Factsheet_corona_volwassenen_ouderen WEB def.pdf
Tekst van het document
GGD Amsterdam
Gezondheid en welbevinden na de coronaperiode 2022 Amsterdam Resultaten Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen Hoe gaat het na de coronaperiode met de inwoners van Amsterdam? In deze factsheet leest u over de gevolgen van de coronaperiode op de gezondheid, leefstijl en het welbevinden van Amsterdammers van 18 jaar en ouder.
Wat valt op? Algemene gezondheid • Er is een sterke daling van de ervaren gezondheid: het aandeel inwoners dat de eigen gezondheid als (zeer) goed beoordeelt, daalde van 79% in 2020 naar 68% in 2022. De daling is het grootst onder 18- t/m 64-jarigen en onder inwoners die moeite hebben met rondkomen. Mentale gezondheid • Er is een stijging in de mentale gezondheids problematiek: het aandeel Amsterdammers dat zich heel eenzaam voelde steeg van 15% in 2020 naar 23% in 2022, angst- en depressie klachten van 9% naar 16% en stress van
Bij rampen en crises is het extra belangrijk om
22% naar 32%. Mentale problemen komen in Amsterdam vaker voor dan gemiddeld in Nederland. Leefgewoonten • De overgewicht- en obesitascijfers zijn stabiel sinds 2008. Het aandeel Amsterdammers dat voldoende beweegt daalt vanaf 2016, terwijl het aandeel sporters is gestegen. Op deze leefstijlthema’s zijn de cijfers in Amsterdam gunstiger dan elders in Nederland. Middelengebruik • Het tabak- en alcoholgebruik in Amsterdam is in 2022 hoger dan in 2020, maar lager dan voor de coronaperiode in 2016. Het xtc-gebruik in 2022 is hoger dan in de voorgaande jaren. Het lachgasgebruik daalt sinds 2016. Bestaanszekerheid • In 2022 hebben meer Amsterdammers moeite met rondkomen dan in 2020. Veel inwoners geven aan te weinig geld te hebben om te sporten, voor gezonde voeding, om het huis goed te verwarmen of om op visite te gaan. Inwoners met een kwetsbare financiële positie rapporteren vaker gezondheidsproblemen.
Over het onderzoek De cijfers in deze factsheet zijn afkomstig uit de landelijke Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022. Elke vier jaar doen de GGD’en samen met het RIVM, CBS en GGD GHOR Nederland een grootschalig onder zoek onder inwoners van 18 jaar en ouder naar de gezondheid, het welbevinden en de leefgewoonten. Dit doen ze in opdracht van de gemeenten. De resultaten van het onderzoek vormen een belangrijke basis voor de invulling en ontwikkeling van het lokale gezondheidsbeleid.
de gezondheidssituatie te volgen. De corona pandemie is daar een voorbeeld van. Daarom is er in het najaar van 2022 een extra meting uitgevoerd: de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022. Deze meting volgde twee jaar na de laatste meting in 2020 en vier maanden na de afschaffing van de laatste coronamaatregel. We werken daarbij samen met GGD GHOR Nederland, het RIVM, het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, die samen het Netwerk GOR vormen. ZonMw is namens het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de opdrachtgever. Van de 26.218 uitgenodigde Amsterdammers, vulden 6.871 Amsterdammers de vragenlijst in (respons: 26%). De steekproef werd getrokken uit het bevolkingsregister. Door de gegevens te wegen naar demografische kenmerken zijn de resultaten representatief voor de bevolking van Amsterdam. Alle GGD’en voerden de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 volgens dezelfde methode uit. Daardoor zijn er voor veel thema’s nationale cijfers beschikbaar.
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
3
Algemene gezondheid Wat zien we? De ervaren gezondheid is sterk gedaald ten opzichte van de vorige meetmomenten vanaf 2012. Let wel, in 2020 werd de gezondheid juist vaker als (zeer) goed ervaren dan in de jaren ervoor. De grootste daling zien we onder 18- t/m 64-jarigen en onder inwoners die moeite hebben met rondkomen. Verder rapporteren meer inwoners een langdurige ziekte of aandoening of een valongeval dan in 2020; deze cijfers zijn weer op het niveau van 2016. Gezondheidsproblemen nemen toe met het stijgen van de leeftijd en komen vaker voor onder inwoners met een kwetsbare sociaaleconomische positie.
68%
33%
ervaart zijn/haar gezondheid als (zeer) goed
6%
heeft een langdurige ziekte of aandoening
Nederland
Nederland
70%
33%
40%
meer dan 3 maanden geleden besmet met het coronavirus en nu nog last van klachten
valongeval bij 65-plussers (in het afgelopen jaar)
Nederland 6%
trends in algemene gezondheid 100
%
80
75
60
76
79
68
40
31
20 0
ervaart gezondheid als (zeer) goed 2008
2012
2016
29
langdurige ziekte of aandoening 2020
33
33
34
39
33
40
valongeval bij 65-plussers
2022
Wat doen we? Vanuit het programma “Vitaal Ouder Worden” werken we aan het bevorderen van een gezonde leefstijl van Amsterdamse ouderen om daarmee het risico op gezondheids problemen te verkleinen. Het programma richt zich onder meer op het stimuleren van lichaamsbeweging, het bijdragen aan een veilige en aantrekkelijke leefomgeving voor ouderen, het bevorderen van sociale interactie en het voorkomen van valincidenten.
4
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
Mentale gezondheid Wat zien we? Op alle mentale gezondheidsthema’s scoort Amsterdam ongunstiger dan de rest van Nederland. Er is een sterke toename van eenzaamheid, angst- en depressieklachten, stress en verminderde veerkracht ten opzichte van 2020. Deze toename zien we vooral onder 18- t/m 64-jarigen, inwoners met een niet-Nederlandse herkomst en bij inwoners die moeite hebben met rondkomen. Mentale problemen komen het vaakst voor bij 18t/m 34-jarigen, inwoners met een kwetsbare sociaaleconomische positie en bij inwoners met een niet-Nederlandse herkomst.
32% 58%
14%
10%
32%
16% 51%
heeft psychische klachten klachten (MHI-5) (MHI-5)
heeft zich voelt een heel hoogvaak risico op een angststoornis of depressie gestrest
Nederland
Nederland
53% 21%
10% 48%
heeft het laatste jaar er een enkele keer tot heel vaak serieus over gedacht een eind te maken aan eigen leven
22%
heeft een (zeer) lage veerkracht
Nederland
Nederland
11%
17%
23%
mist emotionele steun
voelt zich (zeer) sterk eenzaam
Nederland
Nederland
6%
14%
heeft in de afgelopen 4 weken (heel) veel stress ervaren
Nederland 21%
Top 3 bronnen van stress in Amsterdam: 1.
20%
Werk
2.
16%
Geldzaken
3.
12%
Gezondheid
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
5
Mentale gezondheid trends in mentale gezondheid 40
%
30
32 22
20 10
7 0
18
16 7
8
9
hoog risico op angststoornis of depressie 2008
23
22
2012
9 (heel) veel stress ervaren afgelopen 4 weken 2016
2020
(zeer) lage veerkracht
11 13
15
(zeer) sterk eenzaam
2022
Wat doen we? Om de mentale gezondheid van Amsterdammers te bevorderen zetten we in op de preventie van mentale klachten. Hierop richt Thrive Amsterdam mentaal gezond zich. GGD Amsterdam werkt in dit programma samen met partners in de stad en bewoners aan een mentaal gezonde stad, buurt, school- en werkomgeving. Het bespreekbaar maken en uit de taboesfeer halen van mentale klachten is een van de doelen van het programma. We werken nauw samen met de aanpak voor suïcidepreventie, ook van GGD Amsterdam.
Gevolgen coronaperiode Driekwart van de Amsterdammers (78%) ervaart in najaar 2022 nog steeds positieve en/ of negatieve gevolgen van de coronaperiode. • als positief gevolg benoemt men bijvoorbeeld de mogelijkheden om thuis te werken of onderwijs te volgen • als negatief gevolg ervaart men bijvoorbeeld verminderd contact met familie en vrienden
26%
heeft nog last van meegemaakte coronagerelateerde gebeurtenissen
4%
heeft een verhoogde kans op ernstige psychosociale klachten door coronagerelateerde gebeurtenissen
Nederland
Nederland
20%
2%
Coronagerelateerde gebeurtenissen zijn bijvoorbeeld een ziekenhuisopname of overlijden van een naaste door corona.
6
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
Leefgewoonten Wat zien we? Het percentage inwoners met overgewicht of obesitas is stabiel sinds 2008. Het aandeel inwoners dat voldoende beweegt daalt vanaf 2016, terwijl het aandeel sporters is gestegen. Amsterdam scoort op deze leefstijlthema’s gunstiger dan de rest van Nederland. Leefstijlproblemen komen vaker voor onder ouderen, bij inwoners met een kwetsbare sociaaleconomische positie en bij inwoners met een herkomst buiten Europa. Vrouwen hebben vaker obesitas, terwijl matig overgewicht juist onder mannen meer voorkomt.
41%
56%
12%
heeft overgewicht (inclusief obesitas, BMI van 25 of hoger)
heeft obesitas (BMI van 30 of hoger)
Nederland
Nederland
50%
16%
voldoet aan de Nederlandse Beweegrichtlijn • Minstens 150 minuten per week matig intensief bewegen • Minstens 2 keer per week spieren botversterkende oefeningen
61%
sport ten minste 1 dag per week
Nederland
Nederland
47%
54%
trends in leefgewoonten 70
%
60
59 60 57 56
50 40 30
57 56 59
61
40 40 40 39 41
20 10 0
10 11 12 11 12 heeft overgewicht (inclusief obesitas) 2008
2012
heeft obesitas
2016
2020
voldoet aan de Nederlandse Beweegrichtlijn
sport ten minste 1 dag per week
2022
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
7
Middelengebruik Wat zien we? Het aandeel rokers en overmatige drinkers is in 2022 hoger dan in 2020, maar lager dan in 2016 (voor de coronaperiode). Het xtc-gebruik in 2022 is hoger dan in de voorgaande jaren. Het lachgasgebruik daalt sinds 2016. De coronamaatregelen hadden een grote impact op het middelengebruik. Amsterdam telt nog altijd meer rokers en zware en/of overmatige drinkers dan Nederland.
58% 24%
51% 12%
rookt tabak
2%
rookt dagelijks tabak
Nederland
is een zware roker
53% 17%
trends in roken 30
%
25
28
27
27
20
22
24
15 10
11
12
5
7
0
rookt tabak 2008
9%
2012
rookt dagelijks tabak 2016
2020
4
3
2
2022
is een overmatige drinker (meer dan 21 (man) of 14 (vrouw) glazen alcohol per week)
12%
is een zware drinker • man: minstens 1x per week 6 glazen of meer per dag • vrouw: minstens 1x per week 4 glazen of meer per dag
Nederland
Nederland
7%
10%
trends in alcoholgebruik 20
%
16 15 10
13
14
11
10
11
14
5 0
7 2008 overmatige drinker
8
2012
2
zware roker
2016
zware drinker
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
2020
12 9
2022
Middelengebruik Drugsgebruik bij 18- t/m 64-jarigen
24% 58% 22%
12% 51% 16%
heeft in de afgelopen 12 maanden cannabis (hasj, marihuana of wiet) gebruikt
10%
2%
heeft in de afgelopen 12 maanden cocaïne gebruikt
heeft in de afgelopen 12 maanden xtc gebruikt
heeft in de afgelopen 12 maanden lachgas gebruikt
trends in drugsgebruik (afgelopen 12 maanden, 18- t/m 64-jarigen) 25
%
21 22 22
20 15
17 16
14
10
16 12
9 10 10
8
5
5
9 5
0 cannabis 2008
2012
xtc 2016
2020
cocaïne
2
lachgas
2022
Wat doen we? Samen met zorg- en kennisinstellingen streven we er in het programma Middelen preventie naar dat Amsterdammers geen nicotinehoudende producten gebruiken en dat hun gezondheid niet geschaad wordt door alcohol, drugs of gokken. We zetten erop in dat Amsterdammers zo laat mogelijk in hun leven hun eerste ervaring hebben met deze middelen. Belangrijke interventies zijn: • meer weerbaarheid in het omgaan met middelen • een betere vroegsignalering van problematisch gebruik • een groter bereik van interventies die gezondheidsschade door middelengebruik voorkomen • het verlagen van de beschikbaarheid van middelen en een nicotinevrije omgeving
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
9
Bestaanszekerheid Wat zien we? Van de Amsterdammers heeft 14% een laag inkomen en 30% heeft moeite met rond komen. In 2022 hebben meer Amsterdammers moeite met rondkomen dan in 2020, de cijfers zijn vergelijkbaar met de periode 2008-2012. Veel inwoners geven aan te weinig geld te hebben om te sporten, voor gezonde voeding, om het huis goed te verwarmen of om op visite te gaan. Vooral 50- t/m 64-jarigen, Amsterdammers met basisonderwijs, vmbo of mbo-1 en Amsterdammers met een herkomst buiten Europa geven dit aan. Inwoners met een kwetsbare financiële positie rapporteren vaker fysieke en mentale gezondheidsproblemen.
24% 58% 30%
18%
17%
heeft moeite met rondkomen
12% 51% 14%
heeft een laag inkomen (< 120% van het wettelijk sociaal minimum)
Nederland
Nederland
19% 53% 17%
8%
29%
heeft onvoldoende geld om huis te verwarmen
16%
heeft onvoldoende geld om op visite te gaan
heeft onvoldoende geld voor lidmaatschap van een sportclub
heeft onvoldoende geld voor gezonde voeding
trends in moeite met rondkomen 40 30
%
31
33 27
30 23
20 10 0
10
2008
2012
2016
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
2020
2022
Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Netwerk GOR (Gezondheidsonderzoek bij Rampen) De GGD’en voeren de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 uit in het kader van de Integrale Gezondheidsmonitor COVID-19. Hierbij wordt samengewerkt met GGD GHOR Nederland, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, die samen het Netwerk GOR vormen. Het onderzoek is bedoeld om de fysieke en mentale gezondheidseffecten als gevolg van de coronacrisis onder de Nederlandse bevolking inzichtelijk te maken. ZonMw is namens het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) opdrachtgever van de monitor. Meer lezen? • ggd.amsterdam.nl/agm • ggdgezondheidinbeeld.nl • landelijke en regionale cijfers zijn te vinden op: website RIVM
Contact De afdeling Gezond Leven van de GGD Amsterdam biedt onder steuning bij de interpretatie van de resultaten van dit onderzoek en kan adviseren over het inzetten van preventieprogramma’s. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de afdeling Gezond Leven.
Colofon GGD Amsterdam, juni 2023 Afdeling Gezond Leven www.ggd.amsterdam.nl Fotografie: Edwin van Eis Vormgeving: Vorm de Stad