Eindverslag Amsterdam 750.pdf
Tekst van het document
1
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
2
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
3
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
4
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................. 5
Vrijdenkersfestival ........................................................................... 59
Leeswijzer ....................................................................................... 7
De Groene Stelling ........................................................................... 63
Dit was Amsterdam 750 ................................................................. 8
Amsterdam in Motion ...................................................................... 67
De blauwdruk van een jubileumjaar................................................ 8
ToekomstTiendaagse ....................................................................... 69
Voor wie doen we het? ...................................................................... 9
Cruyff Street League........................................................................ 73
De programmalijnen ........................................................................ 11
Iconen van de Stad .......................................................................... 75
De stad aan zet ................................................................................. 15
Week van het Vakmanschap .......................................................... 77
Toegankelijkheid: Een jubileumjaar voor iedereen .................... 16
50 jaar Kwaku.................................................................................... 81
Cadeaus en nalatenschappen ........................................................ 17
50 jaar TCS Amsterdam Marathon ................................................. 85
Communicatie ................................................................................... 18
50 jaar SAIL Amsterdam.................................................................. 87
Organisatie en governance ............................................................. 20
Bijlage 3: Kunst & Cultuursubsidie ............................................... 89
Financiën ............................................................................................ 24
Circus Around The Block ................................................................. 90
Werving van externe bijdragen ..................................................... 26
DeNacht.Amsterdam ....................................................................... 92
Totale publiek-private investering jubileumjaar.......................... 29
Ik Ben Jo!........................................................................................... 93
Conclusie en lessen voor de toekomst ......................................... 30
Heel Amsterdam Danst.................................................................... 94
Bijlage 1: De ‘tent poles’ .............................................................. 35
SHEBANG ........................................................................................... 96
Het Openingsconcert....................................................................... 37
Female Economy .............................................................................. 97
Festival ‘Op de Ring!’ ....................................................................... 41
Bijlage 4: Stichting Amsterdam 750............................................. 99
De 750ste verjaardag......................................................................... 47
Bijlage 5: Mensen Maken Amsterdam ....................................... 169
Bijlage 2: Sleutelprojecten ........................................................... 51
Bijlage 6: Andere initiatieven uit de stad .................................. 187
Het Verhaal van Nederland: Amsterdam ...................................... 53
Bijlage 7: Initiatieven in samenwerking met de gemeente ...... 253
Stadsarchief Amsterdam ................................................................. 55
Bijlage 8: Cadeaus aan de stad en nalatenschappen ................ 263
750xAmsterdam ............................................................................... 57
Bijlage 9: Communicatie & merkontwikkeling .......................... 271
5
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
6
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Leeswijzer Op 27 oktober 2024 was het zover; na een aanloop van bijna zes jaar startte het jubileumjaar Amsterdam 750
met een spetterend Openingsconcert in de ZiggoDome. Precies 365 dagen later, op de dag dat Amsterdam
Dit eindverslag laat vooral zien waartoe we als stad in staat zijn wanneer we de krachten bundelen, wanneer we er vol overtuiging voor kiezen om te vieren wat ons verbindt. Juist in de uitdagende tijd waarin we leven.
officieel 750 kaarsjes uitblies, werd het jaar afgesloten met de indrukwekkende Nationale Viering Amsterdam 750 op het Museumplein. In dit eindverslag blikken we terug op de programmering zoals vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders op 3 oktober 2023; al met al een breed scala aan activiteiten, groot en klein, op het terrein van kunst en cultuur, in en met het onderwijs, met aandacht voor verleden, heden en toekomst, voor sport en bewegen, innovatie en veel meer. Met, voor en door Amsterdammers, hier en elders, en op momenten als trotse hoofdstad van alle Nederlanders. In het eerste deel van het eindverslag blikken we uitgebreid terug op een grootse en geslaagde jubileumviering met een beschrijving van de aanpak, resultaten, ervaringen en aandachtspunten. Hiervoor is gebruik gemaakt van de opbrengsten van terugblikbijeenkomsten met betrokken partijen van binnen en buiten de gemeente. De stad is met positieve energie volop in beweging gekomen, zo blijkt uit de veelheid aan initiatieven die het jubileumjaar hebben verrijkt.
Voor een zo compleet mogelijk beeld geven de bijlagen in het tweede deel van dit eindverslag inzicht in de vele initiatieven; van de tent poles, sleutelprojecten, gesubsidieerde kunst & cultuurprojecten, tot overzichten van initiatieven die zijn gesteund door de Stichting Amsterdam 750 en Mensen Maken Amsterdam, alsook andere initiatieven vanuit de stad die zonder subsidie tot stand kwamen, waarvan er velen hebben geleid tot tastbare nalatenschappen en
Dit eindverslag is complementair aan ‘De Stad, Een Jaar, Het Boek’, het officiële jubileumboek met een nagenoeg complete terugblik op het jubileumjaar, uitgegeven door Spectrum en tot stand gekomen in samenwerking met amsterdam&partners. De after-movie van het jubileumjaar is te bekijken via deze link.
dierbare herinneringen.
7
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Dit was Amsterdam 750
In 1975 vierde Amsterdam haar 700-jarig bestaan en koos daarbij voor een grootse opzet, net als bij het 650-
bijdrage te kunnen laten leveren aan de viering. Het programmaplan en budget werden vastgesteld in
jarig bestaan in 1925 en tijdens de 600ste verjaardag in 1875. De herinneringen uit 1975 leefden nog volop
augustus 2020, te midden van de coronapandemie en de onzekerheid die daarmee gepaard ging, en gepresenteerd tijdens een kleinschalige bijeenkomst in de Meervaart in Nieuw-West.
voort, ook toen het 750-jarig bestaan van de stad voor de meesten nog ver weg leek…
De blauwdruk van een jubileumjaar In 2017 stemde de gemeenteraad in met de motie om de 750ste verjaardag van Amsterdam “groots en meeslepend” te vieren. Na een korte kwartiermaakfase in 2019, werd in 2020 gestart met de voorbereidingen van het jubileumjaar. Vanuit vele ambtswoninggesprekken, gesprekken met tal van partijen en potentiële partners in de stad, met verschillende gemeentelijke onderdelen en met andere jubilerende gemeenten, ontstond het Programmaplan van Amsterdam 750. In dit plan waren zowel het grassroots karakter van de beoogde viering als de ambitie om één of meerdere nalatenschappen te realiseren belangrijke ingrediënten. Een ander belangrijk punt is steeds geweest om de Amsterdammer als brede doelgroep te zien. Niet iedere Amsterdammer woont binnen de stadsgrenzen en mensen die de stad hebben verlaten voelen zich vaak nog steeds Amsterdammer. In deze beginperiode zijn ook de drie programmalijnen ontstaan, is het fundament voor de Stichting Amsterdam 750 gelegd en is de samenwerking met de buurtfondsen van Mensen Maken Amsterdam van de grond gekomen en geïntensiveerd. Het doel van deze samenwerkingen is steeds geweest om bewoners als initiatiefnemers een 8
Na de vaststelling van het programmaplan, volgde een fase van verdere uitwerking waarin het aanjagen van initiatieven in de stad een steeds belangrijkere rol kreeg. Het programmaplan was opgesteld onder leiding van de destijds ingehuurde programmadirecteur en een klein gemeentelijk team. Het meeste werk werd online gedaan, vanwege de heersende coronabeperkingen. Het vooruitzicht van een groots te vieren jubileumjaar gaf veel partijen en stakeholders goede moed en leidde tot enthousiasme in een onzekere tijd. Tegelijkertijd maakten de coronamaatregelen het werken niet eenvoudig. Na het raadsdebat van februari 2022, moest de programmadirecteur zijn taken neerleggen. Bij de inhuur door de gemeente waren gebreken opgetreden, maar van onrechtmatigheid was geen sprake. Op basis van de lessen die hieruit getrokken zijn is een robuuste organisatie uitgewerkt, met aandacht voor risico’s en bedrijfsvoering. In 2022 is vervolgens ingezet op een inhoudelijke verdieping van Amsterdam 750 door een serie ambtswoninggesprekken, de uitwerking van de governance, het formeel oprichten van de Stichting Amsterdam 750 en het vormgeven van subsidierelaties en samenwerkingsverbanden. Ook werd geïnvesteerd in onderzoek, communicatie en merkontwikkeling. Daarnaast is ingezet op het laden van het jubileum, met
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
terugkerende evenementen op en rond de verjaardag van de stad, zoals het Vrijdenkersfestival, de Grote Amsterdam Quiz en aanjaagbijeenkomsten. De invulling van het jubileumjaar werd in oktober 2023 zichtbaar bij de vaststelling van de uitgewerkte programmering door het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Belangrijke onderdelen daarin waren helder geformuleerde doelen, uitgangspunten en een missie: Samen vieren we groots de 750ste verjaardag van Amsterdam; een stad die bruist als nooit tevoren. De ambitie was om een viering te organiseren voor en door Amsterdammers, die bijdraagt aan het creëren van duurzame nalatenschappen, nieuwe verbindingen tot stand brengt en een podium biedt aan lokaal (jong) talent. Daarmee werd ook welbewust gekozen voor een jubileumjaar van de stad, waarin volop ruimte was om mee te doen. Het ruim vooraf vaststellen van het kader met doelen en uitgangspunten en een programmering op hoofdlijnen, bleek een essentiële kapstok zowel intern als extern. Intern, omdat daarmee duidelijk was welke programmaonderdelen op initiatief van of in samenwerking met de gemeente tot stand zouden komen, en helderheid werd verschaft over bestuurlijke en ambtelijke verantwoordelijkheid, benodigde financiële middelen en menskracht. Ook was duidelijk waarvoor het programmabudget zou worden ingezet.
Voor externe stakeholders bood dit kader inspiratie en context. Vanaf oktober2023, een jaar voor de start van het jubileumjaar, konden daardoor ook talloze partijen uit de stad en niet te vergeten vele betrokken bewoners, aan de slag met hun invulling van het jubileumjaar en, indien nodig, het aanvragen van subsidie. Met de vastgestelde uitgangspunten werd ook de toon gezet ten aanzien van de gewenste uitstraling en bood het een kader voor het afwegen van interne én externe belangen. Voor een aantal programmaonderdelen, zoals het complexe festival ‘Op de Ring!’, zijn aanvullende en specifieke uitgangspunten vastgesteld die verderop in dit verslag nader worden toegelicht. Op de 748ste verjaardag van de stad, precies een jaar voor de start van het jubileumjaar, begon de fase waarin maximaal werd ingezet op het verder aanjagen van initiatieven uit de stad en het mogelijk maken van de
programmering. Dit gebeurde door in gesprek te gaan met Amsterdamse bedrijven en organisaties op het gebied van o.a. sport, onderwijs en kunst & cultuur, diverse directies binnen de gemeente en bewoners via Stichting Amsterdam 750 en Mensen Maken Amsterdam, over hoe zij zouden kunnen en willen bijdragen aan het jubileumjaar.
Voor wie doen we het? In het programmaplan is nadrukkelijk gekozen voor een jubileumjaar voor en door Amsterdammers, met focus op inwoners en lokale bedrijven. Door het 750-jarig bestaan van de stad een jaar lang te vieren, werd er voldoende ruimte geboden voor initiatief, gespreid over het jaar. Tegelijkertijd was er het besef dat we nauw verbonden zijn met de Metropoolregio, waar veel Amsterdammers wonen en waarvandaan veel inwoners dagelijks naar de stad komen om er te werken, te winkelen en te recreëren. Bovendien is Amsterdam ook de hoofdstad van Nederland en daarmee tevens een populaire bestemming voor bezoekers uit binnen- en buitenland. Daaraan hebben we met de invulling van het jubileumjaar recht willen doen, waarbij het nadrukkelijk niet de ambitie was om met Amsterdam 750 nog meer bezoekers naar de stad te trekken. Het lag daarom voor de hand om de viering niet actief internationaal te promoten. De verbinding met de Metropoolregio is wel actief gezocht. Zo werd de MRA maatschappelijk partner van het jubileumjaar, zijn de MRA-gemeenten tijdens verschillende bijeenkomsten meermaals geïnformeerd over het jubileumjaar en werden communicatiecampagnes ook in de MRA uitgerold.
Met de uitzending van het Openingsconcert en de Nationale Viering op de landelijke televisie (tevens online in het buitenland te bekijken) hebben we recht gedaan aan de rol van Amsterdam als hoofdstad van alle Nederlanders. Ook de documentaireserie Het Verhaal van Nederland - Amsterdam heeft hieraan bijgedragen. De uitnodiging aan burgemeesters van andere jubilerende gemeenten voor een feestelijke ontvangst in Amsterdam, werd op prijs gesteld.
9
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Vooraf waren we ons ervan bewust dat er veel Nederlanders, waaronder Amsterdammers, buiten Nederland zijn gevestigd. Hen hebben we ook bij het jubileumjaar willen betrekken. In samenwerking met de afdeling Internationale Betrekkingen zijn versier- en informatiepakketten naar diverse Nederlandse ambassades gestuurd. De gemeente organiseerde het 14e World Cities Culture Forum, een driedaags congres waar wethouders, beleidsmakers en vertegenwoordigers van culturele instellingen uit 55 steden van over de hele wereld waren vertegenwoordigd om kennis uit te wisselen over het verstevigen van de culturele sector. Ook tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de World Union of Olympic Cities, afgelopen jaar in Amsterdam, werd aandacht besteed aan de programmering van het jubileumjaar Twee grote evenementen met een 750-tintje hadden ‘van huis uit’ een internationaal karakter. Zo werd SAIL Amsterdam bezocht door schepen en hun bemanning uit tientallen landen van over de hele wereld. Aan de TCS Amsterdam Marathon deden tal van buitenlandse atleten mee. De wedstrijd werd tevens in meerdere landen live op televisie uitgezonden. Diverse internationale media besteedden aandacht aan Amsterdam 750, zoals in Brazilië, Spanje, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Ook is informeel kennis uitgewisseld met andere jubilerende steden, zoals Vilnius (700 jaar), Glasgow (850 jaar) en Jakarta (500 jaar).
10
STICHTING AMSTERDAM 750 MENSEN MAKEN AMSTERDAM SUBSIDIEREGELING KUNST & CULTUUR
750xAMSTERDAM
OPENINGSCONCERT
STADSARCHIEF
DE GROENE STELLING
HET VERHAAL VAN AMSTERDAM
AMSTERDAM IN MOTION
TOEKOMST TIENDAAGSE
CRUYFF STREET LEAGUE
ICONEN VAN DE STAD
DE STAD MAKEN WE SAMEN
DE NIEUWE KAART: DE TOEKOMST
HET VERHAAL VAN AMSTERDAM: HET VERLEDEN
VRIJDENKERS FESTIVAL
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
FESTIVAL OP DE RING
WEEK VAN HET VAKMANSCHAP
DE 750STE VERJAARDAG
JUBILERENDE EVENEMENTEN
INITIATIEVEN UIT DE STAD ANDERE PROJECTEN I.S.M. DE GEMEENTE
TENT POLES
De programmalijnen Het programmaplan Amsterdam 750 benoemde drie inhoudelijke programmalijnen, die de gemeente en initiatiefnemers een rode draad boden op basis waarvan zij inhoudelijke keuzes konden maken: Het verhaal van Amsterdam: De geschiedenis, met aandacht voor hoogte- én dieptepunten, onbekende en onvertelde verhalen en dialoog over de identiteit van de stad en haar bewoners. Een nieuwe kaart: De toekomst, met aandacht voor de uitdagingen en kansen van morgen, innovatie en ruimte voor dialoog over hoe de stad zich gaat ontwikkelen. De stad maken we samen, met focus op saamhorigheid, verbinding en het verstevigen van het sociaal weefsel. Om verzekerd te zijn van een stevige programmatische basis zijn een aantal heldere keuzes gemaakt.
Gekozen is voor een tent pole-strategie, waarbij in aanvulling op een veelheid aan programmering op initiatief van de gemeente en de stad, werd ingezet op een aantal grote, beeldbepalende initiatieven voor een breed publiek. Zo nam de gemeente verantwoordelijkheid voor de ‘kop en staart’ van het jubileumjaar en voor een iconisch evenement. Daaruit ontstonden het Openingsconcert, het festival ‘Op de Ring!’ en de verjaardag zelf, met als sluitstuk de Nationale Viering Amsterdam 750. De opdracht voor elke tent pole is Europees aanbesteed.
De tent poles Het Openingsconcert: Een consortium van vier partijen produceerden samen op de 749ste verjaardag van de stad een groots Openingsconcert in de Ziggo Dome, als officiële aftrap van het jubileumjaar. Ruim 250 artiesten traden op tijdens het evenement, dat live werd uitgezonden door AVROTROS op NPO2. Zo’n 13.000 bezoekers woonden het concert live bij, ruim een miljoen mensen keken op televisie en online.
11
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Het festival ‘Op de Ring!’: Op de langste dag van het jaar, zaterdag 21 juni, werd voor één keer 15km Ring A10 afgesloten voor een uniek ééndaags festival. Na maanden van intensieve voorbereiding van één van de meest complexe logistieke operaties ooit in Amsterdam was het dan eindelijk zover, op één van de warmste dagen sinds tijden. De programmering was gevarieerd en omvatte onder meer een fun run en tijdelijk bos, diverse podia, sport en spel en veel culturele activiteiten. Er was tevens ruim gelegenheid om te eten en te drinken. Ruim 220.000 mensen, waarvan een overgrote meerderheid uit Amsterdam, bezochten het gratis toegankelijke én veelbesproken evenement. De 750ste verjaardag: De verjaardag zelf werd op tal van manieren en plekken gevierd tijdens de laatste 75 uur van het jubileumjaar. Van het verhalenfestival Amsterdam Vertelt tot ADE-activiteiten op tal van plekken in de stad, en van de finale van de Grote Amsterdam Quiz tot een 75 meter lange taart op de Dam. Het jubileumjaar werd feestelijk afgesloten met de Nationale Viering Amsterdam 750, live uitgezonden door de NOS op NPO1 vanaf het Museumplein, in aanwezigheid van o.a. Z.M. de Koning, H.M. Koningin Máxima en H.K.H. de Prinses van Oranje. Een uitgebreide toelichting op de tent poles is te vinden in Bijlage 1.
Elke programmalijn van Amsterdam 750 kreeg vier sleutelprojecten, geïnitieerd of aangejaagd door de gemeente.
De sleutelprojecten Activiteiten Stadsarchief: Het Stadsarchief besteedde uitgebreid aandacht aan het jubileumjaar met onder andere een verjaardagsontbijt, de expositie Geboorte van de stad, de onthulling van de gezichtsreconstructie van ‘de eerste Amsterdammer’ en de onthulling van een speciale Amsterdam 750-editie van de Donald Duck. Verhalenproject 750xAmsterdam: Met het project werden, met behulp van een externe redactieraad, 750 nieuwe, onbekende en onvertelde verhalen gecureerd die inzicht gaven in het verleden, het heden en de toekomst van de jarige stad. Het Verhaal van Amsterdam: Een vierdelige documentaireserie over de geschiedenis van Amsterdam, geproduceerd door Tuvalu Media voor de NTR, met Daan Schuurmans als verteller. Elke aflevering trok meer dan een miljoen kijkers. De tv-serie werd omlijst met een serie gratis podwalks. Speciaal voor scholieren werd een
12
ingekorte filmversie gemaakt, die gratis werd vertoond in diverse Pathé-bioscopen. Vrijdenkersfestival: Met het Vrijdenkersfestival werd een nieuwe traditie gestart. Het meerdaagse festival, georganiseerd door de Balie i.s.m. diverse andere locaties, besteedde aandacht aan Amsterdam als stad van vrijdenkers. In 2025 vond ook een speciale kindereditie plaats, in samenwerking met De Amsterdamse Theaterschool. ToekomstTiendaagse: Tijdens deze tiendaagse was op ruim 80 plekken in de stad op allerlei manieren aandacht voor de toekomst van Amsterdam, met het jaar 2050 als stip aan de horizon. Zo waren er filmvertoningen, workshops, debatten en feestelijke activiteiten, veelal gratis te bezoeken. Amsterdam in Motion: Met dank aan een stevige publiekprivate samenwerking, is in Amsterdam de grootste multimediale maquette ter wereld geopend als nalatenschap van het 750-jarig bestaan. De experience, die op aansprekende wijze het verhaal vertelt van verleden, heden en toekomst van de stad, heeft een thuis gevonden in Cultuurpark Westergas en wordt geëxploiteerd door het Amsterdam Museum. De Groene Stelling: De Groene Stelling was een maatschappelijk initiatief voor een groen, toegankelijk, klimaatbestendig en productief landschap in de Metropoolregio Amsterdam tussen en rond de steden Haarlem, Hoofddorp, Amstelveen, Zaanstad, Beverwijk, Purmerend en Amsterdam.
De Groene Stelling versterkte en vernieuwde het buitengebied en het ondernemerschap gericht op de toekomst. De Groene Stelling zette in op gezond voedsel van dichtbij, meer natuur en meer ruimte voor beleving. Het jubileumjaar vormde een katalysator voor het initiatief. Iconen van de Stad: Dit talentontwikkelingsprogramma voor Amsterdamse mbo-studenten had als doel om studenten via bedrijfsbezoeken, trainingen en netwerkevents inzicht te geven in de Amsterdamse arbeidsmarkt en hun eigen talenten. Het programma is uitgevoerd door het ROC van Amsterdam-Flevoland en amsterdam&partners, als cadeau van de Metropool Amsterdam Club. Week van het Vakmanschap: De Week van het Vakmanschap was een initiatief van het ROC van Amsterdam – Flevoland, dat ter ere van Amsterdam 750 voor het eerst is georganiseerd. De week eindigde met ‘Skills the Finals’, het grootste, jaarlijkse evenement voor loopbaanoriëntatie dat dit jaar in de jarige hoofdstad plaatsvond. De week stond volledig in het teken van zien, doen en ervaren van vakmanschap.
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Cruyff Street League: Het Amsterdamse straatvoetbaltoernooi is teruggekeerd! Jongeren van 10 tot en met 15 jaar uit heel Amsterdam kwamen in beweging door mee te doen aan het stadsbrede toernooi, dat in samenwerking tussen de gemeente en de Johan Cruijff Foundation en mede dankzij sponsoren tot stand kwam. Jubilerende evenementen: Kwaku, SAIL en de Amsterdam Marathon vierden tijdens Amsterdam 750 allemaal hun 50-jarig jubileum. Een uitgebreide toelichting op de sleutelprojecten is te vinden in Bijlage 2. Het festival ‘Op de Ring!’ was zowel sleutelproject als tent pole en staat vermeld in Bijlage 1.
het jubileumjaar extra activiteiten kon organiseren voor buurtbewoners die op zoek waren naar verbinding. In aanvulling op de subsidieverlening door Stichting Amsterdam 750, werd de bestaande infrastructuur van de buurtfondsen van Mensen Maken Amsterdam financieel verstevigd met geld dat besteed werd aan kleine buurtinitiatieven in het kader van Amsterdam 750.
Een cadeau aan de stad ‘Wat is jouw cadeau aan de stad?’ Dat was de vraag die de Stichting Amsterdam 750 in alle stadsdelen en stadsgebied Weesp stelde. Initiatiefrijke bewoners
Er werd in 2021/2022 door de gemeente een nieuwe stichting opgericht. Deze Stichting Amsterdam 750 fungeerde als een onafhankelijk subsidieloket van waaruit een deel van het programmabudget beschikbaar werd gesteld aan Amsterdammers met een programmaidee voor de viering. De stichting stimuleerde inwoners om initiatieven in te dienen die pasten bij de drie programmalijnen door onder andere bewonersbijeenkomsten te organiseren in de stadsdelen en stadsgebied Weesp. Er werd een raad van toezicht ingesteld en een bescheiden bureau opgezet om de aanvraag- en toekenningsprocessen goed te laten verlopen. Stichting Amsterdam 750 heeft per stadsdeel en in Weesp verschillende subsidierondes laten plaatsvinden. Aanvragers mochten zelf bepalen of hun project in aanloop naar of in het jubileumjaar zou
gingen aan de slag om naar eigen inzicht invulling te geven aan de jubileumviering. De bestaande infrastructuur van Mensen Maken Amsterdam (MMA), de koepel van buurtfondsen, werd versterkt met een subsidie, waarmee in aanloop naar en tijdens het jubileumjaar tientallen projecten mede mogelijk konden worden gemaakt. Zowel de Stichting als MMA werden in het kader van Amsterdam 750 gesteund door Rabobank, als officieel partner van het jubileumjaar. Na het jubileumjaar zet Rabobank de samenwerking met MMA voort.
Een volledig overzicht van alle initiatieven die mede mogelijk zijn gemaakt door de Stichting Amsterdam 750 en MMA is te vinden in Bijlage 4 en Bijlage 5.
worden uitgevoerd. Gehonoreerde projecten die voorafgaand aan het jubileumjaar gerealiseerd zijn, hebben de bekendheid van de Stichting en het enthousiasme voor de viering onder bewoners in hoge mate vergroot. Iedere ronde leverde opnieuw meer aanvragen op. Helaas konden niet alle aanvragen worden gehonoreerd. Indrukwekkend was het dat veel initiatiefnemers die er niet in slaagden om subsidie te verwerven, toch manieren vonden om hun initiatief te verwezenlijken. Dat gold voor zowel professionele partijen als individuele Amsterdammers. De stichting wordt in de loop van 2026 ontbonden. Een mooi voorbeeld van een project dat door Stichting Amsterdam 750 werd gesteund, is de buurtkamer van Meneer Howard in stadsdeel West, die in het kader van
Op grond van de gemeentelijke regeling Kunst en Cultuur Amsterdam 750, opgesteld door de directie Economische Zaken en Cultuur, kwam subsidie beschikbaar voor gevestigde, stedelijke instellingen. Zeven projecten ontvingen vanuit het programmabudget Amsterdam 750 een financiële bijdrage, waaronder bijvoorbeeld het initiatief Heel Amsterdam Danst van Het Nationale Ballet, dat professionals en amateurdansers uit alle stadsdelen samenbracht om een bijzondere voorstelling te maken.
13
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Subsidieregeling Kunst & Cultuur De subsidieregeling leverde 76 plannen op, waarvan er 58 aan de eisen voldeden en werden beoordeeld door een onafhankelijke externe commissie. Hieruit werden zeven initiatieven geselecteerd, waarvan er uiteindelijk zes doorgang vonden. Een totaaloverzicht van alle initiatieven die mede mogelijk zijn gemaakt met de subsidieregeling Kunst & Cultuur Amsterdam 750 is te vinden in Bijlage 3.
Om gaandeweg te valideren of de programmering een brede doelgroep zou aanspreken, werd met de hulp van Rabobank en strategiebureau Fronteer een focusgroep samengesteld: de Stem van 750. Deze groep van 75 Amsterdamse vrijwilligers vormde een zeer diverse afspiegeling van de stad qua leeftijd, herkomst en opleiding. Tijdens drie workshops in aanloop naar de start van het jubileumjaar, die plaatsvonden in de Mondriaantoren, de Johan Cruijff ArenA en de A’DAM Toren, werden programmaonderdelen getoetst en ideeën opgehaald voor de invulling. Als dank voor hun participatie zijn de deelnemers, als brede vertegenwoordiging vanuit de stad, regelmatig uitgenodigd voor Amsterdam 750-gerelateerde activiteiten. Met de tent poles, de sleutelprojecten en programmering die ontstond vanuit de Stichting Amsterdam 750, Mensen Maken Amsterdam en de subsidieregeling Kunst & Cultuur werd door de gemeente en tal van partners een concreet programmatisch fundament gelegd. Maar zou dit ook inspireren tot initiatieven vanuit de stad, in aanvulling op deze basis...?
14
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
De stad aan zet Het was de nadrukkelijke wens om ook de stad in beweging te brengen om bij te dragen aan de programmering van het jubileumjaar. Het was echter niet vanzelfsprekend dat dit ook ging gebeuren. Waar de Stichting Amsterdam 750 en Mensen Maken Amsterdam zich inzetten om bewoners te enthousiasmeren en te faciliteren, wendde de gemeente zich tot culturele instellingen, bedrijven en andere relevante stakeholders. Om hen te enthousiasmeren zijn daarom in de aanloop naar het jubileumjaar talloze gesprekken gevoerd en gerichte bijeenkomsten georganiseerd over specifieke thema’s zoals onderwijs en sport. Aanvullend werden meerdere kleine én grote overkoepelende aanjaagbijeenkomsten georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten zijn partijen bijgepraat over de voorbereidingen voor het jubileumjaar, werden zij aangemoedigd om de samenwerking op te zoeken en werd initiatief in de spotlights gezet. Zo stond in december 2022 het jaarlijkse ambtswoningontbijt van de Metropool Amsterdam Club van amsterdam&partners in het teken van het aanstaande jubileumjaar. Op 6 februari 2023 vond een bijeenkomst plaats voor zo’n 400 genodigden in het Conservatorium van Amsterdam. Hier werden de programmalijnen gepresenteerd en het thema ‘Amsterdam. Voor altijd…’ gelanceerd met een korte video.
Tijdens de bijeenkomst lichtte de gemeente ook de subsidieregeling Kunst en Cultuur Amsterdam 750 toe voor de creatieve sector. De muzikale omlijsting werd verzorgd door jong talent van het Conservatorium.
Thema: Amsterdam. Voor altijd… Met de vraag: ‘Amsterdam. Voor altijd…hoe vul jij het in?’ werd het verhaal van Amsterdam 750 gestart op bijeenkomsten, in gesprekken en in communicatieuitingen. Doel was Amsterdammers te inspireren en te enthousiasmeren door betekenis te geven aan hun liefde voor de stad. Want één ding is zeker: Amsterdammers houden van hun stad. En als je ze vraagt waarom, vertelt iedereen een ander, persoonlijk verhaal. En daarin schuilt
ook de kracht en schoonheid van Amsterdam. Wie de stad in het hart heeft gesloten, doet dat voor altijd. Voor de één is Amsterdam voor altijd die jonge stad, voor de ander voor altijd de stad van vrijheid. Of het is voor altijd de stad waar je thuiskomt. Iets dat ‘voor altijd’ is, zit diep. Op iets dat ‘voor altijd’ is ben je zuinig. En daarom was het motto van Amsterdam 750 ‘Voor altijd…’. En hoe je dat aanvult, stond iedereen vrij. Het thema werd op 6 februari 2023 gepresenteerd.
Op 27 oktober 2023, precies een jaar voor de start van het jubileumjaar op de 749ste verjaardag van de stad, was er voor duizend gasten een feestelijke bijeenkomst in het Amsterdam Theater. De bijeenkomst werd benut om de samenwerking met het consortium van producenten voor het Openingsconcert aan te kondigen. Zij verzorgden een optreden en ook de titelsong van de musical Onze Jordaan werd opgevoerd. Tevens was er aandacht voor SAIL en het werk van Stichting Amsterdam 750. Op 21 juni 2024, precies een jaar voor het festival ‘Op de Ring!’, kwamen honderden initiatiefnemers en andere betrokkenen bijeen in de Beurs van Berlage. Er werd stilgestaan bij nieuwe samenwerkingen, zoals rondom het project Spirit of Amsterdam, Holtkamp lanceerde het Amsterdamse Schatje, het consortium voor het festival ‘Op de Ring!’ werd onthuld en de contouren van Amsterdam in Motion prijsgegeven. Ook trad Orkater op met hun lofzang op oud-wethouder en iconische Amsterdammer Monne de Miranda in de theatervoorstelling Café 749. Met de bijeenkomsten droegen we telkens bij aan de uitgangspunten van Amsterdam 750: Jong en lokaal talent in de spotlights zetten, nieuwe verbindingen smeden en het fundament leggen voor tastbare en niettastbare nalatenschappen. De gekozen strategie wierp z’n vruchten af. De Stichting Amsterdam 750 maakte 161 initiatieven mede mogelijk, Mensen Maken Amsterdam ruim 100.
Vanuit kunst en cultuur, sport, media, onderwijs en bedrijfsleven ontstonden zo’n 200 initiatieven. Daarnaast sloten ruim 250 locaties zich aan bij de ToekomstTiendaagse, het ADEx750-programma en Heel Amsterdam Eet. Samen met het Openingsconcert, de sleutelprojecten, het
15
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
festival ‘Op de Ring!’, de activiteiten in het kader van ’24 uur’ en alle activiteiten rondom het verjaardagsweekend en de Nationale Viering, kan worden geconstateerd dat het jubileumjaar gedragen is door de hele stad.
Een stad die bruist als nooit tevoren
Toegankelijkheid: Een jubileumjaar voor iedereen
Naast de tent pole-evenementen en de sleutelprojecten werd het jubileumjaar in de hele stad uitgebreid gevierd, op uiteenlopende manieren. Met sport en spel, muziek en dans, eten en drinken, ontmoeting en kunst en cultuur. De Stichting Amsterdam 750 en Mensen Maken Amsterdam hebben daar, met steun van de gemeente, een essentiële bijdrage aan geleverd. Tegelijkertijd ontstond er, mede naar aanleiding van aanjaagbijeenkomsten van Amsterdam 750, ook spontaan initiatief.
Vanuit de ambitie om een inclusief jubileumjaar te
Er werden een officiële euromunt en postzegel geïntroduceerd. Waternet legde 1.500 Amsterdam 750putdeksels in de stad en er kwam een themanummer van de Donald Duck uit. Kunst- en cultuurliefhebbers kwamen uitgebreid aan hun trekken, bijvoorbeeld in het Amsterdam Museum, het Joods Cultureel Kwartier en het H’ART Museum. Op de Dam, de geboortegrond van de stad, was van alles te beleven. Bezoekers konden tijdelijk het dak op van de Nieuwe Kerk voor een uniek uitzicht over de stad. Het Koninklijk Paleis organiseerde samen met Young Impact het eerste jongerensymposium. Carré organiseerde een cabaretmarathon van 750 minuten en de musical ‘Onze Jordaan’ zag het levenslicht.
Gratis of met korting Een aanzienlijk deel van de activiteiten was gratis te
Ook jonge makers, nachtclubs en koren gaven kleur aan de viering. Artiesten brachten nieuwe nummers uit als ode aan Amsterdam, waaronder De Stad van René Froger en Billy Dans en Zij komt uit Amsterdam van Kris Kross Amsterdam. Er werd gezongen tijdens het Ouderen Songfestival, Amsterdam Klinkt organiseerde negen concerten in Nieuw-West, met onder andere de speciaal gecomponeerde Nieuw West Rhapsody, dat ter horen werd gebracht tijdens de seizoensopening van het Koninklijk Concertgebouworkest. Het Bijlmer Drum Festival liet de unieke sound van de Bijlmer horen, The Spirit of Amsterdam zorgde voor bezinning en verdieping in 39 gebedshuizen. Een totaaloverzicht van spontane initiatieven vanuit de stad is te vinden in Bijlage 6, een overzicht van alle initiatieven in samenwerking met de gemeente in Bijlage 7.
vieren, is in de voorbereiding beoogd om een diverse programmering voor zoveel mogelijk Amsterdammers samen te stellen waarbij rekening moest worden gehouden met zowel de financiële als fysieke toegankelijkheid van activiteiten en de noodzaak van begrijpelijke communicatie.
bezoeken. Denk hierbij aan de gesubsidieerde initiatieven van Stichting Amsterdam 750 en Mensen Maken Amsterdam en het festival ‘Op de Ring!’. Andere initiatiefnemers zochten met regelmaat de samenwerking met Stadspas, om tickets aan te bieden tegen een gereduceerd tarief, zoals Europa’s grootste ijskunstexpo Art Below Zero, het Amsterdam Museum voor de tentoonstelling ‘Vrouwen van Amsterdam – een ode’ en de ‘Run op de Ring’’. Tijdens Samen Eten op de Ring schoven 900 Amsterdammers aan met een gratis kaartje die zij via de Voedselbank kregen en gedoneerd waren door een collectief van vastgoedpartijen en Use/Space. Een deel van de tickets voor het Openingsconcert werd cadeau gedaan aan Amsterdammers met cruciale beroepen, zoals zorg- en onderwijspersoneel, ook werd een deel tegen sterk gereduceerd tarief aangeboden via Stadspas. Fysieke toegankelijkheid Naast het stimuleren van financiële toegankelijkheid, zijn initiatiefnemers ook aangemoedigd om aandacht te besteden aan de fysieke toegankelijk van hun activiteiten. Zo kon via de website van Amsterdam 750 een brochure met adviezen worden gedownload, opgesteld in samenwerking met ervaringsdeskundigen van Cliëntenbelang Amsterdam. In de UITagenda voor Amsterdam 750 konden initiatiefnemers aangeven welke voorzieningen er bij hun activiteit aanwezig waren. Van deze functionaliteit is helaas weinig gebruik gemaakt.
16
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Bij de aanbestedingen voor het Openingsconcert, het festival ‘Op de Ring!’ en de Nationale Viering Amsterdam 750, waren toegankelijkheidsvoorzieningen als voorwaarde opgenomen. Tijdens de TV-uitzendingen van het Openingsconcert en de Nationale Viering Amsterdam 750 was door de NPO voorzien in ondertiteling. Kritiek op genomen maatregelen Ondanks de inspanningen van betrokken producenten was er ook kritiek. In aanloop naar het festival ‘Op de Ring!’ hebben Cliëntenbelang Amsterdam en Onbeperkt West extra aandacht gevraagd voor de toegankelijkheid van het evenement. In het contact met de belangenbehartigers werden maatregelen en uitdagingen rond de productie en crowd management en te realiseren verbeteringen nader toegelicht. Over de toegankelijkheid van het festival ‘Op de Ring!’ zijn uiteindelijk twee klachten ontvangen. In de communicatie is gestreefd naar toegankelijk taalgebruik en zijn inclusieve promotiecampagnes ingezet waarin zoveel mogelijk Amsterdammers zich konden herkennen. Zie voor meer informatie ook het onderdeel Communicatie en Bijlage 9.
Cadeaus en nalatenschappen Vanuit de stad ontstonden tal van initiatieven waarvan nu al bekend is dat zij een vervolg zullen krijgen. Denk aan de succesvolle musical Onze Jordaan van Diederik Ebbinge, die in 2026 weer op de planken terugkeert en het festival Spirit of Amsterdam dat wegens succes wordt voortgezet. En het moest 750 jaar duren, maar met het 'Amsterdamse Schatje' van Holtkamp Horeca heeft de stad voor het eerst een officieus 'eigen' taartje. Daarnaast zullen enkele sleutelprojecten ook na het jubileumjaar gecontinueerd worden. Voorbeelden hiervan zijn Iconen van de Stad, de Week van het Vakmanschap en de Cruyff Street League. Ook het Vrijdenkersfestival kan op een vervolg rekenen.
Gemeentelijke initiatieven Binnen de gemeente werd door verschillende directies nagedacht over de vraag hoe zij een geste konden maken richting jubilerend Amsterdam. Zo zorgde de directie Verkeer & Openbare Ruimte, in samenwerking met het Amsterdam Light Festival, voor vier permanente lichtkunstwerken in de stad en organiseerde de directie Economische Zaken & Cultuur het World Cities Culture Forum. De directie Onderwijs ondersteunde een divers onderwijsprogramma voor de viering van Amsterdam 750 met initiatieven in het primair en voortgezet onderwijs waaronder een lesmodule door Young Impact en twee cadeauboeken voor alle basisschoolleerlingen door het Breed Bestuurlijk Overleg en twee uitgeverijen. Monumenten & Archeologie heeft zich ingezet voor een mooie tijdscapsule die begraven is op de Dam. In 2075 wordt deze weer opgegraven. In de tijdscapsule Amsterdam 750 zitten onder andere portretten van Amsterdammers, een film over het Amsterdam van nu en verhalen die bewaard moeten blijven voor de toekomstige generaties. De inhoud geeft mooi weer wat het huidige tijdsbeeld is en welke gedachtes er leven over de toekomst. Hergebruik van materialen Zoveel mogelijk materialen, zoals vlaggen en banieren, die de stad kleurden worden na de viering hergebruikt. Enkele partijen maken hier weer nieuwe producten van, zoals tassen, laptophoezen en etuis.
Een deel van de opbrengst van de verkoop van deze producten doneren zij vervolgens weer aan Amsterdamse goede doelen. Ook studenten van de Hogeschool van Amsterdam en het ROC van Amsterdam-Flevoland hebben met oude materialen nieuwe producten gemaakt. De tijd zal het leren Het vorige stadsjubileum in 1975 leert ons welke nalatenschappen duurzaam zullen zijn. Niemand kon destijds vermoeden dat het éénmalige evenement SAIL tot een vijfjaarlijkse traditie zou uitgroeien. Ook nu geldt dat pas in de toekomst zal blijken of bijvoorbeeld met het aanjagen van De Groene Stelling, met Amsterdam 750 als platform, letterlijk en figuurlijk de zaadjes voor de toekomst zijn geplant. Ook de Grote Amsterdam Quiz heeft de potentie om de komende jaren bewoners te
17
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
verbinden en meer te leren over de stad die zij hun thuis noemen. En wie weet wat de ±160 nieuwe samenwerkingen die zijn ontstaan met behulp van de Stichting Amsterdam 750 en de ruim 100 initiatieven gesteund door Mensen Maken Amsterdam de stad in de toekomst zullen brengen. Daarmee ligt de potentiële nalatenschap van het voorbije jubileumjaar in handen van een jonge generatie Amsterdammers en toekomstige stadsbesturen. Met liefde voor de stad Een waardevolle les uit het jubileumjaar ten aanzien van nalatenschappen en cadeaus is dat bedrijven en particulieren bereid zijn om iets bij te dragen aan de stad en dat investeren in het aanjagen van publiekprivate samenwerking loont. Zo zet Rabobank de steun aan Mensen Maken Amsterdam, oorspronkelijk in het kader van Amsterdam 750, ook na het jubileumjaar voort. Een ander bijzonder voorbeeld is het Nieuw Amsterdams Verbond, dat naar een idee van burgemeester Halsema is opgericht als vereniging en waar inmiddels zo'n 50 bedrijven en maatschappelijke organisaties samenwerken aan een meer leefbare stad. Het verbond werd op 27 oktober 2025, de 750ste verjaardag van de stad, officieel cadeau gedaan aan de stad. Archiveren Het Stadsarchief Amsterdam heeft een groot aantal objecten, boeken, magazines, merchandise, spellen, foto's, video's, websites en verhalen gearchiveerd die gemaakt zijn in het kader van Amsterdam 750.
Ook bij het Amsterdam Museum ligt een aantal Amsterdam 750 objecten opgeslagen. TV-uitzendingen zoals het Openingsconcert, de Nationale Viering en Het Verhaal van Amsterdam zijn terug te vinden in de archieven van Beeld & Geluid, de 30 afleveringen van 750 seconden en de live uitzendingen van De Grote Amsterdam Quiz in de archieven van AT5. Omdat sommige initiatiefnemers de gemeente niet hebben geïnformeerd over hun publicatie of boek kan er nog steeds af en toe iets opduiken dat wel degelijk
Communicatie Van meet af aan was duidelijk dat communicatie een essentiële rol in de uitvoering én het succes van het jubileumjaar zou gaan spelen. Uit publieksonderzoek bleek dat de inspanningen op dat vlak ertoe hebben geleid dat in oktober 2025 maar liefst 95 procent van de Amsterdammers goed bekend was met de jubileumviering. Dit resultaat kwam voort uit een brede coalitie van de gemeente, amsterdam&partners (a&p), lokale organisaties en duizenden initiatiefnemers die samen een doorlopende stroom van zichtbaarheid, content en activiteiten creëerden. Concept en merk: Amsterdam. Voor altijd… Het centrale thema ‘Amsterdam. Voor altijd…’ fungeerde als verbindend narratief. Amsterdammers werden uitgenodigd zelf betekenis te geven aan hun blijvende band met de stad. De open formulering maakte ruimte voor persoonlijke verhalen en bood een breed toepasbaar creatief kader voor bijeenkomsten, content en campagnes. Strategie en samenwerking met amsterdam&partners Het programmabureau richtte zich op de communicatie met stakeholders, zoals de culturele sector, bedrijfsleven, pers en initiatiefrijke Amsterdammers. Daaruit ontstond de website Amsterdam750.nl, zagen verschillende sociale mediakanalen het licht en werd een speciale digitale nieuwsbrief geïntroduceerd.
Amsterdam&partners (a&p) speelde een cruciale rol in het bereiken en activeren van bewoners en bezoekers, vanuit het stadsmerk I amsterdam en specifiek voor bewoners de toepassing van het Culturele Doelgroepenmodel. De strategische focus lag op buurtgerichte bewoners in Noord, Nieuw-West en Zuidoost. Dit leidde tot een sterk opgeschaalde lokale communicatie, waaronder acht edities van 24 uur Amsterdam, speciale stadsdeeledities van de UITkrant, extra lokale media-inzet en stedelijke city dressing met de 750-slinger als basis. Ook het bedrijvennetwerk
tot de 750 jubileumcollectie behoort.
Metropool Amsterdam Club van a&p bleek waardevol in de communicatie naar betrokken bedrijven.
Een zo compleet mogelijk overzicht van cadeaus en nalatenschappen, en een toelichting op elk initiatief, is te vinden in Bijlage 8.
De 750-slinger als verbindend symbool Het stadsbrede gebruik van de herkenbare 750-slinger
18
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
als visueel symbool zorgde voor een sterk gedeelde identiteit van het jubileumjaar. Ruim voor de start van het jubileumjaar is besloten om het beeldmerk van Amsterdam 750 in de vorm van de 750 Slinger beschikbaar te stellen aan alle betrokken partijen en initiatiefnemers. Het winnende ontwerp van Liebe Leute en Lowres Creative werd gratis beschikbaar gesteld en meer dan 1.800 keer gedownload via een speciaal ontwikkelde online toolkit. De slinger werd toegepast door grote instellingen, winkeliers, scholen, zorgorganisaties en bedrijven, zowel commercieel (met gevraagde donatie aan een Amsterdams goed doel) als niet-commercieel. Een leenkit met duurzaam promotiemateriaal werd ruim honderd keer uitgeleend. De slinger groeide uit tot hét visuele lint dat initiatieven en de stad verbonden. Door de exposure die deze aanpak opleverde voelde het voor de initiatiefnemers – met en zonder subsidie – als één grote prachtig zichtbare 750 community. Publiekscommunicatie De publieksstrategie richtte zich op alle Amsterdammers, met specifieke versterking in stadsdelen waar de bekendheid van a&p-kanalen achterliep. De evenementenreeks ’24 uur Amsterdam’ trok 60.000 bezoekers en vergrootte de zichtbaarheid van lokale makers en organisaties. De bekendheid van Amsterdam 750 steeg in alle stadsdelen, met uitschieters in NieuwWest (van 55 naar 96 procent) en Zuidoost (van 65 naar 93 procent).
De stad werd gedurende het jaar in fasen aangekleed met vlaggen en banieren, zodat de zichtbaarheid telkens opnieuw zou opvallen. Het Licht van Amsterdam, acht lichtkolommen vanaf het dak van de Stopera die symbool stonden voor de zeven stadsdelen en stadsgebied Weesp, zorgden voor een iconisch en permanent ijkpunt. Campagnes en middelen De campagne, ontwikkeld door Dentsu Creative, kende twee fasen: bewustwording (vanaf juni 2024) en activatie (vanaf oktober 2024). De visuele identiteit was gebaseerd op de 750-slinger. Campagnes liepen via abri’s, digitale schermen, sociale media en de feestelijke themasite iamsterdam.nl/750. Bureau Mediatest liet zien dat meer dan de helft van de Amsterdammers door de
campagne werd geactiveerd om activiteiten te bezoeken. Nieuwe middelen versterkten het bereik onder jongere en minder online georiënteerde doelgroepen, waaronder twee podcastseries, een social-videoserie met Unseen Community en een promotieteam dat met regelmaat zichtbaar was in de stad. Sub-campagnes en partnerschappen Grote programmaonderdelen kregen eigen subcampagnes, zoals het festival ‘Op de Ring!’, de ToekomstTiendaagse, 75 uur en De Grote Amsterdam Quiz. Partners als GVB, Pathé, AT5, Mediahuis (De Telegraaf) en Rodi Media vergrootten de zichtbaarheid via vervoersmiddelen, specials, uitzendingen en advertentieruimte. Op AT5 was wekelijks het programma ‘750 in 750 seconden’ te zien, waarin activiteiten werden uitgelicht en initiatiefnemers en bezoekers aan het woord kwamen. Gemeentelijke communicatie intern en extern De gemeente versterkte het bereik via de huis-aan-huis verspreide krant Amsterdam, Amsterdam.nl, gemeentelijke socials en de communicatiemiddelen van de stadsdelen. Projecten zoals de Cruyff Street League, Amsterdam 750 In de klas en het Stadsarchief kregen extra aandacht. Intern werden diensten en directies actief betrokken en werden gemeentelijke gebouwen, sportparken en het wagenpark feestelijk aangekleed. Media-aandacht Het programmabureau faciliteerde journalisten met een beeldbank en persplannen.
Grote hoogtepunten trokken veel media-aandacht, waaronder 170 journalisten die verslag deden van het festival ‘Op de Ring!’. Ook internationale titels als El Pais, The Guardian en National Geographic besteedden aandacht aan de viering van het jubileumjaar. Een uitgebreide toelichting op de communicatie rondom Amsterdam 750 is te vinden in Bijlage 9.
19
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
Organisatie en governance De organisatie(structuur) heeft zich in aanloop naar het jubileumjaar geëvolueerd. Aanvankelijk was deze gericht op het uitdenken en opstellen van een programmaplan zoals vastgesteld in 2020. Een klein team heeft (in coronatijd) met input vanuit de stad en de gemeentelijke organisatie het door de raad vastgestelde programmaplan geschreven. Herijking van de organisatiestructuur In 2022 is de organisatiestructuur kritisch tegen het licht gehouden. Er is een robuuste organisatie neergezet met aandacht voor risico’s en bedrijfsvoering en de verschillende rollen van de gemeente als initiator, opdrachtgever, regievoerder en aanjager. Ook werd rekening gehouden met activiteiten die plaats zouden gaan vinden onder de vlag van Amsterdam 750, geïnitieerd en getrokken vanuit gemeentelijke directies en diensten. Dit gold ook voor externe initiatieven van bewoners, Amsterdamse bedrijven en instellingen. Het programmaplan Amsterdam 750 was daarmee een omvangrijke en bestuurlijk complexe opdracht. Enerzijds moest worden ingezet op het in beweging krijgen van de stad door het aanjagen en enthousiasmeren van ondernemers en verenigingen en het werven van externe financiering. Anderzijds raakte de opgave de hele gemeente, zoals kunst en cultuur, onderwijs, duurzaam en groen, sport de digitale en fysieke openbare ruimte.
Dit vergde betrokkenheid van de gehele gemeente, en op sommige punten van de provincie, de Metropoolregio en het Rijk; van vergunningen en juridische zaken tot openbare orde en maatregelen. Opdrachtgevers en opdrachtnemers Gelet op de omvang en verschillende invalshoeken van de opdracht was een splitsing noodzakelijk. In opdracht van de burgemeester als bestuurlijk opdrachtgever en de gemeentesecretaris als ambtelijk opdrachtgever is daarom vanaf 2022 bewust gekozen om te werken met twee gelijkwaardige ambtelijke opdrachtnemers. De tweeledige opgave vergde immers een continue
20
aanwezigheid enerzijds in de stad gericht op het verbinden van partijen en aanjagen van publiek-private samenwerking en anderzijds binnen de gemeente waarbij kennis en ervaring met de gemeentelijke organisatie, andere overheden en bestuurlijke sensitiviteit onontbeerlijk zijn. Deze structuur heeft gewerkt. Door de raakvlakken tussen de twee opdrachten was er continue afstemming en scherpte. Door de ambtelijke opdrachtnemers werd gezamenlijk verantwoording afgelegd aan de bestuurlijke opdrachtgevers. Wel is het de overweging waard om in vergelijkbare toekomstige situaties beide opdrachtnemers dezelfde functietitel te geven, zodat de rolverdeling en verantwoordelijkheden voor eenieder duidelijk zijn. Het programmabureau Weloverwogen werd gekozen voor een compact en slagvaardig programmabureau met een managementteam van drie personen. Alle medewerkers van het programmabureau waren in dienst van de gemeente. Er is daarbij goed nagedacht over hoe medewerkers uit de organisatie te verbinden aan deze opdracht. De regels omtrent detachering (maximaal 1 jaar) staan mobiliteit voor tijdelijke opdrachten in de weg omdat het programma langer duurde dan één jaar. Hierdoor werd het betrekken van externen voor een bepaalde periode aantrekkelijk.
Omdat de kennis en ervaring uit de organisatie en continuïteit in de bezetting nodig was voor het realiseren van het jubileumjaar, heeft de gemeentesecretaris ingestemd met het volgende construct: de collega’s werden voor de duur van het programma, meer dan een jaar, tijdelijk overgenomen door het programmabureau, met een terugkeergarantie naar het latende organisatieonderdeel. Hierdoor kregen medewerkers een kans om aan het programma mee te werken, werd de noodzakelijke continuïteit bij het programmabureau geborgd, kon volwaardig leiding worden gegeven en was er geen sprake van verplichte overname na afloop van het programma. Het programmabureau bestond op het hoogtepunt uit een kern van 19 medewerkers. In de periode tussen 2022 en 2025 hebben in aanvulling daarop 22 medewerkers, waaronder stagiaires, trainees en twee medewerkers die succesvol zijn gere-integreerd bij het
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
programmabureau gewerkt. Binnen het programmabureau zijn gedeelde waarden vastgesteld over samenwerken, de rol intern en extern (bijv. enthousiasmeren en verbinden, aanjagen, coördineren, het regievoeren op uitvoering en niet overnemen van werk van organisatieonderdelen). Elk half jaar werd een teamdag georganiseerd om telkens te reflecteren op de periode daarvoor en daarna. Ook het managementteam heeft elk half jaar een reflectiebijeenkomst gehad met een externe begeleider. Samenwerking Het programmabureau werkte inhoudelijk intensief samen met betrokken gemeentelijke onderdelen en externe partners. Het was verantwoordelijk voor het aanjagen van initiatieven en de invulling van het programma, het opbouwen en onderhouden van netwerken, het coördineren van en de voortgang bewaken van het programma, regie op de uitvoering en op de besteding van budget, de herkenbaarheid van de viering voor alle doelgroepen, de campagnes en city dressing, advisering en ondersteuning van de bestuurlijke en ambtelijke besluitvorming, afstemming en samenwerking met (de voor het jubileumjaar opgerichte) Stichting Amsterdam 750, Mensen Maken Amsterdam en amsterdam&partners (a&p). Het programmabureau nam nadrukkelijk geen taken over van gemeentelijke organisatieonderdelen.
Zo bleef vanzelfsprekend voor alle veiligheidsaangelegenheden OOV aan zet en golden de gebruikelijke routes voor afstemming, instemming en verantwoording.
directies Communicatie en Financiën en is een driewekelijks bedrijfsvoeringsoverleg ingevoerd. In dit overleg werd integraal afgestemd over juridische-, personele, inkoop- en financiële zaken. In een later stadium is ook Digitalisering, Innovatie en Informatie aangesloten. Deze overleggen waren zeer nuttig, zowel voor het programmabureau als de betrokken bedrijfsvoeringsonderdelen. Het verdient aanbeveling om bij omvangrijke, bestuurlijk complexe issues en opdrachten een bedrijfsvoeringoverleg in te richten, waarbij DII van meet af aan betrokken wordt. Voorwaardelijk is dat alle leden met mandaat aan tafel zitten. Risicobeheersing Voor de organisatie van het jubileumjaar was het bewust omgaan met risico’s een belangrijk uitgangspunt met oog voor de context (risicobeheersing). Immers, een overheidsorganisatie als de gemeente is niet per se gericht op het mogelijk maken van een jubileumjaar. Regelgeving en procedures belemmerden en bemoeilijkten nogal eens de ambities. Met een ‘nee, tenzij’ houding, waarbij risico-uitsluiting uitgangspunt is, waren veel activiteiten in het jaar waarschijnlijk niet of slechts beperkt van de grond gekomen. Lef en acceptatie van enige risico’s zijn nodig om de ambitie van een dergelijk jubileumjaar mogelijk te maken.
inhoudelijke lijn met deze directie voor de hand liggend. Er is nauw samengewerkt met het directieteam, het Stedelijk Evenementenbureau, team Concernmedia, Externe Betrekkingen en Bestuursvoorlichting. Door het functioneel plaatsen was er geen extra managementlaag en waren de lijnen met de opdrachtgevers —de
In afstemming met het bedrijfsvoeringsoverleg is een risicoanalyse opgesteld (inventarisatie en beheersmaatregelen). Uitgangspunt was het beheersen van de risico’s, die zowel binnen als buiten de invloedsfeer van het programma lagen. Het hele programma is continu gemonitord op financiële, juridische, bestuurlijke, communicatieve, organisatorische en externe aspecten. Bovendien werd periodiek bekeken of de ambities bijgesteld moesten worden. De ambities van het programma waren namelijk voor een aanzienlijk deel afhankelijk van het werven van externe financiering. Er zijn dwarskijksessies
burgemeester en gemeentesecretaris— kort. Dit werkte goed en was effectief, al vroeg het soms veel van de door het reguliere werk toch al drukbezette teams.
georganiseerd zodat met een blik van buiten gereflecteerd kon worden op de risico’s en haalbaarheid.
Bedrijfsvoering Om goed zicht te houden op bedrijfsvoering en risico’s vond er wekelijks een financieel overleg plaats met de
Er is voor de risico’s van sommige programmaonderdelen besloten om deze te monitoren in het Fully in Control-systeem. Door de periodieke en
Het programmabureau werd functioneel geplaatst onder de directie Communicatie. Dit was gezien de
21
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
zorgvuldige monitoring (binnen het team maar ook samen met de directies) en helder en duidelijk omschreven beheersmaatregelen, kon, waar nodig, tijdig worden bijgestuurd. Governance De in 2022 ontwikkelde governancestructuur heeft vooral gefunctioneerd in de fase van het opbouwen en onderhouden van netwerken, het aanjagen van initiatieven en de concretisering van programmaonderdelen. Zo is bij aanvang van het jubileumjaar het Bestuurlijk Team omgebogen naar een Bestuurlijk Uitvoeringteam. In de realisatiefase werd vooral gewerkt in de specifieke structuren van een individueel programmaonderdeel en is afscheid genomen van de Begeleidingscommissie en het Kernteam. Gevolg was dat er wel binnen de specifieke programmaonderdelen en -activiteiten, maar niet meer concernbreed ingecheckt werd op verloop interne samenwerking.
Er is constructief en succesvol samengewerkt tussen gemeente en rijk, tussen gemeentelijke onderdelen, met nood- en hulpdiensten, externe partners, initiatiefnemers en organisatoren. Zoals gebruikelijk bij grote evenementen heeft het af en toe geschuurd of zat er, ‘in the heat of the moment’, spanning op de lijn. Het werken voor en aan het jubileumjaar kwam meestal boven op het bestaande werk, wat niet altijd gemakkelijk bleek. Dit vergde improvisatiekracht en flexibiliteit, van de gemeentelijke organisatie als geheel en in het bijzonder voor de betrokken specialisten, projectleiders, managers en directeuren, medewerkers, communicatieprofessionals, juristen, financials, projectondersteuners, planners, inkopers, vergunningverleners stagiairs en trainees.
Interne samenwerking Om programmering mogelijk te maken, was onverkort de inzet van het college en de gemeentelijke organisatie nodig. Zo was er regelmatig overleg met direct betrokkenen van bijvoorbeeld de teams Vergunningen, Toezicht en Handhaving en de stadsdelen. Op deze manier werd overzicht gehouden op eventuele knelpunten en vergunningsplichtige activiteiten. Om zicht te houden op de programmering ontwikkelde het programmabureau een speciaal online dashboard, met daarin alle 750-activiteiten, waarvan de verschillende gemeentelijke directies en diensten gebruik konden maken.
22
Dankzij een positieve grondhouding, betrokkenheid bij de stad en constructieve samenwerking van velen is gebleken dat de organisatie in staat is om een dergelijk groot programma succesvol te realiseren. Vrijwilligers Het was de wens om tijdens het jubileumjaar ambtenaren actief te betrekken, ook als vrijwilliger. Een aanvullende ambitie was daarom om een duurzame vrijwilligerspool samen te stellen, om niet alleen tijdens het jubileumjaar maar ook in de toekomst ad-hoc piekbelasting op te kunnen vangen. Echter, na onderzoek bleek geen sprake te zijn van meerwaarde,
EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750
omdat het type werk verschilt per aanleiding en elke gelegenheid weer andere functie-eisen vraagt. Het advies was daarom om vrijwilligers in te zetten via bestaande vrijwilligersorganisaties, waarbij geïnteresseerde ambtenaren zich kunnen aanmelden. Uit een peiling die volgde kwam naar voren dat er onder ambtenaren animo was om als vrijwilliger bij te dragen aan het jubileumjaar. Kort hierna, in november 2024, bleek uit een nadere inventarisatie dat er vanuit Amsterdam 750 en de producent van het festival ‘Op de Ring!’ behoefte was aan vrijwilligers. In maart 2025 werd daarom een interne en externe oproep geplaatst om ambtenaren en andere Amsterdammers te vragen mee te helpen. Hierop volgden 517 aanmeldingen van vrijwilligers die op 21 juni 2025 aan de slag gingen als city hosts, hosts van informatiebalies of in het voorzien van toegankelijkheidsbehoeften en als gastheer/gastvrouw voor de deelnemende organisaties. De vrijwilligers kregen persoonlijke begeleiding van een externe partij genaamd Eventmakers en deden gezamenlijk ruim 4.000 uur aan werkervaring op. Gemiddeld gaven vrijwilligers hun ervaring een 6,9.