Erasmusonderzoek Drillrap.pdf

93

Het beperkt aantal reacties op deze stellingen staat het verbinden van verregaande conclusies in de weg, maar met enige voorzichtigheid geven ze wel zicht op de performativiteit van het online gedrag dat de Rotterdamse jongeren ervaren, met name van elkaars online poses. In zijn onderzoek naar drill in Chicago beschrijft Stuart (2019; 2020) hoe jongeren met die realisatie proberen om een zogenaamde “context collapse” te bewerkstelligen. Deze term verwijst naar het publiekelijk maken van (compromitterende) informatie die funest is voor de manier waarop iemand zich online presenteert (boyd, 2014) en wordt door de drillers uit Chicago gebruikt om gevaarlijke en gewelddadige digitale poses van hun rivalen op social media openlijk te betwisten. Ze doen dit aan de hand van het verzamelen, genereren en publiceren van informatie “that contradict or cast doubt on their enemies’ online displays of violent dispositions” (Stuart, 2019: 3). In de eerdere beschrijving van de symbolische praktijken van het betreden van opp blocks en het uitdagen van opps vallen al strategieën te herkennen die er op gericht lijken om de gewelddadige poses van de drillers te nuanceren of zelfs te betwisten en om aan de buitenwereld kenbaar te maken dat de drillers aan het ‘cappen’ zijn. In het door ons verzamelende

materiaal

vinden

we

echter

voorbeelden

waarin

het

proberen

te

bewerkstelligen van de zogenaamde ‘context collapse’ nog nadrukkelijker valt waar te nemen. De drillers in onze studie proberen elkaar op social media te exposen, in het bijzonder door social media posts uit het verleden, privé-informatie of beeldmateriaal waar niet alle online volgers van op de hoogte zijn, te delen. Deze strategie wordt door Stuart (2019: 8) aangeduid met “cross referencing” en is gericht op het openlijk betwisten van de gewelddadige of gevaarlijke poses van drillers of drillgroepen. In de onderhavige studie komt dat op twee manieren tot uitdrukking. Allereerst door het op social media publiceren van allerlei (privé-)informatie waaruit zou blijken dat de drillers niet de gevaarlijke, gewelddadige rappers zijn die ze in hun muziek of op social media claimen te zijn. De tweede strategie vormt een verbijzondering hiervan en bestaat uit het delen van informatie waaruit zou blijken dat de drillers een ongeschreven regel van de straat zouden hebben overtreden: het afleggen van belastende verklaringen over anderen bij de politie.

94

“Dit is jullie gangster rapper toch?”

Afbeelding 58

Bovenstaande post werd in september 2019 door een Rotterdamse driller op zijn Instagramaccount geplaatst. In zijn bericht richt hij zijn aandacht specifiek op een drillrapgroep uit Amsterdam en dreigt hij om hen te exposen door belastende informatie over de rappers publiek

te

maken.

De

Rotterdamse

driller

in

kwestie,

die

het

gedurende

de

onderzoeksperiode aan de stok had met verschillende (drill)rappers en -rapformaties uit het land, windt zich allereerst op over het “gesneakdiss” aan zijn adres. Deze term verwijst naar het beledigen van anderen, zonder deze met naam of toenaam te noemen, terwijl uit de context van de belediging wel valt op te maken dat het over deze specifieke persoon gaat. De laatste zinnen van de bovenstaande post verwijzen hier eveneens naar en zijn een oproep aan de Amsterdamse drillers om hun beledigingen of uitdagingen volgende keer specifieker te maken, ofwel door hem uit te nodigen tijdens een sessie op Instagram Live (“next time wanneer je mij disst op instalive nodig me uit”) of door hem te taggen in het bericht (“of @ me”). Het tweede punt waar de Rotterdamse driller aanstoot aan zegt te nemen is de “geacteerde gangsterrap”. Hiermee geeft hij expliciet uitdrukking aan zijn overtuiging dat wat de drillers verkondigen in hun muziek ‘geacteerd’ is en daarmee dus niet authentiek zou zijn. Het exposen van deze Amsterdamse drillers – wier identiteit lange tijd onduidelijk was omdat zij altijd een masker droegen in hun clips en posts op social media – zou gericht zijn op het inzichtelijk maken van de performativiteit van deze drillers. Uiteindelijk deelt de Rotterdamse driller een serie foto’s via de story-functie op Instagram.

Elke afzonderlijke foto is gericht op het exposen van de verschillende leden van de Amsterdamse formatie. Op de eerste story deelt hij een foto van de eerste Amsterdamse driller zonder masker en openbaart hij zijn voor- en achternaam, gevolgd door vier lachende emoji’s (

). Ook tagt hij de Amsterdamse

driller in deze post, waardoor deze een melding krijgt van het bericht dat de Rotterdamse driller online heeft geplaatst.

95

De tweede post betreft een foto van een ander lid van de Amsterdamse drillformatie, met de handle26 van de rapper en het bijschrift “dit is jullie gangster rapper toch?”, wederom gevolgd door lachende emoji’s. Bij de derde rapper voegt de Rotterdamse rapper naast zijn voor- en achternaam, zijn handle op Instagram en een lachende emoji ook de tekst “je bent (…) beveiliger op [naam scholengemeenschap]” toe, inclusief de locatie waar deze Amsterdamse driller de opleiding tot beveiliger zou volgen. Van een andere Amsterdamse driller uit deze formatie wordt een professionele modellenfoto gedeeld, om net als in de andere posts te communiceren dat de drillers in kwestie zouden ‘acteren’ en zich in hun muziek en op social media veel gewelddadiger zouden voordoen dan ze daadwerkelijk zijn. Gedurende het onderhavige onderzoek werden over de leden van deze Amsterdamse drillgroep door een andere jongen uit Rotterdam andersoortige privé-informatie publiek gemaakt. Via Snapchat deelde hij het volgende bericht, dat eerder al door iemand anders was geplaatst: Nou laat me iets duidelijk maken. Dit is mij broer [voor- en achternaam rapper] heet hij. Hij is 20 jaar oud en woont in [wijk] zoals jullie weten ik heb en broer waar ik vrij weinig aan hebt hij wilt me kanker hoer roepen terwijl hij het recht nii eens heeft om dat te zeggen.

Hij kan niet eens fatsoenlijk voor ze familie zorgen hij showt dat hij geld heeft maar hij geeft ze familieleden niet eens iets om gelukkig mee te maken hij slaat ze zusjes in elkaar neem relatie met de vriendinnen van ze zusjes en nu laat ik jullie Ze egte gezicht laten zien hij expose jonge meisjes terwijl die meisjes even uit als ze zusjes zijn jullie mensen moeten weten wat voor waardeloze broer hij kan zijn dan wilt hij driller komen spelen maar komt goed hoe je het ook draait of keert je kan Nu gangster spelen maar wnr het slecht met je gaat kom je bij je familieleden maar dan is het al te laat (April 2020, Snapchat) Waar in de eerdergenoemde voorbeelden niet duidelijk werd hoe de Rotterdamse driller aan de informatie over de Amsterdamse drillers was gekomen, wordt dat in het bovenstaande voorbeeld wel helder. Het oorspronkelijke bericht lijkt afkomstig van een zusje van de rapper dat, afgaande op het bericht, niet op goede voet staat met de driller. Een vergelijkbaar voorbeeld betreft het volgende fragment uit een publiek gemaakt privégesprek op Snapchat: Yoo Je hebt toch beef met [naam Amsterdamse driller] Je moet deze man niet serieus nemen, hij heeft geen geld. Hij is op niks. Zogenaamd op racen, enige wat ie pakt is een kapotte iPhone 5. Hij vraagt meiden om geld. Omdat ie geen geld heeft. Niet eens €20 voor boodschappen.

(Augustus 2020, Snapchat) De verstuurder licht toe dat ze enige tijd een relatie heeft gehad met de Amsterdamse driller in kwestie en om die reden uit eerste hand weet dat de rapper niet serieus moet worden 26 Een handle is een publieke gebruikersnaam die gebruikt wordt voor social media-accounts.

96

genomen, omdat in de woorden van de verstuurder van het bericht: “hij is yusu (serieus) zielig”. De reactie van de ontvanger van dit bericht is “hhhhhhhh jij bent geweldig k zweer”, gevolgd door een lachende emoji en twee rode hartjes. In de tot nu toe behandelde voorbeelden komt vooral informatie naar voren waaruit valt af te leiden dat de poses van de drillers in hun muziek en op social media niet altijd in overeenstemming zijn met de manier waarop zij zich op andere momenten gedragen. Dit is niet verwonderlijk: zij hebben immers ook andere sociale rollen, zoals zoon, broer, scholier, werkende of vriend, waarin ze doorgaans een ander beeld van zichzelf neerzetten dan in hun muziek of op social media. Naast dergelijke privé-informatie zien we dat er ook andere informatie over de rappers wordt gedeeld die moeilijk valt te rijmen met hun pose als driller. Twee voorbeelden hiervan vinden we terug op afbeeldingen 59 en 60 over leden van een Amsterdamse drillgroep. Beide foto’s – waar online ook bewegende beelden van te vinden zijn – werden gedurende de onderzoeksperiode meermaals gedeeld door verschillende accounts en lijken heel nadrukkelijk gericht op het contrasteren van de muzikale en digitale poses van deze drillers. Opmerkelijk is dat het hier gaat om foto’s uit een politieonderzoek.

Op de eerste foto (afbeelding 59) zien we een Amsterdamse driller die wegrent omdat hij achterna wordt gezeten door iemand met een mes. Dit tafereel wordt door de gebruiker die dit bericht op social media plaatst gezien als bijzonder lachwekkend en niet in overeenstemming met de manier waarop deze Amsterdamse driller zich profileert. Op afbeelding 60 valt te zien hoe een Amsterdamse driller achterna wordt gezeten door een drietal jongemannen en met een kapmes in zijn hand op het spoor van de metro wordt gegooid. Ook hier zien we dat de pose van de driller openlijk in twijfel wordt getrokken, getuige het bijschrift “je had je kapmes in je hand je werd toch gegooit op het spoor en je mes werd afgepaktt wat een driller dus

Afbeelding 59

”.

Afbeelding 60

97

Naast

voorbeelden

van

Amsterdamse

drillers

in

voor

hen

compromitterende

omstandigheden, troffen we in het door ons bestudeerde empirische materiaal ook voorbeelden aan van Rotterdamse drillers die zich op een andere manier gedroegen dan het beeld dat zij van zichzelf neerzetten in hun muziek of op social media. We zien dit in het bijzonder in het geval van de Rotterdamse driller die ook in een van de door ons geanalyseerde registraties naar voren komt. Online circuleert een kort videofragment waarbij een groep jongeren tegenover elkaar staat en, afgaande op het geluid bij de video, een verhitte discussie lijkt te voeren. Dan loopt een van de jongens weg, zonder dat duidelijk wordt om wie het gaat. De video brengt op dat moment namelijk vooral de stoep en een deel van het onderlichaam van de aanwezige jongeren in beeld. Na enkele stappen achteruit te hebben gezet, draait de jongen zich om en zet een korte sprint in, terwijl een andere jongen op hem afstapt. De korrelige kwaliteit van de opname in combinatie met het schokkerig gefilmde fragment maakt niet direct duidelijk wat er aan de hand is. Pas na enkele seconden blijkt waarom de jongen het op een lopen zet: de andere jongen zwaait een groot mes in de richting van de Rotterdamse driller, iets dat goed duidelijk wordt wanneer hij de rapper achterna rent.

Ondanks dat de reactie van het Rotterdamse driller in dit geval goed te begrijpen valt, luidt het onderschrift van de video “Ren ren je gaat niet op vakantie” – een directe verwijzing naar een zin uit een nummer dat door hemzelf is vervaardigd – en “[Naam Rotterdamse driller] doet aan rennen

”.

“Wooow je hebt wijkagent opgeslagen in je tel je bent die ORGIE SNITCH !!!” Van dit laatstgenoemde voorval werd door de Rotterdamse driller geen aangifte gedaan van mishandeling of poging tot doodslag, zoals ook naar voren kwam in hoofdstuk 2. Wel deelt hij via social media informatie over deze zaak waak. Opmerkelijk genoeg beschikken de drillers

in

het

onderhavige

onderzoek

over

informatie

en

foto’s

uit

(lopende)

opsporingsonderzoeken, zoals afbeeldingen 59 en 60 ook al illustreerden. Bij een foto van een passage uit het verhoor schrijft de Rotterdamse driller: “okay okay bij deze staak ik de beef ik wil geen ruzie meer boys tis opgelost cant beef no rats”. De Rotterdamse driller laat hiermee doorklinken dat hij het afleggen van een verklaring afkeurt, maar ook dat hij hierdoor afstand neemt van het conflict met de (jonge)man die over hem heeft verklaard. Ondanks dat dit niet geëxpliciteerd wordt, lijkt hij te zinspelen op de waarschijnlijkheid dat deze jongeman in het geval van een escalatie van de beef de zwijgplicht van de straat nogmaals met voeten zal treden, met allerhande potentieel nadelige gevolgen voor de Rotterdamse driller. Afbeelding 61 is afkomstig van het Instagramaccount van een Amsterdamse drillgroep. De afbeelding werd eerst door iemand anders op Snapchat geplaatst, voorzien van een aantal emoji’s van een rat, het symbool dat onder andere op social media gebruikt wordt om te verwijzen naar een snitch (Roks, 2015). De naam van de moeder van de Rotterdamse driller lijkt met een zwart blokje geanonimiseerd te zijn, maar andere informatie wordt openlijk

98

gedeeld en zelfs voorzien van een rode omlijning om aan te geven waar de belangrijkste passage zich bevindt. Van de Rotterdamse driller die eerder nog iemand anders verweet een rat te zijn, wordt in deze post beweerd dat hij zelf heeft gesnitcht, een praktijk die op straat vrijwel unaniem wordt afgekeurd. Sterker, ondanks dat verdachten tijdens verhoren een zwijgrecht hebben om erop toe te zien dat zij niet hoeven mee te werken aan zelfincriminatie, lijkt er binnen de straatcultuur eerder sprake te zijn van een zwijgplicht (Roks en Van den Broek, 2017: 45), zoals we eerder zagen in hoofdstuk 4.

Afbeelding 61

Omdat geruchten over snitchen op zowel de fysieke als digitale straat funest kunnen zijn voor iemands reputatie is er jongeren op straat, waaronder ook drillers (Ilan, 2020: 9), veel aan gelegen om dergelijke verhalen snel de kop in te drukken. Social media vormen een dankbaar podium om deze hooggehouden zwijgnorm te communiceren en aan te geven dat iemand niet heeft gesnitcht, bijvoorbeeld door passages uit het verhoor te delen (Roks, 2015: 423). Dit zien we terug in de volgende post van de eerdergenoemde Rotterdamse driller die zelf het volgende fragment van een deel van zijn conversatie met de wijkagent via Snapchat deelt: Er gaan geruchten rond dat ik verklaring heb afgelegd over die x toen ik moest komen naar bureau maar niks wilde verklaren en mijn moeder ging praten. Hoe zit dat? Want zover ik weet had ik gezegd dat ik niets met praten over de zaak te maken wilde hebben. Om deze redenen dus (April 2020, Snapchat)

99

De Rotterdamse driller deelt in dit geval zelf informatie om te bewijzen dat hij niets verklaard heeft en om de geruchten dat hij een snitch zou zijn naar het land der fabelen te verwijzen. Zijn aanpak heeft echter niet de gewenste uitwerking. Een Amsterdamse driller die de post heeft gezien valt over het feit dat de Rotterdamse driller de naam van de wijkagent heeft opgeslagen in zijn telefoon en schrijft: “Waarom @[naam Rotterdamse driller] Wijkagent in zn app voor zn eigen veiligheid

”. Ook een andere Amsterdamse driller reageert:

Wooow je hebt wijkagent opgeslagen in je tel je bent die ORGIE SNITCH !!! Maar je bent driller ? WTF is dit (April 2020, Snapchat) Bovendien voegt hij aan zijn post toe dat de Rotterdamse driller nog “erger dan een rat” is, omdat hij publiekelijk zijn moeder de schuld geeft van de gang van zaken. Op hun beurt worden deze Amsterdamse drillers weer door een andere Rotterdamse driller uitgemaakt voor “snitchgang” bij een foto van een passage uit een verhoor waarbij zij betrokken waren.

5.4

Beefs

In dit hoofdstuk hebben we tot nu toe diverse voorbeelden gepresenteerd die zicht geven op de manieren waarop beefs tussen drillers of tussen drillgroepen in muziek en op social media vallen te herkennen. In lijn met wat we in de inleiding van dit hoofdstuk beschreven, is het goed om te benadrukken dat het hier gaat om een beperkt aantal beefs en dat veel van de muzikale en online provocaties, bedreigen en pogingen om elkaar te exposen voor rekening komt van in totaal ongeveer tien individuele drillers. Hiervan is een minderheid bovendien afkomstig uit Rotterdam. Tevens is het belangrijk om aan te geven dat lang niet alle drillers in Rotterdam of Nederland uit zijn op beefs met andere drillers of drillgroepen, ondanks dat dit beeld soms wel rijst op basis van de mediaberichtgeving over drill in Nederland in 2019 en 2020, en online conversaties tussen consumenten van drill – zoals we in het volgende hoofdstuk zullen belichten. In het vervolg van deze paragraaf besteden we aandacht aan drie verschillende beefs die we in de context van ons onderzoek zijn tegengekomen. Twee van deze conflicten vonden plaats in de zomer van 2020 en een van de beefs dateert uit 2018 en 2019. Op basis van deze studie is niet goed en volledig te achterhalen wat de aanleiding van deze conflicten is.

Om deze reden richten we onze aandacht daarom vooral op het verloop van deze beefs, met specifieke aandacht voor de rol van drill en social media. We beginnen met een beef die zich overwegend online afspeelde en niet resulteerde in fysiek geweld. Vervolgens bespreken we een beef die offline begon, maar gefilmd werd en daarmee online werd geplaatst, en zich verder op social media ontwikkelde. We besluiten met het belichten van het al langer sluimerende conflict tussen een Rotterdamse en Amsterdamse drillformatie, waarbij we een andersoortige dynamiek zien dan in de andere twee beefs. In dit laatste geval zien we namelijk een nadrukkelijke wisselwerking tussen online en offline.

100