Gemeenteraad Initiatiefvoorstel

Gemeenteraad

VN2024-006142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 29 mei 2024

Van

De leden .

Datum Portefeuille

Algemene Zaken

Agendapunt

21 Onderwerp

Instemmen met het gewijzigde initiatiefvoorstel ” “toezicht op TOOI, bescherm grondrechten” van de leden Hofland c.s. en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het initiatiefvoorstel “toezicht op TOOI, bescherm grondrechten” van de leden Hofland, Abdi, Nadif, Wijnants, Bakker, Broersen, Alberts, Khan, Veldhuyzen, Havelaar en Kabamba van 24 januari 2024 en gewijzigd op 19 april 2024; mede gezien de behandeling van het initiatiefvoorstel in de raadscommissie Algemene Zaken van 18 april 2024; 1. 2.

3.

in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 2.1. Een kader vast te stellen voor toezicht en waarborgen die van toepassing zijn bij de uitoefening van bevoegdheden en inlichtingenmethoden die door het Team Openbare Orde Inlichtingen worden ingezet en in dit kader vast te leggen welke bevoegdheden het Team Openbare Orde Inlichtingen kan inzetten op grond van artikel 3 politiewet; 2.2. In dit kader vast te leggen welke doelen de verschillende methoden rechtvaardigen; 2.3. In dit kader vast te leggen wanneer de burgemeester vooraf toestemming moet geven en de manier waarop de burgemeester en de raad worden geïnformeerd over de inzet van deze bevoegdheden; 2.4. Te onderzoeken hoe- en wanneer burgers ingelicht kunnen worden wanneer zij voorwerp zijn- of worden van het Team Openbare Orde Inlichtingen en op welke manier persoonsgegevens van hen daarbij worden verwerkt; 2.5. Te onderzoeken hoe toezicht op het landelijk beloningskader dat geldt voor het betalen van informanten door TOOI kan plaatsvinden door een andere instantie of een ander orgaan dan de politieorganisatie zelf; 2.6. In dit kader vast te leggen welke rechtsbescherming de burger heeft om tegen gebruikmaking van bevoegdheden van het Team Openbare Orde Inlichtingen in het verweer te komen.

kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel.

Wettelijke grondslag

artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel

Dit initiatiefvoorstel strekt ertoe waarborgen in het leven te roepen bij het handelen van het Team Openbare Orde Inlichtingen van de politie. Zo bieden we Amsterdammers meer rechtvaardige bescherming.

Gegenereerd: v1.12

1

Gemeenteraad

VN2024-006142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 29 mei 2024

Het is belangrijk dat de burgemeester een goede informatiepositie heeft om de openbare orde te handhaven, en hier hechten we groot belang aan. Maar we zien een systeemfout. Het Team Open- bare Orde Inlichtingen opereert heimelijk en heeft bevoegdheden om een geringe inbreuk te maken op het persoonlijke leven van een betrokkene. Een geringe inbreuk is een inbreuk op iemands grondrecht en verdient een stevig kader met waarborgen en goed georganiseerd toezicht. Dat kader, die waarborgen en deze bescherming ontbreekt. In dit initiatiefvoorstel bieden we een kader dat de urgente waarborgen garandeert. 1. Wat is het Team Openbare Orde Inlichtingen? Het Team Openbare Orde Inlichtingen van de politie richt zich op het heimelijk inwinnen van informatie op het gebied van openbare orde onder het gezag van de lokale burgemeester, door bijvoorbeeld het volgen van burgers en het inzetten van informanten en infiltranten. Het team richt zich op het verkrijgen van inzicht in (dreigende) maatschappelijke onrust en (dreigende) ernstige verstoringen van de openbare orde. De onderwerpen waar het team zich op richt, zijn aankelijk van zowel de landelijke als de regionale en lokale veiligheidsbeelden en bijbehorende risico’s. Een voorbeeld is voetbalhooliganisme. De focus ligt op groepen waarbij geweld of ernstige verstoring van de openbare orde als een reëel risico is ingeschat.

Met de ingewonnen informatie wordt de burgemeester in staat gesteld de openbare orde te handhaven[1]. 2. Vergaande bevoegdheden zonder waarborgen De taak van de politie is de handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven[2]. De politie heeft bevoegdheden om deze taak uit te oefenen. Met deze bevoegdheden bezit de politie wettelijke toestemming om een handeling te verrichten. Deze bevoegdheden hebben verschillende gradaties, waarbij vergaande bevoegdheden grote invloed kunnen hebben op de persoonlijke levenssfeer. Bij strafrechtelijke handhaving worden de bevoegdheden geregeld door het wetboek van Strafvordering waarin waarborgen zijn opgenomen die door officier van justitie worden getoetst. Op lokaal niveau treedt de politie, als het de openbare orde betreft, op onder het gezag van de burgemeester. De opsporingsbevoegdheden van de politie bij het strafrechtelijk optreden worden gecontroleerd door een officier van justitie en liggen vast in het wetboek van Strafvordering. Dit wetboek bevat de regels voor opsporing, vervolging en berechting van straare feiten en de implementatie van strafrechtelijke beslissingen. Het regelt hoe de staat mag bepalen of er een straaar feit is begaan en op welke manier de verdachte opgespoord en vervolgd mag worden. Het OM is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van straare feiten.

De officieren van justitie bij het OM geven leiding aan de politie tijdens het onderzoek. Er zijn ruim 800 officieren van justitie die controleren of de opsporing van de politie verloopt volgens de regels die in de wet zijn vastgelegd[3]. Bij vergaande bevoegdheden van de politie moet de officier van justitie eerst toestemming vragen aan de rechter, bijvoorbeeld bij het afluisteren van een telefoon. De methoden die politie en OM gebruiken om straare feiten op te sporen, moeten in verhouding staan tot het feit en mogen niet te zwaar zijn[4]. Iedere regionale politie-eenheid heeft een afdeling Inwinning. Binnen deze afdeling zitten Team Criminele Inlichtingen onder het gezag van een officier van justitie en Team Openbare Orde Inlichtingen onder het gezag van de burgemeester. Het Team Criminele Inlichtingen heeft bevoegdheden die gecontroleerd worden door de officier van justitie en getoetst worden aan de hand van het wetboek van Strafvordering. Het Team Openbare Orde Inlichtingen heeft deze toetsings- en controlemechanismen niet.

Gegenereerd: v1.12

2

Gemeenteraad

VN2024-006142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 29 mei 2024

Hoogleraar Sven Brinkhoff houdt zich al lange tijd bezig met het ontbreken van toezicht en wettelijke kaders bij het Team Openbare Orde Inlichtingen. Hierover zegt hij: “Juist als het gaat om in- lichtingenwerk, dat echt in het leven van mensen grijpt, moet duidelijk zijn hoe ver een dienst mag gaan, nu werken ze in een grijs gebied.” Over de rol van de burgemeesters als toezichthouders zegt hij: ”De meeste burgemeesters weten niet eens dat ze verantwoordelijk zijn. En als ze het wel weten, kunnen ze die taak niet goed uitvoeren want het gaat om specialistisch werk[5].” 3. Oplossingsrichtingen Op 27 juni heeft demissionair minister van Justitie en Veiligheid een brief gestuurd waarin zij de Tweede Kamer informeert over de verkenning die ze uitvoert naar de bevoegdheden van politie in de openbare-ordetaak. Uit onderzoek met het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie in 2021 en 2022 blijkt dat de politie een noodzaak ziet voor verduidelijking van de huidige kaders in de online omgeving en aanvullende bevoegdheden nodig zijn zodat de politie over de noodzakelijke informatie kan beschikken om de veiligheid in de fysieke wereld te kunnen borgen. De demissionair minister van Justitie en Veiligheid geeft aan dat er verdere inventarisatie nodig is bij de burgemeesters, een internationale verkenning, gesprekken met stakeholders en belangengroepen.

In deze verdere inventarisatie zal ook worden onderzocht welke waarborgen kunnen worden toegepast, waaronder in ieder geval ook criteria die bepalen onder welke omstandigheden er gebruik mag worden gemaakt van bevoegdheden, zodat het voor iedereen helder is hoe en door wie er wordt toegezien op een rechtmatige uitoefening van de bestaande en de mogelijke aanvullende bevoegdheden. Hierover gaat ze in gesprek met de (regio)burgemeesters. Gesprekken met de burgemeesters over het Team Openbare Orde Inlichtingen en over de rol van het gezag daarbij zullen tot de eerste helft van 2024 nog doorlopen[6]. Burgemeester Halsema heeft in de commissie Algemene Zaken aangegeven dat er een werkgroep van burgemeesters bezig is met de uitwerking en totstandkoming van een landelijk afwegings- en toetsingskader en een nadere verkenning van een wetgevingstraject. De politieregio Amsterdam neemt hier actief deel aan. De werkgroep geeft aan dat het in de huidige situatie moeilijk is om controle uit te oefenen, dat hier procedures missen en dat er aanvullende wetgeving nodig is vanuit het parlement[7]. 4. Stop ongecontroleerde inbreuk op grondrechten Helaas laat deze wetgeving al lange tijd op zich wachten en gaat het Team Openbare Orde Inlichtingen door met zijn taak uitoefenen.

Zoals hoogleraar Sven Brinkhoff het zei: ”Nu werkt het Team Openbare Orde Inlichtingen in een grijs gebied.” Dat betekent dat op dit moment vergaande bevoegdheden kunnen worden ingezet tegen Amsterdammers terwijl voldoende waarborgen ontbreken en onvoldoende toezicht is georganiseerd. Iedere dag dat die situatie voortduurt is er een te veel: iedere dag opnieuw lopen Nederlanders verhoogt risico voorwerp te worden van een ongecontroleerde inbreuk op diens grondrechten. Het Team Openbare Orde Inlichtingen maakt geen gebruik van bevoegdheden die gekwalificeerd worden als meer dan geringe inbreuk, waarbij een algemene wettelijke grondslag (zoals artikel 3 Politiewet 2012) als algemene bevoegdheidsgrondslag volstaat. Op basis van artikel 3 Politiewet 2012 mag de politie dus informatie verzamelen ten behoeve van de handhaving van de openbare orde, mits dit niet meer dan een geringe inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer[8]. Desalniettemin is een geringe inbreuk een inbreuk op de Grondwet en internationale verdragen gewaarborgde rechten. In dit initiatiefvoorstel bieden we een kader wat de urgente waarborgen gaat hanteren en procedures voor de burgemeester om toezicht te houden.

Gegenereerd: v1.12

3

Gemeenteraad

VN2024-006142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 29 mei 2024

We zien meerwaarde in heldere en transparante aadering van wat er wel en niet onder de bevoegdheid van het team valt, wanneer welke bevoegdheid mag worden ingezet, wanneer de toe zichthouder (de burgemeester) hier vooraf toestemming aan moet geven, en wat de rechtsbescherming van de burger is. Het Team Openbare Orde Inlichtingen functioneert binnen de regionale politie-eenheid waar meerdere gemeenten in zitten. Het is daarom van belang dat het kader wordt afgestemd binnen de veiligheidsregio. Tevens heeft het team zelf aangegeven gebaat te zijn met meer helderheid omtrent het takenpakket. Dit zorgt ervoor dat potentieel problematische scenario’s voorkomen kunnen worden. Met dit voorstel bieden we waarborgen en bescherming tegen ongecontroleerde inbreuken in grondrechten van Amsterdammers. Door zo een einde te maken aan de huidige situatie waarin die inbreuken te makkelijk kunnen plaatsvinden, bieden we ook andere regio’s in Nederland een blauwdruk voor verantwoorde inzet van dit soort bevoegdheden en inlichtingenmethoden. 5. Beslispunten 1.

Een kader vast te stellen voor toezicht en waarborgen die van toepassing zijn bij de uitoefening van bevoegdheden en inlichtingenmethoden die door het Team Openbare Orde Inlichtingen worden ingezet en in dit kader vast te leggen welke bevoegdheden Team Openbare Orde Inlichtingen kan inzetten op grond van artikel 3 politiewet, Artikel 3 politiewet biedt een ruime mogelijkheid om verschillende bevoegdheden en inlichtingenmethoden in te zetten. Doordat dit artikel als rechtvaardiging voor de inzet van bevoegdheden wordt opgevoerd zijn in theorie veel verschillende soorten ingrepen door de politie denkbaar. Door vast te leggen welke bevoegdheden mogelijk door het Team Openbare Orde Inlichtingen worden ingezet, wordt voor Amsterdammers voorzienbaar van welke inlichtingenmethoden zij voorwerp kunnen worden. 2. In dit kader vast te leggen welke doelen de verschillende methoden rechtvaardigen, Door vast te leggen welke doelen de verschillende methoden rechtvaardigen wordt voorkomen dat onverhoopt een te zware bevoegdheid wordt ingezet. Voorts wordt meer voorzienbaar voor Amsterdammers wanneer zij welk risico lopen op verschillende inbreuken op grondrechten die door het Team Openbare Orde Inlichtingen kunnen worden gemaakt. 3.

In dit kader vast te leggen wanneer de burgemeester vooraf toestemming moet geven en de manier waarop de burgemeester en de raad worden geïnformeerd over de inzet van deze bevoegdheden, Wanneer het Team Openbare Orde Inlichtingen zwaardere methoden gebruikt, zoals het heimelijk volgen van een persoon naar diens huis of religieus gebouw, kan het wenselijk zijn dat de toezichthouder (de burgemeester) hier vooraf over ingelicht is en toestemming moet geven. Tevens kan een voortgangsrapportage richting de Raad over de inzet van de bevoegdheden van het Team Openbare Orde Inlichtingen zorgen voor transparantie en helderheid. 4. Te onderzoeken hoe- en wanneer burgers ingelicht kunnen worden wanneer zij voorwerp zijn- of worden van het Team Openbare Orde Inlichtingen en op welke manier persoonsgegevens van hen daarbij worden verwerkt, Voor Amsterdammers kan het blijvende gevolgen hebben wanneer zij voorwerp worden van de inzet van inlichtingenmethoden door het Team Openbare Orde Inlichtingen. Wanneer bij de inzet van deze bevoegdheden persoonsgegevens worden verkregen en/of verwerkt, kunnen die later weer opduiken. Wanneer een persoon niet weet dat die voorwerp is geweest van een “volg-actie” is het ook niet mogelijk daartegen in het verweer te komen. Anderzijds is bijvoorbeeld heimelijk volgen

Gegenereerd: v1.12

4

Gemeenteraad

VN2024-006142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 29 mei 2024

natuurlijk niet mogelijk als het moet worden aangekondigd. Het is daarom belangrijk vast te leggen hoe en wanneer mensen worden geïnformeerd. 5. Te onderzoeken hoe toezicht op het landelijk beloningskader dat geldt voor het betalen van informanten door TOOI kan plaatsvinden door een andere instantie of een ander orgaan dan de politieorganisatie zelf, Niet voor niets kent het Strafrecht een beloningsverbod voor kroongetuigen. Wanneer een verklaring of informatie wordt “gekocht” moet automatisch aan de betrouwbaarheid van de inhoud van die informatie worden getwijfeld. Toch is er voor het Team Openbare Orde Inlichtingen de mogelijkheid informanten te betalen. De inzet van betaalde informanten vereist een verantwoorde en zorgvuldige bestuurlijke afweging en mag niet zonder tussenkomst van een ander orgaan dan de politieorganisatie zelf plaatsvinden. 6. In dit kader vast te leggen welke rechtsbescherming de burger heeft om tegen gebruikmaking van bevoegdheden van het Team Openbare Orde Inlichtingen in het verweer te komen. Bij zware bevoegdheden die kunnen worden ingezet tegen burgers hoort een stevige rechtsbescherming. Als de overheid een burger aantast in diens grondrechten dan kan dat alleen als die burger daar effectief tegen in het verweer kan komen. Op die manier wordt het machtsevenwicht tussen de overheid en de burger in balans gebracht.

[1] https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/13513560/1#search=%22TOOI%22 [2] https://www.politie.nl/informatie/kerntaken-politie.html#:~:text=Beschermen%2C %20begrenzen%2C%20bekrachti-gen,in%2C%20zonder%20aanziens%20des%20persoons. [3] https://magazines.openbaarministerie.nl/opportuun/2017/01/togafuncties#:~:text=Bij%20het %20OM%20werken%20circa,professionals%20zijn%20officieren%20van%20justitie. [4] https://www.om.nl/organisatie/openbaar-ministerie/het-werk-van-het-om/opsporing [5] https://www.trouw.nl/binnenland/inlichtingendienst-van-de-politie-opereert-in-grijsgebied~be43798c/ [6]https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2023D28763&did=2023D28763 [7]https://amsterdam.raadsinformatie.nl/vergadering/1162828#ai_7935902 [8]https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2023D28763&did=2023D28763

Welke stukken treft u aan

Gegenereerd: v1.12

5

Gemeenteraad

VN2024-006142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 29 mei 2024

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2024-025667

19-03-2024 Bestuurlijke reactie initiatiefvoorstel Hofland inzake TOOI.pdf (pdf)

AD2024-025664

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2024-025669

Landelijke handreiking beleidskader en bestuurlijke afwegings- en toetsingskader TOOI def.pdf (pdf)

AD2024-025668

Landelijke handreiking invulling regionale adviescommissie TOOI def.pdf (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Gegenereerd: v1.12

6