Derde voortgangsrapportage inzet Amsterdamse aanpak schoolveiligheid.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 november 2024 Onderwijs, Jeugd(zorg), MBO en toeleiding arbeidsmarkt, Jongerenwerk, Openbare Orde en Veiligheid Marjolein Moorman Directie Onderwijs bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Derde voortgangsrapportage inzet Amsterdamse schoolveiligheid

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Je veilig voelen is een essentiële voorwaarde om tot ontwikkelen en leren te komen. Het is daarom van belang dat de scholen in onze stad een veilige en positieve plek zijn waar leerlingen hun talenten kunnen ontwikkelen. Scholen hebben weinig invloed op wat zich buiten de muren van de school afspeelt: op straat, thuis of in de online leefwereld van de leerlingen. Maar leerlingen brengen dit wel de school in. Hiermee is schoolveiligheid verbonden met de andere uitdagingen in onze stad als het versterken van veerkracht van jeugdigen, veilig maken van de online omgeving, voorkomen van overlast, aanpakken van (seksueel) geweld, en tegengaan van (drugs)criminaliteit. Dit vraagt veel van de scholen en de professionals die er werken. En maakt duidelijk dat veiligheid in en om de school hand in hand gaan. Het college biedt scholen daarom sinds 2020 extra ondersteuning bij schoolveiligheidsproblematiek en investeert in de jaren 2023-2026 in totaal €4,45 miljoen in de aanpak schoolveiligheid 1. In deze brief informeren wij u over de voortgang van deze inzet.

Amsterdamse aanpak schoolveiligheid 2023-2026 In 2023 heeft het college besloten om in samenwerking met de Amsterdamse schoolbesturen, mbo-besturen en het Samenwerkingsverband Amsterdam-Diemen (SWV VO) de bestaande stedelijke aanpak voor schoolveiligheid voort te zetten voor het voortgezet (speciaal) onderwijs (vso), te versterken voor het mbo, en uit te breiden richting het primair onderwijs (po). Hoewel scholen wettelijk primair verantwoordelijk zijn voor het creëren van een veilig schoolklimaat, vereist de complexiteit en urgentie van de veiligheidsproblematiek extra steun. De gemeente speelt daarom een aanvullende rol met een gezamenlijke aanpak vanuit de domeinen onderwijs, jeugd en veiligheid. De onderliggende visie van de aanpak schoolveiligheid is gebaseerd op het belang van preventie. De focus ligt daarom op een positief pedagogisch klimaat, deskundig onderwijspersoneel en een goede samenwerking van onderwijs-, jeugd- en veiligheidspartners. Vanuit deze elementen zet de gemeente in op vier actielijnen: 1. Lokale netwerken van jeugd- en veiligheidspartners met en om scholen verstevigen; 1 Inzet Amsterdamse schoolveiligheid 2023-2026.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 2 van 12

2. Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) opzetten dat vo-, vso- en mbo-scholen helpt met de veiligheidsproblematiek; 3. Trainingen schoolveiligheid organiseren voor deskundige onderwijsprofessionals van de po-, so-, v(s)o-scholen en mbo-instellingen in onze stad; 4. Jongerenwerkers op school inzetten die de leefwerelden van jongeren verbinden (thuis, straat, online en school). Binnen de aanpak is er speciale aandacht voor de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West. Voor deze gebieden krijgt de gemeente middelen van het Rijk vanuit de aanpak Preventie met Gezag (PmG)2 om afglijden en doorgroeien in de (drugs)criminaliteit tegen te gaan. De concrete inzet van de middelen gaat via de stadsdelen, aansluitend bij de overlegstructuren van het Masterplan Zuidoost en het Nationaal Programma Nieuw-West en in lijn met de stedelijke aanpak. Hieronder informeren wij u per actielijn over de voortgang in 2023-2024. Actielijn 1: Sterke netwerken van jeugd- en veiligheidspartners met en om scholen Een goede samenwerking tussen scholen en de jeugd- en veiligheidspartners is essentieel om tot een effectieve, preventieve aanpak te komen voor de veiligheidsproblematiek die zich in en rondom scholen afspeelt. Hierin spelen de projectleiders jeugd & veiligheid (J&V) een cruciale rol. De afgelopen periode is geïnvesteerd in het versterken van deze lokale netwerken.

Sinds 2023 ligt er meer focus op het doorontwikkelen en monitoren van deze netwerken binnen de stadsdelen. Binnen de aanpak is nu een coördinator schoolveiligheid voor de stadsdelen aangesteld. De coördinator zorgt voor een heldere structuur in de stad, zodat scholen in de hele stad weten wat ze kunnen verwachten. De coördinator monitort stadsbrede trends en ontwikkelingen. Ook zijn vanuit de aanpak twee projectleiders J&V beschikbaar, die gespecialiseerd zijn in schoolveiligheidsvraagstukken. Zo zorgen we voor extra capaciteit en expertise op schoolveiligheid en flexibele ondersteuning van de uitbouw van de lokale netwerken in verschillende stadsdelen. Daar waar nodig kunnen deze projectleiders extra ondersteunen in een stadsdeel. Op dit moment is hier sprake van in Zuid en in Oost, vanwege het grote aantal scholen in deze gebieden. De teams Jeugd en Veiligheid hebben korte lijnen met de scholen. Binnen de scholen zijn de veiligheidscoördinatoren het eerste aanspreekpunt voor de projectleiders J&V. In 2023 hebben het SWV VO en de schoolbesturen een profiel van een veiligheidscoördinator op v(s)o-school vastgesteld, zodat ook voor de projectleiders J&V duidelijk is wat ze hierop van scholen mogen verwachten. Dit helpt bij het versterken van de samenwerking, het hebben van korte lijnen en het snel kunnen schakelen.

Naast de één-op-één contacten tussen de projectleiders J&V en de scholen organiseren alle teams J&V een schoolveiligheidsoverleg voor het v(s)o, waarin het lokale netwerk met regelmaat bij elkaar komt. Dit overleg draagt bij aan het kennen van elkaars rollen, taken en verantwoordelijkheden en het ontstaan van vertrouwen. Ook helpt het delen en duiden van actualiteiten, signalen, trends en het afstemmen van passende interventies bij het vroegtijdig signaleren van en (kunnen) acteren op veiligheidsproblematiek in en rondom de scholen in de stad.

2 Uitvoeringsplan Preventie met Gezag 2024 - openresearch.amsterdam

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 3 van 12

De frequentie van dit periodieke overleg is afhankelijk van de behoeften van scholen en varieert per stadsdeel van 4-wekelijks tot halfjaarlijks. Bij de schoolveiligheidsbijeenkomsten staat kennisdeling centraal en wordt op basis van behoefte een thema behandeld voor de scholen en partners uit het gebied/stadsdeel. Dit alles draagt bij aan het voorkomen en het zo klein mogelijk houden van incidenten. Aan de andere kant zien we dat het deelnemen aan bijeenkomsten en overleggen en het vormen van een netwerk inzet en tijd kost. Vanwege personeelstekorten en overige verantwoordelijkheden van scholen is het soms lastig voor scholen om de benodigde tijd hiervoor vrij te maken. Van schoolveiligheidsbijeenkomst naar schoolveiligheidsnetwerk In stadsdeel Zuid werken verschillende v(s)o-scholen, J&V, politie, Ouder- en Kindteam (OKT), Jeugdgezondheidszorg (JGZ), Jongerenwerk, ROSA meiden aanpak, veldwerk Permens en OTSV samen aan het zijn van een netwerk per buurt met korte lijntjes tussen de partners. In maart 2024 is door J&V een bijeenkomst georganiseerd voor al deze partners, omdat schoolveiligheidskwesties over heel de stad zijn en niet meer alleen op te lossen zijn voor scholen. De problemen en incidenten verspreiden snel met de komst van sociale media en de problematiek en incidenten zetten zich vaak voort buiten schooltijd.

Door verschillende werkvormen is ontzettend veel input opgehaald over behoeften van de aanwezigen. Het overgrote deel van de aanwezigen geeft aan een meerwaarde te zien van een schoolveiligheidsnetwerk ten opzichte van enkele schoolveiligheidsbijeenkomsten per jaar. ‘Nuttig, hoop nieuwe gezichten. Veel bijeenkomsten meegemaakt al. Diepte ingaan. Leren van elkaar, meenemen van elkaar dat prikkelt je’, aldus een vsoschool. Maar ook er is nu duidelijk overzicht: wie is van wat, wie kunnen we wanneer inschakelen, wat doen ze, wat zijn de kosten, ook fijn om te bespreken met andere scholen. Dit resulteert in veel meer contact met de scholen waarbij signalen veel eerder worden gedeeld. Bron: projectleider J&V schoolveiligheid Zuid

Ook het mbo verstevigt zijn netwerk in de wijken Om de samenwerking tussen de J&V-partners en mbo colleges te verstevigen heeft in maart 2024 een startbijeenkomst plaats gevonden met de mbo colleges, directie Onderwijs en de J&V-teams. Aan elk college is nu een projectleider J&V verbonden. De projectleiders zijn voor het mbo de schakel om snel contact te krijgen met bijvoorbeeld veiligheidspartners, zoals bijvoorbeeld politie. De lijnen zijn kort en men weet elkaar goed te informeren bij calamiteiten en signalen. Vanuit het mbo horen we terug dat deze samenwerking van grote waarde is voor het mbo bij het maken van veiligheidsafwegingen bij ingewikkelde cases waarbij mbo studenten betrokken kunnen zijn. Het intensiveren van de samenwerking draagt binnen de mbo colleges tevens bij aan het creëren van bewustwording rondom het thema schoolveiligheid. Het zorgt ook voor sterkere betrokkenheid van mbo’s bij het lokale netwerk. In een aantal stadsdelen sluiten de colleges aan bij de bestaande netwerkstructuren tussen v(s)o-scholen en J&V-partners en schoolveiligheidsbijeenkomsten (bijvoorbeeld in Noord, West, Oost en Zuidoost). Afgelopen periode zijn met deze samenwerking grote stappen gezet. Extra inzet op het po Daarnaast zijn in Nieuw-West en Zuidoost vanuit de PmG-middelen projectleiders J&V aangesteld die zich specifiek richten op het po, om ook basisscholen die aanlopen tegen 3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 4 van 12

schoolveiligheidsvraagstukken te ondersteunen. Deze projectleiders hebben behoeften opgehaald bij basisscholen. Dit helpt om passende maatregelen/interventies in te zetten die aansluiten bij de behoefte van de school (maatwerk). Naar aanleiding van dit onderzoek zetten de projectleiders po in Zuidoost en Nieuw-West in op een goede samenwerking met po-scholen en verbinding met jeugd(hulp)- en veiligheidspartners, zoals het gemeentelijk Preventief Interventie Team (PIT) 3, OKT, straatcoaches en politie. Ook is in stadsdeel Noord een projectleider J&V gestart om de uitrol van schoolveiligheid op het po en mbo te realiseren; gefinancierd met middelen vanuit de Aanpak Noord. Het doel hiervan is om een stevig schoolveiligheidsnetwerk te borgen binnen de wijk, waarbij scholen worden verbonden aan het lokale netwerk in de wijk. Daarbij legt de projectleider verbinding met de Aanpak Noord om zo vanuit preventie en vroegsignalering in te zetten op het vergroten van online mediawijsheid en het doorlopend blijven betrekken van moeilijk bereikbare ouders. Vanuit de stedelijke aanpak schoolveiligheid zorgen we dat de geleerde lessen, trends en ontwikkelingen gecoördineerd worden gedeeld met de andere stadsdelen die (nog) niet over een specifieke projectleider J&V voor 12-/basisscholen beschikken.

In die stadsdelen loopt het contact met de scholen via de netwerkfunctionarissen onderwijs, die lokaal verbinding hebben met de J&V-teams. Overigens zijn er in deze stadsdelen (West, Centrum, Oost en Zuid) vooralsnog minder hulpvragen binnen gekomen van basisscholen over schoolveiligheidsvraagstukken. Hiermee focussen we ons dus in eerste instantie op die scholen die aangeven aan te lopen tegen schoolveiligheidsvraagstukken in de stad, zoals aangegeven in onze beleidsplannen voor 20232026. Verder bleek onder andere uit het behoefteonderzoek onder po-scholen dat zij behoefte hebben aan een overzicht van het aanbod op veiligheidsgebied. Daarom is in september 2024 een schoolveiligheidskaart gepubliceerd voor het po en so. 4 Deze kaart geeft scholen inzicht in schoolveiligheidsproblemen, met specifieke aandacht voor leerlingen en schoolpersoneel die betrokken zijn bij veiligheidskwesties. Op de kaart staat op welke thema’s projectleiders J&V basisscholen kunnen ondersteunen. In oktober 2023 is een soortgelijke schoolveiligheidskaart gepubliceerd voor het v(s)o en mbo 5, ook naar aanleiding van de behoeften van de v(s)o-scholen in Amsterdam. Deze kaarten zijn verspreid naar alle scholen (po, s(b)o, v(s)o en mbo) in de stad.

Inzet PmG-middelen op voortgezet onderwijs Naast de extra inzet in het po, zetten de aandachtsgebieden Nieuw-West en Zuidoost met behulp van de PmG-middelen in op het weerbaar maken van leerlingen in de vo-leeftijd. Het stadsdeel Zuidoost zet daarvoor de stichting ‘Jongeren die het kunnen’ in, die ongeveer 30 leerlingen met een licht verstandelijke beperking begeleidt bij naschoolse activiteiten om hen te weerhouden van de verleidingen van de straat. Stadsdeel Nieuw-West richt zich middels de zogenaamde MERCYmethode van Stichting Besma op het voorlichten en weerbaar maken van (kwetsbare) meiden in Nieuw-West. Hiervoor werkt het stadsdeel samen met 4 scholen. Daarnaast heeft stadsdeel Nieuw-West sinds oktober van dit jaar ook een extra projectleider J&V die zich gaat richten op vo 3

Het Preventief Interventie Team biedt vroegtijdige hulp aan kinderen die vast dreigen te lopen in hun sociale ontwikkeling op school en thuis. 4 Schoolveiligheidskaart PO 5 Schoolveiligheidskaart VO

4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 5 van 12

en mbo. Het stadsdeel is in gesprek met de directeuren en schoolveiligheidscoördinatoren van de v(s)o-scholen en het mbo om te kijken welke aanvullende behoeften zij hebben op het gebied van schoolveiligheid. Extra inzet straatcoaches Sinds 2023 zet de gemeente in op straatcoaches rondom school(tijden), in plaats van enkel in de middag en avond. Hierdoor kunnen zij tijdens belangrijke momenten voor scholen in de gebieden aanwezig zijn. Uit de evaluatie over 2023 is gebleken dat scholen zich door de inzet van de straatcoaches ondersteund voelen als het gaat om overlast en (soms ernstige) veiligheidsproblematiek, omdat straatcoaches verbinding maken tussen de straat en de school. Daarnaast spelen straatcoaches een belangrijke rol in de informatievoorziening naar de projectleiders J&V, scholen en de lokale partners. De inzet van de straatcoaches rondom scholen draagt bij aan vroegsignalering, werkt verbindend tussen scholen en partners J&V en zorgt voor snel en efficiënt schakelen bij incidenten, waardoor deze zo klein mogelijk kunnen worden gehouden. De scholen waarderen de inzet van de straatcoaches en geven aan dat deze inzet blijvend nodig is, zeker rond de schoolpauzes. Straatcoaches in actie Er hebben zich enkele incidenten voorgedaan waarbij scholieren zich verzamelden bij een station in Nieuw-West. Hierbij werd vuurwerk afgestoken en zijn er vernielingen aangericht.

De scholieren veroorzaken overlast in de omgeving door onder andere vuil en rommel achter te laten op straat, rond te hangen in portieken en zich te misdragen bij de supermarkt. De straatcoaches zijn daarom twee dagen per week aanwezig bij een vo-school in de buurt. Ze zijn voornamelijk actief in de omgeving en hebben regelmatig gesprekken met leerlingen, bewoners en ondernemers. Dankzij de korte lijnen met de ondernemers en bewoners kunnen ze informatie snel delen met de projectleiders Jeugd en Veiligheid. Daarnaast voeren de straatcoaches ook gesprekken met de scholieren om hen bewust te maken van hun gedrag. Bron: Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (SAOA)

Ook is in 2024 naar aanleiding van het behoefteonderzoek onder po-scholen in Zuidoost gestart met een pilot waarbij er straatcoaches beschikbaar zijn voor basisscholen in Zuidoost. De straatcoaches geven aan de groepen van de bovenbouw een voorlichting in de klas over hun functie en op welke wijze zij kinderen kunnen helpen bij bepaalde vragen of problemen op straat en in de wijk. De straatcoaches zijn ook aanwezig als de scholen uitgaan om zichtbaar te zijn voor de leerlingen. Zo leveren zij een bijdrage aan het vroegsignaleren van kinderen met zorg of risicogedrag uit de buurt en fungeren als laagdrempelig aanspreekpunt voor de kinderen. Stadsdeel Nieuw-West heeft extra middelen ontvangen voor de uitbreiding van het aantal straatcoaches voor de periode 2024 en 2025. Naast het vergroten van het structurele toezicht in de buurt, zijn ook twee teams van straatcoaches toegewezen aan scholen. Deze inzet van straatcoaches draagt bij aan een veiliger en positiever leefklimaat voor jongeren in Nieuw-West, zowel binnen als buiten schooltijd. Versterken samenwerking met Leerplicht Het valt op dat waar veiligheidsissues spelen in en om school, verzuim vaak ook een probleem is. Vaak is er sprake van achterliggende problematiek bij verzuim. En die achterliggende 5

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 6 van 12

problematiek kan een voorspeller zijn voor betrokkenheid bij criminaliteit. Om te onderzoeken op welke wijze partners hier efficiënter op kunnen handelen, is een actieonderzoek opgezet over hoe de samenwerking tussen Leerplicht en o.a. de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Jeugdreclassering bij voortdurend verzuim kan bijdragen aan preventie van drugscriminaliteit onder jongeren met risicovol gedrag (gefinancierd vanuit de PmG). Dit zodat school, leerplicht en jeugd- en veiligheidspartners meer gebruik maken van elkaars expertise en zo sneller interveniëren wanneer nodig. Tijdens het actieonderzoek zijn de behoeften en kansen in kaart gebracht door een werkgroep met vertegenwoordigers vanuit onderwijs, jeugd(gezondheids)zorg, leerplicht, Halt, politie, RvdK, jeugdreclassering en Openbaar Ministerie. Om een leerling zo goed mogelijk te helpen, ziet de werkgroep samenwerking en afstemming op casusniveau als cruciaal om de juiste expertise of interventie in te kunnen zetten. Voor een effectief samenspel tussen ketenpartners is het nodig om te (blijven) investeren in ontmoeting, korte lijntjes, onderling vertrouwen, en het delen van informatie, zorgen en expertise. Specifieke verbeterkansen zijn: 1. een betere samenwerking met scholen; 2. het vroegtijdig betrekken van ketenpartners; 3. het gelijktijdig of gecombineerd inzetten van zorg en het strafrechtelijk kader en 4.

het effectief inzetten van pv’s. In de rapportage (zie bijlage 1) worden de kansen verder uitgewerkt. De ketenpartners hebben aangegeven om samen actiegericht te blijven leren vanuit gedeeld eigenaarschap. Ze gaan de verbeterkansen en aanbevelingen uit het actieonderzoek in hun organisaties oppakken. De gemeente blijft de aanjagende rol hebben om actiegericht te blijven leren met alle ketenpartners en gaat aan de slag met de aanbevelingen voor leerplicht. Concreet is er binnen Leerplicht extra inzet van een kwaliteitsadviseur, die in samenwerking met de partners de aanbevelingen zal oppakken en borgen. Dit wordt meegenomen in de uitwerking van de herijkte visie van leerplicht waarin de preventieve en ondersteunende aanpak centraal staat. Deze herijkte visie volgt de landelijke ontwikkelingen naar leerrecht waarbij de ondersteuning voor de jongere centraal staat. U wordt voor de zomer 2025 over de herijkte visie verder geïnformeerd in het jaarverslag Leerplicht 2023-2024. De aanbevelingen van het actieonderzoek worden gebruikt om vanuit de herijkte visie van leerplicht de handhavende rol verder vorm te geven. Daarbij wordt onderzocht wanneer het effectief en passend is om een strafrechtelijke interventie in te zetten.

De aanbevelingen uit het actieonderzoek sluiten ook aan op de aanbevelingen van de leertafel schoolveiligheid die in de zomer van 2023 onder begeleiding van het OTSV plaatsvond. Hierbij is onderzoek gedaan naar de samenwerking tussen onderwijsprofessionals en netwerkpartners uit het zorg- en veiligheidsdomein, rond jongeren met ernstig grensoverschrijdend gedrag en forensische problematiek. Onder andere het preventief delen van zorgsignalen tussen onderwijs, zorg- en veiligheidspartners en een aanspreekpunt om zorgsignalen bij elkaar te brengen en een gezamenlijke verantwoordelijkheid te creëren bij professionals rond een jongere en gezin passen hierbij. Deze aanbevelingen worden meegenomen in de acties ter versterking van de lokale netwerken tussen scholen en jeugd- en veiligheidspartners. Versterken samenwerking scholen-politie De politie heeft het aantal schoolcontactpersonen voor het po, vo en (v)so in de afgelopen jaren verder uitgebreid, waardoor er nu voor alle scholen in de stad een schoolcontactpersoon beschikbaar is. Dit helpt bij het hebben van korte lijnen. Alhoewel in de praktijk wel zichtbaar is dat de personeelstekorten en vele personele wisselingen – zowel bij de politie als de scholen – soms voor hobbels zorgen. Hiernaast is gegevensdeling tussen politie en scholen een punt van zorg. 6

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 7 van 12

Daarom is een gezamenlijke pilot opgezet met politie en het SWV VO. Middels het sluiten van een convenant tussen school en politie over gegevensdeling zoeken scholen en politie naar verbetering in de uitwisseling van informatie om zo ook sneller signalen met elkaar te kunnen delen en acties te kunnen afstemmen. Voor nu nemen 5 scholen (4 v(s)o en een mbo) deel, waarvoor het juridisch goed te onderbouwen is dat nauwere samenwerking met politie gewenst is. De politie streeft ernaar dat de convenanten met deze scholen voor het einde van 2024 getekend zijn. De komende periode monitoren we of de convenanten bijdragen aan een betere samenwerking en gegevensdeling. In totaal loopt de pilot twee jaar. De opbrengsten nemen we mee naar andere scholen uit de stad. Ook zorgen we voor voorlichting en workshops voor scholen en partners over gegevensdeling. Vaak kan meer gedeeld worden dan professionals weten, of durven. Ook zien we dat informatiedeling een minder grote hobbel is, wanneer de samenwerking goed loopt. Actielijn 2: Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) helpt scholen met de veiligheidsproblematiek Het OTSV biedt advies en ondersteuning aan scholen die aanlopen tegen veiligheidsproblematiek. In het schooljaar 2023-2024 heeft het OTSV op 6 scholen, verspreid over de verschillende stadsdelen, een nieuw OTSV-traject gestart.

De scholen zijn allen vmbo-scholen, waarvan twee ook havo aanbieden. Voor het schooljaar 2024-2025 staan er 3 OTSV-trajecten in de planning. Quote van een veiligheidscoördinator over OTSV-traject `Het is prettig dat er van buitenaf meegekeken wordt naar ons veiligheidsprotocol. Nieuwe interventies en het ontmoeten van het netwerk waar wij mee te maken hebben, zorgen voor een beter beeld van wat mogelijk is. Analyse is goede weergave. Adviezen worden gebruikt voor het veiligheidsplan van school. Veiligheid is als agendapunt op het teamoverleg gezet. En volgend jaar gaan we de professionaliteit van collega’s vergroten. In ieder geval hebben deze adviezen mij nieuwe ideeën opgeleverd om de veiligheid binnen de school te vergroten. Het belangrijkste is dat veiligheid iets van de hele school moet worden, vanuit een duidelijke visie en een nog duidelijker plan’. Bron: feedbackmemo nav OTSV-traject (intern)

Naast de adviestrajecten heeft OTSV afgelopen schooljaar bij 15 scholen ingezet op nazorg. Het doel hiervan was om elke 2 maanden contact te hebben met de school. Het OTSV ondersteunt scholen dan in het uitvoeren van hun adviezen. Ook houdt OTSV een vinger-aan-de-pols bij scholen en wijst hen regelmatig op de gemaakte afspraken. Scholen ervaren dit als prettig, omdat dit helpt om het onderwerp veiligheid onder de aandacht te houden. Daarnaast bedient OTSV scholen met andere kwesties, zoals complexe casuïstiekvragen, inzet na incidenten, het geven van sessies over sociale veiligheid en het ondersteunen van projectleiders J&V bij veiligheidsoverleggen op scholen. Evaluatie OTSV In 2023-2024 heeft het OTSV gericht feedback opgehaald na afloop van een OTSV-traject. Uit deze interne evaluatie blijkt dat de directeuren en veiligheidscoördinatoren over het algemeen blij zijn met de adviezen van en de samenwerking met het OTSV en de projectleiders J&V. OTSV krijgt positieve berichten terug over de analyse, de samenwerking en de benadering van scholen tijdens 7

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 8 van 12

de nazorg. Kanttekening is dat er binnen scholen soms veel wisselingen zijn op directie- of managementniveau, waardoor het lastig is de gegeven adviezen bij de nieuwe personen goed onder de aandacht te houden. Daarnaast werkt het gebrek aan tijd op scholen altijd in het nadeel van het thema veiligheid. Pilot op basisscholen Voor de pilot po heeft het OTSV contact met 4 basisscholen. Met deze basisscholen zijn verkennende gesprekken gevoerd om te kijken of het OTSV hen kan ondersteunen bij hulpvragen in relatie tot schoolveiligheid. Vooralsnog heeft dit niet geleid tot een OTSV-traject. In het komende jaar onderzoekt het OTSV de inzet bij po-scholen nog verder. Actielijn 3: Trainingen schoolveiligheid voor deskundige onderwijsprofessionals De veiligheidsproblematiek die via de straat of de online leefwereld van leerlingen bij scholen binnenkomt is soms zo heftig, dat schoolteams behoefte hebben aan aanvullende kennis hoe hier mee om te gaan. De gemeente zet daarom in op sterke onderwijsprofessionals die in staat zijn tijdig signalen te herkennen van veiligheidsproblematiek, te begrenzen en te de-escaleren, en waar nodig passende hulp in te schakelen.

Op basis van gesprekken met het onderwijs en het evaluatieonderzoek naar de opbrengsten van teamtrainingen van v(s)o-scholen in 2022 en 2023 (zie bijlage 2) is de VloA 6-voorziening deskundigheidsbevordering schoolveiligheid voor schoolteams verder doorontwikkeld. Dit leverde op dat de thema’s van de deskundigheidsbevordering (leefwereld van jongeren, duiden van individueel (problematisch) gedrag en groepsdynamiek) nog steeds actueel zijn. En scholen hebben ook behoefte aan trainingen over omgaan met ouders die grensoverschrijdend gedrag vertonen. Hiernaast zijn de trainingen zelf uitgebreid met een vervolgtraining op de basistraining voor meer verdieping of reflectie. Daarnaast is er meer aandacht voor praktische oefeningen en handelingsadviezen tijdens de trainingen. Vanaf januari 2024 zijn de trainingen deskundigheidsbevordering schoolveiligheid ook beschikbaar voor Amsterdamse schoolteams van het po, so en mbo, naast het v(s)o. De trainingen zijn beschikbaar tot eind 2026. Er zijn nu vijf aanbieders voor de trainingen, daarmee is op alle thema’s een aanbod voor het onderwijs. De trainingen zijn in het eerste deel van 2024 veelvuldig aangevraagd (d.d. 25 oktober 2024): • Voor po en s(b)o zijn 54 aanvragen ingediend, daarvan zijn 35 aanvragen toegekend, zijn er 8 ingetrokken en zijn 11 in behandeling.

• Voor het v(s)0 zijn 9 aanvragen ingediend, daarvan zijn er 7 toegekend en zijn er 2 in behandeling. • Voor het mbo zijn 7 aanvragen ingediend en toegekend. Scholen vragen op alle thema’s trainingen aan. Er zijn vijf trainingen geheel afgerond. In eerste aanleg lijken scholen tevreden over de trainingen. Dit toetsen we bij alle scholen via een online evaluatie. Scholen in het po vragen ook aan op thema’s die te maken hebben met sociale veiligheid, zoals traumasensitief lesgeven of trainingen die gericht zijn op leerlingen in plaats van professionalisering van leraren. Dit maakt dat een aantal van de aanvragen weer zijn ingetrokken. De trainingen bestaan nu uit twee dagdelen. Hiermee is er voldoende tijd om verdieping te geven, dan wel extra te oefenen in de trainingen. Wel leidt dit ertoe dat meer trainingen plaatsvinden in 2025 dan in 2024, omdat dit voor scholen beter in te plannen is. 6 Verordening op het lokaal onderwijsbeleid Amsterdam

8

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 9 van 12

Om nog meer scholen te bedienen met het aanbod, communiceren we nogmaals breed via alle kanalen naar alle typen onderwijs. We doen een mailing naar scholen, via nieuwsbrieven, de Amsterdamse klas. Ook via de projectleiders J&V brengen we dit aanbod naar de scholen. Het SWV VO besteedt ook extra aandacht aan de teamtrainingen bij de directeuren. Hiernaast biedt het SWV VO trainingen aan voor veiligheidscoördinatoren ter versterking van hun rol, positie, kennis en kunde. In deze training is ook aandacht voor samenwerking met jeugd- en veiligheidspartners en de projectleiders J&V. Zo werken we zowel vanuit gemeente als vanuit het onderwijsveld aan het versterken van deskundigheid van professionals en het wegnemen van handelingsverlegenheid. Verbinden met overig professionaliseringaanbod docenten Hiernaast haakt de gemeente scholen goed aan op inzet van thematische programma’s van de gemeente over jeugd- en veiligheidsproblematiek 7. Hierbij gaat het in het bijzonder om preventief jeugdaanbod ter versterking van veerkracht van jongeren 8, het programma Weerbaar Amsterdam (gericht op het weerbaarder maken van wijken en jongeren tegen de aantrekkingskracht van drugs) 9, het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG) 10, de ROSAaanpak gericht op complexe meidencasuïstiek 11, en de aanpak van wapenbezit en wapengeweld 12.

Wat dit laatste thema betreft stond in de beleidsbrief over de doorontwikkeling van het Amsterdamse schoolveiligheidsbeleid voor 2023-2026 te lezen dat het college steeds vaker zorgelijke signalen ontving van scholen over (vermoedens) van wapenbezit. Hier zijn we concreet mee aan de slag gegaan. Zo is mede op basis van deze signalen op 1 juli 2023 een algemeen messenverbod ingevoerd in de hele stad, wat onlangs is verlengd met één jaar. We horen van scholen dat dit verbod helpt om een duidelijke norm uit te dragen dat messen (als steekwapen) in de hele stad verboden zijn: zowel op als buiten school. Ook zijn er kennisdelingsbijeenkomsten georganiseerd vanuit de wapenaanpak in samenwerking met het SWV VO voor scholen in de stad. Afgelopen editie sloten daar ook de mbo’s bij aan. Scholen kunnen verder gebruik maken van voorlichtingsaanbod vanuit onder andere: Halt over o.a. jeugdcriminaliteit, invloed van de groep en online veiligheid, dat gesubsidieerd wordt vanuit de gemeente; het Educatief Programma Jongeren (EPJO) van de politie over thema’s als stelen, 7

Deze programma’s rapporteren afzonderlijk aan de raad over hun beleidsplannen en resultaten. Het gaat hierbij o.a. om aanbod uit programma positief perspectief en Flexibel Preventief Aanbod Jeugd (FPAJ). Vanaf jan ’24 gaat dit laatste aanbod mee in de nieuwe inkoop voor Aanvullende Preventieve Opgroei- en Opvoedondersteuning (APOO). 9 Het programma Weerbaar Amsterdam kent uiteenlopende maatregelen gericht op het verminderen van de sociale ontwrichting door drugshandel van buurten en (kwetsbare jonge) mensen en op het weerbaarder maken van wijken en jongeren tegen de aantrekkingskracht van drugs. Vanuit dit programma worden bijv. straatcolleges gegeven op scholen door ervaringsdeskundigen en professionals over drugscriminaliteit en de impact hiervan op de verdere toekomstkansen van jongeren in de maatschappij. 10 Het programma SISG kent uiteenlopende maatregelen om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad tegen te gaan, zowel offline als online. Het programma heeft als doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en te bestrijden, slachtoffers effectiever te helpen, meer inzicht te krijgen in de problematiek en Amsterdammers bewuster te maken van het probleem en de hulpmogelijkheden.

11 De ROSA-aanpak is een Amsterdamse aanpak voor jonge vrouwen in de leeftijd van 13 tot 27 jaar die te maken hebben gehad met (herhaald) seksueel geweld en waarbij sprake is van complexe casuïstiek. 12 Het AcVZ brengt alle maatregelen van haar veiligheids- en zorgpartners samen die (in)direct bijdragen aan het wapenvraagstuk, om deze te inventariseren, te versterken en samenhang te creëren. Daarnaast wordt op basis van inzichten uit onderzoek en monitoring waar nodig extra inzet of ondersteuning gerealiseerd. 8

9

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 10 van 12

pesten, geweld, keuzes maken en de gevaren van sociale media en radicalisering (gericht op leerlingen van groep 8 en het vo); en de Amsterdamse aanpak Gezonde School van de GGD over thema’s als mentaal welzijn, middelen gebruik, en relaties en seksuele gezondheid (voor po, vo en mbo). Actielijn 4: Jongerenwerkers in school die de leefwerelden van jongeren verbinden Een deel van de jongeren komt niet naar jongerencentra en brengt zijn vrije tijd niet door op straat of in de buurt. Mede daarom is 2021 gestart met jongerenwerk op school. Het gaat daarbij om scholen met leerlingen uit sociaaleconomisch kwetsbare gezinnen die aanlopen tegen (veiligheids-)problematiek op en om school. Jongerenwerkers zijn in staat om verbinding te leggen tussen de verschillende leefwerelden van jongeren: thuis, straat, online en school. Ze spelen hiermee een belangrijke rol bij het tijdig signaleren van zorgen op veiligheidsgebied bij jongeren en zo het klein houden van problematiek. Op 13 november 2024 bent u nader geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen voor wat betreft Jongerenwerk in School (JiS) op het vo. 13 De huidige inzet van jongerenwerkers op 42 vo-scholen loopt tot en met het einde van 2024. Vanaf 1 januari 2025 gaat het doorontwikkelde JiS-aanbod van start. 14 Het aantal scholen blijft (vrijwel) gelijk, namelijk 39.

Daarnaast bekostigt het SWV VO zelf nog jongerenwerk op 3 vsoscholen. In het nieuwe doorontwikkelde aanbod zetten we extra in op het maken van samenwerkingsafspraken tussen jongerenwerk en school over rollen, taken en verantwoordelijkheden, en over de samenwerking met betrokken partners op en om school. Verbinding straat, school en online Er vindt een vechtpartij plaats onder een viaduct in de buurt van de school. Een klas van deze school is betrokken: ze staan erbij en filmen de vechtpartij. Jongerenwerkers zijn hier al heel snel van op de hoogte door wat ze zien op sociale media. Het jongerenwerk op school neemt contact op met de mentor van de klas en de veiligheidscoördinator van de school. Samen besluiten ze om het Educatief Programma Jongeren (EPJO) in te zetten. Hierbij komen een agent en exgedetineerde langs bij de klas om te praten over gedrag en risico’s. Zo wordt gesproken over het feit dat als je een vechtpartij filmt terwijl je niet ingrijpt, je medeplichtig bent aan het incident. Ook hebben ze het over wat het betekent om een strafblad te hebben. Leerlingen zijn enorm betrokken bij het gesprek en horen veel nieuwe dingen. De klas, die bekend stond als onstuimig en veel negatief gedrag vertoonde, is door deze sessie verbonden geraakt aan de jongerenwerkers.

Enkele leerlingen hebben via het jongerenwerk een stageplek gekregen en doen mee met activiteiten van het jongerenwerk in de wijk, waardoor ze minder op straat hangen. Bron: Signaleren, verbinden, Versterken. Twee jaar jongerenwerk in school. Samen voor jongeren Amsterdam

Ontwikkeling pilot JiS op het mbo Ook bij de verschillende locaties op het mbo nemen studenten problemen van de straat mee de school in, wat van invloed is op het schoolklimaat. Dit leidt tot onrust en soms onveilige situaties in 13

Raadsbrief Uitkomst selectieproces Jongerenwerk in School op het vo en afdoening motie 333 inzake Jongerenwerk en Straathoekwerk op het mbo. 14 Raadsbrief Vakkundig jongerenwerk. Een sterke basis voor Amsterdamse jongeren.

10

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 11 van 12

de scholen, waardoor er vraag is naar jongerenwerk in school. Een aantal mbo-locaties ziet ook een toename van jongeren met gedragsproblematiek (mede als gevolg van corona). Daarom wil de gemeente graag samen met het ROC van Amsterdam ook jongerenwerk inzetten op het mbo. Komende maanden wordt de pilot JiS voor het mbo verder uitgewerkt. Het streven is om uiterlijk in september 2025 te starten met een pilot JiS mbo. Bij deze pilot is het van belang om JiS goed af te stemmen op andere preventieve inzet op het mbo en jongerenwerkers in te zetten die verbinding kunnen leggen met de wijk. Het ROC van Amsterdam wordt gevraagd om de pilot te realiseren door middel van cofinanciering. Dit komt overeen met de aanpak van het jongerenwerk op het vo. Overkoepelende monitoring aanpak schoolveiligheid Aanvullend op de monitoring van de acties uit de vier actielijnen, laat de gemeente in de huidige beleidsperiode 2023-2026 overkoepelend kwalitatief onderzoek doen. Het doel van dit onderzoek is om inzicht te verkrijgen in hoe de inzet vanuit de verschillende actielijnen tezamen bijdraagt aan het ondersteunen van scholen bij het creëren van veilige leeromgevingen op en om school voor de leerlingen in de stad. De verwachting hierbij is dat het effect van het geheel van de aanpak groter is dan de som van de afzonderlijke delen.

Onderzoeksbureau DSP-groep heeft opdracht gekregen om de monitor uit te voeren. Op dit moment is de DSP-groep bezig met casestudies op zes geselecteerde scholen (2 vo, 2 vso, 2 mbo), met variatie in het type en grootte van de school en de spreiding over de stadsdelen. Op deze scholen vinden drie gesprekken plaats: een startgesprek, een groepsgesprek met professionals en een groepsgesprek met leerlingen. In eerste instantie was het plan om aparte focusgesprekken met jongeren te organiseren, maar in overleg met betrokken onderwijspartners is besloten dit binnen de veilige context van school te organiseren. Vandaar dat dit nu wordt meegenomen in de case studies van het monitoringsonderzoek. Nog voor de jaarwisseling worden de gesprekken opgestart met 2 po-scholen. De verwachting is dat begin 2025 de casestudies zijn afgerond. De uitkomsten zullen worden getoetst bij een bredere set van scholen en betrokken partners om te kunnen duiden of deze casestudies exemplarisch zijn voor de hele stad, of dat er nog specifieke aanvullingen nodig zijn. We zullen u informeren over de uitkomsten in de voortgangsrapportage van 2025. Deze case studies worden in 2026 herhaald. De inzichten en aanbevelingen vanuit de case studies nemen we mee in de lopende aanpak. Tot slot We zijn blij dat vanuit het Rijk meer aandacht is voor sociale veiligheid en schoolveiligheid in en om school.

Samen met onze onderwijspartners hebben we vanuit de gemeente een aantal werkbezoeken georganiseerd en meerdere brieven geschreven aan de betrokken ministeries van OCW, VWS en J&V om te laten zien hoe we in Amsterdam werken aan het versterken van veiligheid op en om school, en hoe dit bijdraagt aan het versterken van de toekomstkansen van jongeren en voorkomen dat jongeren toegeven aan de negatieve verleidingen van de straat. Tot voor kort zagen we weinig aandacht vanuit het Rijk voor het belang van preventie en het ondersteunen van scholen op gebied van schoolveiligheid. De nadruk lag vooral op uitbreiden van de meldplicht voor klachten en incidenten. Tot de vorige beleidsbrief vanuit OCW van 12 juni jl., waarin de toenmalig minister van Primair en Voortgezet Onderwijs aangaf ook aandacht te hebben voor het ondersteunen van scholen, preventie, gegevensuitwisseling en het belang van 11

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 november 2024 Pagina 12 van 12

een sterk netwerk met o.a. jongerenwerk en de gemeente. De minister gaf wel aan nog te moeten verkennen of en hoe dit omgezet kan worden in beleidsplannen. Het is afwachten hoe door het huidige kabinet hier opvolging aan wordt gegeven. Hiernaast is het helpend dat de gemeente ook de komende jaren PmG-middelen van het huidige ministerie van J&V kan inzetten op en rond scholen om te voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden of verder afglijden. In het regeerakkoord geeft het kabinet-Schoof aan het PmG-programma te zullen voortzetten en de lokale aanpak van gemeenten hierbij te ondersteunen. Hiermee kunnen we in Amsterdam dus blijvend gebruik maken van deze middelen om de aanpak schoolveiligheid te intensiveren. Ook de komende periode blijft de gemeente verder bouwen aan een sterke aanpak vanuit onderwijs, jeugd en veiligheid. Vanuit een gezamenlijk streven om alle kinderen en jongeren in de stad optimale en gelijke kansen te bieden en te voorkomen dat ze in de criminaliteit belanden. Want alleen met een positieve en veilige leeromgeving in en om school kunnen deze kinderen en jongeren het onderwijs genieten dat nodig is voor een goed toekomstperspectief. Ik hoop jullie hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

12