Erasmusonderzoek Drillrap.pdf

In de professioneel ogende videoclip zijn grote groepen jongeren te zien die zich in donkere kleding – veelal 17

Om een indruk te geven van de populariteit van de rappers en van drillmuziek in bredere zin, is bij iedere artiest het aantal volgers op Instagram tussen haakjes weergegeven. De hyperlink onder de artiestennaam verwijst direct naar het profiel van de betreffende rapper.

43

gehuld in bivakmutsen – intimiderend opstellen richting de camera. Hun handen worden veelvuldig gebruikt voor het maken van hand signs en sommige jongens houden steekwapens in beeld. Het decor van dit schouwspel wordt gevormd door de straten en garages van hun (zelfverklaarde) achterstandswijk. Ook de teksten van het nummer zijn intimiderend. De rappers spreken over gannoe’s (vuurwapens), prikken en chingen (steken), en racen (beroven). Het nummer Lowkey, dat maart 2019 op YouTube verscheen, kent vergelijkbare thematiek. Hoewel het nummer geen officiële videoclip heeft, presenteren de jongeren zich in de losse beelden die zijn gebruikt als alternatief – waarop onder andere steekwapens te zien zijn – overduidelijk als gevaarlijke jongens. Ook in de teksten van het nummer wordt gezinspeeld op hun beschikking over wapens en de bereidheid om deze te gebruiken: “[ik] loop met een kleine jongen met een mes, of met een gun maar die is echt”. De video is op moment van schrijven net geen miljoen keer bekeken. Hoewel ook het typische drillnummer Search and Destroy – waaraan Qlas en Blacka een gastbijdrage leveren – met een miljoen views een groot succes was, lijkt Verlof de definitieve doorbraak van de rappers te markeren.

Wie het nummer – opgenomen tijdens een verlofperiode van rapper Qlas – bekijkt, treft opnieuw alle elementen van drill die het grote publiek juist zo tegen de borst stuiten. In de videoclip van het nummer worden de rappers met een grote groep vrienden vastgelegd op verschillende plekken in hun wijk. Om duidelijk te maken welke buurt de jongens vertegenwoordigen worden het straatnaambord van Prinsenplein en de luifel van snackbar Verhage – bekende hangplekken van de groep waartoe zij behoren – regelmatig in beeld gebracht. Ook hun groepsnaam ‘24’, een verwijzing naar de openbaarvervoerszone 5324, dient om te refereren aan hun lokale context. De jongens maken duidelijk dat zij tot 24 behoren door met hun handen kort achter elkaar een twee en een vier te vormen. De bewakingscamera die door de gemeente op het plein is geplaatst wordt prominent in beeld gebracht, om te zinspelen op het gevaarlijke karakter van de buurt. Ook het uitgebreid in beeld brengen van het optreden van politieagenten kan in deze context worden bezien. Zoals gebruikelijk binnen drillmuziek verschuilt een gedeelte van de jongens hun gezicht achter shawls, capuchons, bivakmutsen, bandana’s en digitale verhullingen. De jongens dragen donkere trainingspakken en klassieke straatmerken. Het meest in het oog springen echter de wapens die in de video te zien zijn.

Op verschillende momenten houden de rappers op een dreigende manier gigantische machetes in beeld. De teksten van het nummer – die gerapt worden over een grimmige drillbeat – ondersteunen het dreigende karakter van de beelden van de video. Het refrein van het nummer verraadt veel over de centrale thematiek van het nummer: Kom naar Icey bradda, je gaat moeten afstaan Ben met een Anti of een Afghaan Dus die guns die kunnen afgaan Eh eh eh heb ik geen shank, dan krijg je bullet bullet Hoe bedoel je keukenmes, m’n rambo ga je voelen voelen.

44

De rappers dagen anderen uit om naar Icey (IJsselmonde) te komen, met de belofte dat zij daar (hun spullen) zullen “moeten afstaan”. Verder zinspelen de jongens op het feit dat zij er niet voor terugdeinzen vuurwapens (“guns” of “bullet bullet”) te gebruiken en dat de messen die zij bij zich dragen van indrukwekkend formaat zijn (en toch zeker geen “keukenmes”). In het vervolg van het nummer reppen Qlas en Blacka – volledig naar Brits voorbeeld – over 17 inch lange shanks, opps die gechased worden en over splashen (steken). Ook het tweede professionele nummer van Qlas en Blacka, dat in augustus 2019 verschijnt, staat bol van geweld. In het nummer met de veelzeggende titel Shooter zinspelen de rappers opnieuw op hun bereidheid om geweld te gebruiken. Het refrein luidt als volgt: Ik heb een shooter met mij ja Ik heb een shooter met mij ja En hij gaat niet dansen maar hij laat je gun lean Beng beng je gaat niet op vakantie Ren ren als je [naam verhuld] met guns ziet. De rappers betogen dat zij gewoonlijk worden vergezeld door een shooter – iemand die er niet voor terugdeinst een vuurwapen te gebruiken. Met “beng beng je gaat niet op vakantie” – een inmiddels gevleugelde term binnen de Nederlandse drillscene – wekken zij de indruk dat anderen het risico lopen neergeschoten te worden.

Tegenstanders kunnen zich daarom maar beter uit de voeten maken (“ren ren”) als zij de shooter van de rappers in het vizier krijgen. Ook in de rest van de lyrics wordt veelvuldig gerefereerd aan het gebruik van steeken vuurwapens, bijvoorbeeld met de regel “try leave them men critical, als hij nog leeft is ‘t miracle”. De beelden van de videoclip zijn volledig in lijn met de titel van het nummer. In de video worden de jongens vastgelegd terwijl zij met hun handen veelvuldig schietgebaren maken. Bovendien wordt op verschillende momenten in de video een (niet van echt te onderscheiden) vuurwapen in beeld gebracht, dat door de rappers dreigend op de camera wordt gericht. Met het succes van Verlof en Shooter – die op het moment van schrijven respectievelijk ruim 1,7 en 3,3 miljoen keer zijn bekeken op YouTube – bewezen Qlas en Blacka dat drillmuziek van Nederlandse bodem commercieel interessant kon zijn. Dit bleef binnen de muziekwereld niet onopgemerkt. Begin 2020 tekenden de jonge rappers een contract bij TopNotch, het bekendste hiphopplatenlabel van ons land. In februari van dit jaar verscheen hun debuutalbum Project 24, dat samenwerkingen bevat met gevestigde artiesten als Ronnie Flex, Josylvio en Kevin. Het feit dat het album binnen een week op nummer 1 binnenkwam in de Nederlandse albumchart, tekent de populariteit van het genre: drill behaalt mainstream succes.

Dit is ook te zien aan de streaming records van Qlas en Blacka. Op Spotify behaalt het duo bijna een half miljoen maandelijkse luisteraars met hits als ‘Dom Pérignon’ (8,8 miljoen streams), ‘Shooter’ (11,4 miljoen streams) en ‘Niet Lief’ (6,4 miljoen streams). Wie Project 24 luistert, begrijpt waarom Qlas en Blacka door sommige media liefkozend “het vriendelijke

45

gezicht van de drillrapscene“ worden genoemd. De rappers lijken de gewelddadige stijl en thematiek langzaam in te ruilen voor muziek met een minder agressieve insteek. De eerste single van het nieuwe album – die vlak voor het verschijnen van Project 24 werd gelanceerd – lijkt hier voor het eerst zicht op te geven. Hoewel de titel van het nummer “Shooter 2.0” en het refrein (“Er zijn gannoes (vuurwapens), er is gang, ik loop met cheffers (stekers)”) doen denken aan hun eerdere nummers, lijken de rappers met deze elementen vooral te willen meeliften op het succes van de eerder besproken hit Shooter. Ondanks dat er in de videoclip wapens te zien zijn waarvoor geen vergunning was aangevraagd – een vergrijp waarvoor zowel de rappers als hun manager de dag na het verschijnen van de video zijn opgepakt – is van een dreigende setting nauwelijks sprake. Met lachende gezichten, alcohol, vrouwen, kleurrijke kleding en dansende en feestende jongeren, doet de clip in niets denken aan de video’s van Mijn Jongens, Shooter en Verlof. Wie de rest van het nummer beluistert, hoort teksten die vooral gaan over hun bekendheid en hoe dit hen “chicks” en “ho’s” oplevert. Ook de beat van het nummer klinkt opvallend vriendelijk vergeleken bij eerdere nummers van het duo.

Hoewel ook op de rest van het album nog in overvloed verwijzingen naar geweld (“heb die shank op hip”) en andere criminaliteit (“breng je pinpas, breng je spa”) vallen te bespeuren, zijn daarnaast ook teksten te horen over hard werken, vrouwen en het uitgeven van geld. Geweld lijkt niet langer het centrale (of zelfs enige) thema van hun muziek. Ook de grimmige klank van de keiharde drillbeats heeft plaatsgemaakt voor een meer melodieuze en daarmee toegankelijkere toon, zoals bijvoorbeeld in het nummer Online/Offline. Wie de clip van het nummer bekijkt, ziet bovendien dat de bivakmutsen, messen en donkere kleding zijn ingeruild voor kleurrijke luxemerken en andere opzichtige consumptie. Toen een aantal van de jongens van 24 – waaronder Qlas en Blacka – bezigging met het vervaardigen van drillmuziek, hebben zij Kanaal 24 gelanceerd. Deze samenwerking omvatte onder andere een YouTubekanaal. Via deze weg zouden verschillende rappers uit IJsselmonde hun videoclips kunnen delen met het grote publiek. Toen de carrière van Qlas en Blacka in een stroomversnelling kwam heeft hun manager – de Rotterdamse rapper Vic9 – Kanaal 24 getransformeerd tot platenlabel. Het oorspronkelijke YouTubekanaal werd hierop geprofessionaliseerd, maar doet onverminderd dienst als etalage voor de muziek van jongens van de groep18.

In de slipstream van Qlas en Blacka zijn een aantal andere jongens van 24 langs deze weg drillmuziek gaan uitbrengen. Via het YouTubekanaal kunnen we onder andere kennismaken met Janaka (7.000), Willa Icey (4.000), Esskay (2.000), Sossa (4000), E11EVEN & SLYZZ (7.000), Jayhsy (7.000), Bandoo (5.000), Jerra24 (7.000), Nella (5.000), TR (8.000), Qwali (1.000), R3SS (1.000), Bandolien (1.000), Oomto (7.000) en Vanny (3.000). Een aantal van de rappers deelt hun muziek daarnaast op andere YouTubekanalen, zoals bijvoorbeeld R3SS deed met Black on Black (Rmx), Qwali met VAST, Jerra24 met Hide and Seek en Esskay met D&G. Waar de video’s van de voormannen miljoenen keren worden

18

Dit betekent dat niet alle rappers die hun muziek delen via het YouTubekanaal een platencontract hebben. Op basis van het Instagramaccount van Kanaal 24 lijkt het erop dat op dit moment alleen Qlas en Blacka professioneel bezig zijn met het maken van muziek.

46

bekeken, is de aandacht voor de andere rappers van 24 een stuk marginaler. Ook aan de volgersaantallen op Instagram is te zien dat de overige rappers qua populariteit niet in de buurt komen van Qlas en Blacka. Toch zijn er een aantal video’s van andere jongens van 24 die wel degelijk veel bekijks krijgen. Het lijkt erop dat het kanaal van 24 hier – met name door de ruim 40.000 abonnees – een belangrijke rol in speelt. Video’s die via dit kanaal verschijnen scoren vrijwel altijd boven de 100.000 views en de 37 video’s op het kanaal zijn in totaal ruim 20 miljoen keer bekeken. Het succes van Qlas en Blacka lijkt daarmee een springplank te hebben gecreëerd voor andere rappers van de groep. Ook op Spotify kennen de rappers succes. Zo haalt Bandoo 15.000 maandelijkse luisteraars, Janaka 63.000, Willa Icey 9.000, Jayhsy 11.000, Sossa 7.500, Jerra24 16.000 en Oomto meer dan 50.000. Met ‘Bel Kees’ (500.000 streams), ‘Geen Tijd’ (550.000 streams), ‘Ready’ (350.000 streams), ‘Ede Koef’ (390.000) en ‘We Komen Van Niks’ (500.000 streams) kenden de rappers een aantal hits. De muziek van de andere jongens van 24 kent deels dezelfde thematiek als die we zagen in de vroege nummers van Qlas en Blacka.

Ook in bijvoorbeeld No Hook 2, Black on Black, On It, Geen Tijd en Samurai geldt geweld overduidelijk als centrale thema met verwijzingen als oppblock (het territorium van tegenstanders), kappen (kapmes gebruiken) en natte shanks (bebloede messen). In de video’s zijn jongens met donkere kleding, (mond)maskers en bivakmutsen in beeld gebracht in hun eigen wijk. In zowel woord als gebaar wordt veelvuldig gerefereerd aan ‘24’. Hoewel de jongens in de video’s met hun handen regelmatig steek- en vuurwapens uitbeelden, zijn in de clips slechts sporadisch daadwerkelijke wapens te zien. Dit is anders in de videoclip van het nummer Thing On Me, dat eveneens via Kanaal 24 is verspreid. Het wapenarsenaal dat in deze videoclip wordt getoond – bestaande uit hamers, machetes en vuurwapens – vermaakt de eerder besproken videoclips tot brave vertoningen. Ook de teksten van het nummer staan met verwijzingen naar “18 inch [shank] door je kop”, dipsplash (steken) en catch body’s (mensen vermoorden) bol van het geweld. Toch zijn er ook flink wat drillnummers op Kanaal 24 te vinden waarin geweld verre van het centrale thema vormt. Zo gaan Scammers & Dealers, Cocaine White en Race – zoals de titels wellicht al enigszins doen vermoeden – hoofdzakelijk over het verhandelen van drugs en niet zozeer over het neerzetten van een gewelddadig imago.

Hoewel de artiesten hun teksten over drillbeats rappen, zou de thematiek daarmee eerder onder trap moeten worden geschaard. Bovendien staan er op Kanaal 24 veel video’s waarin geen geweld wordt verheerlijkt noch expliciet over criminaliteit wordt gesproken. Zo gaat Check van Janaka over financieel rondkomen, rapt Bandolien in Buiten Adem over zijn straatmentaliteit en beschrijft Jerra24 in Betterdays het straatleven in bredere zin. Los van de thematiek kennen deze nummers ook muzikaal – hoewel het overduidelijk nog steeds drillbeats betreft – een hele andere klank. Hoewel veel van de aandacht in de media uitgaat naar de jongens van 24, is de drillrapscene van Rotterdam veel breder. Om te beginnen zijn ook elders op de Zuidoever veel andere artiesten bezig met het vervaardigen van drillmuziek. In Feijenoord vinden we de jongens van Oranjeboomstraat (‘OBS’), die net als de rappers uit IJsselmonde hun openbaarvervoerszone gebruiken om te refereren aan hun lokale context. Rappers Delly (2.000), LSow2 (1.000),

47

Cellow (9.000), Babyface (3.000) en VDR (400) verwijzen in hun nummers veelvuldig naar 14 als aanduiding voor RET-gebied 5314, dat Feijenoord en Charlois beslaat. Wie de muziek van 14 luistert, zal merken dat beide gebieden niet alleen geografisch in elkaars verlengde liggen. Ook de thematiek van de nummers die beide groepen vervaardigen ligt bijzonder dicht bij elkaar. Niet voor niets verscheen in juni van dit jaar een gezamenlijk nummer van Delly (14) en TR (24) met de titel Turner. In dit nummer, maar ook in Stick Up, Eten en Catch Me South, zien we de inmiddels bekende elementen van drillmuziek terug. Opvallend genoeg is het nummer ‘Lurking’ van VDR – dat beslist in dit rijtje thuishoort – om onduidelijke redenen van YouTube verdwenen19. De teksten van 14 gaan over oppchase (het jagen op tegenstanders), catching lacking (een tegenstander betrappen op een onachtzaamheid), chingen (steken) en weaps (wapens). In hun videoclips zien we jongens die in hun eigen buurt – met de metroborden van Oranjeboomstraat nadrukkelijk in beeld – in donkere vrijetijdskleding dreigende (steek)gebaren maken richting de camera. Ook de rappers van OBS schermen hun gezicht af met maskers, zonnebrillen, doeken en bivakmutsen en etaleren in hun video’s vuur- en steekwapens. In een van de nummers van Cellow valt zelfs een jongere met een heus gasmasker te ontwaren.

Verder lijken de clips van laatstgenoemde – die wel acte de présence geeft in de zojuist besproken video’s – overigens een uitzondering op de verder gewelddadige videoclips van de groep. In de nummers van Cellow staat met name zijn bewogen jeugd centraal. De videoclips van 14 hebben een stuk minder bekijks dan die van hun buren uit 24. Op YouTube zijn de video’s van Delly, LSow2, Cellow en Babyface maximaal 50.000 keer bekeken, maar vaak nog veel minder. De rappers hebben geen centraal YouTubekanaal, maar hun 10 nummers zijn bij elkaar opgeteld 125.000 keer bekeken – exact evenveel als Turner, waarop de jongens samenwerkten met 24. Op Spotify is het aantal luisteraars van de rappers beperkt, met Catch Me South (90.000 streams) als positieve uitschieter. Hoewel een aantal leden van Figo Gang20 vroeger ook te vinden was op OBS, claimen de rappers van deze drillgroep geen specifiek gebied. Leden Plinna (4.000), Bigfella (3.000), GorrSowtu (3000), Lesje en DS02 (200) presenteren zich als ‘Artiesten van Rotterdam Zuid’, zonder dat hier enige territorialiteit vanuit lijkt te gaan. De afwezigheid van hun territoriumdrift is niet het enige dat de rappers onderscheidt van eerder besproken drillgroepen. Ook de muziek van Figo Gang klinkt wezenlijk anders. De rappers staan bekend om hun zogenaamde salsadrill – niet voor niets de titel van hun begin 2020 verschenen EP.

Hoewel de kenmerkende combinatie van drums, snares en hi-hats de beats van Figo Gang ontegenzeggelijk drill maakt, laten instrumentalen van saxofoons, gitaren en piano’s hun nummers melodisch en exotisch klinken. Waar klassieke drillnummers luisteraars vooral doen rillen, nodigen nummers als Ze Doen Ons Na, I’m in the Ghetto en vooral Mamacita 2 eerder uit tot dansen. Niet geheel toevallig bevat de videoclip van laatstgenoemd nummer dan ook – geheel tegen de traditie van drill in – schaars geklede dames, cocktails, vrolijke kleuren en

19 20

In een zogenaamde reviewvideo kunnen we het nummer op de achtergrond nog zien. De rappers schrijven de naam van hun groep soms als ‘Figogang’ en soms als ‘Figo Gang’.

48

een feestend gezelschap. De videoclip van Ze Doen Ons Na doet echter vooral vriendelijk aan door de blije deuntjes. Wie de clip zonder geluid bekijkt, krijgt het herkenbare recept van een klassieke drillvideo voorgeschoteld. In beeld zien we grote groepen jongeren die worden gefilmd in hun eigen buurt, terwijl ze dreigend schietgebaren maken richting de camera. Zoals gebruikelijk dragen zij veelal donkere kleding en verbergt een aantal van hen zijn gezicht achter bivakmutsen of shawls. In tegenstelling tot veel andere drillvideo’s toont echter het grootste gedeelte van de jongens hun gezicht en zijn in de video’s geen daadwerkelijke wapens te zien. Dit is anders in de videoclip van het nummer met de veelzeggende titel Sirenes/Lange Pijp, dat samen met Qlas en Blacka is opgenomen. In deze clip wordt met enige regelmaat een machete in beeld gebracht en wordt gezinspeeld op de aanwezigheid van een vuurwapen – al lijkt dit gezien het formaat niet de lange pijp waarover in de titel wordt gerept. Verder zijn in de video legio bivakmutsen, maskers en andere vormen van gezichtsbedekking te zien. Ook de teksten van de rappers van Figo Gang steken schril af tegen het vrolijke geluid van hun muziek. Zoals gebruikelijk binnen drill blijkt geweld een van de centrale thema’s in hun raps.

Dit wordt overduidelijk op I’m in the Ghetto, waarop de rappers zich stuk voor stuk presenteren als gevaarlijke jongens. Op het nummer komt Gorrowstu als eerste aan het woord: “net als Arsenal, ben met die gunners”, waarbij gunners verwijst naar zijn vuurwapengevaarlijke vrienden. Enkele seconden later rapt ook Lesje met “of met Jerry, hij heeft die pipe” over een kennis die in het bezit van een vuurwapen schijnt te zijn. Rapper DS02 doet er in zijn daaropvolgende relaas nog een schepje bovenop. Hij dreigt “Heb je boete? Trekken we je vel af”, waarin boete verwijst naar een geldstraf die jongeren elkaar op straat onderling opleggen. Ook in de verse van BigFella vallen met “je gaat plat” en “zorg dat je hier niet test” verwijzingen naar geweld te ontwaren. Tot slot claimt ook Plinna goons (gevaarlijke vrienden) te hebben die strapped (gewapend) zijn. Vergeleken met andere drillrappers in Rotterdam, valt de professionaliteit van het collectief op. De uitstraling van de rappers, de verzorgdheid van hun social mediakanalen en de kwaliteit van zowel de videoclips als de muziek, maken dat hun credo ‘One Team, One Dream’ (‘OTOD’) geloofwaardig overkomt. De vriendengroep lijkt inderdaad serieus werk te maken van het verwezenlijken van hun gezamenlijke droom: een begrip worden binnen de Nederlandse hiphopscene.

Wie een blik werpt op de streamingcijfers van Figo Gang, ziet dat de rappers goed op weg zijn. Op Spotify trekken de artiesten meer dan 220.000 maandelijkse luisteraars, met succesnummers als Sirenes/Lange Pijp (3,7 miljoen streams) en I’m in the Ghetto (4,8 miljoen streams). Het YouTubekanaal van Figo Entertainment heeft 9,5 miljoen views, met maar liefst vier video’s die meer dan een miljoen keer zijn bekeken. Daarnaast heeft de formatie talloze views behaald op collabo’s en studio-optredens, met hun 101barzsessie – met meer dan 1,1 miljoen views – als grootste succes. Niet alleen in IJsselmonde en Feijenoord, maar ook in Charlois wordt drillmuziek gemaakt. Een van de meest in het oog springende drillrappers uit deze wijk is zonder twijfel Ballin30

49

(51.000), die eerder dit jaar te zien was in het programma Danny Op Straat. De muziek van de rapper van Slinge laat zich het beste omschrijven als hyperagressief en past daarmee volledig in de nog prille traditie van drill. In videoclips van de rapper – zoals die van Pipe, Op Een Missie, The Purge, Shots Fired en Ik Heb Die Bam – zijn steevast vuurwapens te zien en de teksten van ‘Ballin’ gaan voornamelijk over het neerschieten van mensen en andere vormen van geweld. Daarnaast vormt het ten uitvoer brengen van andere criminele praktijken een belangrijk thema, getuige ook het feit dat hij de naam van zijn posse (en YouTubekanaal) hiernaar heeft vernoemd. De videoclips van Ballin30 worden tussen de 100.000 en 800.000 keer bekeken en in totaal heeft zijn YouTubekanaal – met 23 video’s – meer dan 5,5 miljoen views. Op streamingdienst Spotify heeft de rapper ruim 15.000 maandelijkse luisteraars. Nummers als ‘5 Doezoe’ en ‘Ik Heb Die Bam’ zijn rond de 400.000 keer beluisterd. Ook rapper Smallavelli (5.000) – die ‘67’ vertegenwoordigt, verwijzend naar de buslijn die eindigt in Pendrecht – geniet binnen Charlois bekendheid. De 24 nummers van zijn YouTubekanaal zijn in totaal meer dan 1,1 miljoen keer bekeken. Met 286.000 views geldt Hittas & Killas als Smallavelli’s grootste hit op het videoplatform.

Op Spotify blijkt ‘Mama’, een eerbetoon aan zijn overleden moeder, met ruim 168.000 streams het best beluisterd. Maandelijks trekt de muziek van Smallavelli op het platform iets meer dan 2.500 luisteraars. Smallavelli was een van de eerste artiesten in Nederland die over drillbeats rapte, zoals bijvoorbeeld op het nummer 3takes dat halverwege 2017 op YouTube verscheen. Dit nummer lijkt echter wat betreft uiterlijk vertoon en thematiek geen echte drill song. Hoewel in nummers als Hoodnigga, Body Droppa’s en Op de Block/67 wel degelijk aan geweld wordt gerefereerd en frequent vuurwapens in beeld te zien zijn, lijkt geweld ook in deze nummers niet het belangrijkste thema van de muziek. Centraal binnen de teksten van Smallavelli staat het plegen van (straat)criminaliteit, in het bijzonder het plegen van berovingen en zogenaamde ripdeals21. In ‘Hoodnigga’ rapt de artiest hierover het volgende: “Bezig met verdienen van brood, bood jij een litertje aan werd je van je liter geroofd”. Brood geldt in deze context als ‘buit’ en met de term liter wordt binnen straattaal verwezen naar een kilo (hard)drugs. De muziek van Smallavelli kent met de focus op meer ‘functioneel’ geweld een iets andere dynamiek dan veel van de andere drill uit Rotterdam. Bovendien lijkt Smallavelli zich – meer dan de rappers die hiervoor zijn besproken – te presenteren als soloartiest.

Op het YouTubekanaal van label AJ Entertainment zien we dat ook in het aan Pendrecht grenzende Zuidwijk volop drillrappers actief zijn. Rappers AT (900), DD (400), Gedi SK (2.000) en TonyBricksss (1.000) refereren aan hun lokale context met ‘85’, verwijzend naar de laatste cijfers van alle postcodes in Zuidwijk. De video’s op het kanaal – waaronder Je Vader, Dingen Gezien en Brommers – passen stuk voor stuk in de blauwdruk die voor drillvideo’s lijkt te bestaan. Opnieuw zien we groepen jongeren in donkere kleding van merken als The North Face en Nike zich imponerend tot de camera richten. Terwijl een deel van de jongens hun handen op vrij indrukwekkende wijze tot tekens vormt, houden anderen vuur- en

21

Een ripdeal is een criminele transactie waarbij een van beide partijen beroofd wordt door de andere.

50

steekwapens omhoog. De achtergrond van het dreigende beeld wordt gevormd door portieken, garages, metrostations en andere bekende hangplekken in de buurt. De door de gemeente geplaatste toezichtscamera wordt prominent in beeld gebracht om bij te dragen aan de geloofwaardigheid van hun performance. Ook de teksten die over de onheilspellende drillbeats worden gerapt, kunnen we inmiddels uittekenen. De artiesten rappen over het pakken van een L (loss, wanneer je moet wegrennen voor je opponent), het catchen (te grazen nemen) van tegenstanders en pull up (iemand opzoeken voor een gewelddadige confrontatie). Het lijkt erop dat de rappers van 85 professioneel bezig zijn met het promoten van hun muziek. In de videoclips wordt duidelijk dat de jongeren merchandise hebben laten maken en hun muziek is beschikbaar op alle verschillende streamingsdiensten, waaronder Apple Music, Spotify en Deezer. Bovendien zijn de social mediaprofielen van AJ Entertainment – hoewel deze nog niet bijzonder veel volgers hebben – keurig verzorgd. Op YouTube is het kanaal van het label hard op weg naar de 1.000 abonnees. De acht video’s op het kanaal zijn tot nu toe in totaal ruim 200.000 keer bekeken. Op Spotify hebben de best beluisterde nummers van TonyBricksss, Gedi SK, DD en AT achtereenvolgens 28.000, 4.000, 15.000 en 7.000 streams.

Waar de jongens van 85 veelvuldig verwijzen naar hun postcode, blijkt voor andere rappers uit Zuidwijk metrostation en winkelstraat Slinge een centrale plaats in te nemen in hun performance van lokaliteit. Zo rept Oomps (3.000) over ‘SD’ – als afkorting van ‘SlingeDinge’ – om te verwijzen naar zijn wijk. Het recentelijk verschenen nummer Kom Naar Binnen geldt qua klank niet als een typisch drillnummer. In de video zijn met groepen jongeren, kapmessen, hand signs, gezichtsbedekking en beelden van Zuidwijk verder wel alle klassieke elementen van drill aanwezig. In lijn hiermee geldt geweld – met teksten als “hoeveel opps heb ik gecatcht (gepakt), hoeveel opps hebben gedasht (weggerend), trek ik shank, zet ik ‘m in chest” – duidelijk als centrale thema van het nummer. In nummers als In De Wijk en Belangrijk blijkt naast geweld ook het plegen van andere vormen van criminaliteit een belangrijk thema in de muziek van de rapper. De vijf video’s op het YouTubekanaal van Oomps zijn in totaal bijna 100.000 keer bekeken. Op Spotify geldt ‘Niet Wachten Op Geluk’ met bijna 7.000 streams als meest succesvolle nummer. De rapper trekt iets meer dan 200 maandelijkse luisteraars. Ook in Tarwewijk vinden we drillrappers. Opvallend genoeg claimt ook hier een aantal artiesten – net als de rappers in Feijenoord – ‘14’ als verwijzing naar hun lokale context.

In het nummer Geen Tijd van Hoodzz (600) en Deller (400) wordt deze claim overduidelijk in beeld gebracht door de shirts die de rappers en hun gevolg dragen. Hierop prijkt met grote letters ‘TARWEWIJK #14’. De video begint met een shot van tram 2, met de letters van eindbestemming ‘Charlois’ helder verlicht in beeld. Met hun handen beelden de rappers ‘CLS’ uit, eveneens als verwijzing naar hun deel van de stad. In de rest van de video van Hoodzz en Deller vallen verder alle eerder uitvoerig besproken stijlelementen van drill te onderscheiden, inclusief maskers, bivakmutsen, vuurwapens en machetes. Ook de teksten kennen met bedijen (bedreigen), pipe of stick (vuurwapens) en sprayen (het afvuren van een automatisch

51

wapen) vrijwel ononderbroken verwijzingen naar geweld. ‘Geen Tijd’ is op YouTube 12.000 keer bekeken en er is online geen andere muziek van de rappers te vinden. Opvallend is dat ook Vlaardingse drillrapper Marr 3134 (3.000) veelvuldig refereert aan de wijk Charlois. Door te benoemen dat hij is “geboren en getogen in 5314” en een aantal van zijn videoclips op te nemen in Rotterdam, lijkt de rapper een geloofwaardige context te willen creëren voor de muziek waarin hij zich als gevaarlijke jongen presenteert. Het klassieke drillnummer 5 Cars geldt met 34.000 views op YouTube en 75.000 streams op Spotify als zijn grootste hit. Ook het nummer ‘Dripsaus

’ van JackDongs (5.000) is vanwege het

hyperagressieve karakter het vermelden waard.

Drillers op de Noordoever Ook aan de andere kant van de Maas wordt drillmuziek gemaakt. Hoewel veel aandacht – mede door de landelijke bekendheid van Qlas en Blacka – uitgaat naar Zuid, kent ook de Noordoever een levendige scene. Allereerst blijkt in Rotterdam West een groot aantal rappers actief. In Spangen vinden we De Vaders, naar eigen zeggen “een platform met getalenteerde jongeren die individueel heel wat in te brengen hebben in de scene”. Op het YouTubekanaal van het platform leren we dat voornamelijk drillgroep 27Drillars haar muziek via deze weg uitgeeft. De naam van de formatie verwijst naar de laatste cijfers van de postcode van Spangen. 27Drillars bestaat uit rappers Utski (300), Turtle27 (1.000), Ofzo27 (800) en Dyp27 (900). De YouTubevideo’s van de groep – zoals Je Weet Niet, Jij Spend Op Kechs en Smeer Me Niet Aan – bevatten alle elementen van drill die we inmiddels kunnen dromen. Hun performance bevat donkere kleding, maskers, bivakmutsen en wapens die met grote regelmaat in beeld worden gebracht. Waar we op de Zuidoever een sterke focus op steekwapens zagen, gaat het in de video’s van de rappers uit West opvallend genoeg vrijwel uitsluitend om vuurwapens. Het decor van de videoclips wordt zoals gebruikelijk gevormd door plekken in de eigen buurt, waarbij met name voetbalstadion Het Kasteel populair blijkt.

Ook de teksten van 27Drillars passen volledig in het frame van drill, hoewel ook hier de afwezigheid van shanks opvalt. Met termen als pipe, shooters en racen horen we echter wel legio van de andere gebruikelijke verwijzingen naar geweld terug. De rappers trekken op Spotify bijna 12.000 maandelijkse luisteraars, waarbij ‘Je Weet Niet’ en ‘Youngboy’ met respectievelijk 170.000 en 220.000 streams gelden als meest beluisterde nummers. Op YouTube blijkt ‘Smeer Me Niet Aan’ met 85.000 views tot nu toe hun grootste hit. Het hele kanaal – waar ook een aantal andere artiesten op te zien zijn – heeft in totaal 750.000 views. De mannen van 27Drillars werken veelvuldig samen met de rappers van 27/28, zoals bijvoorbeeld op Barricade, Mad Shit en Watsgaande. Formatie 27/28 wordt gevormd door rappers Vá Honcho (200), Westenaar (400) en Weston (600) en de naam van hun collectief verwijst naar de laatste cijfers van de postcodes van Spangen en Oud-Mathenesse. De rappers hebben naast hun video’s op het platform van ‘De Vaders’ een eigen YouTubekanaal

52

dat 11 video’s bevat die in totaal ruim 130.000 keer zijn bekeken. Op Spotify behalen de artiesten 3.000 maandelijkse luisteraars en is ‘Klaren De Slang’ met 24.000 streams hun grootste hit. Alle video’s op hun kanaal, waaronder de clips van In de B, Holland’s Got Talent en FIT, bevatten de bekende stijlelementen van drill. Wie niet beter zou weten zou – zeker door de veelvuldige samenwerkingen – denken dat 27/28 en 27Drillars tot een en dezelfde groep behoren. De muziek, de beelden van Spangen en de thematiek van hun nummers lopen naadloos in elkaar over. Op het kanaal van De Vaders vinden we naast drillgroepen 27Drillars en 27/28 ook nog rappers als Ziezz (1.000), Kella (300), Rm27 (500), Djobi27 (100), Chamo (1.000), Jockie (300), Bomboo, DD2Loose en Coco (300). De clips van deze rappers zijn niet bijzonder vaak bekeken en ook video’s die op hun eigen kanalen zijn gepost trekken nog niet veel bekijks. Ditzelfde geldt voor hun muziek op Spotify. Wel vallen in nummers als Purge, PT2, Overleven en Spangenstep alle gebruikelijke elementen van drillmuziek te herkennen. Opvallend genoeg is er in de drillvideo van Voor de Berry van Chamobrothers – waar Chamo en Rm27 onderdeel van uitmaken – voor het eerst een vrouwelijke rapper te zien. Uitzondering op het lage aantal views vormt Keebo (1.000) die met Jack Drill Freestyle bijna 100.000 views scoort.

Keebo maakt onderdeel uit van het al jarenlang actieve Scavemusic, dat sinds de opkomst van drill ook deze vorm van muziek is gaan uitbrengen. Als we onze aandacht een aantal kilometer verleggen, vinden we verderop in West rappers Chase (400), Dell (1.000), Jivv (1.000) en Jeff (200). De cijfers die de jongens gebruiken om te refereren aan hun lokale context, verwijzen deze keer niet naar een postcode of OV-gebied. ’48’ of ‘vieracht’ blijkt een creatieve verwijzing naar de Vierambachtstraat die zij als hun territorium beschouwen. Rappers Dell, Jivv en Jeff blijken bovendien onderdeel uit te maken van drillgroep DEAMJ, dat via YouTubekanaal Forty Eight video’s publiceert. De teksten van de rappers van vieracht worden over drillbeats gerapt, maar kennen duidelijk een minder agressief karakter dan veel van de drill die we eerder zagen. Ook de videoclips zijn minder gewelddadig. In nummers als Cijfers en Moeilijke Tijd spelen met name het straatleven – en in het bijzonder het plegen van criminaliteit – een centrale rol. De cypher22 die Chase en Dell recentelijk opnamen met rappers van 27/28 en 27Drillars kent wel alle elementen die we kennen van drillmuziek. Deze video is – ondanks de professionele uitstraling van de productie – op het moment van schrijven nog slechts 5.000 keer bekeken.

Ook de drillnummers op het kanaal van ‘Forty Eight’ zijn met een paar duizend views per video niet bijzonder succesvol. Op Spotify behaalt DEAMJ nog geen 100 maandelijkse luisteraars en is ‘Laat Me Zien’ met 17.500 streams het best beluisterde nummer. Rapper Dell doet het solo met meer dan 5.000 maandelijkse luisteraars op de streamingsdienst een stuk beter. Bovendien heeft hij met een gastoptreden op ‘Bae’ (700.000 streams) een grote hit op zijn naam staan. Op de Binnenweg in Rotterdam-West blijken een aantal rappers actief die aan hun lokale context refereren met de afkorting ‘BW’. Via hun YouTubekanaal BW Music behalen SydjeBW

22

Een cypher is een sessie waarin verschillende rappers achter elkaar – zonder onderbreking – over dezelfde beat rappen.

53

(3.000) en HTS (600) met nummers als Commando, In Je Room en Hoe Niet tussen de 20.000 en 50.000 views per video. In totaal zijn de tien video’s op hun kanaal net geen 300.000 keer bekeken. Met groepen jongens die zich in donkere vrijetijdskleding en maskers laten filmen in hun eigen wijk, zien we herkenbare stijlelementen van drill. Zoals tot nu toe bij alle artiesten in Rotterdam-West, ontbreken ook in deze video’s de kenmerkende steekwapens. Net als bij de rappers van verderop, zijn ook de video’s en de teksten van SydjeBW en HTS niet bijzonder agressief. Centraal binnen hun nummers staat – zoals gebruikelijk binnen straatrap in bredere zin – het op criminele wijze verkrijgen van inkomsten. Hoewel de jongens rappen over drillbeats, is ook de klank van de muziek toegankelijker. Op Spotify behaalt SydjeBW ruim 7.000 maandelijkse luisteraars, met een aantal nummers dat meer dan 100.000 keer gestreamd is. Vooral ‘All Eyes On Me’ valt op, met bijna 600.000 streams. In West zijn nog een aantal drillrappers actief die het benoemen waard zijn. In de eerste plaats valt PJ Vanni (4.000) op, omdat hij en zijn vrienden met ‘530’ een parkeerzone in Rotterdam-West claimen. Zijn recente nummer Pengest Freestyle bevat alle bekende stijlelementen van drill, inclusief frequente verwijzingen naar steekwapengeweld.

De dronebeelden in de video doen denken aan clips die we kennen uit het Verenigd Koninkrijk. Hoewel de laatst besproken rapper refereert aan het gebruik van messen, lijken drillers in Rotterdam-West over het algemeen een andere invulling te geven aan hun gewelddadige performance dan hun collega’s aan de andere kant van de Maas. Rapper CCash (4.000) lijkt in zijn enige nummer Magazijn deze tegenstelling tussen Rotterdam-West en Rotterdam-Zuid te beschrijven: Als ik een opp zie, is er geen optie We legen die hele fucking magazijn Geloof me dit wil je niet hebben, jongens dragen wapens die ze niet eens kennen Er zijn knallers in m’n wijk, die mannen komen uit het Wilde Westen M’n goonies die schieten die balla’s, en die mannen spelen niet als Juventus. We komen uit West, je gaat hierzo niet halen met dat botte mes. Wie in Rotterdam-Oost zoekt naar drillrap, komt snel uit bij Glitchgang. Dit collectief heeft, onder aanvoering van voorman Zack Ink (72.000), de afgelopen jaren een behoorlijke fanschare weten op te bouwen. Dit is goed te zien aan het YouTubekanaal van de groep, dat meer dan 50.000 abonnees telt. De 83 video’s op het kanaal zijn bij elkaar maar liefst 30 miljoen keer bekeken. Hoewel Glitchgang met DMC (1.000), Miyagi (3.000), Vani23 (12.000), Pico (600) en DK2 (2.000) een flink aantal rappers telt, draait vrijwel alles binnen de groep om Zack Ink.

Dit is goed te zien aan de verdeling van de video’s op het kanaal. Met 52 uitgebrachte video’s blijft de voorman Vani (4), Miyagi (3), DMC (2), Pico (2) en DK (1) een straatlengte voor. Dit verschil wordt ook duidelijk op Spotify, waar Zack Ink maar liefst 260.000 maandelijkse luisteraars trekt en met ‘Toast Up’ (5,3 miljoen streams) een mainstream hit heeft gescoord. De muziek die Glitchgang uitbrengt is breder dan drill. 23

Ook wel bekend als ‘NunskiiSavage’.

54

Hoewel een aantal rappers over drillbeats rapt en de invloed van drill ook duidelijk blijkt uit specifieke stijlelementen in de videoclips, draaien nummers als Gokje Wagen, Topspul 2 en Pushen toch vooral om het verbeelden en verwoorden van criminele activiteiten. Met onder andere liters (kilo’s), rennen (drugs dealen), skiemen (loeren), plug (leverancier), bricks (blokken drugs) en sani (drugs) vallen binnen de teksten van Glitchgang bekende termen uit de drugscriminaliteit te ontwaren. Miyagi lijkt in een van zijn teksten – net als CCash eerder – te refereren aan het onderscheid tussen de verschillende delen van de stad: “zoeken geen beef aan deze kant, we zoeken brieven (cashgeld)”. Bovendien tonen de rappers in Oost zich, net als de jongeren in West, weinig onder de indruk van de messen die we op de Zuidoever veelvuldig in beeld zagen. In het nummer Catch rapt Zack Ink hierover het volgende: Zie ik je lopen in m’n straat word je gecatcht Zie ik je ergens bij de flat word je gecatcht [nabootsen van overhalen trekker] je gaat niet halen hier met shank. In Oost is verder de aan Glitchgang gelieerde rapper Bfresh (3.000) actief, die reeds in 2018 een klassieke drillvideo opnam.

De video begint met een disclaimer waarin staat te lezen dat de video onder supervisie in Warschau is opgenomen, waarna bivakmutsen, automatische vuurwapens en grote partijen cashgeld tevoorschijn komen. De video is meer dan 670.000 keer bekeken. In Rotterdam-Noord lijkt in tegenstelling tot alle andere delen van de stad niet veel drillrap te worden vervaardigd. Hyena (15.000), die met ‘36’ postcode 3036 vertegenwoordigt, lijkt een van de weinige drillrappers in het gebied. Met nummers als Bando, Gannu en Army maakt hij bovendien geen muziek die wat betreft thematiek en stijlelementen aansluit op de drill die we in andere delen van de stad zagen. De teksten van Hyena gaan met 9 milimeters, shooters en guns met laser vooral over vuurwapengeweld en het plegen van ripdeals. In de video’s van Hyena zien we de invloed van drill vooral terug in de bivakmutsen en maskers die worden gedragen. Uitzondering hierop vormt de clip van Search and Destroy, die Hyena samen met Qlas en Blacka opnam. Deze video bevat wél alle bekende elementen van drill, met grote groepen jongeren met messen, enkelbanden, donkere kleding en gezichtsbedekkingen. Het vermelden waard is in dit verband ook de videoclip van het nummer No Hook 3 van ADFSamski (113.000), broertje van mainstream artiest Ronnie Flex.

Wie de clip zonder geluid bekijkt, ziet met messen, hamers, vuurwapens, bivakmutsen en maskers alle stijlelementen die we kennen uit drill. Het feit dat deze agressieve beelden echter muzikaal worden ondersteund door een bewerking van het vrolijke ‘Lady’ van Modjo, geeft het geheel een bijzonder contrast. De video werd met 8 miljoen views een grote hit op YouTube en betekende de doorbraak van de rapper uit Noord.

55

3.3

Conclusie

In dit hoofdstuk hebben we een beschrijving gegeven van drill in Rotterdam. Uit deze bespreking wordt duidelijk dat er in alle delen van Rotterdam in totaal tientallen artiesten actief zijn die kunnen worden geclassificeerd als driller. Deze rappers behalen met elkaar miljoenen streams en views, en bereiken via social media gezamenlijk honderdduizenden – voornamelijk jonge – volgers. Het mainstream succes van een aantal Rotterdamse drillers heeft andere jongeren uit de stad laten zien dat er perspectief schuilt in een carrière als drillrapper. De mate van daadwerkelijk succes van de verschillende jongeren die zich bezighouden met het vervaardigen van drillmuziek verschilt echter enorm. Waar de nummers van rappers als Zack Ink, Qlas & Blacka en FigoGang miljoenen keren worden bekeken en beluisterd, moeten andere lokale artiesten het doen met een fractie van die aandacht. Met de plusminus 1 euro die artiesten per 1.000 views op YouTube of streams op Spotify ontvangen, lijkt slechts een handjevol Rotterdamse drillers van hun bestaan als rapper te kunnen leven. Met andere woorden: voor veel van de in dit overzicht besproken rappers is het maken van muziek (voorlopig) eerder een vrijetijdsbesteding dan een baan. Hoewel ook op de Noordoever een levendige scene valt te ontwaren, lijkt het epicentrum van drillmuziek zich op Rotterdam-Zuid te bevinden.

In Feijenoord, Charlois en IJsselmonde zijn in de eerste plaats meer rappers te vinden, maar zij lijken door de bank genomen ook succesvoller dan hun collega’s aan de andere zijde van de Maas. Hoewel tientallen drillvideo’s uit onze stad – met donkere kleding, wapens, bivakmutsen, hand signs en hyperlokale symbolen – in uiterlijke verschijningsvormen erg op elkaar (en op de Britse voorbeelden) lijken, blijkt de Rotterdamse scene op drie punten heterogener dan de beschrijving in bijvoorbeeld de media doet vermoeden. Als we de nummers van de rappers iets zorgvuldiger analyseren, zien we namelijk in de eerste plaats een grote variatie in de klank van de muziek. Zo zagen we dat Rotterdamse drill aan de ene kant vrij agressieve vormen kent, met de kenmerkende snerpende, onheilspellende beats en duistere klank. Aan de andere kant van het spectrum vinden we echter ook nadrukkelijk meer toegankelijke varianten – waaronder zelfs salsadrill – die een veel vriendelijkere toon kennen. In de tweede plaats valt op dat sommige Rotterdamse drillnummers veel explicieter zijn dan andere. Net als in onderzoek van Stuart vallen hierin grofweg drie varianten te onderscheiden. In de eerste plaats zijn er muzieknummers waarin specifieke opponenten expliciet worden uitgedaagd, beledigd of bedreigd. Van dit type drill song zijn er binnen dit onderzoek maar enkele de revue gepasseerd.

In de tweede plaats bestaan er drillnummers die worden gericht aan opps zonder dat dit voor buitenstaanders duidelijk is. De uitdagingen, beledigingen of bedreigingen worden door de partij waaraan deze gericht zijn – en door het publiek van drill (vgl. hoofdstuk 6) – echter luid en duidelijk ontvangen. De derde categorie wordt gevormd door nummers die kunnen worden geclassificeerd als ‘generiek’. In deze nummers worden weliswaar gewelddadige en criminele imago’s geclaimd, maar wordt geen man en paard genoemd. Deze laatste categorie geldt daarmee welbeschouwd als klassieke

56

brag and boast over een (hedendaagse) drillbeat. Verreweg de meeste nummers in dit onderzoek behoren tot deze laatste (of eventueel de tweede) categorie. Met andere woorden: Rotterdamse drillers betogen in hun nummers veelvuldig hoe gevaarlijk en crimineel zij zijn, maar richten zich hierbij in veruit de meeste gevallen niet (openlijk) tot specifieke personen. Tot slot valt op dat de centrale thematiek van de Rotterdamse drillers allerminst eenduidig is. Hoewel geweld wel degelijk een belangrijk thema vormt, blijken drillers in hun muziek ook andere onderdelen van hun straatkapitaal nadrukkelijk naar voren te brengen. Dit valt, zoals we in het volgende hoofdstuk zullen illustreren, ook duidelijk terug te zien in de performances van de Rotterdamse drillers op social media.

57

H4 | ROTTERDAMSE DRILLRAPPERS OP SOCIAL MEDIA Rotterdamse drillrappers blijken ook bijzonder actief op andere social mediakanalen dan YouTube. In dit hoofdstuk bespreken we de verschillende manieren waarop de drillers zichzelf presenteren op Instagram en Snapchat.

4.1

Social media als podium voor muziek

In de eerste plaats benutten Rotterdamse drillers hun accounts op Snapchat en Instagram in het kader van hun muziek. De artiesten promoten hun uitgebrachte muziek door delen van videoclips of geluidsfragmenten te plaatsen, of door te linken naar hun muziek op YouTube of streamingsdiensten (afbeelding 1). Bovendien blijken zij hun kanalen te bruikbaar voor het aankondigen van nieuwe samenwerkingen en nieuwe nummers. In de meeste gevallen gebeurt dit door een voorproefje te laten zien of te berichten over het moment waarop nieuwe muziek gaat verschijnen (afbeelding 2). In sommige gevallen worden beelden van de making-of van videoclips geplaatst, om de aandacht te vestigen op aankomende releases. Ook posten rappers foto’s en video’s waarop zij in de studio te zien zijn, als teken voor nieuw te verschijnen muziek.

Afbeelding 1

Afbeelding 2

Opvallend is dat de rappers niet alleen hun eigen nummers promoten, maar ook elkaars muziek veelvuldig onder de aandacht brengen. Het gaat hierbij niet alleen om jongeren die onderdeel uitmaken van dezelfde formaties, maar ook groepen onderling – voornamelijk uit hetzelfde gebied – lijken elkaar succes te gunnen. Deze saamhorigheid valt ook op te maken uit de likes en positieve comments van andere artiesten waarop hun muziek gerelateerde posts steevast kunnen rekenen. Hun social mediakanalen doen daarbij ook dienst als podium voor het eventuele succes dat de rappers vervolgens behalen. Op hun Snapchat- en Instagramprofielen vinden we foto’s en video’s van prijzen die de jongens hebben gewonnen,

58

hun gouden platen, hun streaming records of het feit dat zij trending zijn op YouTube (afbeelding 3 en 4). Ook hierbij valt op dat de rappers niet alleen de aandacht op zichzelf vestigen, maar ook hun trots voor elkáárs prestaties niet onder stoelen of banken steken.

Afbeelding 3

Afbeelding 4

Naast het promoten en aankondigen van hun muziek en hun succes, blijkt het contact met fans ook op een aantal andere manieren een belangrijk onderdeel van de online performance van de rappers. Dit contact tussen rappers en hun fans krijgt in de eerste plaats vorm doordat zij hun volgers actief oproepen dingen voor hen te doen. Naast de eerder benoemde oproepen om hun muziek te consumeren op andere platformen, vragen zij fans te acteren in hun videoclips (afbeelding 5) of hun merchandise te kopen. Ook wenden de rappers hun online netwerk aan op zoek naar fans die beats kunnen maken, shirts kunnen bedrukken, video’s kunnen schieten, albumcovers kunnen ontwerpen, muziek kunnen mixen of zelfs managementtaken voor hen kunnen uitvoeren (afbeelding 6).

Afbeelding 5

Afbeelding 6

59

Daarnaast zet een aantal rappers zogenaamde ‘winacties’ uit, waarbij fans – in ruil voor het promoten van de muziek van de artiesten – cadeaukaarten of andere kleine prijzen kunnen winnen. Ook wordt fans soms nieuwe muziek in het vooruitzicht gesteld als zij hun nummers blijven pushen. Hoewel deze communicatie voornamelijk eenzijdig is, bieden social media daarnaast tal van mogelijkheden voor daadwerkelijke interactie. Fans spelen op die manier niet alleen aan de hand van likes, comments, views en streams een grote rol in de populariteit (en uiteindelijk in sommige gevallen financieel gewin) van de rappers, maar kunnen op verschillende laagdrempelige manieren ook contact leggen met hun favoriete artiesten. De rappers dagen hun volgers hiertoe ook nadrukkelijk uit, door hen te laten meebeslissen over welke muziek zij moeten uitbrengen (afbeelding 7) of door live te gaan en vragen van fans te beantwoorden. Doordat rappers het contact dat zij – zowel online als offline – met fans hebben via hun kanalen in beeld brengen (afbeelding 8), krijgen wij hier als buitenstaander zicht op. Door het bereik van een aantal rappers – dat in sommige gevallen oploopt tot bijna 100.000 volgers per platform – kunnen zij naast artiest worden aangemerkt als zogenaamde influencer. Het feit dat zij meewerken aan interviews, documentaires en andere mediaoptredens lijkt dit effect te versterken.

Afbeelding 7

4.2

Afbeelding 8

Social media als podium voor alledaagse zaken

De rappers blijken hun social mediakanalen niet enkel voor muziek te gebruiken. Op hun Snapchat en Instagram passeert daarnaast content de revue die vrijwel iedere social mediagebruiker zal herkennen uit zijn of haar eigen tijdlijn. De jongens plaatsen foto’s en video’s van maaltijden, huisdieren, hun kinderen en zichzelf. Zij feliciteren vrienden die jarig

60

zijn en herdenken mensen die zijn overleden. In de overgrote meerderheid van hun (niet muziekgerelateerde) content vallen echter – in lijn met bevindingen uit eerder onderzoek naar Rotterdamse jongeren – stijlelementen en symbolen te herkennen die zijn terug te voeren op een specifieke straatcultuur (Roks & Van den Broek, 2017: 46; Van den Broek, 2013). De manier waarop de rappers hun dagelijkse leven in beeld brengen lijkt met name bedoeld om te verbeelden dat zij een waar streetlife leven. Als we de jongens moeten geloven, bestaan hun dagelijkse bezigheden voornamelijk uit hangen, het nuttigen van alcohol en softdrugs, autorijden, lol hebben en stoer doen. Bovendien kent de content die zij plaatsen in bijna alle gevallen een ‘sausje van straatcultuur’. De bijschriften van hun posts bevatten vaak straattaal, de jongens dragen veelal kleding met een specifieke stijl (waaronder gezichtsbedekking) en op foto’s vallen de hand signs die we nog kennen uit de videoclips te herkennen (afbeelding 9 en 10).

Afbeelding 9

Afbeelding 10

De invloed van straatcultuur is ook merkbaar in andere alledaagse content die door rappers wordt gedeeld, zoals memes, lijfspreuken en songteksten (afbeelding 11 en 12). Deze bevatten vaak straattaal of refereren aan vermeende straatwaarden. Waar memes hoofdzakelijk dienen ter vermaak, worden lijfspreuken en songteksten doorgaans gedeeld om uitdrukking te geven aan een bepaalde gemoedstoestand of overtuiging.

61

Afbeelding 11

Afbeelding 12

Daarnaast zien we de invloed van straatcultuur terug in de maatschappelijke thema’s die door de rappers online worden besproken. In de eerste plaats bleek de Black Lives Matterbeweging veelvuldig onderwerp van gesprek. Veel rappers en hun gevolg – lang niet allemaal zelf van kleur – besteedden op hun kanalen aandacht aan de demonstraties en de bredere boodschap van de beweging. Hun betrokkenheid met dit thema lijkt te zijn ingegeven door een gedeeld gevoel van exclusie dat veel jongeren binnen straatculturen ervaren (Ilan, 2015: 6). Een aantal rappers refereerde bovendien aan de negatieve ervaringen die zij zelf met politiegeweld zouden hebben gehad. Ook in content die jongeren online over de coronacrisis plaatsten, vallen straatculturele elementen te ontdekken. Verschillende rappers lijken corona te gebruiken voor hun performance van straatcultuur. Zo heeft een aantal van hen aan het begin van de coronacrisis een muzieknummer opgenomen waarin ze de draak (lijken te) steken met de ingevoerde maatregelen en de ernst van de situatie. Hoewel de tekst van het nummer met “blijf thuis, corona, kijk uit voor oma” in sommige passages zelfs best een goede boodschap bevat, ademt het nummer sarcasme en laten de jongens vooral in de videoclip zien het niet zo nauw te nemen met de adviezen van het RIVM.

Ze begeven zich met veel personen dicht op elkaar en scheuren met winkelwagentjes door de supermarkt. Daarnaast verspillen ze grote hoeveelheden wc-papier, waaraan in de periode waarin de video werd opgenomen een tekort dreigde in de supermarkten. De rappers deelden foto’s van de beschermende kleding die zij droegen in de video op hun social mediakanalen (afbeelding 13). De coronacrisis geeft de rappers een mogelijkheid zich af te zetten tegen de maatregelen, waarmee zij vorm kunnen geven aan de anti-autoritaire houding die kenmerkend is voor straatculturen. Verschillende reacties onder hun video geven zicht op de manier waarop hun performance in de video wordt gewaardeerd (afbeelding 14).

62

Afbeelding 14

Afbeelding 13

Bovendien sluiten de mondmaskers die inmiddels op verschillende plekken verplicht zijn, naadloos aan op de gewoonte van drillrappers om hun gezicht zoveel mogelijk te bedekken. Met de coronacrisis hebben de jongeren in de vorm van mondkapjes – naast de maskers, bivakmutsen en shawls – een nieuw attribuut voorhanden waarmee zij gehoor kunnen geven aan het straatadagium no face no case24 – of in het Nederlands geen gezicht, geen delict (afbeelding 15). Een aantal rappers plaatst bovendien foto’s van de mondmaskers waarop zij hun naam of het logo van hun drillgroep hebben laten drukken. Andere rappers gebruiken mondkapjes van dure merken om duidelijk te maken dat zij over genoeg geld beschikken (afbeelding 16), wat eveneens een belangrijke waarde vertegenwoordigt binnen straatcultuur (De Jong, 2007: 162-165).

Afbeelding 15

Afbeelding 16

24

De wijsheid (en tevens misvatting) no face no case wordt binnen de straatcultuur gebruikt om aan te geven dat je te allen tijde moet zorgen dat je gezicht niet herkenbaar is, omdat politie en justitie je dan niets kunnen maken. Steeds vaker lijken drillartiesten ervoor te kiezen hun gezicht wél in beeld te brengen (Ilan, 2020: 8).

63

Daarnaast postte een van de rappers een foto van een provisorische coronatest, waarop door een hand op iemands voorhoofd te leggen wordt geprobeerd het virus vast te stellen. Het bijschrift luidde: “Beter is je hoofd niet heet, want zo wordt er getest

”. Hoofd heet

verwijst in straattaal naar het hebben van stress. Door een andere rapper werd aan een van de overheidsmaatregelen gerefereerd om een bedreiging te uiten: “het is misschien beter anderhalf meter want ik ching (steek) je”.

4.3

Social media als podium voor de performance van straatidentiteit

In de manier waarop de artiesten zich presenteren op social media valt op dat zij vooral bezig lijken een bepaald beeld van zichzelf neer te zetten. Hun online presentatie lijkt niet zozeer te draaien om wie ze daadwerkelijk zijn, maar vooral om de indrukken die zij aan anderen wekken. Hierin valt een theoretisch perspectief op identiteit (‘identity as performance’) te herkennen, dat schatplichtig is aan het werk van Erving Goffman. In The Presentation of Self in Everyday Life (1959) analyseert Goffman de manier waarop het individu in alledaagse situaties zichzelf en zijn activiteiten presenteert aan anderen en hij gebruikt hiervoor een tot in detail doorgevoerde analogie van een theatervoorstelling (Goffman, 1959: 9). In de manier waarop de Rotterdamse drillrappers zich op social media presenteren valt op dat zij zo straat mogelijk willen overkomen. Meer specifiek vallen in hun presentatie een aantal prominente elementen van de performance van straatidentiteit te herkennen (Roks & Van den Broek, 2017: 38-45).

“Breng je ABN, ING en vooral RABO!!!!

”

In de eerste plaats lijken de rappers te zinspelen op hun betrokkenheid bij criminele activiteiten. Het schermen met criminele betrokkenheid kan drillers status opleveren, omdat zij

met

deze

suggestie

voldoen

aan

specifieke

binnen

straatcultuur

geldende

gedragsverwachtingen (De Jong, 2007: 205). Criminaliteit vertegenwoordigt voor veel van deze jongeren “a way of both seizing control and expressing identity” (Hayward, 2004: 155). Op zowel Instagram als Snapchat vallen veelvuldig verwijzingen te onderscheiden naar verschillende vormen van criminaliteit. In sommige gevallen gaat het hierbij om handelingen die in straattaal zouden worden aangemerkt als hosselen, het bij elkaar scharrelen van inkomsten. Zo worden online partijen lachgas (waarbij sterk het vermoeden bestaat dat geen belasting wordt afgedragen) en snordersdiensten aangeboden. In veruit de meeste gevallen schermen de rappers echter met hun betrokkenheid bij pinpasfraude. Deze betrokkenheid bestaat in sommige gevallen uit het werven van potentiële belangstellenden. De rappers lijken een ‘fee’ te vangen wanneer het hen lukt eventuele gegadigden te verwijzen naar de uiteindelijke fraudeur. In andere gevallen nemen de rappers een meer actieve rol in, door bijvoorbeeld zelf om passen te vragen. Hoewel de oproepen om pinpassen vaak in codetaal

64

plaatsvinden – waarbij met name de term kaarten veelvuldig wordt gebruikt om aan pinpassen te refereren – zijn de oproepen in sommige gevallen opvallend specifiek en ondubbelzinnig. De rappers vragen bijvoorbeeld om de kaarten van specifieke banken (“breng je abn, ing en vooral rabo!!!!”), van personen van specifieke leeftijden (“18+” of “kinderkaarten”), delen schermafdrukken van hun vermeende bankrekeningen (waarop grote bedragen staan bijgestort) of gebruiken de bankpas-emoji (

) om hun verzoek te

expliciteren (afbeelding 17, 18 en 19). De jongeren lijken zich weinig druk te maken om de eventuele negatieve aandacht – van bijvoorbeeld de sterke arm der wet – die hun openlijke verzoeken met zich mee zouden kunnen brengen. De zinspelingen op betrokkenheid bij pinpasfraude worden vooral gemaakt door rappers op de Zuidoever van Rotterdam.

Afbeelding 18

Afbeelding 17

Afbeelding 19

Naast de veelvuldige zinspelingen op pinpasfraude, lijken online ook met grote regelmaat verschillende soorten verdovende middelen aangeboden te worden. Op de platformen waarop wij de rappers hebben gemonitord, gaat het hierbij in vrijwel alle gevallen om softdrugs. Opvallend genoeg komen de oproepen in bijna alle gevallen van rappers die actief zijn op de Noordoever van de stad. In de eerste plaats vinden we online veel aanbod van hasj en wiet. In veel gevallen wordt hierbij duidelijk dat het gaat om gebruikershoeveelheden (“1,5G – 10€ / 2,0G – 13€ / 5,0G – 27,50€”), maar soms doen de verkopers aan de hand van bijschriften als “GROOT KAN OOK !!” voorkomen dat zij ook aanzienlijkere partijen in de aanbieding hebben. Ook hier valt de openheid waarmee een en ander online wordt besproken op. De rappers doen geen enkele moeite hun handelswaren cryptisch te omschrijven. Sterker: in veel gevallen delen zij foto’s van de drugs om deze aanschouwelijk te maken

(afbeelding

20).

Bovendien

worden

zonder

enige

terughoudendheid

65

telefoonnummers en prijslijsten online gedeeld (afbeelding 21). Naast de handel in de meer klassieke softdrugs, claimen rappers online ook druk in de weer te zijn met zogenaamde lean (afbeelding 22). Deze hoestdrank – die bestaat uit een combinatie van opiaat codeïne en antihistamine prometazhine – wordt door jongeren aangelengd met frisdrank en in verhoogde dosering als drug gebruikt25. Net als hasj en wiet wordt ook lean aangeboden in zowel gebruikers- als handelshoeveelheden en zijn de rappers verbazingwekkend open over hun vermeende handel. Ook lean wordt aangeprezen aan de hand van foto’s van de koopwaar en ook in deze branche zijn telefoonnummers en prijslijsten beschikbaar.

Afbeelding 20

Afbeelding 21

Afbeelding 22

Net als bij pinpasfraude, lijkt ook met betrekking tot de online drugshandel een fee verdiend te kunnen worden door potentiële klanten aan te leveren. Ook hier zien we rappers die geen actieve rol pretenderen in te nemen, maar slechts claimen te fungeren als ‘doorgeefluik’. Zo post een van de rappers “Bel deze guy voor je lean !!!!! Vandaag actie € 300,- 1L normaal is 450”, waarna het telefoonnummer van de dealer volgt. In sommige gevallen wordt door rappers gezinspeeld op hun betrokkenheid bij criminele activiteiten, zonder dat voor buitenstaanders duidelijk wordt op welke vormen van criminaliteit exact wordt gedoeld. Zo wijst een rapper op de mogelijkheid tot ‘netjes verdienen’ (afbeelding 23), verwijst een andere jongere naar een account waarop een ‘BIG JOB’ (afbeelding 24) staat te wachten en vraagt een ander zich af wie er actief’ zijn (afbeelding 25).