FHB_Ontwerpboekje_25042022.pdf

Ruimte & Duurzaamheid Ontwerp Openbare Ruimte Ontwerppresentatie 05 April 2022

Herinrichting Frans Halsbuurt Een lommerrijke, autoluwe buurt in samenspraak met bewoners en ondernemers

De buurt in het nieuws, noodzaak voor herinrichting

Tijdelijke inrichting van de Frans Halsbuurt in 2021

Sfeerbeeld van het ontwerp voor de herinrichitng

5

Inhoudsopgave Ontwerp Herinrichting Frans Halsbuurt

6

Uitgangspunten

08

- Nota van uitgangspunten - Ontwerpproces Ontwerpprincipes

10

- Stedenbouwkundig - Verkeerskundig - Beplanting - Beheer Ontwerp per straat

32

- Overzichtstekening - Eerste Jacob van Campenstraat - Quellijnstraat - Daniël Stalpertstraat - Saenredamstraat - Gerard Doustraat - Albert Cuypstraat - Frans Halsstraat - Ruysdaelkade

7

Nota van Uitgangspunten (mei 2019) 1. Vergroenen √ Zoveel mogelijk beplanting in ruimere vakken. 2. Straatprofiel op één niveau √ Maaiveld op 1 niveau, wel kleurverschil tussen stoep en rijbaan. As van de weg blijft conform NvU liggen. 3. Grijze voorzieningen √/ x ‘Groen om Grijs’ wordt ‘Om en Om’ principe. Iedereen heeft zicht op groen, zicht op ‘grijs’ is geminimaliseerd. Grotere groenvakken: meer groeiruimte voor beplanting en natuur. 4. Laad- en losvoorzieningen √ In afstemming tijdens participatie naar behoefte en ervaring van de afgelopen 2 jaar gelijkmatig verdeeld over de straatdelen. 5. Fietsparkeren √ Voldoende, zo optimaal mogelijk verspreid, 15 m loopafstand. 6. Straatverlichting, overal Rittermast x Niet haalbaar gebleken dus niet opgenomen in dit plan. 7. Speelvoorzieningen √ Meer veilige en vrije ruimte op de stoep, autoluwe straten en 5 speelplekken verspreid in de buurt conform stedelijk beleid en participatie. 8. Ruysdaelkade √ Meer groen rond de bomen en tussen het groen bij de in- en uitrit van de parkeergarage zijn zitbanken geplaatst. 9. Biodiversiteit √ Grotere groenvakken: ruimere biotoop, waar flora en fauna kans krijgen en beplanting vitaal kan uitgroeien en bloeien. 10. Kunst De realisatie van kunst valt buiten dit herinrichtingsproject.

Voor een eventueel initiatief in de toekomst zal hiervoor het geëigende proces van het stadsdseel doorlopen moeten worden. 8

Uitgangspunten

Een lommerrijke autoluwe woonbuurt

Aanleiding Met de bouw van de Albert Cuypgarage werd het mogelijk om iets te doen aan de parkeerdruk in de Noord Pijp. In eerste instantie zouden circa 300 parkeerplaatsen in de openbare ruimte opgeheven worden. Het college heeft in 2018 besloten dat alle parkeerplaatsen in de Frans Halsbuurt opgeheven moesten worden. Doel Na de opening van de Albert Cuypgarage is in 2018 een ontwerpproces gestart met bewoners en ondernemers uit de Frans Halsbuurt. In samenwerking met de buurt is een plan gemaakt worden voor de herinrichting van de openbare ruimte. Aanpak Bewoners en ondernemers van de Frans Halsbuurt zijn vanaf het begin betrokken geweest bij het ontwerpproces. Zo is er in eerste instantie een Nota van Uitgangspunten vastgesteld (zie pagina 8). Het resultaat is een ontwerp met een straatprofiel dat past in deze 19e-eeuwse buurt. De Frans Halsbuurt wordt een autoluwe woonbuurt, een hartenwens van de bewoners. Leeswijzer De inhoud van dit boekje geeft weer hoe het ontwerpproces is verlopen. We doen dit thematisch met beelden. Achterin het boekje treft u de uitwerking van de straten aan. Wij wensen u veel leesplezier. Projectteam Herinrichting Frans Halsbuurt

9

10

Ontwerpprincipes

Op zoek naar stedelijke samenhang

Stedenbouwkundige eenheid ‘Plan Niftrik’ Als het aan de stadsingenieur J.G. van Niftrik had gelegen, was de hele 19de eeuwse Ring uitgevoerd als de Frans Halsbuurt. De driehoek tussen de Stadhouderskade, de Ruysdaelkade en Gerard Doustraat is het enige stukje Pijp met loodrechte straten. Van Niftrik had met zijn uitbreidingsplan van 1867 de allure van het Parijs van Haussman voor ogen. Ten zuiden van dit woongebied had hij het centraal station gepositioneerd met aansluitend een ruim opgezette villawijk.

Eerste woonerf wereldwijd, Emmerhout 1961-1974

De Frans Halsbuurt vormt dus één samenhangend geheel met het driehoekig stukje buurt tussen Stadhouderskade en Gerard Doustraat ten westen van de Ferdinand Bolstraat. De inrichting volgde tot aan de jaren zeventig van de vorige eeuw geheel de strakke vormgeving van de wanden. Het is een stedenbouw van gesloten bouwblokken met groene binnentuinen, naar analogie van de verkaveling van de grachtengordel. Door de vroege aanleg zijn alleen in deze buurt nog variërende bouwhoogte te vinden; vanaf ongeveer 1890 werd alle bebouwing vier tot vijf lagen hoog. Tijdens de participatie is door de buurt aangegeven dat de buurt ook echt een autoluw karakter zou moeten krijgen. In eerste instantie is toen nagedacht over een inrichting als woonerf. Woonerven zijn ruim opgezette, rustige wijken met weinig woonlagen. Vanuit stedenbouwkundig oogpunt en intensieve stedelijke dynamiek in deze buurt is hier uiteindelijk vanaf gezien. De straten zijn vervolgens op een andere manier autoluw ingericht.

Eerste stadsuitbreiding buiten Singelgracht, De Pijp 1874-1886, Stedenbouwkundige eenheid ‘Plan Niftrik’

Gekozen is voor een inrichting met de succesvolle principes van een ‘straatje’. Een eenvoudige opzet met een door trottoirbanden gemarkeerde rijbaan. Met behoud van bomen en herhaling van de inrichting die past bij de stedenbouwkundige opzet. Er is behoefte aan meer voetgangersruimte, veel groen, het moet klimaatbestendig zijn en de verblijfskwaliteit in de buuirt moet vergroot worden.

11

Werken vanuit het bestaande, met de wensen van nu Vormen van eenheid in diversiteit. De invulling binnen de Frans Halsbuurt is zeer divers, haar stedebouwkundige structuur is echter kraakhelder in haar eenvoud. Om zowel de kwaliteit van de variatie als de eenvoud van het stratenplan te versterken, is uitgegaan van de volgende uitgangspunten als een basis voor de hele buurt. Past binnen historische, stedenbouwkundige opzet van de Noord Pijp: De inrichting volgt strakke wanden van de bouwblokken met groene binnentuinen. Bomen stonden bij aanleg vooral in de hoofdstraten. Bij renovatie in de jaren 80 van de vorige eeuw zijn bomen in de buurtstraten geplant. Er staan grote bomen in de smalle straten. Ter voorkoming van nog meer schaduwwerking, dienen toe te voegen bomen zorgvuldig gekozen te worden. Een vormgeving die past bij de wat klassieke, rijk geornamenteerde ontwerpstijl van de gevels. De inrichtingprincipes moeten zowel in de Frans Halsbuurt als in de Gerard Doubuurt toe te passen zijn: Ruimtelijke samenhang in de straten kan in verschillende profielen gehandhaafd blijven met een ritmisch ontwerp. Adaptieve opzet. Fasegewijs uit te voeren. Met parkeerplaatsen ook mooi.

12

Bijzonder stadsgezicht, tussen Rijksbeschermd Stadsgezicht

13

Autoluwe woonstraten; 20 km/uur

Ontsluitingswegen; 30 km/uur

Hoofd ontsluitingswegen; 50 km/uur

14

Verkeerskundig

Veilige 20 km woonstraat

Duurzaam veilige inrichting van een autoluwe woonbuurt - Afgestemd met bewoners en ervaringsdeskundigen. - Akkoord na definitieve behandeling door de Centrale Verkeerscommissie. Alle straten zijn vanwege wettelijke regelgeving officieel onderdeel van een 30 km zone. Zones van 20 km zijn wettelijk niet geregeld. De buurtstraten zijn daarom onderdeel van de 30 km zone. Bij alle entrees van de buurt komt een bord met adviessnelheid 20 km, met uitzondering bij de entree vanaf de Stadhouderskade omdat 2 borden verwarring kan veroorzaken. Bij elke drempel komt aan beide zijden een 20 km tegel in de rijweg. Alle verkeersdrempels, behalve in de Eerste Jacob van Campenstraat, worden als 20 km drempel uitgevoerd.

max. 30 m 15

Ontsluitingstraat

Albert Cuypstraat:

Ruysdaelkade:

30 km profiel

30 km profiel

Groot onderhoud stoep.

Rijweg 3.85 m.

Vrije loopruimte minimaal 2.10 m.

Naast rijweg 49 cm obstakelvrije ruimte.

Trambaan ongewijzigd. Fietsstrook noordzijde 2.10 m, zuidzijde 2.50 m.

16

Autoluwe woonstraten

49

49

49

49

Frans Halsstraat:

Oost-Weststraten:

20 km profiel

20 km profiel

Inrichting laat verkeer langzaam rijden.

Inrichting laat verkeer langzaam rijden.

Symmetrisch.

Asymmetrisch

Rijweg 3.20 m.

Rijweg maximaal 3.20 m.

Naast rijweg 49 cm obstakelvrije ruimte.

Naast rijweg 49 cm obstakelvrije ruimte.

17

Inrichtingsprincipes rijbaan

34

Inrichting herinnert autobestuurder om langzaam te rijden: - Optisch vernauwd profiel remt verkeer. - Hoogteverschil wordt nagenoeg vlak. Afhankelijk van de waterhuishouding wordt dit in het technische DO verder uitgewerkt en voorgelegd aan de CVC. - Naast rijweg 49 cm vrije ruimte. - Rijweg in afwijkende gele klinker. - Voetpad algemeen 2.10 m breed. - Bord adviessnelheid 20 km. - Verkeersdrempel 20 km. 18

Rust en oversteek moment Pleintjes versterken het gevoel van een autoluwe buurt waar je langzaam rijdt. Onderscheid in materiaal geeft aan waar de auto welkom is.

Inrichtingsprincipes trottoir

Toegankelijke stoep Vrije loopruimte stoep is 2 m. Goed zicht langs randen rijweg: Maximale hoogte planten 60 cm. Obstakelvrije ruimte 49 cm

19

Inrichtingsprincipes fietsvoorzieningen

Fietsparkeren als langsparkeren: Bereikbaar vanaf de rijbaan. Voorkomt fietsen op de stoep. Veilig uitparkeren op de stoep. Geordend parkeren door hoge band voor het plantvak en nietje van 60 cm.

20

Inrichtingsprincipes bereikbaarheid

Laden & lossen en parkeren: Naar aanleiding van de vele gesprekken met bewoners en ondernemers en de ervaringen van de laatste 2 jaar zijn de laad- en losplekken waar mogelijk op de huidige locaties gehouden. In een aantal situaties was een andere locatie wenselijk. Enerzijds om een evenwichtige verdeling van groen en ander programma te krijgen, anderzijds vanwege wensen vanuit de buurt. In enkele gevallen is een extra laad- en losplek ingepast. Laad- en losplekken hebben een maat afhankelijk van het gebruik. Waar mogelijk zijn ze over het algemeen 8 meter lang als er vrachtwagens moeten staan. Bij laad- en losplekken met voldoende lengte zijn in het midden strepen aangebracht om korte voertuigen te stimuleren economisch te parkeren. In de meeste gevallen bleken er voldoende laad- en losplekken aanwezig te zijn in de verschillende straatdelen. In enkele gevallen was behoefte aan meer plekken. Dit is met bewoners en ondernemers afgestemd. Verspreid over de buurt zijn verschillende algemene invalideparkeerplaatsen ingericht. Al toegekende parkeerplaatsen op kenteken (invaliden, arts en verpleegkundigde) zijn in het ontwerp teruggebracht. - Rondom de buurt zijn de 7 autodate plekken ingepast; op de Ruysdaelkade en in de Albert Cuypstraat. - Waar nodig zijn de groenvakken bij laad- en losplekken afgerond om het in- en uitparkeren te vergemakkelijken.

21

22

Beplanting

Biodivers, robuust, klimaatbestendig, ‘onze’ 7 tuinstraatjes Vitale, Amsterdamse Biotoop Frans Halsbuurt Buurt lijkt op de natuurlijke omgeving: Flora en fauna vinden voldoende voedsel, schuil- en broedgelegenheid. Juiste soortkeuze met bomen, struiken, klimplanten en kruiden, zowel in zomer als winter. Aanvullende maatregelen met onder andere nestkasten.

23

Groene inrichtingsprincipes

Groene buurt Waar struiken uit kunnen groeien in zo groot mogelijke groenvakken. De vakken liggen zoveel mogelijk Om en Om ten opzichte van elkaar vanuit principe Groen om Grijs. Groen groeit in: – – – –

24

Geveltuinen, Boomspiegels, Smalle en brede Groenvakken, Langs en in de Boerenwetering.

Gemeente legt de groenvakken in de straat aan en beheert ze op basisniveau. Medebeheer wordt gefaciliteerd en ondersteund. Boomspiegels worden aangeplant door gemeente. Geveltuinen worden altijd in zelfbeheer door de bewoners ingericht en beheerd.

Onder de groenvakken is meer dan 90% van de ruimte vrij van kabels en leidingen. Dit omwille van een duurzame groeiplaats waar water kan infiltreren. Groeiplaats bomen wordt gevuld met circa 20 m3 bomengrond. Plantvakken hebben en voedzame groeiplaats tot 50 cm diepte. Voor de infiltratie van regenwater wordt dit in de brede vakken wat schralere grond. Bestaande bomen hoger dan 6 meter. Nieuwe bomen zijn van de derde grootte, deze worden circa 3-5 m hoog.

Blauwe inrichtingsprincipes

5

Klimaatbestendige straten met grote groenvakken 1. Natuurlijke infiltratie via de verharding. 2. Inlaat wadi bij (extreem) flinke regenbuien. 3. Infiltratie regenwater naar grondwater. 4. Overstort voor het opvangen van overtollig water. 5. Afkoppelen HWA waar mogelijk. De groenvakken staan onderling met elkaar in verbinding en zorgen voor een stabiele waterhuishouding.

25

In participatie invulling geven aan de plantvakken!

26

27

Inrichtingsprincipes beheer

Adaptief ingericht Een straatinrichting moet ruimte veranderingen in de toekomst:

houden

voor

Bij verbouwingen moet er bijvoorbeeld een bouwcontainer vlakbij geplaatst kunnen worden. Daarnaast kan in de toekomst iemand een invalidenparkeerplaats nodig hebben. Dit soort aanpassingen moeten mogelijk zijn zonder bomen en struiken te hoeven rooien en de straat om te bouwen. Met het Om en Om principe is deze ruimte voor toekomstige veranderingen gewaarborgd.

28

Beheer

Gebruiksvriendelijk, beheertechnisch en adaptief ingericht

Ondergronds afval inzamelen In de Frans Halsbuurt moeten ondergrondse afvalcontainers ingepast worden. Hierbij geldt dat een container op een maximale loopafstand van 150 m van een woning moet staan. In de kaart hiernaast zijn de locaties aangegeven waar de ondergrondse afvalcontainers ongeveer moeten komen. Er is hierbij rekening gehouden met de locaties van het plaatsingsbesluit uit 2016 dat uitging van het oude ontwerp uit 2016, de boomkronen en boomwortels, de bedrijfsvoering en de veiligheid. In de twee doodlopende straten zijn om de laatste twee redenen geen containers ingepast. In het ontwerpproces van de afgelopen tijd is na inbreng van direct aanwonenden in de directe omgeving geschoven met de locatie indien dat mogelijk was. De wereld stond ondertussen ook niet stil: Ook Amsterdam moet nu haar groen, fruit en etensresten gaan inzamelen. Voor deze GFE containers is in het ontwerp een plek gereserveerd.

29

30

Keuze materialisering

Conform Handboek Puccini Rood & Groen Mogelijke varianten

Voorkeursvariant:

Tegels op de stoep, rode klinkers in de rijbaan

Rode klinkers op de stoep, rode klinkers in de rijbaan

1.

Rode klinkers op de stoep.

2.

Gele klinkers op de rijbaan.

3.

Trottoirbanden langs rijbaan en om plantvakken met basalttoeslag.

4.

Opsluitband langs geveltuinen van grijs beton.

Rode klinkers op de stoep, gele klinkers in de rijbaan

31

32

Ontwerp per straat Vormgegeven aan de hand van de bewonerswensen

Eindresultaat ontwerp herinrichting Meerdere participatiemomenten zowel fysiek, online en tijdens een schouw in de straat hebben geleid tot dit ontwerp. Plankaart: - Overzichtskaart in twee delen. Het hart van de buurt, autoluwe woonstraat; - Frans Halsstraat, Noord - Frans Halsstraat, Zuid Autoluwe woonstraten; - Eerste Jacob van Campenstraat - Quellijnstraat - Daniël Stalpertstraat - Seanredamstraat - Gerard Doustraat Ontsluitingsstraten; - Albert Cuypstraat - Ruysdaelkade, Noord - Ruysdaelkade, Zuid

33

Plankaart herinrichting Frans Halsbuurt

34

35

Frans Halsstraat, Noord 1

1 2 3

36

2

3

Frans Halsstraat, Noord

49

49

37

Frans Halsstraat, Zuid

1

1 2 3

38

2

3

Frans Halsstraat, Zuid

49

49

39

Eerste Jacob van Campenstraat

1

2

1

2

40

Eerste Jacob van Campenstraat

49

49

41

Quellijnstraat

1

2

1

2

42

Quellijnstraat

49

49

43

Daniël Stalpertstraat

1 1

2

2

44

Daniël Stalpertstraat

49

49

45

Seanredamstraat

1

1

2

2

46

Seanredamstraat

49

49

47

Gerard Doustraat

1

1

2

2

48

Gerard Doustraat

49

49

49

Albert Cuypstraat

50

Albert Cuypstraat

51

Ruysdaelkade, Noord 1

2

1 2 3

52

3

Ruysdaelkade, Noord

53

Ruysdaelkade, Zuid 1

2

3 1 2 3

54

Ruysdaelkad, Zuid

55

56

57

Een ontwerp voor de toekomst, samen komen we eruit!

COLOFON Ontwerp herinrichting Frans Halsbuurt

Een lommerrijke, autoluwe buurt in samenspraak met bewoners en ondernemers

05 april 2022

Opdrachtgever

Dagelijks bestuur stadsdeel Zuid / college burgemeester en wethouders

Ambtelijk opdrachtgever Diana van Loenen

Ontwerpteam

Quirijn Verhoog - hoofdontwerper Harmen de Groot - ontwerper openbare ruimte Szymon Michalski - ontwerper openbare ruimte Blake Allen - ontwerper openbare ruimte

Met bijdragen van

Bewoners en ondernemers van de Frans Halsbuurt Projectteam Frans Halsbuurt Heiko Miskotte Jan Stigter

Redactie

Miranda de Wit

Vormgeving

Harmen de Groot