Eindrapportage ’Pilot geluid-smiley Amsterdam 2023’

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023 Rapportage resultaten geluidmetingen aan luide voertuigen in Amsterdam.

Opsteller: Carlo Schoonebeek, R&D, Team Uitstootvrije Mobiliteit, gemeente Amsterdam met input van Bart de Vos (Tabula Rasa) en George Boersma (Munisense) X mei 2024

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Inhoud 1 Inleiding...................................................................................3 2 Opzet pilot................................................................................4 2.1 Meetperiode...................................................................................................4 2.2 Uitvoering van de pilot en gehanteerde apparatuur......................................4 2.3 Meetlocaties en meetopstelling.....................................................................5 3 Vooronderzoek Tabula Rasa.......................................................6 4 Resultaten geluidmetingen........................................................8 4.1 Aantal events per week.................................................................................8 4.2 Luide events per uur....................................................................................11 4.3 Vergelijking tussen de maanden september en november 2023.................13 4.4 Constateringen op basis van de geluidmetingen.........................................14 5 Analyse door Tabula Rasa........................................................14 6 Conclusie en aanbevelingen.....................................................15

1 Inleiding...................................................................................3 2 Opzet pilot................................................................................4 2.1 Meetperiode...................................................................................................4 2.2 Uitvoering van de pilot en gehanteerde apparatuur......................................4 2.3 Meetlocaties en meetopstelling.....................................................................5 3 Vooronderzoek Tabula Rasa.......................................................6 4 Resultaten geluidmetingen........................................................8 4.1 Aantal events per week.................................................................................8 4.2 Luide events per uur....................................................................................11 4.3 Vergelijking tussen de maanden september en november 2023.................13 4.4 Constateringen op basis van de geluidmetingen.........................................14 5 Analyse door Tabula Rasa........................................................14 6 Conclusie en aanbevelingen.....................................................15

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

1 Inleiding

Excessief geluid van luide motorfietsen en auto’s zorgt voor veel geluidsoverlast in de grote steden. Handhaving is lastig vanwege beperkte capaciteit bij de handhavende instanties en de gemeente Amsterdam zoekt dan ook naar alternatieven om deze overlast aan te pakken. Eén van die manieren is om via een proef met geluidsinformatiedisplays (verder: geluid-smiley’s) veroorzakers van (verkeers-)geluidsoverlast bewust te maken van de overlast van hun té luide voertuigen. Deze aanpak lijkt op de breed bekende en toegepaste snelheids-smileys, maar nu is de aansturing op basis van geluid in plaats van de snelheid. Gekoppeld aan ondersteunende communicatie in de lijn van ‘te luid geluid is niet normaal’ zou dit potentieel geluidsoverlast kunnen terugdringen. Bij de pilot wordt het geluid van een passerend voertuig gemeten en als het geluidsniveau boven een bepaalde waarde komt dan wordt op een display (scherm) dat ca. 100 meter verderop is geplaatst een boodschap “TE LUID” geplaatst.

Fig. 1. Principe van de geluid-smiley (bron: Munisense) Zie voor meer informatie over de proef: https://www.amsterdam.nl/wonenleefomgeving/geluid/proef-geluidsoverlast-voertuigen/

3

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

De proef met de geluidsinformatiedisplays heeft tot doel: - Bevorderen van bewustwording bij de veroorzakers van geluidsoverlast door luide voertuigen. - Stimuleren van gedragsverandering bij de veroorzakers van geluidsoverlast door luide voertuigen. Het idee is dat rijders na confrontatie met de geluidsmileys hun gedrag aanpassen minder geluid produceren. Daarnaast wordt met de proef – zeker als die gecombineerd wordt met gerichte communicatie – ook aandacht gegeven aan de problematiek van de luide voertuigen.

2 Opzet pilot

2.1 Meetperiode De pilot met de geluid-smileys zou oorspronkelijk lopen vanaf juni t/m november 2023. De verkeersdisplays zijn in fasen vanaf 10 augustus geplaatst. Uiteindelijk zijn de verkeersdisplays en de geluidmeters langer in werking gebleven. De verkeersdisplays zijn begin februari verwijderd. In deze rapportage ligt de nadruk op de uitgevoerde metingen in 2023. Tabula Rasa heeft ook gegevens van maart 2024 gebruikt als controlegroep.

2.2 Uitvoering van de pilot en gehanteerde apparatuur De pilot is gericht op bewustwording en mogelijke gedragsaanpassing van de rijders. Daarnaast wil de gemeente ook meer inzicht krijgen in het aantal luide events van motorvoertuigen. Voor de pilot heeft het bedrijf Munisense de geluidmeters en de informatiedisplays geleverd en geplaatst en Munisense verzorgt ook de technische analyse om te bepalen of het gaat om een luid event. Voor de geluidmetingen is gebruik gemaakt van de ‘Geluidduider’ van Munisense. Meer informatie hierover is hier te vinden: https://munisense.nl/assets/general/documents/leaflet_geluid_nms_geluidduider .pdf. Omdat het ook gaat om gedrag en gedragsbeïnvloeding heeft de gemeente het bedrijf Tabula Rasa gevraagd om Munisense te ondersteunen. Het gaat dan om de vraag welke boodschap(pen) op de dynamische geluidsinformatiedisplays

4

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

dienen te komen en om de vraag of in hoeverre ondersteunende communicatie de effectiviteit van de displays kan vergroten? Tijdens deze pilot worden geen boetes uitgedeeld. Het gaat uitdrukkelijk om informatieve metingen. Luide events zijn bij de pilot gedefinieerd als voertuigpassages met een (piek) geluidbelasting van meer dan 80 dB(A). Normale verkeerspassages liggen aanmerkelijk lager, veelal tussen de 65 en 75 dB(A). Tijdens deze eerste pilot is er alleen een bericht gegeven (TE LUID) als het om een passage van een luid voertuig ging. Positieve feedback bij lage geluidniveaus kon niet gegeven worden omdat de batterij capaciteit hiervoor onvoldoende was. De displays vragen veel stroom.

2.3 Meetlocaties en meetopstelling De vier pilot locaties zijn aangegeven in figuur 1. Het gaat om Molenaarsweg (Noord), Europaboulevard (Zuid). Stadhouderskade (Zuid, op grens met Centrum), en Tussen Meer (Nieuw-West).

:

5

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Fig. 2. Ligging van de vier pilot locaties In bijlage 1 zijn de locaties nader aangegeven, waarbij ook de locaties van de microfoons en het scherm (display) is aangegeven. In alle gevallen is er een microfoon geplaatst op het detectiepunt (ca. 100 meter voor het scherm). Bij de locaties Stadhouderskade en de Europaboulevard is ook een microfoons geplaats bij het scherm. En bij de Molenaarsweg is nog een extra microfoon geplaatst op ca. 100 meter na het scherm. De extra microfoons maken het mogelijk om te onderzoeken of de scherm boodschap een effect heeft op het geluidsniveau van de voertuigen.

3 Vooronderzoek Tabula Rasa

Aansluitend bij de twee doelen die in de inleiding zijn genoemd heeft Tabula Rasa voorafgaand aan de uitvoering van de pilot onderzoek uitgevoerd om een beeld te krijgen van de bestaande kennis op het gebied van geluidsinformatiedisplays en bijbehorende communicatie enerzijds, en de Nederlandse doelgroep en hun gedrag anderzijds. Hierbij zijn ook Interviews gehouden met de doelgroep (rijders) en zijn mogelijke boodschappen ook getest bij de doelgroep. Uit de interviews kwam naar voren dat: - Het geluid van de (meestal) motorfietsen met veiligheid werd geassocieerd (loud noises saves lives). - Het geluid ook een kick geeft en dat dat voor velen ook een reden is om motor te rijden. - De meeste (bijna alle) motoren luider gemaakt zijn door de uitlaat te vervangen of de dB killer te verwijderen. - Motorrijders denken zelf in te kunnen schatten waar het wel/niet kan. Het tijdstip is daarbij ook belangrijk, midden op de dag kan alles en in een groep is men vaak luider dan alleen.

6

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Figuur 3. Uit het rapport van Tabla Rasa: “Motorrijders zélf denken graag mee over hoe de eigen groep te beïnvloeden (norm overdragen). Hier een voorbeeld van een actie van een motorrijders organisatie (de Motorrijders Actie Groep (MAG))”. Op basis van deze gesprekken zijn door Tabula Rasa uitgangspunten bepaald voor communicatie van geluidsinformatiedisplay én zijn voorstellen gedaan voor een begeleidend communicatiebord. Ook zijn vier concepten voorgelegd aan de deelnemers. Het uiteindelijke advies van Tabula Rasa is om twee boodschappen mee te nemen in de praktijk tests. In de volgende figuur zijn deze benoemd:

7

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Fig. 4. De twee door Tabula Rasa voorgestelde boodschappen voor display en onderbord In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de resultaten van een door Tabula Rasa uitgevoerde analyse.

4 Resultaten geluidmetingen

Er is meer dan een half jaar gemeten en dat heeft voor de vier locaties een goed beeld gegeven van de mate waarin luide events optreden. In deze paragraaf wordt hiervan een beeld gegeven. Het is mogelijk om de resultaten in detail te belijken via de volgende link: https://portal.glimi.nl/dashboard/general/day/99ab0c26-5500-46c0-85a134ced0efef23 Kies dan voor “Luide pieken” en vervolgens voor een periode (dag – week – maand – half jaar).

4.1 Aantal events per week In de onderstaande grafieken zijn het aantal events per week aangegeven over de gehele meetperiode.

8

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Figuur 5. Events per week voor locatie Europaboulevard

Figuur 6. Events per week voor locatie Molenaarsweg

9

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Figuur 7. Events per week voor locatie Stadhouderskade

Figuur 8. Events per week voor locatie Tussen Meer. De piek in de week van 25 december is te verklaren door het vuurwerk bij de jaarwisseling. De gehanteerde kleuren in de grafieken zijn hier toegelicht:

10

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

De meeste luide events vallen in de categorie meer dan 80 dB(A) of hoger, maar er zijn ook luide events gemeten in de klasse 100-105 dB(A). Het maximumaantal luide events (dus boven de 80 dB(A)) per week varieert van iets meer dan 150 voor Tussen Meer tot meer dan 600 voor de Molenaarsweg.

4.2 Luide events per uur In de volgende grafiek is het gemiddelde aantal events per uur voor vier maanden aangegeven.

Figuur. 8 Aantal luide events per uur Te zien is dat het op de meeste locaties gaat om (gemiddeld) 3-5 luide events per uur op de dag en tussen de 1 en 3 luide events in avond. In de nacht gaat het om ca. 1 luide event per uur (maar die is dan ook erg hinderlijk en kan leiden tot slaapverstoring. Het aantal luide events bij de locatie Tussen Meer ligt aanmerkelijk lager dan op de andere locaties. Opvallend is wel dat er hier meer pieken zijn in de avond dan op de dag. Er zijn ook dagen – met name op zomerse dagen - dat het om veel meer luide events per uur gaat. In de volgende grafiek is een representatieve zomeravond voor de Molenaarsweg in beeld gebracht. Op dit soort dagen kan het aantal luide events oplopen tot 10-15 per uur.

11

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Figuur 9. Geluidsbeeld bij de Molenaarsweg op een representatieve zomerdag (zondag). Bij de locatie Tussen Meer ligt het aantal luide events ook dan veel lager. Onderstaand is de situatie op dezelfde dag voor Tussen Meer weergegeven.

Figuur 10. Geluidsbeeld bij de Molenaarsweg op een representatieve zomerdag (zondag). Zoals al aangegeven treden de luide events bij Tussen Meer vooral op vanaf de late namiddag tot in de avond (wanneer dit juist hinderlijk is). Ook al gaat het om niet veel luide events, de woningen liggen bij deze locatie dicht tegen de weg aan en hier kunnen ook passages met een lager geluidniveau tot overlast

12

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

leiden. Vanuit stadsdeel Nieuw West is ook aangegeven dat bewoners in de avond veel overlast ondervinden van luide - veelal aangepaste - voertuigen. De eigenaren willen duidelijk gezien en gehoord worden.

4.3 Vergelijking tussen de maanden september en november 2023 In bijlage 2 is het aantal luide events per dag weergegeven voor de vier locaties. Te zien is dat in de zomermaanden het aantal events per dag hoger is dan in de najaar/wintermaanden. Alleen bij Europaboulevard is dit minder duidelijk. Dit blijkt ook uit een vergelijking tussen de maanden september (warm weer) en november (najaarsweer). In onderstaande tabel is het aantal events voor beide maanden per locatie weergegeven. Daarnaast is ook het gemiddelde aantal luide events per etmaal en per uur verdeeld over de dag, avond en nacht vermeld1. Tabel 1. Kentallen luide events voor de maanden september en november.

Interessant is of het aantal luide events in lijn is met de verkeersintensiteit op de pilot locaties. Onderstaand is het aantal voertuigbewegingen (vtb) per etmaal (2019) aangegeven samen met het gemiddeld aantal luide events per etmaal over de maanden juli t/m september: Locatie

Aantal luide events vtb/etmaal

Molenaarsweg

pm

8.355

Europaboulevard

pm

20.953

Stadhouderskade

pm

20.750

Tussen Meer

pm

3.143

1

De dag is van 07:00 tot 19:00, avond van 19:00 tot 23:00 en de nacht van 23:00 tot 07:00.

13

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

4.4 Constateringen op basis van de geluidmetingen Op basis van de metingen kan het volgende worden geconstateerd: -

-

-

-

-

De luide events beginnen al in de vroege ochtend en lopen door tot in de avond. Op de Stadhouderskade neemt het aantal pieken pas na 23 uur af. In de zomer gaat het voor de meeste locaties om tussen de 50 en 70 luide events per etmaal. In de periode tussen 10 en 22 uur gaat het op de locaties Europaboulevard en Stadhouderskade gemiddeld om tussen de 2 tot 5 luide events per uur, en op de locatie Molenaarsweg om 3-6 luide events per uur. Bij de locatie Tussen Meer ligt het aantal luide events aanmerkelijk lager maar hier liggen de woningen dicht op de weg, en kunnen passages met een lager geluidniveau ook tot overlast leiden. In de maand november ligt het aantal luide pieken 41% lager ligt dan in september, m.u.v. de Europa Boulevard. Daarnaast zijn op alle locaties de pieken ook minder luid: voor de vier meetpunten is het aantal pieken dat luider is dan 85 dB(A) gemiddeld met 55% afgenomen. Dit zal ongetwijfeld te maken hebben met het feit dat de meeste motorfietsen in november van de weg zijn. Duidelijk zal zijn dat bewoners in november ook meer binnen zitten met de ramen dicht waardoor de ervaren hinder ook minder zal zijn. De ervaren hinder maakt echter geen onderdeel uit van de pilot.

Opvallend is dat het aantal luide events bij de Europaboulevard over de meetperiode bijna constant is terwijl bij de andere locaties er een duidelijke daling is in het aantal luide events richting de herfst. Hiervoor is nog geen verklaring.

5 Analyse door Tabula Rasa

Voor Tabula Rasa stond de vraag centraal of de schermboodschappen én de boodschap op het onderbord “Rustig door de buurt” of “lawaaicontrole”) invloed hadden op het rijgedrag en het bijbehorende geluid van de rijders. Hiervoor heeft Tabula Rasa een analyse uitgevoerd van de meetgegevens. Hierbij zijn vergelijkingen gemaakt tussen perioden waarin de geluiddisplay ’s nog niet actief waren (controle perioden genoemd) en perioden waar er wél boodschappen op de schermen werden weergegeven: - Als controle perioden (scherm nog niet actief) zijn gebruikt de periode 10 juli – 8 augustus en de periode 19 februari – 20 maart. - Als test perioden zijn gebruikt de periode 17 augustus - 15 september (boodschap op onderbord “Rustig door de buurt” en de periode 18 september – 17 oktober (boodschap op onderbord “lawaaicontrole”.

14

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

Doordat de controle– en de testperioden zo verschillen in de tijd is het lastig om harde conclusies te trekken. Om die reden wordt dan ook volstaan met de conclusie die Tabula Rasa heeft getrokken op basis van de vergelijking: - In testconditie1 (Rustig door de Buurt) zien we steevast een grotere afname in aantal pieken tussenmetingen vóór en bij/na het scherm, dan in testconditie2 (Lawaaicontrole) en in controleconditie2. Bij de meting aan de Molenaarsweg zien we dat die daling bij het scherm ook doorzet tot ná het scherm. o Mogelijk is er een(sociale) normactivatie - Testconditie2 (Lawaaicontrole) daarentegen scoort soms iets beter en soms iets minder dan de controleconditie. Als er al een effect is, zoals aan de Molenaarsweg, dan lijkt dat effect ná het scherm alweer iets weg te ebben: o Mensen doen tijdelijk rustig aan (er is controle), en maken dan weerlawaai. Op basis van de uitgevoerde analyse heeft Tabula Rasa voorzichtig geconcludeerd dat de proef een succes is. De dynamische geluidsdisplays hebben een positief effect op reductie van geluidsoverlast. Verkeersdeelnemers lijken in hun gedrag positief te reageren op de displays en bijbehorende boodschap (Rustig door de buurt): Het zorgt voor relatief grotere afname in aantal lawaaipieken bij verkeersdeelnemers die het scherm hebben waargenomen (bij diverse lawaainiveaus).

Ook doet Tabula Rasa enkele aanbevelingen: - Combineer de smiley inzet met communicatie/campagnemiddelen die de norm (rustig door de buurt) kunnen versterken. - Creëer goede controlecondities. Nu is een rustiger periode (ander deel van het jaar) als controleperiode gebruikt. Dat veroorzaakt veel ruis. - Investeer in meerdere metingen per locatie. Dan is meer te zeggen over het effect van de inzet. - Verlaag het minimum dB’s vanaf waarvan geluidspieken worden gemeten.

6 Conclusie en aanbevelingen

Bij de smiley inzet gaat het om een informatieve aanpak waaraan geen sancties zijn verbonden. De inzet is gericht op bewustwording bij de rijders. Tabula Rasa constateert dat er ook een positief effect lijkt uit te gaan van de schermboodschap in combinatie met het onderbord “Rustig door de buurt”.

15

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

De pilot heeft ook goed inzicht gegeven in de mate waarin op deze testlocaties luide pieken optreden. Luide pieken zijn bij deze proef gedefinieerd als passages met een maximaal geluidsniveau van 80 dB (A). Het aantal luide events ligt op de dag tussen de 3-5, in de avond tussen de 1 en 3 en in de nacht ligt dit onder of rond de één. Of dat veel of weinig is, is moeilijk te zeggen maar in de avond en nacht zijn de luide events hinderlijk en kunnen deze ook tot slaapverstoring leiden. Bij de locatie Tussen Meer ligt het aantal luide events veel lager dan bij de andere drie locaties, maar hier liggen de huizen dicht op de weg en kan er ook overlast optreden bij geluidpieken met een niveau van minder dan 80 dB(A). Zolang de capaciteit voor handhaving van luide geluidniveaus nog te beperkt is en automatische controle (lawaaiflitspaal) ook nog niet mogelijk is lijkt het goed om de smiley metingen in Amsterdam voort te zetten. Voor een vervolg zijn er wel een aantal wensen/ aanbevelingen: - Maak ook het classificeren van de passerende voertuigenmogelijk: d.w.z. dat ook bepaald wordt of de luide passage veroorzaakt werd door bv. een motorfiets, auto of vrachtwagen. - Registreer ook het totaal aantal passerende voertuigen: hieraan kan gerelateerd worden welk deel van de voertuigen te luid is. - Geef ook positieve feedback als een passage rustig is.

Dit vereist allereerst voldoende stroomvoorziening (dat lijkt geen probleem meer). Wel dient dan nog bepaald te worden onder welk geluidsniveau je een positieve feedback (bv. smiley) geeft. - Combineer smiley metingen bij voorkeur ook met communicatie uitingen vanuit de gemeente en/of met controlecampagnes/ prikacties vanuit de handhaving (bv. Politie). - Als onderbord verdient het aanbeveling het bord “rustig door de buurt te gebruiken. - Het is van belang burgers en rijders online goed te informeren over de resultaten van de metingen2 - Om het effect van de interventie te kunnen bepalen dient elk meetpunt bij voorkeur uitgerust te worden met drie geluidsmeters op de plaatsen: 1. Detectiepunt, 2. bij scherm en 3. na scherm. Ook is het van belang om goede controle condities te hanteren (zonder schermbericht) om het effect van het systeem op het gedrag van de rijders te testen.

2

Hieraan is inmiddels al invulling gegeven. Munisense heeft op verzoek van de gemeente de

gegevsn toegankelijk gemaakt via: https://portal.glimi.nl/dashboard/general/day/99ab0c265500-46c0-85a1-34ced0efef23 (NB: kies dan voor “Luide pieken” en vervolgens voor een periode: dag – week – maand – half jaar.

16

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

17

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

BIJLAGE 1. De testlocaties met de plaats van de geluidmeters en het scherm.

18

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

19

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

20

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

BIJLAGE 2. Weergave van het aantal luide events per dag voor de vier meetlocaties

21

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid

Pilot geluid smiley Amsterdam 2023

22