereldwijd enorme impact gehad. Het heeft de weg bereid voor vele andere gemeenten in de wereld om aan de slag te gaan met een duurzaam reclamebeleid. Inmiddels is Amsterdam, ongewenst, in de achterhoede terechtgekomen. Het is daarom tijd voor de volgende stappen. De indieners zien twee belangrijke stappen: het aanscherpen van de definitie van nietduurzame reclame én het opnemen van de beperkingen in de APV. De fracties van GroenLinks en de Partij voor de Dieren vinden dat het tijd is om via het gemeentelijke reclamebeleid alles op alles te zetten om klimaatverandering tegen te gaan.

Dit voorstel is er daarom op gericht om in de gehele openbare ruimte fossiele- en vleesreclame onmogelijk te maken via een wijziging van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Amsterdam neemt hiermee een volgende belangrijke stap voor een rechtvaardig en duurzaam beleid. Waarom in de APV: de juridische context Zoals hierboven aangegeven is er een brede consensus over de bijdrage die een reclameverbod kan opleveren. Maar liefst zes adviesorganen én een aantal wetenschappers die daarover advies uitbrachten stellen dat reclame voor producten die schadelijk zijn voor het klimaat moeten worden verboden.[27] De rapporten van de Wetenschappelijke Klimaatraad en de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur verwijzen expliciet naar het weren van reclames in de lokale openbare ruimte, wat primair de bevoegdheid is van de gemeente. Mede gelet op het gemeentelijke belang dat hierbij betrokken is, is er reden om op lokaal niveau regels te stellen. Er zijn verschillende manieren om reclame-uitingen te verbieden in de openbare ruimte. Dat kan via een plaatselijke verordening (de publiekrechtelijke weg) of via contracten met exploitanten (de privaatrechtelijke weg). In dit initiatiefvoorstel kiezen GroenLinks en de Partij voor de Dieren bewust voor opname in de APV als instrument; de publiekrechtelijke weg.

Het initiatiefvoorstel kiest voor de publiekrechtelijke route vanwege de volgende redenen. Ten eerste zijn de geschetste problemen die gepaard gaan met fossiele consumptie zodanig urgent dat de initiatiefnemer onvoldoende reden ziet om te wachten tot de huidige contracten van de 5 Gegenereerd: v1.15

VN2025-010054 griffie andreas 2

RAAD gemeente zijn afgelopen en pas daarna nieuwe, aangepaste contracten aan te gaan. Het instrument van een plaatselijke verordening heeft dus sneller effect. Ten tweede heeft een reclameverbod in de plaatselijke verordening een breder bereik, omdat het in beginsel alle reclame-uitingen in de openbare ruimte betreft en niet enkel de reclame-uitingen die worden getoond op basis van een contract met de gemeente. Bovendien schept APV schept de duidelijkheid en creeërt een ‘level playing field’ voor alle betrokkenen; exploitanten van reclame-uitingen en de reclamemakende bedrijven. Een reclameverbod via de APV is rechtmatig. De gemeenteraad is bevoegd om verordeningen te maken of aan te passen die de raad nodig acht in het belang van de gemeente (artikel 149 Gemeentewet). Uit het voorgaande blijkt dat een verbod op fossiele reclame in de openbare ruimte het publieke belang van de gemeente dient. De gemeente heeft dan ook de bevoegdheid om reclame-uitingen in het openbare domein te verbieden. Het betreffende belang voor de gemeente hangt samen met doelstellingen op het gebied van het milieu, het klimaat en de lokale volksgezondheid. Gelet op dit openbare en lokale belang voldoet het reclameverbod dus aan de “ondergrens” voor het stellen van regels. Ook voldoet het reclameverbod aan de “bovengrens” voor het stellen van regels.

Er is namelijk geen regelgeving op Europees, nationaal of provinciaal niveau die deze kwestie al uitputtend regelt. Er is dus geen sprake van hogere regelgeving die in de weg staat van het reclameverbod. Het is overigens niet nieuw om regels te stellen voor reclame in de APV. De openbare ruimte is per definitie publiek en in de APV worden allerhande zaken vastgelegd over de inrichting en verboden in de openbare ruimte. Reclame in de openbare ruimte, en wat daarin wel of niet mag, is dan ook al een onderdeel van de APV. Verder is het reclameverbod gerechtvaardigd omdat het passend, noodzakelijk en evenredig is. Het reclameverbod is gericht op het beschermen van publieke belangen gerelateerd aan klimaat, milieu en de volksgezondheid. Wij zien het reclameverbod als een belangrijke maatregel voor het beperken van de consumptie van fossiele producten, mede in het licht van het normaliserende en beleidsondermijnende karakter van fossiele reclames. Er zijn dus gegronde redenen voor de maatregel. Uit de bovenstaande uitleg en genoemde publicaties blijkt bovendien dat het reclameverbod een passende, noodzakelijke en evenredige maatregel is.

Het reclameverbod is een evenredige maatregel gelet op het aanzienlijke belang dat de doelstellingen op het gebied van klimaat, milieu en volksgezondheid worden behaald en eveneens gelet op de noodzaak om binnen het beschikbare instrumentarium maatregelen te nemen in reactie op overmatige consumptie van fossiele producten. De gemeente mag de betrokken publieke belangen laten prevaleren boven de (financiële) private belangen van aanbieders die fossiele producten verkopen. Maatregelen die gericht zijn op het beperken van de consumptie van fossiele producten, kunnen naar hun aard een effect hebben op bedrijven die uitsluitend of vooral dergelijke producten (blijven) aanbieden. Het Reclameverbod maakt het daarbij makkelijker voor bedrijven om duurzamere keuzes onder de aandacht te brengen, zoals duurzamere vakanties of groene stroomcontracten. Dat kan een extra impuls geven voor aanbieders om sneller over te stappen naar een duurzamer businessmodel.[28] Voor de proportionaliteit is verder relevant dat het Reclameverbod enkel gaat over reclames voor de hierboven genoemde fossiele producten. Het bevat geen verbod op de fossiele producten zelf. Verder gaat het Reclameverbod uitsluitend over de reclames in de openbare ruimte, omdat die binnen de invloedssfeer van de gemeente vallen. Hieronder vallen ook OV-stations.

Het Reclameverbod heeft geen betrekking op fossiele reclame die bijvoorbeeld via print, radio, tv of digitaal in de gemeente wordt verspreid. Wel wordt in het voorstel het college opgeroepen het Rijk hierop aan te spreken. Ook voorziet het initiatiefvoorstel een clausule waardoor bedrijfsnamen, logo’s en reclames aan of in de directe nabijheid van winkelpanden bijvoorbeeld nog steeds mogelijk zijn. De bedrijfsvoering van deze bedrijven die een vestiging hebben in de gemeente wordt dus maar beperkt begrensd, namelijk alleen als zij reclame maken in de openbare ruimte die onder het verbod valt. Tegelijkertijd wordt zo wel een stap gezet om de klimaatcrisis aan te pakken. 6

Gegenereerd: v1.15

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

Het voorstel strekt tot reclame-uitingen in de openbare ruimte. Dit initiatief is niet bedoeld om het voor lokale ondernemers onmogelijk te maken om hun eigen etalage te benutten. Dat moet dan wel gaan om een feitelijke verkoop- of bedrijfslocatie. Daarvoor stellen we een uitzonderingsbepaling voor, voor zover dat nodig is. Diverse juridische analyses bevestigen dat het mogelijk is om (fossiele) reclames te weren, en dat een dergelijke regeling gerechtvaardigd kan worden onder het EU-recht en het EVRM. Dat blijkt onder meer uit het memorandum in opdracht van Circulaw,[29] artikelen in juridische tijdschriften.[30] [31] en diverse andere publicaties.[32] Onlangs heeft de rechtbank Den Haag bevestigd dat het juridisch mogelijk is voor de gemeente om fossiele reclames te weren. Die uitspraak kwam voort uit de beslissing van de gemeenteraad van Den Haag om in de APV een verbod op fossiele reclames op te nemen met ingang van 1 januari 2025. Hierop heeft de reisbranche een kort geding aangespannen om de APV onrechtmatig te verklaren.

Bij vonnis van 25 april 2025 heeft de rechter alle vorderingen, zoals die op basis van toepassing van ‘vrijheid van meningsuiting’ en ‘het gelijkheidsbeginsel’ alsmede alle (andere) EU-wetten zijn gedaan afgewezen en is de Gemeente Den Haag in het gelijk gesteld in hun besluit tot aanpassing van de APV en het daarin opnemen van een reclameverbod.[33] Na deze gerechtelijke uitspraak zijn ook in Utrecht, Delft, Nijmegen, Leiden en Zwolle besluiten genomen om het verbod op fossiele reclame in de APV op te nemen. Het voorgaande bevestigt dat het verbieden van bepaalde uitingen in de openbare ruimte gerechtvaardigd kan worden. Het beperken van reclames is overigens niet uniek; dat is immers ook gebeurd bij het verbieden van tabaksreclame. En de bescherming van de gezondheid die daaraan ten grondslag ligt is ook aan de orde bij het verbieden van fossiele en vleesreclames. Als ingangsdatum voor de wijziging in de APV stellen wij voor 1 januari 2026. Verdergaande stappen De strijd tegen fossiele reclames gaat in stappen. En hoewel de fracties van GroenLinks en de Partij voor de Dieren zich ervan bewust zijn dat we eigenlijk geen tijd hebben om een langdurig proces van wetswijziging en juridisch getouwtrek te volgen, gezien de versnelling die de klimaatcrisis daarentegen kent, leven we ook in een politieke en rechtstatelijke context.

In bovenstaand voorstel onderbouwen we waarom en hoe een verbod van fossiele -en vleesproducten via de publiekrechtelijke weg, de APV, geregeld kan en moet worden. Voor het verbod op reclame van bedrijven die (bijna) volledig hun omzet halen uit fossiele energie lijkt er in de huidige context nog onvoldoende handvatten te bestaan om dat met een voldoende mate van juridische zekerheid in de APV te regelen, hoe graag we dat ook willen. De APV-bepalingen in de Gemeente Den Haag, waar nu jurisprudentie over is, betreft het verbod op reclame voor fossiele producten. Het voorgaande neemt niet weg dat dit wel privaatrechtelijk is te regelen, via opname in het beleidskader Buitenreclame en van daaruit in de afspraken die daarover worden gemaakt met de reclamebedrijven. Derhalve hebben we in beslispunt 5 opgenomen dat de Raad zich hierover uitspreekt en dit meegeeft aan het College om mee te nemen in het vernieuwde beleidskader wat binnenkort aan de gemeenteraad wordt aangeboden. Conclusie

7 Gegenereerd: v1.15

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

Het is tijd voor een volgende stap waarmee Amsterdam laat zien dat het ons ernst is met de aanpak van de klimaatcrisis. Een verbod op reclame, met juridische afdwingbaarheid, is daarbij een belangrijke stap nu uit diverse onderzoeken blijkt dat reclame grote impact heeft op het consumptiepatroon van mensen én dat het juridisch mogelijk is om dat in het document wat in onze stad bindende juridische kracht heeft, de APV, op te nemen. Indieners van dit voorstel kijken uit naar het debat en te nemen besluit hiervoor [1] The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), een onderdeel van de Verenigde Naties. [2] “The evidence is clear: the time for action is now. We can halve emissions by 2030.“, IPCC, 4 april 2022, ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6- wgiii-pressrelease/. [3] Memo “RIVM inbreng voor rondetafelgesprek Tweede Kamer (26 maart 2025) over de kosten en impact van klimaatverandering in Nederland”, 17 maart 2025, Tweede Kamer - Commissie Klimaat en Groene Groei, tweedekamer.nl/downloads/document? id=2025D12398. [4] Gezondheidsraad, Gezonde eiwittransitie (13 december 2023). [5] Gezondheidsraad, p. 6. [6] https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/milieu-effecten-van-materiaalgebruik-in-amsterdam2023. [7] https://www.wateetnederland.nl/resultaten/richtlijnen/plantaardig-eiwit. [8] Uitgaande van een gelijkblijvende calorie-inname. [9] Kamerstuk 31 532, nr. 271.

Zie ook het PBL-rapport Dagelijkse kost. Hoe overheden, bedrijven en consumenten kunnen bijdragen aan een duurzaam voedselsysteem: https://www.pbl.nl/publicaties/dagelijkse-kost-hoe-overheden-bedrijven-en-consumentenkunnenbijdragen-aan-een-duurzaam-voedselsysteem. [10] Het IPCC 2022 rapport verwijst naar reclame als een oorzaak voor een grotere consumptie van fossiele brandstoffen, zie ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf. [11] https://www.nabb.nl/experiment-buitenreclame-beinvloedt-keuzes-van-consumentenonbewust/ [12] Advertised_Emissions_Report_2021.11.16 [13] Het IPCC 2022 rapport beschrijft onder meer dat reclame het gebruik van luxeproducten zoals “long distance holidays” normaliseert, zie ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf. Ook de commissie van 12 (gedrags)wetenschappers wijst op het normaliserende karakter van reclames, zie rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/10/25/een-verbod-op-fossiele-reclame. [14] Paradies, G, & R. van den Brink, “Anders Consumere om klimaatdoelen te halen - een verkenning van manieren om het systeem te veranderen en hoe iedereen daaraan bij kan dragen”, februari 2023, TNO, open.overheid.nl/documenten/9b2b13e2-0b47-49bd-8f1eecd078ae5ea3/file.

[15] Advies van de Wetenschappelijke Klimaatraad, “Met iedereen de transities in - Richtinggevende keuzes voor een klimaatneutraal en klimaatbestendig Nederland”, advies ten behoeve van het

8 Gegenereerd: v1.15

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

Klimaatplan 2025-2035, 15 december 2023, WKR, p. 42, beschikbaar via wkr.nl/documenten/rapporten/2023/12/15/adviesrapport-met-iedereen-de-transities-in. [16] Rapportage van Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), “Integrale Circulaire Economie Rapportage 2023”, PBL, 2023, pbl.nl/publicaties/integrale-circulaire-economie-rapportage-2023. [17] Rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, “Goede zaken. Naar een grotere maatschappelijke bijdrage van ondernemingen”, WRR, 2023, p. 13, beschikbaar via wrr.nl/publicaties/rapporten/2023/09/14/goede-zaken. [18] Advies van de Raad voor leefomgeving en infrastructuur, “Weg van de Wegwerpmaatschappij”, Rli, november 2023, p. 41, beschikbaar via rli.nl/weg-van-de-wegwerpmaatschappij. [19] Rapport van CE Delft, De Vries, J., P. Bouwman, et al., “True Pricing van consumptiegoederen, van verborgen kosten naar zichtbare prijzen”, CE Delft, december 2024, tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025D07784&did=2025D07784. [20] Wetenschappelijk advies in reactie op debat in de Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 36200, XIII, nr. 122, Bouman, Bolderdijk, et al., “Een verbod op fossiele reclame: essentieel, maar niet voldoende”, 25 oktober 2023 rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/10/25/een-verbod-opfossiele-reclame.

[21] Beagley, J., “Cradle to grave: The health harms of fossil fuel dependence and the case for a just phase-out”, 2022, Global Climate and Health Alliance, p. 12, beschikbaar via climateandhealthalliance.org/wp-content/uploads/2022/07/Cradle-To-Grave-Fossil-Fuels-Brief.pdf. [22] https://www.worldwithoutfossilads.org/projects/ [23] https://www.duic.nl/politiek/fossiele-reclames-in-utrecht-al-vanaf-2026verboden/#:~:text=Een%20reclame%20van%20Shell%20aan,2026%20geweerd%20worden%20in% 20Utrecht. [24] https://www.rtvnoord.nl/nieuws/1094197/groningen-wil-af-van-vlees-en-vliegreclames-datheeft-een-negatieve-bijdrage [25] https://www.nhnieuws.nl/nieuws/326774/per-direct-verbod-op-vleesreclame-in-bloemendaalgemeente-is-trendsetter [26] https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3653470/geen-reclame-meer-voor-vlees-gokken-en-alcoholin-utrecht-maar-nog-wel-voor-vreemdgaan [27] https://verbiedfossielereclame.nl/factsheet-verbod-fossiele-reclame/ [28] W. McDowall & A. Underthun, “Advertising restrictions and sustainability transitions: does banning advertising of harmful products induce innovation in benign alternatives?”, Environmental Innovation and Societal Transitions, Volume 56, 2025, https://doi.org/10.1016/j.eist.2025.101000.

[29] https://openresearch.amsterdam/nl/page/105512/hoe-kun-je-reclames-met-een-negatievemilieu-impact-reguleren [30] https://verbiedfossielereclame.nl/advocaten-geen-juridische-barrieres-bij-gemeentelijk-verbodop-fossielereclame/#:~:text=Eerder%20betoogden%20juristen%20van%20consultancykantoor,kans%20make n%20bij%20de%20rechter.

9 Gegenereerd: v1.15

RAAD

VN2025-010054 griffie andreas 2

[31] Prof Ingo Venzke & dr. Laurens Ankersmit “The Legality of banning fossil ads”, European Law Blog, 2024 [32] Zie voor een overzicht: https://verbiedfossielereclame.nl/factsheet-verbod-fossielereclame/#juridisch [33] https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBDHA:2025:6874 Welke stukken treft u aan

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2025-041718

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2025-041726

250306 Bestuurlijke reactie IV Stop reclame die bijdraagt aan de Klimaatcrisis.pdf (pdf)

10 Gegenereerd: v1.15