Document · PDF

EVMRA-2021.pdf

Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven, Duurzaamheid 20 januari 2022, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam (EVMRA) 2021 (ZD2022-000221)46.834 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 5

Economische Verkenningen MRA 2021

157

Forensen (woon-werkverkeer) Bedrijven en instellingen in Amsterdam bieden werk aan veel mensen. Het aantal werkzame personen in 2019 (695 duizend) is fors groter dan het aantal werkzame inwoners (469 duizend5). Hiermee had Amsterdam in 2019 een netto inkomende pendelstroom van 226 duizend personen. De totale inkomende pendelstroom is veel groter (378 duizend personen) en bestaat uit mensen die zowel in andere MRA-deelregio’s wonen als elders in Nederland. De grootste inkomende pendelstroom wordt gevormd door forensen uit woonplaatsen buiten de MRA (182 duizend personen). Binnen de MRA zijn de meeste forensen woonachtig in Amstelland-Meerlanden (58 duizend personen) en Zaanstreek-Waterland (50 duizend personen). De stroom forensen van Gooi en Vechtstreek, Almere-Lelystad en Zuid-Kennemerland richting Amsterdam is ongeveer gelijk: uit iedere deelregio reizen ongeveer 25 duizend personen naar hun werk in Amsterdam. De stroom uit IJmond is iets kleiner: 13 duizend personen. Ongeveer 318 duizend personen (68 procent van de werkzame beroepsbevolking) woont en werkt in Amsterdam. Amsterdammers die buiten de eigen stad werken, reizen vooral naar plaatsen buiten de MRA (61 duizend personen) en Amstelland-Meerlanden (56 duizend personen). Een kaartje met een grafische weergave van de pendelstromen van en naar Amsterdam is te vinden in hoofdstuk 4 (figuur 4.13).

In tabel 1 is het cijfer van 2020 opgenomen. De analyse van pendelstromen is gebaseerd op cijfers van 2019. 5

158

Economische Verkenningen MRA 2021

159

5.4 Gooi en Vechtstreek

is relatief groot. Met name de grootste stad binnen de regio, Hilversum, oefent met de concentratie van media-gerelateerde bedrijvigheid een aantrekkingskracht uit op werknemers uit andere delen van de MRA en Overig Nederland.

De economie van Gooi en Vechtstreek Deelregio Gooi en Vechtstreek bestaat uit zeven gemeenten: Blaricum, Gooise Meren, Hilversum, Huizen, Laren, Weesp en Wijdemeren. Voor ongeveer 258 duizend personen (ongeveer 10 procent van het aantal inwoners in de MRA) is de regio een geliefde plek om te wonen, centraal gelegen tussen Amsterdam en Almere en nabij Utrecht en Amersfoort. Het aandeel van Gooi en Vechtstreek in het brp en de werkgelegenheid van de MRA is wat kleiner dan het aandeel in de bevolkingsomvang (zie tabel 1). Niettemin is het aantal werkzame personen in Gooi en Vechtstreek groter dan het aantal werkzame inwoners. De verwevenheid met andere deelregio’s van de MRA en delen elders in Nederland via inkomende en uitgaande pendelstromen

Ook de economie van Gooi en Vechtstreek kreeg als gevolg van de coronacrisis na een periode van bloei plotseling te maken met een omslag: een afname van het brp met 3,1 procent in 2020 (zie figuur 1). Vergeleken met de gemiddelde ontwikkelingen in Nederland en de MRA is de economische schok in Gooi en Vechtstreek relatief gematigd. In 2020 is de werkloosheid nauwelijks veranderd; het werkloosheidspercentage bleef voor het vierde jaar op rij op een bijzonder laag niveau, namelijk rond 3 procent van de beroepsbevolking.

Tabel 1 Kerngegevens Gooi en Vechtstreek 2020

Bruto regionaal product

mld euro

2015

aandeel in MRA in % 11,0 6,8

2016

2017

2018

2019

2020

jaarlijkse groei in % 2,8

0,4

2,5

2,1

1,7

-3,1

Figuur 1 De economische groei in Gooi en Vechtstreek sloeg in 2020 om naar krimp

Arbeidsvolume (fte)*

x 1.000

106

8,0

2,7

0,5

2,2

3,3

2,4

–

Werkzame personen*

x 1.000

131

8,3

0,7

0,6

2,1

2,5

1,9

–

Bevolking

x 1.000

258

10,1

0,7

0,8

0,9

0,8

Potentiële beroepsbevolking

x 1.000

188

9,7

0,6

2,2

0,0

1,1

0,5

Beroepsbevolking

x 1.000

133

9,6

0,0

0,8

0,0

0,8

3,1

0,8

Werkzame beroepsbevolking

x 1.000

127

9,5

0,0

3,4

1,7

3,3

1,6

–0,8

Regio

MRA

Beroepsbevolking naar opleiding Hoogopgeleid

in %

48,5

Middelbaar opgeleid

in %

35,1

34,8

Laagopgeleid

in %

16,4

16,6

Groei in %

12 10 8

2 0 -2

1996

2000

2005

2010

2015

2020

-4 aandeel in %

Brutoparticipatiegraad

in %

70,7

72,1

70,0

70,2

68,6

69,2

70,6

70,7

Werkloosheid

in %

3,0

4,2

6,3

5,5

3,1

3,0

Bruto regionaal product

Arbeidsvolume (fte)

Bron: CBS (bewerking TNO)

Bron: CBS (bewerking TNO/SEO Economisch Onderzoek; *cijfer omvang 2019)

160

Economische Verkenningen MRA 2021

161

Zorg, Informatie en communicatie, Specialistische zakelijke diensten en Overige zakelijke diensten stuwden de werkgelegenheidsontwikkeling tussen 1995 en 2019 in Gooi en Vechtstreek. Het belang van Overige zakelijke diensten is daarbij toegenomen in de periode vanaf 2013. Deze sector noteerde vanaf dat jaar veruit de hoogste toename van het aantal arbeidsplaatsen: de gemiddelde jaarlijkse groei in de periode 2013-2019 bedraagt 6,9 procent. In dit recente tijdvak kenden ook Horeca en Groothandel een relatief hoge werkgelegenheidsgroei.

Economische ontwikkeling per sector De economie van Gooi en Vechtstreek drijft sterk op ICT- en mediadiensten. Figuur 2 en figuur 3 laten zien dat de sector Informatie en communicatie een grote rol speelt in zowel de groei van toegevoegde waarde als die van werkgelegenheid. Ruim 17 procent van het brp werd in 2019 door deze sector voortgebracht, het aandeel in de werkgelegenheid is met ruim 12 procent eveneens groot. De zorgsector is met 14 procent van de werkgelegenheid echter een nog grotere werkgever in Gooi en Vechtstreek. Groothandel, Onroerend goed, Specialistische zakelijke diensten, Overige zakelijke diensten en Detailhandel zijn daarnaast relatief grote sectoren in Gooi en Vechtstreek. Al deze sectoren zagen in de periode 1996-2019 hun toegevoegde waarde rond of boven het gemiddelde tempo in de regio groeien.

Figuur 3 Zorg, ICT en Zakelijke diensten zijn grote werkgevers in Gooi en Vechtstreek

Figuur 2 ICT is zeer bepalend voor economische groei in Gooi en Vechtstreek

Toegevoegde waarde 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

Werkgelegenheid (fte) 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

Aandeel regio in MRA: 6,8% Informatie en communicatie

5 4

0 -1 -2 -3

Groothandel

Vervoer en opslag Horeca

1 2

Onderwijs

6 Bouw

0 Onroerend goed

Zorg

Overheid Financiële diensten

Detailhandel

Overige zakelijke diensten

Specialistische zakelijke diensten

Informatie en communicatie Zorg

Specialistische zakelijke diensten Overige zakelijke diensten

Aandeel regio in MRA: 8,0%

Gemiddelde regionale groei, 1996-2019 (1,2%)

Cultuur, sport en recreatie Overige diensten Industrie

-1 -2 -3

Horeca

Overige diensten

Gemiddelde regionale groei, 1996-2019 (0,5%)

Detailhandel

Overheid

Bouw Groothandel

Cultuur, sport en recreatie Financiële diensten Industrie

-4 -5

-4

Aandeel sector in MRA (in %)

Aandeel sector in MRA (in %) * De bolgrootte (omvang 2019) geeft uitsluitend de verhouding binnen de eigen regio weer. De omvang van de sectoren is zodoende niet vergelijkbaar met die van andere deelregio's. Bron: CBS (bewerking TNO)

162

Energie, water en afval Vervoer en opslag

Onderwijs

Onroerend goed

Economische Verkenningen MRA 2021

* De bolgrootte (omvang 2019) geeft uitsluitend de verhouding binnen de eigen regio weer. De omvang van de sectoren is zodoende niet vergelijkbaar met die van andere deelregio's. Bron: CBS (bewerking TNO)

Economische Verkenningen MRA 2021

163

Forensen (woon-werkverkeer) De arbeidsvraag en het arbeidsaanbod in Gooi en Vechtstreek zijn in omvang ongeveer gelijk; in 2019 waren er ongeveer 2 duizend meer arbeidsplaatsen dan werkzame inwoners.6 Iets minder dan de helft van alle werkzame inwoners heeft een baan in Gooi en Vechtstreek zelf; in 2019 betrof dit zo’n 61 duizend personen. Inwoners die buiten de eigen regio werken, pendelen vooral naar een werklocatie buiten de MRA (29 duizend personen) en Amsterdam (25 duizend personen). Daarmee vergeleken zijn de overige uitgaande pendelstromen, naar Amstelland-Meerlanden (9 duizend personen) en Almere-Lelystad (4 duizend personen) een stuk kleiner. Iets meer dan de helft van alle arbeidsplaatsen in Gooi en Vechtstreek wordt vervuld door mensen die elders in de MRA of elders in Nederland wonen. De grootste inkomende pendelstroom betreft mensen die buiten de MRA wonen (46 duizend personen). Daarnaast reizen er ongeveer 10 duizend personen vanuit Amsterdam en 8 duizend personen vanuit Almere-Lelystad naar hun werk in Gooi en Vechtstreek. Een kaartje met een grafische weergave van de pendelstromen van en naar Gooi en Vechtstreek is te vinden in hoofdstuk 4 (figuur 4.13).

In tabel 1 is het cijfer van 2020 opgenomen. De analyse van pendelstromen is gebaseerd op cijfers van 2019. 6

164

Economische Verkenningen MRA 2021

165

5.5 IJmond

kreeg. Verstoringen in mondiale handelsketens raken de industriële activiteiten in IJmond relatief hard. De uitbraak van het coronavirus heeft wereldwijd productieactiviteiten stilgelegd, waardoor het brp in IJmond in 2020 kromp met 4,5 procent. De werkloosheid is hierbij wat opgelopen ten opzichte van 2019, maar bevindt zich met 3,7 procent van de beroepsbevolking nog altijd op een bijzonder laag niveau, onder het gemiddelde werkloosheidsniveau in de MRA (4,2 procent in 2020).

De economie van IJmond De gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen werken bestuurlijk samen in MRA-deelregio IJmond.7 Een groot deel van de economische activiteiten vindt plaats binnen de Industrie, voornamelijk op de zeehaventerreinen en langs het Noordzeekanaal. De staalindustrie in Velsen is beeldbepalend voor het industriële profiel van IJmond. In figuur 1 is te zien dat IJmond na een korte periode van economische groei tussen 2017 en 2019 in 2020 weer een neergang te verwerken

Tabel 1 Kerngegevens IJmond 2020

Bruto regionaal product

mld euro

2015

aandeel in MRA in % 6,7 4,2

2016

2017

2018

2019

2020

jaarlijkse groei in % -5,6

-2,4

0,9

1,5

0,7

-4,5

Arbeidsvolume (fte)*

x 1.000

5,3

–0,5

0,1

0,2

2,4

–

Werkzame personen*

x 1.000

5,5

–2,1

0,4

0,1

1,9

2,0

–

Bevolking

x 1.000

199

7,8

0,3

0,5

0,6

0,5

0,4

Potentiële beroepsbevolking

x 1.000

149

7,7

0,0

1,4

0,7

0,0

0,7

Beroepsbevolking

x 1.000

108

7,8

1,0

1,9

0,9

0,0

0,9

0,0

Werkzame beroepsbevolking

x 1.000

105

7,9

0,0

3,1

1,0

0,0

4,0

0,0

Regio

MRA

Beroepsbevolking naar opleiding Hoogopgeleid

in %

34,9

48,5

Middelbaar opgeleid

in %

45,3

34,8

Laagopgeleid

in %

19,8

16,6 aandeel in %

Brutoparticipatiegraad

in %

72,5

72,1

72,2

72,6

72,8

73,0

72,5

Werkloosheid

in %

3,7

4,2

4,8

4,7

3,7

2,8

3,7

Bron: CBS (bewerking TNO/SEO Economisch Onderzoek; *cijfer omvang 2019)

Uitgeest en Castricum behoren ook tot de administratieve regio IJmond en zijn daarom onderdeel van de in deze paragraaf gepresenteerde cijfers en economische analyse. De gemeente Uitgeest is binnen de MRA onderdeel van de bestuurlijke samenwerking in deelregio Zaanstreek-Waterland. Castricum maakt geen deel uit van de bestuurlijke samenwerking in de MRA. 7

166

Economische Verkenningen MRA 2021

Economische ontwikkeling per sector Ruim 27 procent van het brp van IJmond werd in 2019 voortgebracht door de Industrie. Ook is de Industrie veruit de grootste werkgever in IJmond, met een aandeel van ruim 19 procent in de totale werkgelegenheid. In de periode 1996-2019 kent de Industrie een volatiele ontwikkeling van de toegevoegde waarde, waarin perioden van groei worden afgewisseld met krimp – voornamelijk ingegeven door ontwikkelingen op de wereldmarkt (zoals de gespannen handelsbetrekkingen tussen de VS en China en dumping van goedkoop Chinees staal). De gemiddelde jaarlijkse groei over de gehele analyseperiode is negatief en komt daarmee uit op een krimp van 0,6 procent. In de periode van

Figuur 1 In 2020 zorgde corona voor een omslag naar economische krimp in IJmond Groei in %

12 10 8 6 4 2 0 -2 1996 -4 -6 -8 -10 -12

2000

Bruto regionaal product

2005

2010

2015

2020

Arbeidsvolume (fte)

Bron: CBS (bewerking TNO)

Economische Verkenningen MRA 2021

167

hoogconjunctuur in Nederland, vanaf 2013, is er overigens wel sprake van een gemiddelde jaarlijkse groei van de toegevoegde waarde in de Industrie (2,1 procent in de periode 2013-2019). De industrie in IJmond staat de komende jaren voor een grote opgave om te verduurzamen en lokaal draagvlak te behouden.

sectoren. In de Industrie nam tussen 1995 en 2019 de werkgelegenheid gemiddeld ieder jaar af. De laatste jaren is de werkgelegenheid in de industrie van IJmond redelijk stabiel, schommelend rond de 13 duizend voltijdsarbeidsplaatsen. Overige zakelijke diensten, Specialistische zakelijke diensten, Groothandel en Horeca zijn in het recente tijdvak (vanaf 2013) belangrijk voor de werkgelegenheidsgroei in IJmond. Ook in de lange analyseperiode 1996-2019, zoals weergegeven in figuur 3, kenden deze sectoren een relatief hoge werkgelegenheidsgroei.

Naast industriële activiteiten zijn bouwbedrijven binnen de MRA sterk geconcentreerd in IJmond. De toegevoegde waarde van de Bouw groeide in de periode 1996-2019 in een relatief hoog tempo, waarbij er met name na de financieel-economische crisis (2008-2013) een groeiversnelling optrad. Bouwbedrijven profiteren sindsdien van de gespannen woningmarkt, waardoor hun orderportefeuilles weer snel zijn volgelopen. In de periode 2013-2019 noteerde de Bouw met een gemiddelde van 5,8 procent per jaar de snelste groei van toegevoegde waarde van alle sectoren in IJmond.

Forensen (woon-werkverkeer) In 2019 waren er in IJmond ongeveer 105 duizend werkzame inwoners. Meer dan de helft van deze personen werkt buiten IJmond; 50 duizend personen wonen en werken in IJmond zelf. De grootste uitgaande pendelstromen gaan naar werklocaties buiten de MRA (14 duizend personen), Zuid-Kennemerland (14 duizend personen) en Amsterdam (13 duizend personen). De overige uitgaande pendelstromen, naar

Hoewel in IJmond de meeste mensen in de Industrie werken, drijft de werkgelegenheidsontwikkeling in deze deelregio op de diensten-

Figuur 3 Werkgelegenheid in IJmond is sterk gegroeid in Zakelijke diensten, Zorg, Horeca en Cultuur, sport en recreatie

Figuur 2 Industrie bepalend voor de economie van IJmond Toegevoegde waarde 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

Werkgelegenheid (fte) 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

5 Informatie en communicatie

4 Informatie en communicatie 3 2

Specialistische zakelijke diensten Overige zakelijke diensten

Cultuur, sport Overige diensten Onroerend goed en recreatie

Bouw

GrootDetailhandel Horeca handel 1 Vervoer Zorg Overheid en opslag Onderwijs

Landbouw Gemiddelde regionale groei, 1996-2019 (0,2%)

0 2

-1 -2

Financiële diensten

Cultuur, sport en recreatie Overige zakelijke diensten Horeca Onroerend goed Energie, water en afval 3 Overige diensten Zorg 2 Gemiddelde regionale groei, Specialistische Bouw Onderwijs 1996-2019 (0,2%) 1 zakelijke diensten

Energie, water en afval

Industrie

-1 -2 -3

Aandeel regio in MRA: 4,2%

Detailhandel

Groothandel

0 2

Vervoer en opslag

Overheid

Financiële diensten

Landbouw

Industrie

Aandeel regio in MRA: 4,2%

Aandeel sector in MRA (in %)

168

Economische Verkenningen MRA 2021

169

Amstelland-Meerlanden en Zaanstreek-Waterland, zijn in omvang een stuk kleiner. IJmond heeft per saldo een netto uitgaande pendelstroom. Dit betekent dat de uitgaande pendelstromen groter zijn dan de inkomende pendelstromen. Wel is IJmond netto-ontvanger van forensen uit Overig Nederland. Binnen de MRA reizen er vooral mensen vanuit Zuid-Kennemerland en Zaanstreek-Waterland naar hun werk in IJmond. Een kaartje met een grafische weergave van de pendelstromen van en naar IJmond is te vinden in hoofdstuk 4 (figuur 4.13).

170

Economische Verkenningen MRA 2021

171

5.6 Zaanstreek-Waterland

In vergelijking met andere deelregio’s in de MRA is deze terugval in economische productie gematigd. Tabel 1 toont dat de werkloosheid daarbij is opgelopen naar 3,4 procent van de beroepsbevolking. Daarmee bevindt deze zich nog altijd op een bijzonder laag niveau, onder het gemiddelde werkloosheidsniveau in de MRA in 2020 (4,2 procent).

De economie van Zaanstreek-Waterland Deelregio Zaanstreek-Waterland is een samenstelling van twee gebieden: Zaanstreek (de gemeenten Uitgeest, Wormerland en Zaanstad) en Waterland (de gemeenten Beemster, Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend en Waterland). In deze deelregio vinden van oudsher veel productie-, handels- en logistieke activiteiten plaats, gerelateerd aan de agrofoodindustrie. Ook zijn relatief veel bouwbedrijven gevestigd in Zaanstreek-Waterland.

De deelgebieden Zaanstreek en Waterland verschillen niet veel in economische omvang en werkgelegenheid (zie figuur 2). Zaanstreek heeft een aandeel van ongeveer 54 procent in zowel het brp als de totale werkgelegenheid in deelregio Zaanstreek-Waterland. Die verdeling was in het verleden minder gelijk: in vergelijking met Zaanstreek heeft Waterland tussen 1995 en 2019 meer economische activiteiten binnen de grenzen gekregen, getuige de gemiddeld snellere jaarlijkse groei van het brp en werkgelegenheid.

Figuur 1 laat zien dat de economie van Zaanstreek-Waterland in 2020, als gevolg van de coronacrisis, een schok te verwerken kreeg. Na een periode van aanhoudende economische groei, met een versnelling in 2018, was er in 2020 sprake van een krimp van het brp van 2,7 procent.

De ongeveer gelijke verdeling van economische activiteiten in Zaanstreek en Waterland is ook terug te zien in figuur 4, die de verdeling van de werkgelegenheid per sector tussen beide deelgebieden toont. Er zijn kleine accentverschillen in de sectorstructuur. Zo kent Zaanstreek een sterkere vertegenwoordiging van de industriële en

Tabel 1 Kerngegevens Zaanstreek-Waterland 2020

Bruto regionaal product

mld euro

2015

aandeel in MRA in % 9,6 5,9

2016

2017

2018

2019

2020

jaarlijkse groei in % -1,9

2,5

1,5

3,2

2,2

-2,7

Arbeidsvolume (fte)*

x 1.000

107

8,1

–0,5

2,3

0,6

3,7

2,4

–

Werkzame personen*

x 1.000

136

8,7

–2,1

1,1

–0,3

3,9

2,0

–

Figuur 1 In 2020 sloeg de economische groei in Zaanstreek-Waterland om naar krimp Groei in %

8 Bevolking

x 1.000

340

13,3

0,5

2,6

0,7

0,6

0,7

0,5

Potentiële beroepsbevolking

x 1.000

254

13,2

0,0

0,4

0,8

Beroepsbevolking

x 1.000

179

12,9

0,6

1,1

–0,6

2,3

0,6

–0,6

Werkzame beroepsbevolking

x 1.000

173

13,0

1,2

2,5

0,6

1,8

2,9

–1,7

Regio

MRA

0 -2

Beroepsbevolking naar opleiding

4 2

1996

Hoogopgeleid

in %

34,3

48,5

Middelbaar opgeleid

in %

43,4

34,8

Laagopgeleid

in %

22,3

16,6

Brutoparticipatiegraad

in %

70,5

72,1

70,2

70,7

70,0

71,3

71,4

70,5

Werkloosheid

in %

3,4

4,2

5,7

5,1

4,0

3,4

2,2

3,4

2000

2005

2010

2015

2020

-4 aandeel in %

Bron: CBS (bewerking TNO/SEO Economisch Onderzoek; *cijfer omvang 2019)

172

Economische Verkenningen MRA 2021

-6 Bruto regionaal product

Arbeidsvolume (fte)

Bron: CBS (bewerking TNO)

Economische Verkenningen MRA 2021

173

logistieke activiteiten en een ruimere vertegenwoordiging van Overige zakelijke diensten. In Waterland zijn de meeste landbouwactiviteiten gevestigd en hebben Zorg, Horeca en Cultuur, sport en recreatie een wat sterkere vertegenwoordiging.

Zorg, Bouw, Detailhandel, Industrie en Overige zakelijke diensten zijn de grootste werkgevers in Zaanstreek-Waterland. In 2019 telden de arbeidsplaatsen in deze sectoren op tot bijna 60 procent van de totale werkgelegenheid. Met uitzondering van de Industrie en Financiële diensten is tussen 1995 en 2019 de werkgelegenheid in alle sectoren gegroeid. In de recente periode na 2013 (niet weergegeven in figuur 5), groeide de werkgelegenheid het sterkst in de sectoren Horeca, Informatie en communicatie, Groothandel en Cultuur, sport en recreatie.

Economische ontwikkeling per sector De economie van Zaanstreek-Waterland is divers. Industrie, Groothandel, Bouw en Onroerend goed zijn de grootste sectoren, maar ook Zorg, Detailhandel, Specialistische zakelijke diensten en Overige zakelijke diensten leveren een belangrijke bijdrage aan het brp. Met uitzondering van Financiële diensten groeide in de periode 1996-2019 de toegevoegde waarde gemiddeld ieder jaar in alle sectoren. De recente economische ontwikkelingen, vanaf 2013, leunen in sterke mate op Bouw, Informatie en communicatie, Groothandel en Detailhandel.

Figuur 3 Financiële diensten droeg niet bij aan economische groei van Zaanstreek-Waterland

3,5

Figuur 2 De economie van Waterland groeide gemiddeld sneller dan die van Zaanstreek

3,0

Toegevoegde waarde 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

Gemiddelde groei fte Zaanstraak-Waterland (1,1%)

2,5

Zorg

en opslag

Waterland

Gemiddelde groei brp Zaanstraak-Waterland (1,9%)

Industrie

Gemiddelde regionale groei, 1996-2019 (2,0%)

Onderwijs

1,0 Overige zakelijke 0,5

Bouw Landbouw

1,5 Vervoer

Overheid

diensten

Overige diensten

Cultuur, sport en recreatie

1,0

-0,5

0,5

-1,0

-1,5

0 0,5

1,0

2,0

-2,0

Werkgelegenheid (fte) 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

-2,5

1,5

Financiële diensten Aandeel regio in MRA: 5,9%

Aandeel sector in MRA (in %)

* Bolgrootte is omvang toegevoegde waarde 2019

174

Specialistische zakelijke diensten Groothandel Onroerend goed Detailhandel Horeca

2,0 Zaanstreek

1,5

Informatie en

3,0 communicatie

2,5 2,0

Toegevoegde waarde 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

Economische Verkenningen MRA 2021

175

naast is Amstelland-Meerlanden de werklocatie voor zo’n 11 duizend inwoners van Zaanstreek-Waterland. Ongeveer 21 duizend inwoners van Zaanstreek-Waterland werken buiten de MRA. Het grootste deel van de inkomende forensen woont buiten de MRA (27 duizend personen). Uit andere deelregio’s van de MRA komen de meeste forensen uit Amsterdam (12 duizend personen) en IJmond (6 duizend personen).

Forensen (woon-werkverkeer) In 2019 waren er in Zaanstreek-Waterland ongeveer 176 duizend werkzame inwoners8 tegenover zo’n 136 duizend arbeidsplaatsen. Daarmee heeft Zaanstreek-Waterland een relatief omvangrijke netto uitgaande pendelstroom. Iets minder dan de helft van alle werkzame inwoners heeft een baan in Zaanstreek-Waterland zelf. Forensen uit Zaanstreek-Waterland reizen in grote getalen naar hun werk in Amsterdam. Deze stroom telt ongeveer 50 duizend personen. Daar-

Een kaartje met een grafische weergave van de pendelstromen van en naar Zaanstreek-Waterland is te vinden in hoofdstuk 4 (figuur 4.13).

Figuur 4 Tussen Zaanstreek en Waterland zijn veel sectoren ongeveer gelijk verdeeld Aandeel werkgelegenheid (fte) in %, 2019 Landbouw Zorg Cultuur, sport en recreatie Horeca Financiële diensten Energie, water en afval

Figuur 5 Zorg, Zakelijke diensten en Bouw banenmotor in Zaanstreek-Waterland

Groothandel

Werkgelegenheid (fte) 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

Overige diensten Informatie en communicatie

Specialistische zakelijke diensten Horeca Cultuur, sport 3 en recreatie

Specialistische zakelijke diensten Bouw Onderwijs

Detailhandel Onroerend goed

Overheid Overige zakelijke diensten

Industrie

-1

Vervoer en opslag

-2 Totaal werkgelegenheid (fte)

-3 0

Zaanstreek

Waterland

100

-4

Overige diensten Overige zakelijke diensten Zorg

Bouw

Groothandel Informatie en communicatie

Overheid

Vervoer 5 en opslag

Landbouw

Detailhandel

10 Onderwijs

Onroerend goed

Gemiddelde regionale groei, 1996-2019 (1,1%)

Industrie

Financiële diensten Aandeel regio in MRA: 4,2%

Aandeel sector in MRA (in %)

Bron: CBS (bewerking TNO)

176

Economische Verkenningen MRA 2021

177

178

Economische Verkenningen MRA 2021

179

5.7 Zuid-Kennemerland

verwerken, waarbij het brp kromp met 4,5 procent (zie figuur 1). De werkloosheid in Zuid-Kennemerland is daarbij weliswaar iets opgelopen, van 2,5 procent van de beroepsbevolking in 2019 naar 3,3 procent in 2020. Deze bevindt zich echter nog altijd op een bijzonder laag niveau.

De economie van Zuid-Kennemerland Deelregio Zuid-Kennemerland bestaat uit de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Heemstede en Zandvoort. De economie kenmerkt zich met de Noord-Hollandse provinciehoofdstad Haarlem door een relatief grote sector Overheid. Ook zijn zakelijke diensten (waaronder bedrijven die zich richten op creatieve en digitale activiteiten) en de publieke diensten Onderwijs en Zorg relatief grote sectoren in de economie van deze deelregio. Mede dankzij het strand, de natuur en een ruim aanbod aan voorzieningen voor consumptie, cultuur en recreatie, is de regio in trek als woonlocatie en bij toeristen en recreanten. Juist de sectoren die zich richten op deze doelgroepen, zoals Detailhandel, Horeca, Cultuur, sport en recreatie, zijn getroffen door de coronacrisis. Als gevolg kreeg de economie van Zuid-Kennemerland in 2020 een schok te

Economische ontwikkeling per sector De lange-termijn economische ontwikkeling in Zuid-Kennemerland wordt voor een belangrijk deel gedragen door de sectoren Specialistische zakelijke diensten, Overige zakelijke diensten, Detailhandel en Groothandel. Deze sectoren kenden in de periode 1996-2019 een relatief hoge groei in toegevoegde waarde. Daarnaast brengt ook Onroerend goed een groot aandeel van het brp voort; deze sector is door de jaren heen een stabiele groeier gebleken. Ook in de recente periode, vanaf 2013 (niet weergegeven in figuur 2 en figuur 3) groeide de toegevoegde waarde van Onroerend goed in een hoog tempo, gemiddeld met 4,2 procent per jaar. Daarmee vergeleken was de recente groei in de andere omvangrijke sectoren in de economie van Zuid-Kennemerland – de publieke sectoren Overheid, Onderwijs en Zorg, Zakelijke dienstverlening, Groothandel en Detailhandel – zeer gematigd, waardoor de gemiddelde toegevoegde-waardegroei in de

Tabel 1 Kerngegevens Zuid-Kennemerland 2020

Bruto regionaal product

mld euro

2015

aandeel in MRA in % 7,4 4,6

2016

2017

2018

2019

2020

jaarlijkse groei in % 2,0

1,9

2,9

1,2

0,6

-4,5

Arbeidsvolume (fte)*

x 1.000

6,4

–0,1

2,5

2,4

2,7

2,3

–

Werkzame personen*

x 1.000

106

6,8

1,5

0,6

2,5

2,1

2,0

–

Figuur 1 Grote impact corona op economische groei 2020 in Zuid-Kennemerland Groei in %

6 Bevolking

x 1.000

231

9,1

0,9

0,7

0,8

0,4

Potentiële beroepsbevolking

x 1.000

169

8,8

0,6

1,2

0,0

0,6

Beroepsbevolking

x 1.000

122

8,8

1,8

1,7

0,8

0,0

Werkzame beroepsbevolking

x 1.000

118

8,9

1,8

0,9

1,8

2,6

0,9

0,0

Regio

MRA

-2 -4

1996 Beroepsbevolking naar opleiding Hoogopgeleid

in %

53,2

48,5

Middelbaar opgeleid

in %

31,5

34,8

Laagopgeleid

in %

15,3

16,6

Brutoparticipatiegraad

in %

72,2

72,1

71,2

71,5

71,9

72,5

72,6

72,2

Werkloosheid

in %

3,3

4,2

7,8

5,1

4,2

2,5

3,3

2005

2010

2015

2020

-6 aandeel in %

-8

Bron: CBS (bewerking TNO/SEO Economisch Onderzoek; *cijfer omvang 2019)

180

2000

Economische Verkenningen MRA 2021

Bruto regionaal product

Arbeidsvolume (fte)

Bron: CBS (bewerking TNO)

Economische Verkenningen MRA 2021

181

periode 2013-2019 uitkwam op 0,7 procent per jaar. Het groeitempo in Zuid-Kennemerland ligt daarmee ruim onder het gemiddelde van de MRA in dezelfde periode (3,3 procent per jaar).

Forensen (woon-werkverkeer) In 2019 telde de werkzame beroepsbevolking van Zuid-Kennemerland 118 duizend personen tegenover ongeveer 106 duizend arbeidsplaatsen. Hiermee had de regio een netto uitgaande pendelstroom van zo’n 12 duizend personen. De grootste uitgaande pendelstromen gaan naar Amsterdam, Amstelland-Meerlanden en Overig Nederland. Ongeveer 51 duizend inwoners van Zuid-Kennemerland werken in de eigen regio. Dit betekent dat iets meer dan de helft van de arbeidsplaatsen in Zuid-Kennemerland wordt vervuld door mensen die elders in de MRA of elders in Nederland wonen. De meeste inkomende forensen wonen buiten de MRA (21 duizend personen). Vanuit andere MRA-deelregio’s zijn de grootste pendelstromen afkomstig uit IJmond (14 duizend personen), Amstelland-Meerlanden (11 duizend personen) en Amsterdam (7 duizend personen).

De grootste werkgevers in Zuid-Kennemerland zijn Zorg, Specialistische zakelijke diensten, Overige zakelijke diensten, Detailhandel en Overheid. Figuur 3 toont dat de werkgelegenheid tussen 1995 en 2019 het sterkst toenam in de zakelijke-dienstensectoren en dat daarnaast ook Horeca en Cultuur, sport en recreatie een relatief sterke toename van het aantal arbeidsplaatsen kenden. In de recentere periode vanaf 2013 zijn deze sectoren nog altijd belangrijk voor de werkgelegenheidsontwikkeling. Vanaf 2013 nam de werkgelegenheid relatief sterk toe in Horeca, Onderwijs en Overige zakelijke diensten. Daarnaast was er vanaf 2013 ook een sterke toename van de werkgelegenheid in de sector Informatie en communicatie.

Een kaartje met een grafische weergave van de pendelstromen van en naar Zuid-Kennemerland is te vinden in hoofdstuk 4 (figuur 4.13).

Figuur 2 Overheid, Zorg en Onderwijs zijn belangrijke sectoren in Zuid-Kennemerland Toegevoegde waarde 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

4 3 2 1

Vervoer en opslag Informatie en communicatie

1 Gemiddelde regionale groei, 2

Detailhandel Specialistische zakelijke diensten

Overige zakelijke diensten

Groothandel Horeca

Onderwijs

Zorg

Overheid 10

Bouw

Overige diensten Industrie

Cultuur, sport en recreatie

0 1 2 -3

Financiële diensten

-6 -7

Specialistische zakelijke diensten

-4 -5

Aandeel regio in MRA: 4,6%

1996-2019 (0,2%)

Horeca

182

Economische Verkenningen MRA 2021

Detailhandel

Overheid Bouw

Vervoer en opslag

Overige diensten

Energie, water en afval Industrie

Aandeel regio in MRA: 6,4% Aandeel sector in MRA (in %)

Zorg

Onroerend goed

Informatie en communicatie

Financiële diensten

Cultuur, sport en recreatie Onderwijs

Overige zakelijke diensten

Groothandel

1 Gemiddelde regionale groei,

Energie, water en afval

-4 -5

Werkgelegenheid (fte) 1996-2019 Gemiddelde jaarlijkse groei in %

Onroerend goed

1996-2019 (0,3%)

-3

Figuur 3 Zorg en Specialistische zakelijke diensten zijn belangrijke werkgevers in Zuid-Kennemerland

Economische Verkenningen MRA 2021

183

184

Economische Verkenningen MRA 2021

185

Bijlagen Bijlage 1 Begrippenlijst Bijlage 2 Gemeenten per regio, 2021 Bijlage 3 Afbakening economische sectoren Bijlage 4 Woon-werkverkeer en verhuizingen Bijlage 5 Referenties Bijlage 6 Verantwoording Toegevoegde waarde: het verschil tussen marktprijzen en basisprijzen Het totaal van alle toegevoegde waarde in een economie (omzet minus verbruik) wordt berekend in basisprijzen. Als daarbij het saldo van productgebonden belastingen en subsidies, en het verschil tussen toegerekende en afgedragen btw worden opgeteld, spreken we over het bruto binnenlands product in marktprijzen. De jaarlijkse procentuele verandering daarvan is de ‘economische groei’. Het bbp/brp in marktprijzen is alleen goed traceerbaar in de statistieken voor nationale en regionale totalen. De toegevoegde waarde van sectoren in regio’s is in basisprijzen. Het bbp/brp is ongeveer 10 tot 15 procent hoger dan de toegevoegde waarde in basisprijzen. Het verschil in groei kan enige tienden van een procent zijn. Voor alle regio’s in de MRA zijn beide totaalcijfers beschikbaar. In deze publicatie zijn nationale en internationale cijfers altijd uitgedrukt als bbp in marktprijzen. Bij de vergelijking met Nederland en Europa wordt eveneens het bbp in marktprijzen gebruikt. Bij sectorale (cluster)vergelijkingen en de cijfers per deelregio wordt de toegevoegde waarde in basisprijzen gebruikt.

De sectoren van iedere regio tellen op tot de totale toegevoegde waarde van de (deel)regio in basisprijzen.

Economische Verkenningen MRA 2021

187

Bijlage 1 Begrippenlijst

Arbeidsproductiviteit Arbeidsproductiviteit is een maatstaf voor de efficiëntie waarmee wordt gewerkt. Voor de economie als geheel is dit het bruto binnenlands product (in marktprijzen) gedeeld door het arbeidsvolume (in voltijdequivalenten). Voor de arbeidsproductiviteit van bedrijfstakken wordt in plaats van het bruto binnenlands product de bruto toegevoegde waarde in basisprijzen gebruikt. De uitkomst is de voortgebrachte hoeveelheid bbp of toegevoegde waarde per voltijdbaan. De arbeidsproductiviteit is een belangrijke economische indicator: een groeiende arbeidsproductiviteit verhoogt de welvaart van een land (of regio) en de winstgevendheid van ondernemingen. De arbeidsproductiviteit kan bijvoorbeeld verhoogd worden door meer of beter gebruik te maken van machines. Sommige beroepen, zoals dat van kapper of violist, zijn van nature arbeidsintensief en lastig te automatiseren of te mechaniseren. Hier valt dan ook weinig arbeidsproductiviteitswinst te behalen. Dit verklaart voor een belangrijk deel de grote verschillen in arbeidsproductiviteit(sgroei) tussen bedrijfstakken. Arbeidsvolume De hoeveelheid arbeid die is ingezet in het productieproces, uitgedrukt in arbeidsjaren. Arbeidsjaren zijn alle gewerkte uren in banen (voltijd en deeltijd) omgerekend naar voltijdbanen, ook wel voltijdequivalenten (vte’s of fte’s) genoemd.

Bevolking Alle personen woonachtig in de regio ongeacht hun leeftijd. Beroepsbevolking Alle personen van 15 tot en met 74 jaar die werken of officieel werkloos zijn. Bruto-arbeidsparticipatie Beroepsbevolking als percentage van de potentiële beroepsbevolking. Ook wel ‘brutoparticipatie’ genoemd.

Bruto binnenlands product (bruto regionaal product), in marktprijzen Het bruto binnenlands product (bbp), of voor regio’s binnen een land het bruto regionaal product (brp), is een maat voor de omvang van de economie. Deze wordt berekend uit de som van de waarde die door ondernemingen, huishoudens en overheden wordt toegevoegd aan de goederen en diensten die zij hebben verbruikt om hun producten te maken. Deze som staat bekend als de toegevoegde waarde ‘in basisprijzen’. Om tot het bbp ‘in marktprijzen’ te komen, wordt hierbij het saldo van productgebonden belastingen en subsidies én het verschil tussen toegerekende en afgedragen btw opgeteld. Economische groei De voor inflatie gecorrigeerde groei van het bruto binnenlands product (of bruto regionaal product). Economische groei kan ook worden uitgedrukt in toegevoegde waarde. De voor inflatie gecorrigeerde groei wordt ook wel ‘volumegroei’ of ‘reële groei’ genoemd. Gewerkte uren Het totaal aantal feitelijk gewerkte uren van iemand die betaalde arbeid verricht. Hoogopgeleid Persoon met hoger onderwijs als hoogst genoten opleidingsniveau. Het onderwijs op hoger niveau bouwt voort op onderwijs op middelbaar niveau en voorziet deelnemers van wetenschappelijke of beroepsgerichte kennis, vaardigheden en competenties (conform de Standaard Onderwijsindeling SOI). Dit betreft hbo (bachelor en master), wo (bachelor en master) en doctor.

Intermediair verbruik De producten die in de verslagperiode zijn verbruikt in het productieproces, gewaardeerd tegen aankoopprijzen, exclusief aftrekbare btw. Dit kunnen al dan niet in de verslagperiode aangekochte grondstoffen, halffabricaten en brandstoffen zijn, maar ook diensten zoals communicatiediensten, schoonmaakdiensten en diensten van externe accountants.

Bron: CBS (via www.cbs.nl) en TNO.

188

Economische Verkenningen MRA 2021

189

Laagopgeleid Persoon met lager onderwijs als hoogst genoten opleidingsniveau. Het onderwijs op lager niveau omvat zowel het basisonderwijs als de eerste fase van het secundair onderwijs (conform de Standaard Onderwijsindeling, SOI). Dit betreft dus het gehele basisonderwijs (groep 1 tot en met 8), de eerste fase van het voortgezet onderwijs (lbo, vbo, vmbo, mavo en de eerste drie leerjaren van havo en vwo), plus het laagste niveau van het beroepsonderwijs (mbo1). Middelbaar opgeleid Persoon met middelbaar onderwijs als hoogst genoten opleidingsniveau. Het onderwijs op middelbaar niveau omvat de tweede of laatste fase binnen het secundair onderwijs (conform de Standaard Onderwijsindeling, SOI). Dit betreft mbo2 tot en met mbo4 en havo en vwo (bovenbouw). 2

Migratieachtergrond Kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf. Niet-actieve bevolking Alle personen in de leeftijd van 15 tot en met 74 jaar die woonachtig zijn in de regio en niet werken en niet officieel werkloos zijn. 2

Niet-westerse migratieachtergrond Personen met als migratieachtergrond een van de landen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië (exclusief Indonesië en Japan) of Turkije. Overige bevolking Personen van 0 tot en met 14 jaar en 75 jaar en ouder die woonachtig zijn in de regio. Pendelsaldo Het verschil tussen het aantal werkzame personen dat in de regio zijn werkadres heeft en de werkzame beroepsbevolking die in regio woonachtig is. In beide gevallen betreft het personen die één uur of meer werken per week.

190

Economische Verkenningen MRA 2021

Potentiële beroepsbevolking Alle personen van 15 tot en met 74 jaar die woonachtig zijn in de regio. Productie De waarde van alle voor de verkoop bestemde goederen (ook de nog niet verkochte) en de ontvangsten voor bewezen diensten, alsmede de waarde van producten met een marktequivalent die voor eigen gebruik zijn geproduceerd zoals investeringen in eigen beheer, eigen woningdiensten en landbouwproducten voor eigen consumptie door landbouwers. Specialisatiegraad De specialisatiegraad (in vakjargon ook ‘locatiequotiënt’ genoemd) toont of een sector in een regio over- of ondervertegenwoordigd is ten opzichte van het landelijk of regionaal gemiddelde. Het regionale aandeel van een sector wordt afgezet tegen het nationale aandeel van die sector. Als het aandeel van de sector op regionaal niveau hetzelfde is als op nationaal niveau, dan is de specialisatiegraad 1. Is het regionale aandeel lager dan het nationale aandeel, dan is de score lager dan 1 (ondervertegenwoordiging) en bij een hoger aandeel in de regio is de specialisatiegraad hoger dan 1 (oververtegenwoordiging). In de Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam worden deze waarden (omwille van de leesbaarheid van figuren) vermenigvuldigd met 100. Toegevoegde waarde (bruto, basisprijzen) Het verschil tussen de productie (in basisprijzen) en het intermediair verbruik (exclusief aftrekbare btw).

Een basisprijs is het bedrag dat een producent daadwerkelijk overhoudt van de verkoopprijs van een goed of dienst. Dit is de verkoopprijs exclusief de handels- en vervoersmarge en exclusief productgebonden belastingen en subsidies. Vestiging van bedrijven Elke afzonderlijk gelegen ruimte, elk afzonderlijk terrein of complex van ruimten of terreinen, benut door een onderneming voor de uitoefening van haar activiteiten. Iedere onderneming bestaat uit ten minste één vestiging. Meerdere locaties van een bedrijf binnen één postcodegebied worden als één vestiging beschouwd.

Economische Verkenningen MRA 2021

191

Werkgelegenheid De werkgelegenheid betreft het totaal aan werkzame personen dat bij bedrijven en instellingen in de regio zijn werkadres heeft. Het betreft werk van 1 uur of meer per week, in een of meer banen, als werknemer of zelfstandige (zzp’er of ondernemer). Het totaal aantal uren dat de werkzame personen in de regio werken, is gelijk aan het arbeidsvolume werkzame personen (in voltijdequivalenten). Werkloosheid Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking.

Bijlage 2 Gemeenten per regio, 2021

IJmond

Almere-Lelystad

ZuidKennemerland

Werkloze beroepsbevolking Alle personen woonachtig in de regio zonder betaald werk, die recent naar werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn. Werkzame beroepsbevolking Alle personen woonachtig in de regio van 15 tot en met 74 jaar die werken, ongeacht de arbeidsduur. Werkzame personen Tot de werkzame personen behoren alle personen die in de regio betaalde arbeid verrichten, ook al is het maar voor één uur of enkele uren per week. Werkzame personen kunnen worden onderscheiden in werknemers en zelfstandigen (zzp’ers). 2

Westerse migratieachtergrond Personen met als migratieachtergrond een van de landen in Europa (exclusief Turkije), Noord-Amerika en Oceanië, en Indonesië en Japan.

Hier wordt gebruikgemaakt van de indeling die het CBS hanteert. Het CBS heroverweegt het gebruik van de hoofdindeling ‘westers-niet westers’, in lijn met het advies van de WRR hierover, zie Bovens e.a. (2021). De heroverweging van het gebruik van de termen ‘westers/niet-westers’ zal niet op korte termijn leiden tot aanpassing of afschaffing door het CBS van de op dit moment gebruikte begrippen. Voor meer informatie, zie https://www.cbs.nl/nl-nl/uitgelicht/het-gebruik-van-westers-niet-westersdoor-het-cbs.

Zaanstreek-Waterland

Amsterdam

Amstelland-Meerlanden Gooi en Vechtstreek

IJmond* Beverwijk Heemskerk Velsen Amstelland-Meerlanden Regio Haarlemmermeer Aalsmeer Haarlemmermeer Uithoorn Overig Amstel-Meerlanden Amstelveen Diemen Ouder-Amstel

Zaanstreek-Waterland Zaanstreek Uitgeest* Wormerland Zaanstad Waterland Landsmeer Oostzaan Beemster Edam-Volendam Purmerend Waterland Zuid-Kennemerland Bloemendaal Haarlem Heemstede Zandvoort

Amsterdam Amsterdam Almere-Lelystad Almere Lelystad Gooi en Vechtstreek Blaricum Gooise Meren Hilversum Huizen Laren Weesp Wijdemeren

192

Economische Verkenningen MRA 2021

* In de geanalyseerde databestanden zijn Castricum en Uitgeest onderdeel van deelregio IJmond. Castricum maakt echter geen deel uit van de bestuursregio Metropoolregio Amsterdam. Uitgeest werkt samen in de regio Zaanstreek.

Economische Verkenningen MRA 2021

193

Bijlage 3 Afbakening economische sectoren Standaard bedrijfsindeling van bedrijfstakken De sectorale afbakening voor deze Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam is gebaseerd op de Standaard Bedrijfsindeling (SBI 2008) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2012 publiceerde het CBS voor het eerst regionale statistieken in deze indeling. Met behulp van enkele aanvullende databronnen is deze basisindeling op enkele punten aangepast. Code D en E zijn samengevoegd tot Energie, water en afval. Code G, Handel, is gesplitst in Groothandel en Detailhandel. Ten behoeve van de leesbaarheid zijn in figuren kortere namen gebruikt en zijn codes B (Delfstoffen) en T (Huishoudens) in de meeste figuren buiten beschouwing gelaten. Aansluiting op landelijke cijfers De analyses in de Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam zijn gebaseerd op de cijferreeksen uit de Regionale Economische Jaarcijfers van het CBS. De meest recente cijferreeks omvat de jaren 1995-2019, waarbij cijfers over het jaar 2019 nog de status ‘voorlopig’ hebben. In de zomer van 2021 heeft het CBS nieuwe landelijke economische cijfers gepubliceerd in de Nationale Rekeningen. De landelijke reeks loopt sindsdien van 1995-2020, waarbij cijfers over het jaar 2019 een update hebben gekregen (‘nader voorlopig’) en het jaar 2020 (‘voorlopig’) is toegevoegd.

Vanaf dit publicatiemoment van landelijke cijfers ontstaat er een verschil tussen de landelijke cijfers over 2019 in het bronmateriaal voor deze editie van de Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam en de nieuwe landelijke cijfers op StatLine. In deze editie van de Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam gebruiken wij ook voor Nederland totaal, de cijfers uit de Regionale Economische Jaarcijfers, ofwel de ‘oude’ reeks 19952019. Alleen op die manier tellen de cijfers per regio op tot het landelijke totaal.

194

Economische Verkenningen MRA 2021

Sectorindeling: SBI 2008 A. Landbouw n Landbouw, bosbouw en visserij B. Delfstoffen n Winning van aardolie en aardgas n Winning van overige delfstoffen C. Industrie n Voedings- en genotmiddelen n Textiel, kleding, lederwaren en schoenen n Hout, kurk, riet, papier en karton n Drukkerijen n Cokesoven, aardolie en chemische producten n Farmaceutische grondstoffen en producten n Rubber, kunststof en minerale producten n Metaal n Computers en elektronische, optische en elektrische apparatuur n Machines en apparaten n Auto’s en overige transportmiddelen n Meubels en overige goederen n Reparatie en installatie van machines D + E. Energie, water en afval n Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en lucht n Winning en distributie van water n Afvalwaterinzameling n Afvalinzameling en recycling n Sanering en overig afvalbeheer F. Bouw n Bouwnijverheid

Economische Verkenningen MRA 2021

195

G. Groothandel n Landbouwproducten n Voedings- en genotmiddelen n Consumentenartikelen n Medische instrumenten, laboratoriumbenodigdheden en farmaceutische producten n ICT-apparatuur n Hightechsystemen en -machines n Overige gespecialiseerde groothandel, vooral chemische producten n Handelsbemiddeling G. Detailhandel n Detailhandel n Autohandel en -reparatie H. Vervoer en opslag n Vervoer over land n Vervoer over water n Luchtvaart n Opslag en dienstverlening voor vervoer n Post en koeriers I. Horeca n Logiesverstrekking n Eet- en drinkgelegenheden J. Informatie en communicatie n Uitgeverijen n Productie en distributie van films, tv-programma’s en geluidsopnamen n Uitzenden van radio- en televisieprogramma’s n Telecommunicatie n Diensten op het gebied van informatietechnologie n Diensten op het gebied van informatie

196

Economische Verkenningen MRA 2021

K. Financiële diensten n Banken, beleggingsinstellingen, kredietverleners en financieel adviseurs n Verzekeringen en pensioenfondsen n Overige financiële dienstverlening L. Onroerend goed n Verhuur van en handel in onroerend goed M. Specialistische zakelijke diensten n Juridische dienstverlening, accountancy, belastingadvisering en administratie n Holdings (geen financiële), concerndiensten en management advisering n Architecten, ingenieurs, keuring en controle n Speur- en ontwikkelingswerk n Reclame en marktonderzoek n Industrieel ontwerp en vormgeving, fotografie, vertaling en overige consultancy N. Overige zakelijke diensten n Verhuur en lease van auto’s, machines, consumentenartikelen en overige roerende goederen n Arbeidsbemiddeling en uitzendbureaus n Reisorganisaties en reserveringsbureaus n Beveiliging en opsporing n Facilitymanagement en reiniging n Overige zakelijke diensten zoals secretariële dienstverlening, callcenters, incassobureaus en veilingen O. Overheid n Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen P. Onderwijs n Primair, voortgezet, middelbaar en hoger onderwijs n Overig onderwijs

Economische Verkenningen MRA 2021

197

Bijlage 4 Woon-werkverkeer en verhuizingen

Kennemerland

IJmond

MRA in deelre-

gio's*

MRA totaal*

135

130

119

106

1.568

719

1.124

Inkomende pendel

378

212

849

444

Waarvan MRA

195

108

405

Waarvan buiten MRA

182

104

444

Werkzame beroepsbevolking

469

186

176

128

149

118

105

1.331

Werkt in eigen regio

318

719

1.124

Uitgaande pendel

151

102

612

207

Waarvan MRA

405

Waarvan buiten MRA

207

Inkomende – uitgaande pendel

226

110

-41

-30

-12

-19

237

Woont en werkt in eigen regio

Woont elders in de MRA

Woont buiten MRA

Zuid-

Almere-Lelystad

296

318

Gooi en

695

Woont in eigen regio

Waterland

Werkzame personen

Zaanstreek-

Vechtstreek

T. Huishoudens n Huishoudens als werkgever n Productie voor eigen gebruik

Aantal werkzame personen x 1.000, tenzij anders aangegeven; 2019

Meerlanden

S. Overige dienstverlening n Verenigingen, belangengroepen en politieke organisaties n Reparatie van consumentenartikelen n Wellness, overige diensten en uitvaartbranche

Tabel B1 Woon-werkbalans van MRA naar deelregio

Amstelland-

R. Cultuur, sport en recreatie n Kunst n Culturele uitleencentra, archieven, musea, dieren- en planten tuinen, natuurbehoud n Loterijen en kansspelen n Sport en recreatie

Amsterdam

Q. Zorg n Gezondheids- en welzijnszorg

(Woon-werkbalans) Aandeel in %

*De laatste twee kolommen beschrijven de forensenstromen op een hoger aggregatieniveau. De kolom ‘MRA totaal’ geeft het aantal en aandeel mensen dat woont en werkt in de MRA. Ruim 1 miljoen mensen wonen en werken in de MRA (72%). Dit hoge percentage onderstreept dat de MRA een geïntegreerd woon-werkgebied is. In de kolom ‘MRA in deelregio’s’ komt de woon-werkdynamiek binnen de MRA tot uiting. 719 duizend mensen (46%) wonen en werken in dezelfde deelregio van de MRA. Voor deze mensen blijft het woon-werk verkeer binnen de eigen deelregio. Daarnaast werken 405 duizend mensen in een andere deelregio van de MRA dan zij wonen (26%). Deze mensen verplaatsen zich dus tussen deelregio’s binnen de MRA. Bron: CBS (bewerking SEO Economisch Onderzoek)

198

Economische Verkenningen MRA 2021

199

Tabel B2 Woon-werkverkeer binnen de MRA en met Overig Nederland

Tabel B3 Woon-werkverkeer binnen de MRA en met overige delen van Nederland

192

104

296

Zaanstreek-Waterland

108

Gooi en Vechtstreek

Almere-Lelystad

Zuid-Kennemerland

IJmond

408

158

155

109

104

Totaal MRA

695

513 182

296

192 104

135

108 27

130

84 46

Almere-Lelystad

119

78 41

Zuid-Kennemerland

106

86 21

IJmond

7 50

64 22

138 124

14 1.568 1.124 444

Amstelland-Meerlanden

135

Zaanstreek-Waterland

130

Gooi en Vechtstreek

119

106

91 1.124

444 1.568

Woont in:

318

Overig

Amsterdam

Totaal MRA

Overig Nederland

207

Totaal werkzame beroepsbevolking

Utrecht, Overig Flevoland

469

186

176

128

149

118

105

1331

Zuid-Holland

Holland boven Amsterdam

Oost-Nederland

Zuid-Nederland

Noord-Nederland

Bron: CBS (bewerking SEO Economisch Onderzoek)

Totaal werkzame beroepsbevolking

469 186 176 128 149 118 105 1331

Waarvan MRA

408 158 155

99 109 104

91 1124

Waarvan extern MRA

14 207

Waarvan extern MRA

Waarvan MRA

Totaal werkzame personen

Noord-Nederland

Zuid-Nederland

Oost-Nederland

Amstelland-Meerlanden

Holland boven Amsterdam

695

Zuid-Holland

182

Utrecht, Overig Flevoland

513

Werkt in:

Totaal MRA

Totaal werkzame personen

IJmond

Nederland

Zuid-Kennemerland

Totaal MRA

Almere-Lelystad

IJmond

Gooi en Vechtstreek

Zuid-Kennemerland

Zaanstreek-Waterland

Almere-Lelystad

Amstelland-Meerlanden

Gooi en Vechtstreek

318

Amsterdam

Zaanstreek-Waterland

Amsterdam

Werkt in:

Woont in:

Amstelland-Meerlanden

Pendelmatrix 2019; aantal werkzame personen x 1.000 Rijtotaal is het aantal arbeidsplaatsen in de werkregio; kolomtotaal is de werkzame beroepsbevolking naar woonregio

Amsterdam

Pendelmatrix 2019; aantal werkzame personen x 1.000 Rijtotaal is het aantal arbeidsplaatsen in de werkregio; kolomtotaal is de werkzame beroepsbevolking naar woonregio

Holland boven Amsterdam: Regio Alkmaar en Kop van Noord-Holland. Noord-Nederland: Groningen, Friesland en Drenthe Oost-Nederland: Overijssel en Gelderland Zuid-Nederland: Zeeland, Noord-Brabant en Limburg Bron: CBS (bewerking SEO Economisch Onderzoek)

200

Economische Verkenningen MRA 2021

201

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11024404/1