Follow the Money - Pfas in het amsterdamse bos

GORE GROND IN JE GEMEENTE © Maarten Boswijk

10 JAN ·

7 MIN

De ‘groene long’ van Amsterdam is ernstig ziek BAS VERMOND

9 CONNECTIES

14 BIJDRAGEN

Onder het groene bladerdak van het Amsterdamse Bos schuilt een giftige cocktail van historische bodemvervuiling en chemische stoffen zoals pfas, afkomstig van Schiphol. Terwijl kapotte bruggen en slecht onderhouden paden het zichtbare verval symboliseren, vormt de verborgen vervuiling onder de oppervlakte een veel groter probleem. DIT STUK IN 1 MINUUT Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

DIT STUK IN 1 MINUUT

Wat gaat dit artikel over? Amsterdam moet de bodem- en waterkwaliteit rond het Amsterdamse Bos de komende jaren flink verbeteren. De ‘groene long’ van Amsterdam heeft ernstig te lijden onder oevers met vervuild slib, fietspaden van staalslakken, en pfas. Sinds een incident met pfas-houdend bluswater op Schiphol in 2008, is de L E E S V E R Dbos E R vervuild. bodem en het water in het Amsterdamse

Met slechts een graad of vijftien en een grijze lucht was het een tegenvallende augustusdag in 2008. Twee medewerkers van het

Hoogheemraadschap van Rijnland stapten uit bij Hangar

73 op Schiphol-Oost en zagen hun collega’s van de provincie Noord-Holland al druk rondlopen met juristen van de

KLM. De luchtvaartmaatschappij was op dat moment eigenaar van de

hangar. Zes weken eerder was er in de hangar de sprinklerinstallatie afgegaan. Bij de brandweer op Schiphol kwam hier automatisch een melding van binnen. Omdat contact met de KLM om de melding te verifiëren niet lukte, kon de brandweer niet uitsluiten dat er daadwerkelijk brand in de hangar was. Zekerheidshalve zette de brandweer daarom de watertoevoer naar de sprinklerinstallatie volledig open. Toen ’s avonds de schade in de hangar werd opgenomen, bleek voor een niet bestaande brand één miljoen liter bluswater te zijn gebruikt. Pas twee dagen na het incident werd duidelijk dat dit bluswater stoffen behorend tot de

pfos bevatte, chemische

pfas-familie. Deze stoffen zijn schadelijk omdat ze niet afbreken in

het milieu en de bodem en het water vervuilen. Ze kunnen zich ophopen in dieren en mensen en langdurige blootstelling wordt in verband gebracht met gezondheidsproblemen.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

Een deel van het bluswater werd uit de hangar weggepompt naar de vlakbij gelegen Ringvaart en omringende sloten. Een ander deel werd weggepompt naar de afvalwaterzuiveringsinstallatie  van Schiphol, maar die kon het bluswater nauwelijks verwerken. Het water begon zo te bubbelen dat voorbijgangers de politie waarschuwden dat er schuim op het terrein van de zuiveringsinstallatie en zelfs op de naastgelegen autoweg lag. Ook hier zakte het bluswater de bodem en de Ringvaart in. Bij de zuiveringsinstallatie was men niet op de hoogte dat het bluswater pfos bevatte. Dagenlang werd het water zonder speciale behandeling in de Ringvaart geloosd, met funeste gevolgen. Een controleur stuitte in de naastgelegen sloot tussen het schuim op dode vissen. Iets verderop zag hij hoe er schuimend water van het terrein wegliep in het riool.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

In het gebied rond Hangar 73 en de afvalwaterzuiveringsinstallatie werden in de maanden na het incident maatregelen genomen om de schade enigszins te beperken. Het resterende blusschuim werd in speciale bassins opgevangen en de bodem werd op een paar plekken ingepakt met speciale folie, om te voorkomen dat het giftige water zich verder verspreidde. Maar een paar honderd meter verderop, aan de overkant van de Ringvaart, ligt het Amsterdamse Bos. Een groot recreatiegebied dat volgens eigenaar gemeente Amsterdam  jaarlijks zo’n 6 miljoen bezoekers verwelkomt. En daar worden de gevolgen van het incident tot op vandaag gevoeld.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

Tocht over de probleempoel Aan de rand van het Amsterdamse Bos dobbert een bootje eenzaam op de Amstelveense Poel. Het is september 2024, ruim zestien jaar na het blusschuimincident. Op de boot luistert een twintigtal geïnteresseerden naar een projectleider van het Hoogheemraadschap van Rijnland, dat verantwoordelijk is voor de grotere wateren in het Amsterdamse Bos. Hij vertelt enthousiast over baggerschepen op waterstof, een nieuwe manier van duurzaam varen die het waterschap gaat invoeren. Dat het bootje op de Amstelveense Poel vaart is niet zonder reden. Het waterschap is druk bezig met de waterkwaliteit en die van de Poel is niet goed. Om de kwaliteit op te krikken, moet er gebaggerd  worden. Zonder garantie op succes overigens, volgens het waterschap. Daarom wordt eerst een klein gedeelte gebaggerd. Als de resultaten positief zijn, moet er een besluit genomen worden over een investering van veertig à vijftig miljoen euro om de hele Poel te baggeren. Niet alleen het waterschap staat voor een kostbare en intensieve klus. De gemeente Amsterdam heeft het bos de afgelopen decennia dermate verwaarloosd, dat er nu jaarlijks

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

miljoenen euro’s extra nodig zijn voor het herstel van kapotte bruggen, verzakte oevers, slecht onderhouden paden en gevaarlijk overhangende bomen.

Wandelpad in het Amsterdamse Bos. © MAARTEN BOSWIJK

Onder de oppervlakte is de toestand niet veel beter. In de jaren zeventig en tachtig heeft Amsterdam diverse oevers in het bos opgehoogd met – wat later bleek – vervuild slib uit de Amsterdamse grachten. Als gevolg daarvan is de bodem nu nog steeds op diverse plaatsen verontreinigd. Nog steeds maakt Amsterdam opvallende keuzes. Sinds twee jaar ligt er ruim elf kilometer nieuw wandelpad gemaakt van staalslakken ; een restproduct van

Tata Steel. Al jaren zijn

er zorgen  over deze grindkorrel, met name over het lekken van zware metalen naar de bodem en het grondwater.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

DOSSIER

GORE GROND IN JE GEMEENTE In dit dossier onderzoeken we hoe vervuilende stoffen in de bodem terechtkomen, wie hier verantwoordelijk voor is en wie voor de kosten van sanering opdraait.

VOLG DIT DOSSIER

BEKIJK ARTIKELEN

Hoewel het materiaal nog steeds vrij gebruikt mag worden, besloot de gemeente Den Haag vorig jaar om dit grind op een net aangelegd plein te verwijderen. Spelende kinderen op het plein kregen traanogen en hoestbuien door opwaaiend stof. Amsterdam laat in een reactie weten niet van plan te zijn om de elf kilometer te ontdoen van staalslakkorrels. De projectleider op het bootje had door kunnen varen naar de andere delen van het Amsterdamse Bos en eenzelfde verhaal over de slechte waterkwaliteit kunnen vertellen. Het waterschap weet namelijk dat het water op meer plekken in het bos te veel chemische en giftige stoffen  bevat.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

Zwemverbod In 2016 – acht jaar na het incident in Hangar 73 – werd voor het eerst  duidelijk welke schade het blusschuim had aangericht. Tijdens het baggeren van de grotere sloten en wateren in het Amsterdamse Bos, stuitten baggeraars van het waterschap continu op pfos: precies dezelfde stofjes die in het blusschuim van Schiphol zaten. Meerdere bodemonderzoeken tonen aan dat de oevers van de Ringvaart over een lengte van meerdere kilometers zwaar vervuild zijn. De afgelopen jaren zijn al miljoenen kilo’s  vervuilde grond afgevoerd, maar schoon is het nog altijd niet. Het Hoogheemraadschap van Rijnland laat weten dat er pfos is gevonden rond een groot waterspeelgebied waar ’s zomers veel kinderen spelen. Ook in en langs  roeibaan de Bosbaan  is het aangetroffen.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

Het stofje blijkt zich via de Ringvaart makkelijk via het water te hebben verspreid, kilometers diep het bos in. Op sommige plekken is de gevonden hoeveelheid zorgwekkend hoog. Zou de Nieuwe Meer  een zwembad zijn, dan werd er acuut een zwemverbod ingesteld vanwege de gezondheidsrisico’s . Al bij een lage concentratie kunnen pfos risico’s vormen voor zowel mens als milieu. De stoffen breken nauwelijks af, waardoor ze zich op lange termijn ophopen in water, bodem en levende organismen. Voor het milieu betekent dit dat planten en dieren blootgesteld blijven aan een stof die hun groei en gezondheid verstoort. Die langdurige blootstelling kan leiden tot subtiele, maar blijvende schade aan populaties, zoals verstoringen in voortplanting en een afname van biodiversiteit .

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

Voor mensen brengen pfos vergelijkbare risico’s met zich mee. De stoffen hopen zich in het lichaam op en dragen na verloop van tijd bij aan gezondheidsproblemen zoals een verstoorde hormoonhuishouding, een verhoogd cholesterol of een verzwakt immuunsysteem. Omdat pfos niet uit het lichaam verdwijnt, kan ook een lage dosis uiteindelijk schadelijke effecten hebben, vooral bij kwetsbare groepen zoals kinderen of zwangere vrouwen. Hoewel een teveel aan pfos in de bodem volgens de wet  verwijderd moet worden, gebeurt dat in Amsterdamse Bos niet. Toen het waterschap in 2016 in en rond het Amsterdamse Bos aan het baggeren was, bleek er op zoveel plaatsen pfos te zitten dat het baggerwerk ‘vanwege het risico van de noodzaak van saneren’ werd stilgelegd . De afgelopen acht jaar is er niet meer gebaggerd. Wel houdt het waterschap de waterkwaliteit bij. Uit actuele data  blijken alle grotere wateren van het Amsterdamse Bos een negatief oordeel te krijgen.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

‘Gebrek aan zicht’ Daar komt nog bij dat het waterschap en de gemeente Amsterdam de pfos-verspreiding slechts gedeeltelijk in beeld hebben. De laatste onderzoeken stammen uit 2013 en 2016. Dit blijkt uit een monitoringsprogramma dat de gemeente in samenwerking met ingenieursbureau Stantec enkele maanden geleden is gestart. Om een goed beeld van de waterkwaliteit te krijgen, zijn voor langere tijd meerdere metingen nodig, aldus het uitvoerend bureau. In het rapport is verder te lezen dat er in ieder geval rekening wordt gehouden met een verhoogde aanwezigheid van pfas, ‘mogelijk als gevolg van lozingen van Schiphol’. Over de huidige situatie voor de volksgezondheid en eventuele milieurisico’s is ‘door het gebrek aan zicht en data nog niets te zeggen’. Opmerkelijk genoeg deed Amsterdam afgelopen oktober tijdens een bodemonderzoek rond de Bosbaan, geen onderzoek naar pfas of pfos.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

Nog steeds lozingen van vervuild water Ondertussen wordt er nog steeds pfos-houdend water in de Ringvaart gedumpt. Zo loost Schiphol – met een vergunning  van het waterschap – al jaren licht verontreinigd water. Via gemalen stroomt dit slootwater in de Ringvaart en dus naar het Amsterdamse Bos. Ook de afvalwaterzuiveringsinstallatie van Schiphol, de onderhoudsdienst van de KLM en de brandweer mogen water waar pfas in zit lozen. En ook het waterschap zelf loost vervuild water in de Ringvaart. Een groot gemaal  dat ervoor zorgt dat Schiphol droge voeten houdt, pompt regenwater dat in de bodem en de riolering op Schiphol wegzakt naar de Ringvaart. Het waterschap meet hierin naar eigen zeggen nog steeds verhoogde concentraties pfos.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

© MAARTEN BOSWIJK

De concentratie pfos in het water lijkt de laatste tijd zelfs weer toe te nemen. Uit een interne memo  van het waterschap in handen van Follow the Money staat dat met name rond Schiphol bij rioolwaterzuiveringen en door bodemverontreinigingen in het water de hoeveelheid pfos weer is toegenomen. Voor de Partij voor de Dieren staan alle signalen wat betreft de pfos-vervuiling in het Amsterdamse Bos op rood. Gemeenteraadslid namens de partij Marc Emmerik zegt: ‘Het bos is een plek waar kinderen spelen, honden worden uitgelaten en Amsterdammers genieten van activiteiten, zoals zwemmen en tuinieren. Deze chemische stoffen vormen een potentieel gevaar voor de gezondheid van mensen, dieren en de biodiversiteit.’ Raadslid Dave Offenbach van de lokale partij Burgerbelangen Amstelveen roept het college van Amstelveen op om nu haar verantwoordelijkheid te nemen. ‘We kunnen niet langer wachten – het is tijd voor daadkrachtig optreden om onze burgers en ons milieu te beschermen.’ Het Noord-Hollandse Statenlid Julia Schneemann (Volt) zegt: ‘Het is al jaren bekend hoe schadelijk pfas en pfos zijn. Daarom zou op Europees niveau het gebruik van pfas gestopt moeten worden. In de tussentijd moeten gemeenten en provincies het water en de bodem controleren en waar nodig giftige stoffen verwijderen.

We verwachten dat zij met de waterschappen samenwerken om de vervuiling zo veel mogelijk tegen te gaan.’ Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door Mediaraad Amstelveen. Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

Gerelateerde artikelen Hoe het afval van Tata Steel al jaren als bouwstof in de bodem verdwijnt Vuile grond in diepe plassen storten: de overheid keurt het nog steeds goed Audio | Vuile grond in diepe plassen 2: de gifbeker

Auteur: Bas Vermond Bas Vermond is gespecialiseerd in diepgaand onderzoek om verborgen informatie en zaken van openbaar belang aan het licht te b... Gevolgd door 10 leden VOLG DEZE AUTEUR

Meer lezen over dit onderwerp? Volg dit dossier en krijg een seintje als er een nieuw artikel verschijnt

GORE GROND IN JE GEMEENTE Je voornaam*

Je e-mailadres*

Kies je wachtwoord*

Door je te registreren stem je in met ons privacybeleid

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

INSCHRIJVEN VOOR DE NIEUWSBRIEF

14 BIJDRAGEN

Wil je ook reageren? Neem een lidmaatschap.

Oudste eerst Nieuwste eerst

Rik Nijmeijer

KENNIS OF ERVARING OPTIES

 10 januari 9:13

Kleine technische correctie: in de 1e alinea wordt gesproken over een sprinklerinstallatie; hier wordt ws. een blusschuim-installatie bedoeld. Een sprinklerinstallatie blust met (normaal/schoon) water. Een blusschuim-installatie met schuim; water voorzien van schuimmiddel en andere toevoegingen, waaronder dus stoffen die pfas/pfos bevatten. Ondertussen zijn er wel alternatieven beschikbaar zonder pfas/pfos.

Bas Vermond 

Rik Nijmeijer

OPTIES

 10 januari 10:10

Hoi Rik, dank voor jouw reactie. In het inspectierapport van het waterschap en provincie wordt consequent de term 'sprinklerinstallatie' gebruikt. Daarom heb ik dit ook aangehouden. Groet Bas Vermond

Fred van de Biezen

OPTIES

1

 10 januari 10:44

Het roei WK in 2026 biedt een goede gelegenheid voor internationale aandacht voor de nonchalance waarmee de vervuiling wordt toegelaten. Dank voor dit helder en diepgravend onderzoek.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

Willem Timmer

VRAAG

4

OPTIES

 10 januari 10:51

Is er iets dat pfas/pfos selectief kan binden? waardoor je het uit een afvalwater stroom zou kunnen verwijderen door binding aan een fysiek filtreerbaar materiaal? Uiteindelijk zal dit spul een keer verwijderd moeten worden. ben ook benieuwd hoe een "erkende verwerker" die miljoenen kilos grond dan verwerkt? waar blijft de pfos familie dan?

Robert Van der klip 

Willem Timmer

OPTIES

1

 10 januari 13:54

Schiphol schijnt hier de oplossing voor gevonden te hebben. Bakken van bakstenen van PFOS slib.. dat we daar nu niet eerder aan hadden gedacht. Zou ze wel tegen een zacht prijsje exporteren die stenen .

😂

Cor Broeders

OPTIES

4



 13 januari 9:08

Robert Van der klip

Er is wel eens geprobeerd om as van verbrandingsovens op die manier te binden. De as werd in straatklinkers verwerkt. Het experiment mislukte omdat de stenen te snel afsleten.

Nick Aldewereld 

Willem Timmer

OPTIES

2

 Bewerkt 12 januari 9:07

Voor het verwijderen van PFAS uit waterstromen zijn er inderdaad verschillende bindingstechnieken in ontwikkeling. Een veelbelovende methode is het gebruik van specifieke adsorptiematerialen zoals gemodificeerde cyclodextrines. Deze moleculaire 'kooien' kunnen PFAS selectief binden. Ook wordt er gewerkt met speciale polymeren die PFAS kunnen vangen. Het grote probleem zit echter in de uiteindelijke verwerking. De "erkende verwerkers" hebben maar beperkte opties. Thermische verwerking bij temperaturen boven 1100°C is een van de weinige methoden die PFAS daadwerkelijk kan afbreken, maar dit is zeer energie-intensief en duur. Veel vervuilde grond wordt daarom 'gestabiliseerd', een soort tijdelijke oplossing waarbij de PFAS wordt ingekapseld maar niet vernietigd. Recent onderzoek richt zich op nieuwe technologieën zoals elektrochemische oxidatie en ultrasonische behandeling, maar deze zijn nog niet op grote schaal toepasbaar. Het blijft dus een enorme uitdaging om PFAS echt uit het milieu te verwijderen in plaats van het alleen maar te verplaatsen of in te pakken.

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

Een interessante ontwikkeling is de zoektocht naar PFAS-afbrekende bacteriën, maar ook dit staat nog in de kinderschoenen. De 'eeuwige chemicaliën' blijven voorlopig helaas nog wel even een hardnekkig probleem.

Madelon Carels

KENNIS OF ERVARING

2

OPTIES

 10 januari 11:06

Het is ook in deze casus belangrijk te vermelden dat de vliegindustrie dagelijks 13 miljoen liter kankerverwekkende verbrande kerosine uitstort over Amsterdam en omstreken. De roet zit vol tolueen, benzeen, lood, formaldehyde, ammoniak, stikstofverbindingen, ultrafijnstof, etc. Dat de overheid nog steeds niet begrijpt dat we onszelf op grote schaal aan het vergiftigen zijn maar toch liever iedere minuut vakantiereclames uitzenden op radio en tv is de strop van de toeristenindustrie waar we onszelf mee opknopen. Van de gemeenteraad Amstelveen (VVD) valt helemaal niets te verwachten: op ieder feestje staat de burgemeester heerlijk te pimpelen met zijn oud collega's van de klm. De waardeloze 'hub' functie van de klm waardoor vliegtuigen continu leeg heen en weer vliegen naar onzin bestemmingen als Aarhus, Billund, Alborg, Bremen, Dusseldorf, Frankfurt, Hamburg, Malmo, Gothenburg, etc. moet onmiddellijk beeindigd worden. Wat een flauwekul nu ook nog buitenlandse pilootjes worden geronseld om deze waanzin vol te houden.

Florian Mooijaart 

Madelon Carels

OPTIES

 11 januari 17:04

Puur uit interesse; waar is deze 13mlj liter op gebaseerd? Dit zou bij 1215 vluchten per dag (bron: schiphol) leiden tot een gemiddelde uitstoot van 8500kg kerosine per vliegtuig, echter hebben denk ik +- 65% van de vluchten een max van 5 a 6T kerosine aan boord voor de gehele vlucht.

Nick Aldewereld 

Madelon Carels

OPTIES

2

 12 januari 9:06

Beste Madelon, Je zorgen over de milieu- en gezondheidsimpact van Schiphol zijn belangrijk, maar laten we naar de actuele cijfers kijken. De 13 miljoen liter kerosine per dag klopt niet volgens RIVM emissieregistratie (2023). Bij 1215 vluchten zou dit 8500 kg per vlucht betekenen, terwijl het KNMI Aviation rapport (2022) Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF

aantoont dat Europese vluchten 2500-4000 kg verbruiken. Recent RIVM-onderzoek (2023) bevestigt wel de aanwezigheid van schadelijke stoffen zoals ultrafijnstof, stikstofoxiden en vluchtige organische stoffen. Moderne vliegtuigen gebruiken echter geen loodhoudende brandstof meer. Over de 'hub-functie': CBS Luchtvaartstatistieken (2023) tonen bezettingsgraden van 75-80% op Europese routes. De door jou genoemde bestemmingen zijn volgens SEO Economisch Onderzoek (2022) belangrijk voor ons netwerk. "Leeg heen en weer vliegen" is dus niet accuraat. Je zorgen over gezondheidsrisico's worden ondersteund door de GGD Amsterdam Gezondheidsmonitor (2022). Maar door overdrijving van sommige claims ondermijn je helaas de discussie over dit belangrijke onderwerp. Laten we dit gesprek voortzetten op basis van de beschikbare wetenschappelijke feiten. Bronnen zijn te verifiëren via de websites van RIVM, KNMI, CBS en GGD Amsterdam. Met vriendelijke groet, Nick

Cor Broeders

OPTIES

4

 13 januari 9:12

Ik snap best dat Amsterdam geen verder onderzoek meer heeft laten doen; als je weet dat er vervuiling zit moet je het opruimen. Je kop in het zand steken is dan goedkoper. Amsterdam heeft als aandeelhouder van Schiphol ook belang bij het niet opruimen, omdat er dan zoveel geld bij moet dat zowel de stad als Schiphol failliet gaan.

Walter Boer

OPTIES

3

 13 januari 20:51

Onthutsend,.....doordat de KLM de telefoon niet opnam werd de sprinkler installatie vol open gezet. Begrijp ik nou goed dat het allemaal te voorkomen was geweest als de KLM zijn zaakjes op orde had?

OPTIES

Bas Vermond Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF



Walter Boer

 14 januari 13:46

Ja, dat zou een hoop ellende vanaf het begin hebben gescheeld.

Ir. S.F.

VRAAG

1

OPTIES

 13 januari 22:23

opdracht voor de Wageningse researchers : zoek een geschikte bacterie en manipuleer die genetisch zodat het organisme pfas metaboliseert

Explore our developer-friendly HTML to PDF API

Printed using PDFCrowd

HTML to PDF