Eindevaluatie participatieproject Verantwoord scannen & herkennen.pdf

Eindevaluatie ‘participatieproject Verantwoord scannen & herkennen' In samenwerking met Amsterdammers, kennisinstellingen, leverancier en Gemeente Amsterdam Februari 2026

Aanleiding Samen werken aan verantwoord scannen en herkennen – voor een leefbare, schone en veilige stad

Waarom? ▪

Gemeente Amsterdam heeft als doel de stad leefbaar, schoon, heel en veilig te houden

▪

Gemeente investeert o.a. in technologie om dit beter te kunnen doen

▪

Ambitie gemeente Amsterdam: verantwoord gebruik van technologie

▪

Centraal stellen rechten en belangen van onze inwoners

2

Doel Samen werken aan verantwoord scannen en herkennen – voor een leefbare, schone en veilige stad

▪

Belangen in beeld; begrip krijgen van de wensen en grenzen van inwoners rondom scannen en herkennen in de openbare ruimte

▪

Kwaliteit; het gezamenlijk vertalen van wensen en grenzen naar concrete ideeën en oplossingen zal bijdragen aan een beter product

▪

Zeggenschap; ophalen ideeën over welke objecten of situaties herkend kunnen worden die van belang zijn voor de Amsterdammer voor een leefbare stad

3

Samenwerkingspartners

4

Programma - Design Thinking & Agile

5

Objectherkenning openbare ruimte (OOR) Op welk product zijn wij met de inwoners gaan doorontwikkelen?

6

Ontwerpsessie: Inwoners ervaring per processtap

7

Onderwerpen voor Doorontwikkeling Deze ontwerpsessie heeft ons input gegeven voor thema’s waarop we kunnen gaan doorontwikkelen:

-

-

-

Transparantie: Wat moeten we doen aan het ontwerp van de scanfiets om deze transparant en herkenbaar te maken? Dataminimalisatie: Hoe kunnen we nog minder data vastleggen/opslaan/gebruiken? Communicatie: Hoe kunnen we de inwoner van Amsterdam informeren over ons product? Grip op Tech: Hoe kunnen de inwoners invloed hebben op: o de besluiten van de wethouders over digitale producten? o de ontwikkeling en toepassingen van digitale producten? Menselijke maat: automatisering vs. Persoonlijke aandacht

Wat hebben we afgelopen jaar gedaan om antwoord te krijgen op deze vragen? 8

Inwoners prioriteren uitbreidingen Hoe kunnen de inwoners invloed hebben op de ontwikkeling en toepassingen van digitale producten?

De inwoners hebben kunnen bijdragen aan hoe de gemeente Objectherkenning Openbare Ruimte (OOR) in de toekomst in kan zetten. En welke persoonskenmerken zij belangrijk achten om geblurred te worden in de toekomst.

9

Opbrengsten Controle & Invloed Controle & invloed – Hoe houden we als inwoners ‘grip op tech’? Iets wat nu een goed idee lijkt, kan in de toekomst misschien makkelijk verkeerd gebruikt gaan worden. Waar kunnen wij terecht met onze zorgen over deze technologie, tijdens dit participatieproject maar ook daarbuiten. Dit waren vragen die al tijdens de eerste bijeenkomst op tafel kwamen te liggen. Om deze vragen te adresseren is een sessie over bestuurlijke besluitvorming georganiseerd, waarbij duidelijk is gemaakt wie waar in het besluitvormingsproces invloed kan uitoefenen. In aanvulling op het bestaande proces is een zgn. adviesaanvraag opgesteld. Met deze aanvraag kan advies bij inwoners worden ingewonnen over uitbreiding van deze technologie. Bij ambtelijke en bestuurlijke besluitvorming over uitbreidingen kan op deze manier de stem van Amsterdammers explicieter worden meegenomen. Tijdens dit project is de adviesaanvraag ingevuld door de Amsterdammers tijdens een ethische bijsluiter sessie onder leiding van een Ethiek Officer. Deze adviesaanvraag is onderdeel geweest van de bestuurlijke besluitvorming over de uitbreiding van containerherkenning naar mobiele toiletten en steigers (link?). Hiermee liggen de geformuleerde zorgen en kansen door de betrokken Amsterdammers inclusief antwoord hierop van het Computer Vision Team formeel en openbaar vast als naslagwerk. 10

Adviesaanvraag voor bestuurlijke goedkeuring Hoe kunnen de inwoners invloed hebben op de besluiten van de wethouders over digitale producten?

11

Opbrengsten Dataminimalisatie Het thema dataminimalisatie heeft de hoogste prioriteit voor de inwoners van Amsterdam. Zij hebben aangegeven dat het belangrijk is om de hoeveelheid verzamelde data te beperken. In een gezamenlijke ontwerpsessie zijn scenario's bedacht om data te minimaliseren, zoals tekst met alleen GPS-gegevens, afbeeldingen met beperkte context, en afbeeldingen met geblurde kentekens en personen. Eind 2024 zijn deze scenario’s getest in samenwerking met alle uitvoerende partijen om te zien wat werkt in de praktijk. Dataminimalisatie is een belangrijk uitgangspunt van het Computer Vision Team bij het ontwikkelen van beeldherkenning voor de gemeente Amsterdam. Het participatieproject heeft deze waarde nog scherper neergezet, waarmee het Computer Vision Team zich heeft gecommitteerd om voor toekomstige opdrachten allereerst vanuit het meest minimalistische scenario te werken. Beeldmateriaal zal (uiteraard geblurd) alleen worden vastgelegd indien dit noodzakelijk wordt geacht voor de werkzaamheden.

12

Opbrengsten Transparantie – Helderheid op straat (1/2) Inwoners hebben de wens uitgesproken dat het herkenbaar moet zijn voor wie, waarom en hoe de scanfiets beelden inwint. Tijdens een ontwerpsessie georganiseerd door de Hogeschool van Amsterdam hebben inwoners meegedacht over wat voor soort interactie belangrijk is en hoe deze interactiemomenten vormgegevens kunnen worden op kleding, fiets en cameradoos. Tijdens een straatexperiment zijn drie varianten getest: de scanfiets als infrastructuur, als handhavingstool en als aanspreekpunt. Deelnemende Amsterdammers bij het project hebben hun buurtbewoners opgeroepen om de scanfiets te bekijken en feedback hierover te geven. Hierbij zijn relevante inzichten opgedaan. Het is bijvoorbeeld belangrijk om transparant te zijn over het wat en het hoe, alleen kan de communicatie op de fiets slechts beperkt zijn. Minimale vereiste is een herkenbare huisstijl van de Gemeente Amsterdam, maar benut de benaderbaarheid op de fiets en het stoplichtmoment voor interactie met inwoners. Denk na over manieren om bredere feedback van inwoners te omarmen.

13

Opbrengsten Transparantie – Helderheid op straat (2/2) Het Computer Vision Team heeft deze inzichten vertaald naar een scanfiets in de huisstijl van de Gemeente Amsterdam, met ‘scanfiets’ als toevoeging. De bestuurder van de fiets gaat visitiekaartjes uitdelen in geval van vragen, met een verwijzing naar de informatiepagina amsterdam.nl/scanfiets. Dit moet gezien worden als een eerste stap in de richting van een continue dialoog, waarbij de pagina nu enkel informatie biedt maar in de toekomst interactie kan ondersteunen in de vorm van vraag & antwoord of een ideeënbus.

14

Opbrengsten Transparantie – Informatievoorziening Transparantie in hoe, waarom en waarvoor data verzameld wordt, bleek een belangrijke behoefte bij de inwoners. De leesbaarheid en duidelijkheid van de teksten op amsterdam.nl/scanfiets is bij de inwoners getoetst en de tekst is hierop aangepast. Een probleem met de toegang tot de informatie via de zoekbalk op Amsterdam.nl werd opgelost door de pagina-indeling te herzien, zodat inwoners de benodigde informatie over de scanfiets gemakkelijker konden vinden

15

Opbrengsten Relevantie Niet alle objecten die op dit moment gescand worden, zoals bouwcontainers of mobiele toiletten, zijn voor inwoners even relevant. Deze objecten hebben weinig impact op hun persoonlijke levenssfeer. Er worden kansen gezien voor het inzetten van deze technologie voor andere uitdagingen in de openbare ruimte, zoals afval. In één van de bijeenkomsten is gezamenlijk geprioriteerd voor welke uitdagingen deze technologie ingezet zou kunnen worden. Als grootste ergernis wordt afval genoemd en verder worden er kansen gezien voor herkennen groen (gezondheid & gevaar), verkeer & doorgang (parkeerdruk, verkeersborden en terrassen zonder vergunning) en wateroverlast.

16

Geleerde lessen Welke geleerde lessen uit dit participatietraject nemen we mee voor toekomstige projecten? De bewoner als bewoner Zorg dat bewoners in participatieve trajecten geen ‘consultants’ worden maar de ervaringen van stadsbewoner in blijven brengen. Spreek ze daar ook op aan. Lange samenwerking waarin veel informatie over systemen en hun werking wordt gedeeld kan ervoor zorgen de dat participanten afwegingen maken zoals ambtenaren dat doen.

17

Geleerde lessen Welke geleerde lessen uit dit participatietraject nemen we mee voor toekomstige projecten? Continue ingangen voor participatie Het is belangrijk om 'continue' ingangen te hebben voor participatie, ook later in de lifecycle van de scanfiets. Mensen die de scanfiets op straat tegenkomen, willen vragen kunnen stellen. Het is belangrijk om ingangen te creëren voor dit soort vragen, gesprekken en overige interacties, in zowel het ontwerp van de scanfiets als het ontwikkelproces.

18

Geleerde lessen Welke geleerde lessen uit dit participatietraject nemen we mee voor toekomstige projecten? Verwachtingsmanagement Zorg voor goed verwachtingsmanagement ten aanzien van de daadwerkelijke invloed die inwoners hebben tijdens een participatieproject. Er zijn momenten geweest van co-creatie en meebeslissen. Er zijn echter meerdere stakeholders buiten de participatiedeelnemers die uiteindelijk ook invloed hebben gehad op het resultaat. Echte zeggenschap nastreven in participatieprojecten blijkt ingewikkeld.

19