Discussienota It Takes Two To Tango

Concreet betekent dit dat betrokken partijen radicaal anders denken over: de definiëring en oorzaak van de problematiek, de (relevante) feiten, de waarden die moeten worden beschermd en de oplossingsrichting van de problematiek. Door in kaart te brengen hoe verschillende partijen tegen de problematiek aankijken en in welke richting de oplossing worden gezocht, kunnen er mogelijk nieuwe inzichten ontstaan op de problematiek. En een betere structurering van de problematiek zou ook kunnen leiden tot een beter begrip voor elkaars belangen, waarden, emoties en interesses. Dit vergroot de kans om uiteindelijk tot een breed gedragen oplossing te komen, waarbij rekening wordt gehouden met ieders belangen, waarden, emoties en interesses. Om onze welwillendheid te tonen hebben we een aantal voorstellen geformuleerd waarbij de coffeeshopsector een actieve rol kan spelen en die naar onze mening een constructieve bijdrage zouden kunnen zijn om het toerisme in betere banen te leiden en/of de transparantie rondom cannabisverkooppunten te vergroten. Daarvoor is het nodig dat de coffeeshopsector niet langer (alleen) als onderdeel van het probleem worden gezien, maar ook als onderdeel van de oplossing.

It takes two to tango! Voorstel 1: Uitbreiding pilot Verplaatsing coffeeshops De gemeente Amsterdam is in 2012 gestart met de pilot Verplaatsing Coffeeshops.83 De pilot moest inzicht geven in overlast van en beeldvorming over de coffeeshops en onderzoeken welke voorwaarden (aan o.a. locatie, exploitant en bedrijfsvoering) gesteld kunnen worden om bij te dragen aan een kleinschalige, transparante en beheersbare branche, die verantwoordelijkheid neemt voor de omgeving en risicovol gebruik. Bestaande coffeeshops die wilden verhuizen naar een andere locatie konden zich aanmelden. Coffeeshops die gevestigd waren op plekken waar sprake is van locatiespecifieke overlast kregen voorrang. De coffeeshopondernemers die zich hiervoor aanmeldden liepen het risico dat zij hun vergunning zouden kwijtraken als de verplaatsing tot 81 Factsheet Toerisme in de stad – januari 2022, I&O Research (nog niet gepubliceerd).

82 Dat zijn problemen waarbij het aantal mogelijke oorzaken en oplossingen groot en onduidelijk is én waarbij veel mensen,

organisaties en sociale domeinen betrokken zijn. Volgens Loorbach (2007) gaat het om problemen die stevig geworteld zijn in bestaande instituten en structuren waarbij geen overeenstemming bestaat over waarden, feiten en de relevantie van feiten die in het geding zijn. 83 Pilot Coffeeshops. Experiment verplaatsing coffeeshops onder nieuwe voorwaarden. Opzet, voorwaarden en procedure. Gemeente Amsterdam, directie Openbare orde en Veiligheid, 12 januari 2012.

18

overlast of andere problemen zou leiden op de nieuwe locatie. Ook kregen zij te maken met strenge nieuwe voorwaarden. Desondanks meldden verschillende coffeeshopexploitanten zich aan voor de pilot. Er zijn inmiddels vijf coffeeshops verplaatst. Uit de evaluatierapporten die hierover zijn verschenen blijkt dat de verplaatsing in alle gevallen succesvol was.84 Soms was er een tijdelijke toename van onveiligheidsgevoelens bij bewoners en ondernemers rondom de nieuwe locatie. Deze waren na 2 jaar verdwenen. Gezien de goede ervaringen met deze pilot, ligt het voor de hand om deze uit te breiden. Er ligt een protocol klaar en er zijn nog steeds stadsdelen met relatief weinig coffeeshops. Overigens was het sinds 200885 al mogelijk om in sommige gevallen coffeeshops te verplaatsen, bijvoorbeeld wanneer er niet meer (voldoende) officiële gedoogde verkooppunten in een stadsdeel waren en dit tot een niet te accepteren druk op het woon- en leefklimaat zou leiden.86 Voorstel 2: Transparante bedrijfsvoering onderdeel van Keurmerk coffeeshops Een van de voorstellen van de Amsterdamse driehoek om ondermijning tegen te gaan, is het instellen van een Keurmerk naar Haarlems model. Het idee is dat de regulering van de cannabismarkt op die manier gefaseerd kan worden ingevoerd.

In aanvulling op andere voorwaarden stellen wij voor om het voeren van een transparante bedrijfsvoering onderdeel te maken van het Keurmerk. Op die manier hebben de instanties die belast zijn met de handhaving en controle van coffeeshops beter zicht op ondernemings- en financieringsconstructies. Coffeeshops die niet kunnen en/of willen voldoen aan deze voorwaarde, kunnen dan worden uitgesloten. Voorstel 3: Coffeeshops actief betrekken bij campagne ‘Gewenst Gedrag’ De coffeeshopsector wil en kan een bijdrage leveren aan de campagne ‘Gewenst gedrag’. Dit zou kunnen door bezoekers tijdens hun bezoek aan de coffeeshop aan te spreken op ongewenste gedragingen en gedragsregels. De ervaring leert dat het resultaat het beste is wanneer handhavers en medewerkers van coffeeshops hierin samen optrekken. Voorstel 4: Uitbreiding blowverboden Wij kunnen ons voorstellen dat er als onderdeel van de gedragscode in een aantal standsdelen een blowverbod wordt ingesteld. Daarmee kan het vrije gevoel van toeristen worden beperkt en worden bewoners niet langer geconfronteerd met de wietwalmen op straat. Deze maatregelen komen niet alleen voort uit het beheersplan, maar worden ook door de branche en de bewoners als oplossing gezien. Zoals hierboven genoemd is het wenselijk de uitbreiding van de blow-verboden te combineren met een gedragscode die vanuit de coffeeshops wordt uitgedragen.

Welke aspecten hierin moeten worden meegenomen kan in samenwerking verder worden uitgewerkt. Voorstel 5: Aantal bezoekers per coffeeshop sturen met behulp van een applicatie Er is de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan met ‘timeslots’ en applicaties waarmee het aantal

84 De verplaatsing ging gepaard met een uitgebreide onderzoeksmonitor waarbij enquêtes werden afgenomen bij

bezoekers, medewerkers van de betreffende coffeeshops en de bedrijven er omheen, observaties werden gedaan in de buurt van de coffeeshops en politiecijfers werden geanalyseerd. Er zijn inmiddels vier rapporten verschenen (Intraval 2015 en 2015; Intraval Breuer 2019 en 2020). De vijfde coffeeshop is onlangs verplaatst. Dat onderzoek loopt nog. Maar vooralsnog lijkt de verplaatsing van deze coffeeshop ook succesvol. 85 Notitie, Het Amsterdams coffeeshopbeleid 2008; Pilot Coffeeshops. Experiment verplaatsing coffeeshops onder nieuwe voorwaarden. Opzet, voorwaarden en procedure. Gemeente Amsterdam, directie Openbare orde en Veiligheid, 12 januari 2012, p.10. 86 De sluiting van alle coffeeshops in het Wallengebied zou vanuit dat perspectief wellicht heroverwogen moeten worden.

19

bezoekers kan worden gestuurd en beperkt. Musea, restaurants, bioscopen, sportcentra et cetera in binnen- en buitenland hebben hier uitgebreide ervaring mee opgedaan. Bezoekers van allerlei gelegenheden zijn er inmiddels (na bijna 2 jaar corona) aan gewend dat zij niet zomaar overal binnen kunnen lopen en dat zij zich moeten aanmelden voor een bezoek. Je zou een applicatie voor een bezoek aan een coffeeshop kunnen ontwikkelen om concentratievorming bij bepaalde (populaire) coffeeshops te voorkomen. Bezoekers mogen dan alleen naar binnen met een reservering. Uiteraard moet er bij de uitvoering goed worden nagedacht over de mogelijke consequenties die dit kan hebben voor onwetende bezoekers die niet binnen kunnen en daarmee een makkelijke ‘prooi’ vormen voor straatdealers. Ook bestaat de kans dat (met name) dagbezoekers die doorgaans de meeste overlast veroorzaken onvoldoende voorbereid naar de stad komen. Het is dus zaak dat er goede communicatie plaatsvindt en er ook voldoende wordt gehandhaafd. Voorstel 6: Reframing cannabisverkooppunten Vooruitlopend op de legalisering van de cannabismarkt zou het goed zijn om cannabisverkooppunten op een andere manier te framen dan tot nu toe is gebeurd. In de afgelopen twee jaar zijn coffeeshops als essentiële winkels beschouwd (in het kader van Coronamaatregelen).

In tegenstelling tot veel andere winkels mochten zij daarom openblijven zodat cannabisconsumenten op een vertrouwde en veilige manier cannabisproducten konden aanschaffen. Dit strookt niet met het framen van coffeeshops als laagwaardige horeca/winkels. Onderzoek toont keer op keer aan dat de beeldvorming over coffeeshops niet overeenkomt met de werkelijkheid. Na tientallen jaren hebben cannabisverkooppunten een plek in de samenleving verworven en dienen ze als zodanig te worden gerespecteerd. De gemeente zou een actieve rol kunnen spelen bij de reframing van coffeeshops door deze niet meer te associëren met laagwaardige toeristische attracties, maar te benadrukken dat deze een essentiële functie in de stad hebben. Voorstel 7: Pilot bezorgservice coffeeshops Een belangrijke reden voor consumenten om cannabisproducten bij illegale aanbieders aan te schaffen is dat deze aanbieders de producten thuisbezorgen.87 Coffeeshops mogen deze dienst niet aanbieden, waardoor er in feite een gat in de markt bestaat waar illegale aanbieders van profiteren. We realiseren ons dat het een gewaagd voorstel is, maar in het kader van een beheersbare cannabismarkt zou er een pilot kunnen worden gestart, waarbij (een deel van de) coffeeshops deze service wel kunnen aanbieden.

Dit zou enerzijds een aanslag kunnen zijn op het verdienmodel van illegale aanbieders en tegelijkertijd de toeloop van consumenten naar coffeeshops kunnen beperken. Uiteraard moet bij het ontwikkelen goed worden nagedacht over de waarborgen zodat de cannabisproducten alleen aan meerderjarigen met de benodigde voorlichtingsinformatie worden geleverd. Ook is het in dat geval aan te raden dat de bevoorrading niet vanuit de coffeeshops, maar vanuit andere voorraadplekken plaatsvindt. Voorstel 8: Ingezetenen-criterium in het centrum en andere overbelaste stadsdelen en nieuw te crëeren ‘safe havens’ zonder Ingezetenen-criterium Als laatste hebben we nog een ambitieus voorstel dat om een lange termijnvisie vraagt. We kunnen ons voorstellen dat het ingezetenencriterium in het centrum en andere overbelaste stadsdelen op

87

Benschop A, Wouters M & Korf D (2014) Coffeeshops, toerisme, overlast en illegale verkoop van softdrugs. Amsterdam, Bonger Instituut.

20

termijn wordt ingevoerd, terwijl er tegelijkertijd ‘safe havens’ worden ontwikkeld waar een of meerdere coffeeshops zijn gevestigd waar (buitenlandse) bezoekers wel terecht kunnen. Wat is dat, een safe haven? Een safe haven is een plek in Amsterdam die zich vooral richt op het ontvangen van bezoekers, die op andere plekken in de stad overlast zouden veroorzaken. Er zijn meerdere invullingen van zo’n safe haven denkbaar. Wij denken aan een situatie waarin per safe haven enkele coffeeshops, horecagelegenheden, overnachtingsplekken, op bezoekers gerichte winkels en wellicht een dependance van een museum of andere attractie een geconcentreerd bezoek aantrekkelijk maken voor (buitenlandse) bezoekers, zonder dat dit overlast bezorgt. Dit soort plekken liggen niet in het centrum of andere kwetsbare gebieden.88 Belangrijk is dat deze plekken goed te bereiken zijn, dat mensenmassa’s er geen overlast veroorzaken, dat de plek goed te beveiligen is en dat de plekken een divers aanbod bieden aan bezoekers. Als er vier of vijf van dit soort safe havens in de stad worden gecreëerd zou dat de druk op het stadscentrum verlagen. Voor de invulling van deze safe havens gaan we uit van een samenwerking tussen horeca- en overnachtingsgelegenheden, winkels, coffeeshops en beveiligingsdiensten.

We denken aan een mogelijke invulling op basis van thema’s als: adventure, underground, retro, exotic, philosophical, sport, young and urban, etc. In lijn met het idee om bezoekers beter over de stad te spreiden, zouden dat dan meerdere safe havens voor verschillende typen bezoekers moeten zijn. Het aanbod van verblijfsplekken en toeristische attracties zou dan zodanig moeten zijn dat het de moeite waard is om langere tijd of misschien wel het hele verblijf op die plekken door te brengen. Coffeeshops zouden in dat geval onderdeel zijn van een omvangrijk ontwikkelingsplan. Grootschalige onderzoek onder 9117 cannabisconsumenten89 toont aan dat het aanbod en de (vermeende) kwaliteit voor een belangrijk deel de keuze voor een bepaalde coffeeshop bepalen. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen verschillende type coffeeshopbezoekers met verschillende wensen. Het is van belang om die verschillende profielen van coffeeshopbezoekers en hun wensen mee te nemen in het ontwikkelen van safe havens. We realiseren ons dat het ontwikkelen van safe havens onderzoek, een goede voorbereiding en ontwikkeling vergt. Maar we zijn ervan overtuigd dat er coffeeshopondernemers zijn die hierin zouden kunnen en willen investeren en een bijdrage aan zo’n ontwikkelingsplan willen leveren.

Ook zou er begonnen kunnen worden met een pilot waarbij een safe haven wordt ontwikkeld die van dichtbij wordt gemonitord. Op basis van de resultaten kan dan worden bekeken of het ontwikkelen van verschillende safe havens een duurzame oplossing is. In onderstaand schema hebben we de effecten van de verschillende maatregelen op de ondermijning, de leefbaarheid en de cannabismarkt weergegeven. Daarnaast hebben we aangegeven of de maatregel op korte termijn te realiseren is en of deze extra handhaving vergt.90

88

Bijvoorbeeld bij de Apollolaan, het KNSM-eiland, de Oosterdok, de Westergasfabriek, de Staatsliedenbuurt of het Entrepotdok. 89 In 2016 heeft er onder de noemer Grass Poll een grootschalige online survey plaatsgevonden die veel waardevolle informatie heeft opgeleverd over de motieven en gedragingen van cannabisconsumenten in Nederland: https://epicurusfoundation.nl/voorbeeld-bericht-4 90

++ sterk positief effect, + positief effect i, 0 geen effect, +/- neutraal, - negatief effect

21

Voorstel

Tegengaan ondermijning

Vergroten leefbaarheid

Verkleinen illegale markt

Kan op korte termijn

Vergt extra handhaving

Verplaatsing coffeeshops Transparante bedrijfsvoering Campagne gewenst gedrag Uitbreiding blowverboden Coffeeshopbezoek met app Reframing cannabisverkooppunten Pilot bezorgservice Safe havens

0 ++ 0 0 0 0 ++ +/-

++ 0 + ++ ++ + ++ ++

++ 0 +/+ +/0 ++ +/-

++ + ++ ++ + ++ + -

+ 0 ++ ++ + 0 + +

Tenslotte We hebben dit document in eerste instantie opgesteld om te laten zien dat ondernemers uit de coffeeshopsector bereid zijn om constructief na te denken. De voorstellen zijn slechts summier uitgewerkt. Mocht er positief op worden gereageerd dan kunnen we deze samen verder (laten) uitwerken. Barney’s, Best Friends & Sensi Seeds

22