discussienota datacenters - noodzakelijke kwaad of grote transitieremmer

Datacenters: noodzakelijk kwaad of grote transitieremmer?

Discussienota over de wenselijkheid van 350 extra MW aan datacentercapaciteit in Amsterdam in de transitie naar een klimaatneutrale stad

1

Aan: De leden van de raadscommissies FKD en DC van de gemeenteraad van Amsterdam Datum: 13 mei 2025 Ingebracht door: Partij voor de Dieren Inleiding en probleemstelling In het visiedocument Onze stad van morgen uit 2024 beschrijft het college de Amsterdamse aanpak van de klimaatcrisis. Eén van de pijlers van de Amsterdamse klimaataanpak is de energietransitie: de transitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare groene energiebronnen. In deze transitie is er de afgelopen jaren flink vooruitgang geboekt in Amsterdam. Echter dreigt nu de verdere voortgang van de energietransitie spaak te lopen door toenemende congestie op het elektriciteitsnet. Eén sector die grootgebruiker van elektriciteit is, is de datacentersector. Datacenters in Amsterdam zijn nu al goed voor zo'n 10% van het elektriciteitsverbruik van de gehele stad en het energieverbruik van de sector zal de komende jaren volgens de planning verdriedubbelen. Amsterdam heeft namelijk bij de herziening van het vestigingsbeleid voor datacenters besloten alle lopende aanvragen voor datacenters nog toe te staan met een totaal van 350 Megawatt (MW) of Mega Volt Ampere (MVA) aan energie1. Om een idee te geven van de orde van grootte: deze 350 MW staat gelijk aan zowat het gehele energieverbruik van de stad Utrecht. En dit is problematisch.

Het elektriciteitsnet zal extra verzwaard moeten worden voor deze 350 MW, wat grote maatschappelijke kosten met zich meebrengt. Kosten die bij de publieke sector terecht komen en daarmee indirect bij de burger. Daarbij komt dat het waterschap aanvullend drinkwater zal moeten leveren voor de koeling van deze nieuwe datacentra en dat er sprake is van 75 kiloton (kton) extra CO2 uitstoot 2 terwijl de stad al niet op schema loopt om onze CO2-reductie doelstellingen te halen 3. Ook dit is niet zonder maatschappelijke kosten. Ondergetekende vraagt zich daarom af of het in het belang van de klimaataanpak én de financiën niet verstandiger is om af te zien van deze lopende afspraken? Nu is het zo dat Amsterdam voor deze 350 MW Amsterdam al bindende afspraken heeft of in een vergevorderd stadium is met gesprekken, waardoor datacenterbedrijven schade mogelijk kunnen verhalen bij de gemeente. Naar schatting zou deze schade kunnen lopen in de “vele (tientallen) miljoenen” 4. Het is echter goed mogelijk dat deze kosten in het niet vallen bij de maatschappelijke baten die het opzeggen van de afspraken zouden opleveren. Hiervoor is echter een diepgaandere analyse nodig.

1

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/ 15447865/1/6_+Vestigingsbeleid+datacenters+gemeente+Amsterdam+20202030%2C+eerste+herziening+v2_2?connection_type=1&connection_id=9294557 2

https://ce.nl/wp-content/uploads/2023/03/CE_Delft_220443_Inventarisatie_aanvullend_klimaatbeleid_Amsterda m_2030_DEF.pdf 3

https://ce.nl/wp-content/uploads/2024/08/CE_Delft_230202a_Raming_Amsterdam_klimaatneutraal-Update2024_Def.pdf 4

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/modules/4/Schriftelijke%20vragen/913191

2

Daarom roept de Partij voor de Dieren met deze discussienota de gemeenteraad op om zich te scharen achter een maatschappelijke kosten-baten analyse van het opzeggen van de lopende afspraken met datacenterbedrijven over 350 MW extra datacenterverbruik. Hieronder lichten we verder toe waarom een maatschappelijke kosten-baten analyse wellicht tot een andere afweging leidt. Netcongestie en energieverbruik Overal in Nederland worstelen gemeentes met het feit dat het stroomnet niet toereikend is om de energietransitie te faciliteren. Amsterdam is hier geen uitzondering in. Op 18 oktober 2023 kondigde netbeheerder Tennet congestie af voor Noord-Holland. Naast de congestie op het hoogspanningsnetwerk van Tennet is er ook sprake van congestie op het middenspanningsnetwerk van lokale netbeheerder Liander. Dit zorgt nu al voor problemen in verschillende sectoren. Er zijn wachtlijsten voor grootgebruikers, waar circa 500 bedrijven opstaan, die op zijn vroegst over 10 jaar opgelost zijn. Elektriciteit voor nieuwe woningen mag dan wel gereserveerd zijn, maar voor alle maatschappelijke voorzieningen die een wijk compleet maken zoals winkels, scholen en zorginstellingen kan geen reservering voor elektriciteit gemaakt worden. De situatie is zelfs zo nijpend dat Tennet en Liander in 2026 al langdurige stroomstoringen verwachten op de Zuidas 5.

Tennet en Liander zetten daarom nu alles op alles om de netcongestie en bijbehorende problemen op te lossen. De meest recente Themastudie Elektriciteit van de gemeente en Liander laat zien6 dat de capaciteit op het net tot 2050 naar schatting met een factor 3 tot 4,5 moet groeien om aan de vraag te voldoen. Uiteraard zullen de netbeheerders hiervoor flink de portemonnee moeten trekken. De kosten? Tot 2030 steekt Tennet 1,3 miljard euro in het Amsterdamse net en Liander nog eens 1,1 miljard7. Maar ook de gemeente Amsterdam maakt aanzienlijke kosten om de netcongestieproblematiek te verhelpen. In 2024 werd de uitvoeringsinstantie Energie voor de Stad opgericht om de energietransitie uit het slop te trekken. Hier was 50 miljoen mee gemoeid en nog eens 15 miljoen structureel8. Daar komen extra middelen bovenop voor het bestrijden van netcongestie (4 miljoen structureel en 13 miljoen incidenteel). Er wordt kortgezegd veel publiek geld gestopt in het oplossen van de congestieproblemen. Gezien de grote kosten die gemoeid zijn met het toekomstbestendig maken van het net is het wat de Partij voor de Dieren betreft niet meer dan logisch dat het college ook kijkt naar wat er te halen valt op het gebied van energiebesparing. Want wat je niet verbruikt hoef je ook niet op te wekken.

Het college onderschrijft dit; eind 2025 komt het met een Actieplan Energiebesparing en het nieuwe vestigingsbeleid voor datacenters halveert de groei van datacenters. Wat de Partij voor de Dieren betreft kunnen we zelfs nog een stapje verder gaan ten aanzien van datacenters. Ja, ze slaan onze data op, zorgen ervoor dat onze cloudomgevingen en videoverbindingen werken en creëren werkgelegenheid. Echter 5

https://www.parool.nl/amsterdam/al-in-2026-stroomstoringen-op-de-zuidas-als-elektriciteitsinfarct-niet-wordtopgelost~b63d1dc7/ 6 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/14539091/1 7 http://parool.nl/amsterdam/amsterdams-stroomnet-nog-10-jaar-onder-druk-inwoners-stad-opgeroepen-meete-werken~b3a906a3/ 8

https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/1058757/begroting_2025_amsterdam.pdf

3

wordt een groot deel van de energie ook gebruikt om zaken als flitshandel, 4Kgaming en AI te faciliteren. Zaken die niet direct bijdragen aan de brede welvaart die wij in Amsterdam nastreven. Bovendien wordt de sector in verband gebracht met kinderporno, illegale handel en ransomware9. Daarom kan het wat onze partij betreft echt wel een tandje minder met het energieverbruik van de datacenters. Want een grootverbruiker van energie, dat is de datacentersector zeker. De sector is goed voor zo'n 10 procent van het gehele stroomverbruik van Amsterdam. Momenteel ligt, na het voorbereidingsbesluit van eind 2023, de eerste herziening van het vestigingsbeleid voor datacenters voor. Hierin is besloten om een datacenterstop in te stellen tot in elk geval 2035, maar wel de lopende aanvragen van circa 350 MW nog te honoreren. Als Amsterdam af zou zien van deze lopende aanvragen zou dit enorm veel ruimte op het net schelen dat gebruikt kan worden voor de energietransitie. Denk aan aansluitingen voor innovatieve circulaire bedrijven in de Haven, maatschappelijke voorzieningen bij de bouw van nieuw woonwijken, of grootschalige elektrificatie van de warmtevoorziening in woningen, waar Amsterdam bovendien de koers naartoe heeft verlegd in de warmtetransitie 10.

Ook zou afzien van de lopende aanvragen aanzienlijk in de kosten schelen die netbeheerders en de gemeente moeten maken om het net te verzwaren. Volgens het rapport Reductie netimpact door Gemeentelijk Datacenterbeleid11 komt een reductie van 391 MW overeen met een reductie van 2 tot 3 transformatorhuisjes en daarmee mogelijk 1 heel onderstation. Als ook wordt afgezien van de 350 MW aan lopende aanvragen scheelt het mogelijk wederom 2 tot 3 transformatorhuisjes en 1 heel onderstation. Dit zou vele miljoenen aan publiek geld kunnen schelen. Waterverbruik Niet alleen de grootschalige afname van (duurzame) energie en bijbehorende netverzwaringen is een kostbaar probleem waar datacenters verantwoordelijk voor zijn. Datacenters hebben ook grote hoeveelheden drinkwater nodig hebben om hun installaties van koeling te voorzien. Uit de beantwoording van schriftelijke vragen van het lid Bakker blijkt dat er in 2023 maar liefst 560.500 m3 aan drinkwater werd gebruikt om te koelen bij datacenters12. Bij een groei van het aantal operationele datacenters in Amsterdam, zal het door datacenters benodigde koelwater alleen maar toenemen. Uit data van de gemeente Amsterdam blijkt dat één nog te openen datacenter gemiddeld 150 m3 drinkwater per uur zal gaan gebruiken.

Dit brengt het totale gebruik van drinkwater naar minimaal 2 miljoen m3 op jaarbasis in de stad, gelijk aan 750 Olympische zwembaden of het verbruik van circa 40.000 Amsterdammers. De toekomstige drinkwatervoorziening komt hiermee verder onder druk te staan. Op 31 mei 2024 kopte het Parool 13 dat de huidige drinkwatercapaciteit voor de Amsterdamse regio al in 2035 niet meer toereikend zal zijn, door de 9

https://www.parool.nl/amsterdam/halsema-en-justitie-sturen-brandbrief-aan-kabinet-over-cybercriminaliteitcryptobetalingen-moeten-worden-verboden~b4fb5e60/ 10 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/modules/1/Berichten%20uit%20het%20college/1014330 11

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/15447865/1/6_+Vestigingsbeleid+datacenters+gemeente+A msterdam+2020-2030%2C+eerste+herziening+v2_2?connection_type=1&connection_id=9294557 12

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/modules/4/Schriftelijke%20vragen/957034 https://www.parool.nl/amsterdam/drinkwatertekort-dreigt-in-regio-amsterdam-deze-oplossingen-moeten-decapaciteit-vergroten~b68b9041/ 13

4

bevolkingsgroei maar ook omdat het waterverbruik van datacenters snel kan stijgen14. Er wordt nu gezocht naar manieren om de drinkwatercapaciteit te vergroten, zoals het verhogen van de filtercapaciteit of het omzetten van brak welwater. Dit alles brengt uiteraard grote kosten met zich mee. Als wordt ingezet op het zuiveren van brak kwelwater vergt dit investeringen van ‘tientallen miljoenen’. Kosten die verhaald worden op de Amsterdammer via lokale belastingen. Nee zeggen tegen 350 extra MW zorgt ervoor dat er veel kosten bespaard zouden kunnen worden die gemaakt worden om extra drinkwater te vinden. Co2 uitstoot Datacenters zijn daarnaast verantwoordelijk voor CO2 uitstoot als gevolg van het gebruik van grijze stroom. CE Delft becijferde in 2023 dat datacenters in 2025 verantwoordelijk zijn voor een uitstoot van 190 kiloton CO2 15, 5 procent van de totale uitstoot van Amsterdam in scope 1 (3697 kton)16. Volgens CE Delft zou het weigeren van de lopende aanvragen leiden tot een reductie van 75 kton aan CO2 uitstoot 17. In het belang van de klimaatcrisis is het noodzakelijk dat we zo snel als mogelijk onze CO2 uitstoot naar nul brengen. Amsterdam loopt bovendien niet op schema om in 2030 de beoogde 60% CO2 reductie te halen18. Het weigeren van de lopende aanvragen zou daarom een kleine maar goede stap zijn om sneller klimaatneutraal te zijn.

Ook zou de inzet ervoor zorgen dat er minder geld besteed hoeft te worden elders om de CO2 doelen wel te behalen. Mogelijke planschade Hierboven hebben wij de mogelijke maatschappelijke en financiële baten omschreven bij het tenietdoen van de lopende afspraken met datacenterbedrijven over de 350 MW. Echter zouden er ook kosten kunnen optreden op het moment dat de gemeente besluit af te zien van de 350 MW, daar het al bindende afspraken heeft gemaakt met datacenterbedrijven of in een vergevorderd stadium is van gesprekken. Al geruime tijd vraagt de fractie van de Partij voor de Dieren om inzichtelijk te maken hoeveel het naar schatting zou kosten om af te zien van de lopende afspraken. In de beantwoording van schriftelijke vragen van het lid Emmerik geeft het college aan dat de schade al snel in de vele (tientallen) miljoenen zal lopen19. In een recente brief aan de gemeenteraad deelt het college dat er onderzoek heeft plaatsgevonden naar planschaderisico's die ontstaan bij het beperken van het maximale vermogen in het nieuwe vestigingsbeleid 20. Dit geeft ook 14

https://www.parool.nl/amsterdam/is-er-straks-nog-wel-genoeg-drinkwater-in-amsterdam~be65bfba/

15

https://ce.nl/wp-content/uploads/2023/03/CE_Delft_220443_Inventarisatie_aanvullend_klimaatbeleid_Amsterda m_2030_DEF.pdf 16

https://ce.nl/wp-content/uploads/2024/08/CE_Delft_230202a_Raming_Amsterdam_klimaatneutraal-Update2024_Def.pdf 17

https://ce.nl/wp-content/uploads/2023/03/CE_Delft_220443_Inventarisatie_aanvullend_klimaatbeleid_Amsterda m_2030_DEF.pdf 18

https://ce.nl/wp-content/uploads/2024/08/CE_Delft_230202a_Raming_Amsterdam_klimaatneutraal-Update2024_Def.pdf 19

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/modules/4/Schriftelijke%20vragen/913191

20

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/15365482/1/09012f97814fbc36? connection_type=1&connection_id=9242521

5

inzicht in wat het zou betekenen om af te zien van de 350 MW. Het onderzoek kan nu kabinet worden ingezien. Echter is het ook van belang om te bepalen wat de kosten zouden zijn om van de 350 MW af te zien. Zonder dit exact te weten is het onmogelijk voor de gemeenteraad om een wijs oordeel te vellen over het toevoegen van 350 MW aan datacenters aan de stad. Tot slot Gezien de enorme publieke investeringen die nodig zijn om de netcongestie te verhelpen, is het van cruciaal belang om te onderzoeken of de maatschappelijke baten van het weigeren van deze extra capaciteit opwegen tegen de financiële kosten om planschaderisico's te dekken. Het afzien van de lopende datacenteraanvragen zou niet alleen de netdruk verlichten, maar ook bijdragen aan de noodzakelijke CO2-reductie en het efficiënter gebruik van drinkwater en duurzame energie. Het zou grote kosten kunnen besparen die nu gemaakt worden om het net te verzwaren en drinkwatercapaciteit uit te breiden. Daarom roept de Partij voor de Dieren de gemeenteraad van Amsterdam op om een gedegen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) uit te voeren, die de impact van het doorgaan met de huidige afspraken ten aanzien van de 350 MW aan datacenterenergie versus het afzien van deze uitbreiding objectief in kaart brengt.

Dit biedt de gemeenteraad de informatie die nodig is voor een weloverwogen besluit dat zowel de klimaataanpak als het bredere maatschappelijk belang dient.

6