Gemeenteraad Voordracht

VN2025-015817 rve waternet

RAAD Voordracht voor de raadsvergadering van 10 december 2025

Agendapunt

Water (excl. Varen) (34) 20

Datum besluit

4 november 2025

Portefeuille

Onderwerp

Vaststellen van een actualisering van het investeringskrediet uitbreiding langzame zandfilters drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1. Vast te stellen een actualisering van het kredietbesluit van 20 september 2023 voor de

uitbreiding van langzame zandfilters op de drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel van €65 miljoen naar €235 miljoen. 2. Kennis te nemen van de impact van de toegenomen exploitatielasten op de drinkwatertarieven in 2029. 3. Kennis te nemen van de brief van toezichthouder Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) (bijlage 1) die benadrukt dat in 2028 de drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel moet voldoen aan de wettelijke microbiologische infectierisico-eis. 4. Kennis te nemen van het van toepassing verklaren van de Regeling Grote Projecten (RGP) op de uitbreiding van langzame zandfilters op de drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel. 5. Kennis te nemen van de geheimhouding die op grond van artikel 87 van de Gemeentewet is opgelegd op bijlagen 2 tot en met 6. Dit in verband met de belangen genoemd in artikel 5.1, tweede lid, onder b van de Wet open overheid. De geheimhouding wordt opgelegd tot oplevering van het werk en uiterlijk tot 1 januari 2030. Wettelijke grondslag

Art. 5, tweede lid Gewijzigde financiële verordening Amsterdam 2023. Voor [...] investeringen die een bedrag van € 25 miljoen na aftrek van bijdragen van derden te boven gaan [...] legt het college voorafgaand aan het aangaan van verplichtingen een investeringsvoorstel en een voorstel voor een investeringskrediet aan de gemeenteraad ter vaststelling voor. Art. 169, eerste en tweede lid van de Gemeentewet 1. Het college en elk van zijn leden afzonderlijk zijn aan de raad verantwoording schuldig over het door het college gevoerde bestuur. 2. Zij geven de raad alle inlichtingen die de raad voor de uitoefening van zijn taak nodig heeft. Artikel 160 a en b van de Gemeentewet Het college is in ieder geval bevoegd: 1. het dagelijks bestuur van de gemeente te voeren, voor zover niet bij of krachtens de wet de raad of de burgemeester hiermee is belast; 2. beslissingen van de raad voor te bereiden en uit te voeren, tenzij bij of krachtens de wet de burgemeester hiermee is belast, een verplichting tot geheimhouding opleggen ten aanzien van informatie die bij dat orgaan berust. Artikel 87 van de Gemeentewet De raad, het college, de burgemeester en een commissie als bedoeld in hoofdstuk V kunnen op grond van een belang, genoemd in artikel 5.1, eerste en tweede lid, van de Wet open overheid, een verplichting tot geheimhouding opleggen ten aanzien van informatie die bij dat orgaan berust.

VN2025-015817 rve waternet

RAAD Bestuurlijke achtergrond

In de Toekomstvisie Drinkwater, goedgekeurd door de gemeenteraad van Amsterdam op 2 december 2021, is een uitbreiding van langzame zandfilters op Weesperkarspel aangekondigd. Hiertoe heeft de gemeenteraad op 20 september 2023 besloten om een investeringskrediet van € 65 miljoen beschikbaar te stellen voor de uitbreiding van deze langzame zandfilters op de drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel. Met de Voorjaarnota 2025 heeft de gemeenteraad in de investeringsbegroting tariefdiensten 20262029 (MIP) voor dit project een ruimte gereserveerd van €100 miljoen. Met de Begroting 2026 heeft de gemeenteraad in de investeringsbegroting tariefdiensten 2026-2029 (MIP) een ruimte van €235 miljoen gereserveerd voor dit project. Onderbouwing besluit

Ad 1 Vast te stellen een actualisering van het kredietbesluit van 20 september 2023 voor de uitbreiding van de langzame zandfilters op de drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel te actualiseren van € 65 miljoen naar € 235 miljoen. Deze actualisering is noodzakelijk, omdat een recente, onderbouwde en gevalideerde raming aantoont dat het eerder vastgestelde krediet ontoereikend is om deze voor de drinkwatervoorziening essentiële uitbreiding te realiseren. Het project Uitbreiding langzame zandfilters is gestart op 2 december 2022. Om de inzet van schaars technisch personeel te beperken, is destijds gekozen voor een Design & Construct-aanbesteding. Onder tijdsdruk en vanwege beperkte capaciteit bij externe ramingsbureaus zijn toen voorlopige kostenramingen opgesteld op basis van een schetsontwerp. Deze ramingen vormden de basis voor het kredietbesluit van 20 september 2023 en de actualisering van het meerjarig investeringsplan in de voorjaarnota 2025. Op advies van een gateway review en een marktconsultatie eind 2024 is besloten de Design & Construct-aanpak te vervangen door een klassieke bestekaanbesteding. Via een nieuwe raamovereenkomst voor ingenieursdiensten kon technisch personeel worden betrokken, waardoor Waternet het ontwerp en de kostenraming weer in eigen beheer kon uitvoeren. Deze herijkte raming, vastgesteld op 7 mei 2025, is zorgvuldig onderbouwd en gevalideerd.

De hogere uitkomst daarvan weerspiegelt de daadwerkelijke omvang en complexiteit van de noodzakelijke uitbreiding. Wat levert de bouw van de langzame zandfilters op? Door de uitbreiding met extra langzame zandfilters kunnen we 6 miljard liter drinkwater per jaar meer maken, bovendien kunnen we bij de productie het water nog beter zuiveren. Op die manier kunnen we in de toekomst voldoen aan de wettelijke infectierisico-eis. De maatregel draagt bij aan voldoende en betrouwbaar drinkwater voor Amsterdam en omgeving. Bovendien is deze uitbreiding een stap richting een duurzame toekomst voor de drinkwatervoorziening in Amsterdam, met technieken die zowel effectief als milieuvriendelijk zijn. Waarom zijn deze langzame zandfilters noodzakelijk? De uitbreiding met langzame zandfilters is noodzakelijk om te kunnen blijven voldoen aan de toenemende vraag naar drinkwater. Hiermee wordt de productiecapaciteit zodanig vergroot dat ook over tien jaar nog voldoende capaciteit beschikbaar is om te voldoen aan de wettelijke drukeisen en om nieuwe woningbouwlocaties aan te sluiten op het drinkwaternet. Op korte termijn kan de productiecapaciteit worden uitgebreid met circa 11 miljard per jaar, waarvan 6 miljard afkomstig is uit de uitbreiding van de langzame zandfilters en 5 miljard door de recente uitbreiding van de productiecapaciteit in de Amsterdamse Waterleidingduinen.

Deze uitbreidingen voorzien in de benodigde capaciteit voor de komende tien jaar. Andere uitbreidingsprojecten kunnen niet eerder dan in 2031 worden gerealiseerd.

VN2025-015817 rve waternet

RAAD Daarnaast is de uitbreiding noodzakelijk om uiterlijk in 2028 te voldoen aan de wettelijke eis met betrekking tot infectierisico’s (zie ad 3). De bouw van de langzame zandfilters heeft in dit kader hoge prioriteit. Welke alternatieven zijn er voor de langzame zandfilters? Op korte termijn zijn er geen reële alternatieven voor de langzame zandfilters om betrouwbaar drinkwater te produceren. Voor de middellange termijn worden andere zuiveringstechnieken, zoals membraanfiltratie, onderzocht. Deze techniek kent echter aanzienlijke uitdagingen en kan niet eerder dan in 2031 worden toegepast. Daarom is het op dit moment het meest doelmatig om de uitbreiding van de langzame zandfilters voort te zetten, parallel aan de verdere ontwikkeling van membraanzuiveringstechnologie voor toekomstig gebruik. Planning De belangrijkste mijlpalen in de planning zijn als volgt: Datum

Mijlpaal

januari 2026

Definitief Ontwerp compleet

april 2026

Verstrekking benodigde vergunningen

april 2026

Opdrachtverstrekking aan aannemer

juni 2026

Gronden bouwrijp

juli 2028

Gebouw gerealiseerd

oktober 2028

Installatietechnisch compleet

eind 2028

Start drinkwaterproductie

oktober 2029

Installatie operationeel op volledige productiecapaciteit

De installatie zal naar verwachting in oktober 2028 gereed zijn. Om de installatie volledig operationeel te maken, moeten de zandfilters worden gevuld, ingelopen en goedgekeurd voor de productie van drinkwater. Tijdens dit inloopproces ontwikkelen zich de natuurlijke omstandigheden die nodig zijn voor een effectieve zuivering. Het vullen en inlopen vergt aanzienlijke hoeveelheden water, waardoor de twaalf filters niet gelijktijdig in gebruik kunnen worden genomen. Er wordt onderzocht of versnelling mogelijk is. Dit wordt meegenomen in de gesprekken met de ILT. Eventuele versnellingsmaatregelen kunnen leiden tot hogere kosten, waarmee in de raming rekening is gehouden. De aanbesteding De aanbesteding van dit werk heeft plaatsgevonden en er is een bouwpartner geselecteerd. Met het bouwteam wordt het ontwerp definitief gemaakt. Er wordt gestuurd op prijsovereenstemming in april 2026, zodat de gunning aan de betreffende partij kan plaatsvinden. Als er geen prijsovereenstemming wordt bereikt, wordt volgens het wachtkamerprincipe een tweede bouwpartner de kans geven om het project onder gelijke voorwaarden over te nemen. Ad 2 Kennis te nemen van de impact van de toegenomen exploitatielasten op de drinkwatertarieven in 2029. Vanaf 2029 worden de exploitatielasten geraamd op circa € 2,3 miljoen per jaar, oplopend tot ongeveer 2% van de bouwkosten.

Deze lasten bestaan uit kosten voor bediening, bewaking en onderhoud en blijven van kracht zolang de installatie in bedrijf is. De bedragen worden jaarlijks geïndexeerd. Nadere toelichting is opgenomen in de financiële paragraaf.

3 Gegenereerd: v1.20

VN2025-015817 rve waternet

RAAD Effecten op drinkwatertarieven en samenhang met andere besluiten De met dit besluit samenhangende financiële effecten doen zich voor vanaf 2029 en vallen samen met andere noodzakelijke investeringen, waaronder het besluit over het verhogen van de garantielimiet voor de Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland (WRK). Dat besluit zal binnenkort onder geheimhouding aan de raad worden voorgelegd. Ad 3 Kennis te nemen van de brief van toezichthouder IL&T (bijlage 1), waarin wordt benadrukt dat de drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel eind 2028 moet voldoen aan de microbiologische infectierisico-eis. Uit regelmatige en uitgebreide (praktijk)metingen blijkt dat ons drinkwater betrouwbaar en veilig is voor onze klanten. Dagelijks wordt het (drink)water van Waternet gecontroleerd op basis van een door IL&T goedgekeurd analyseprogramma. Aanvullend worden wekelijks groot-volume metingen (100 liter i.p.v. 100 ml) genomen voor het uitvoeren van microbiologische analyses. Het geanalyseerde drinkwater voldoet aan de eisen uit de Drinkwaterwet. De productielocatie Weesperkarspel voldoet op dit moment nog niet volledig aan de berekende (theoretische) wettelijke infectierisico-eis voor drinkwater. Dit betekent nadrukkelijk niet dat er ziekteverwekkende organismen in het drinkwater aanwezig zijn.

De toetsing aan deze eis gebeurt via modelberekeningen op basis van indicatoren, de inrichting van de installaties en de toegepaste procedures. In overleg met de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft Waternet reeds diverse verbetermaatregelen getroffen om de naleving te versterken. In november 2024 is een aanvullend verbeterplan opgesteld, waarvan de uitbreiding van het aantal langzame zandfilters een belangrijke maatregel vormt. De planning is dat deze uitbreiding eind 2028 operationeel zal zijn. ILT heeft ingestemd met het verzoek van Waternet om de datum van handhaving vast te stellen op 31 december 2028 en gedoogt de situatie tot die tijd. Met het kredietbesluit van 20 september 2023 over de uitbreiding van de langzame zandfilters bent u geïnformeerd dat de productielocatie Weesperkarspel op dit moment niet volledig voldoet aan de wettelijke microbiologische infectierisico-eis. In de brief van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in bijlage 1, die een actualisatie vormt van de eerder met u gedeelde correspondentie, worden twee nieuwe aandachtspunten genoemd:

1. Handhaving na 2028:

Waternet werkt in goed overleg met de ILT aan maatregelen om aan de gestelde eisen te voldoen en blijft zich actief inzetten om de naleving tijdig te realiseren. De ILT geeft aan dat na 31 december 2028 handhavend optreden overwogen kan worden, bijvoorbeeld in de vorm van een last onder dwangsom. 2. Toereikendheid van de uitbreiding: De inspectie plaatst een kanttekening bij de vraag of de geplande uitbreiding met langzame zandfilters volledig toereikend zal zijn om aan de wettelijke infectierisico-eis te voldoen. We hebben met berekeningen aan de toezichthouder laten zien dat met de voorziene uitbreiding aan de wettelijke eisen kan worden voldaan, zolang een goed evenwicht tussen capaciteitsvergroting en zuivering wordt gevonden. Ad 4 Kennis te nemen van het van toepassing verklaren van de Regeling Grote Projecten (RGP) op de uitbreiding van langzame zandfilters op de drinkwaterproductielocatie Weesperkarspel Begin 2025 is de eerste RGP-rapportage over project langzame zandfilters voor het college ingediend. De formele aanwijzing door het college is in het kader van de besluitvorming over de Begroting 2026 gedaan. De financiële omvang van het project gaf voor deze verhoging al aanleiding om deze op te nemen in de RGP-regeling.

4 Gegenereerd: v1.20

VN2025-015817 rve waternet

RAAD Participatie

Op grond van artikel 3, derde lid, onderdelen f en h is afgezien van het opstellen van een participatieplan. Het belang van de kwaliteit en de continuïteit van de drinkwatervoorziening vergt deze installatie met spoed gerealiseerd wordt. Participatie kan niet afgewacht worden. De ruimtelijke impact van de bouwwerken en installatie is gelukkig beperkt, omdat het vrijwel geheel op het omheinde terrein van Waternet gerealiseerd wordt. Het beperkte aantal bewoners in de directie omgeving van de drinkwaterproductielocatie worden vanaf ontwerpfase betrokken bij deze uitbreiding. Hiertoe zal een omgevingsmanager van Waternet het gehele proces van bewonersparticipatie, vergunningsaanvraag en uitvoering van diverse onderzoeken begeleiden. Financiële onderbouwing

Investeringsvoorstel

Basisgegevens investering

Investeringssom

€235000000

Rentepercentage

1.3%

Afschrijvingstermijn (jaar)

40

Kapitaallasten

€8800000

Aanvang kapitaallasten

2030

MIP nummer

MP01141

Financiële consequenties van de beslispunten BATEN

Drinkwater

Product

I/S

Jaar T

Jaar T + 1

Jaar T + 2

Jaar T + 3

2.7

S

€0

€0

€0

€10500000

€0

€0

€0

€10500000

Totaal

I=Incidenteel S=Structureel

LASTEN Product

I/S

Jaar T

Jaar T + 1

Jaar T + 2

Jaar T + 3

Afschrijving

2.7

S

€0

€0

€0

€5400000

Rente

2.7

S

€0

€0

€0

€2800000

Exploitatielasten

2.7

S

€0

€0

€0

€2300000

€0

€0

€0

€10500000

Totaal

I=Incidenteel S=Structureel Consequenties gedekt? Ja Overige toelichting

De financiële onderbouwing kent de volgende onderdelen:

VN2025-015817 rve waternet

RAAD 1. de investering 2. de kapitaallasten 3. de exploitatielasten 4. de exploitatiebaten De hogere investeringsuitgaven vallen in de jaren 2027-2029. Het betreft een rendabele investering. De investering bedraagt €235 miljoen. De geactualiseerde investering is meegenomen in de Begroting 2026. De installatie is eind 2028 operationeel, zodat we de componentenmethode gebruiken en de kapitaalslasten al starten in 2029. In 2029 maken we echter ook nog € 20 miljoen kosten om de installatie verder af te ronden, waarbij het investeringsproject dan in 2029 wordt afgerond. De kapitaalslasten worden meegenomen in het drinkwatertarief. De exploitatielasten worden vanaf 2029 geraamd op € 2,3 miljoen oplopend naar 2% van de bouwkosten per jaar. De exploitatielasten bestaan uit kosten voor bediening, bewaking en onderhoud. Deze jaarlijkse lasten blijven zolang de installatie in operatie is bestaan en worden jaarlijks geïndexeerd. De exploitatiebaten worden gerealiseerd door een stijging in het drinkwatertarief. Ook kan er meer drinkwater verkocht worden als gevolg van de toegenomen productiecapaciteit van de installatie. Het tarief zorgt voor een meerjarige volledige dekking van de kapitaallasten en de exploitatielasten. De geraamde effecten van de langzame zandfilters op de tarieven worden in de onderstaande tabel weergegeven:

Stijging prijs m3 Stijging vastrecht

2026

2027

2028

2029

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,07

Tarief 2025 € 1,22

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 6,88

€ 98,42

De geraamde effecten van de langzame zandfilters op een gemiddeld huishouden worden in de onderstaande tabel weergegeven:

Stijging waterrekening t.o.v. 2025 Stijging waterrekening (%) t.o.v. 2025

2026

2027

2028

2029

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 14,01

Rekening 2025 € 220,42

0,0%

0,0%

0,0%

6,4%

n.v.t.

Conclusie De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking). Geheimhouding

Aan de gemeenteraad wordt gevraagd om kennis te nemen van de geheimhouding op bijlage 2 tot en met 6 tot 1 januari 2030 of zoveel eerder na oplevering van het werk. De economische of financiële belangen van de gemeente Amsterdam wegen hier zwaarder dan het openbaar maken van de financiële informatie in deze stukken. Immers het openbaar maken van de financiële informatie deze bijlagen voordat het werk is opgeleverd, kan nadelige gevolgen hebben voor de

6 Gegenereerd: v1.20

VN2025-015817 rve waternet

RAAD aanbestedingsprocedure en de financiële afhandeling van het nieuwbouwproject. Zo kan openbaarmaking van deze informatie de prijs onnodig opdrijven. Welke stukken treft u aan

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2025-071427

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2025-071428

1. Brief ILT (pdf)

AD2025-071429

GEHEIM - 2. Financiele toelichting (msw12)

AD2025-071430

GEHEIM - 3. SSK ontwerp bouw (pdf)

AD2025-071431

GEHEIM - 4. Besteksraming BRM (pdf)

AD2025-071432

GEHEIM - 5. Second opinion BRM (pdf)

AD2025-071433

GEHEIM - 6. Second opinion OB (pdf)

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Waternet, Bestuurlijke.zaken.amsterdam@waternet.nl

7 Gegenereerd: v1.20