Definitieve Rapportage Observatieonderzoek Wallengebied.pdf

juli 2022

DEFINITIEVE RAPPORTAGE

Observatieonderzoek overlastgevende gedragingen Wallengebied Gemeente Amsterdam

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Inhoudsopgave

2

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Inleiding Aanleiding voor het onderzoek Met de “Aanpak Binnenstad” (Uitvoeringsprogramma, dd. december 2020) en haar voorlopers werkt de gemeente Amsterdam (vanaf hier: de gemeente) aan het verbeteren van de leefbaarheid in het drukste deel van de stad. De aanpak bevat 88 maatregelen, gericht op functiemenging en diversiteit, beheer en handhaving, een waardevolle bezoekerseconomie, versterken van de culturele verscheidenheid en buurtidentiteiten, het woningaanbod en meer verblijfsruimte en groen in de openbare ruimte. Eén van de maatregelen (2.1.) is het verkennen of het tijdelijk en gebiedsgericht beperken van sluitingstijden van horeca, raamprostitutie en andere gelegenheden bijdraagt aan de leefbaarheid in het gebied. De gemeente oriënteert zich op de mogelijkheid om deze maatregel uit te voeren om de overlast voor de inwoners van het Wallengebied te beperken. Er is bij de gemeente al veel informatie bekend over het Wallengebied en de daarin voorkomende en ervaren overlast. Zo is er onder meer informatie over bezoekersstromen, maar ook uit de systemen van politie en gemeente wat betreft overlastbeleving, overlastmeldingen en registraties van handhaving en politie. Bovendien is er door de politie een bestuurlijke rapportage opgesteld over de situatie op de Wallen in de (late) nacht, gerelateerd aan de sluitingstijden.

De gemeente zegt meer informatie nodig te hebben om te weten wat de maatregel kan opleveren om zo een gefundeerd besluit te kunnen nemen.

Onderzoeksdoel en onderzoeksvragen Voor het nemen van een onderbouwd besluit over het tijdelijk en gebiedsgericht beperken van sluitingstijden van horeca, raamprostitutie en andere voorzieningen op de Wallen ontbreekt het volgens de gemeente nog aan inzicht in: • De soort overlastgevende gedragingen waarvan nu concreet sprake is, • Hoe vaak en waar zich dat voordoet en, • Hoe zich dat ontwikkelt door de dag/nacht. Om dit inzicht te verkrijgen heeft de gemeente gevraagd observatieonderzoek uit te voeren. Dit observatieonderzoek moet voorzien in de ontbrekende informatie over de frequentie, locatie en ontwikkeling van overlastgevende gedragingen in het Wallengebied in de nachtelijke uren om zodoende een onderbouwd besluit te kunnen nemen over het doorvoeren van maatregel 2.1 uit “Aanpak Binnenstad” (Uitvoeringsprogramma, dd. december 2020). Binnen dit onderzoek is de centrale vraagstelling: Welk soort voor bewoners overlastgevende gedragingen vinden plaats vóór en na de verschillende sluitingstijden in het gebied (tussen 22 uur en 06 uur), gedurende 8 weekenddagen (vrijdag en zaterdag)? Hoe ontwikkelen deze overlastgevende gedragingen zich qua ernst en hoeveelheid gedurende de nacht en hoe is dit gerelateerd aan de verschillende sluitingstijden?

3

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Aanpak Om een antwoord te geven op bovenstaande vragen zal hoofdzakelijk feitelijke informatie op straat worden verzameld. Dit zal worden gedaan door middel van observaties op diverse locaties in het Wallengebied gedurende acht weekenddagen. Het onderzoek beperkt zich daarmee tot het in beeld brengen van zichtbare en hoorbare gedragingen, niet hoe de overlastgevende gedragingen bij omstanders ervaren worden.

Leeswijzer In het volgende hoofdstuk wordt de context van het onderzoek geschetst. Hierbij wordt een toelichting gegeven op het gebied en de overlastgevende gedragingen die in het gebied worden ervaren. Daarna wordt in hoofdstuk drie ingegaan op de onderzoeksmethoden van het observatieonderzoek. In hoofdstuk vier worden de uitkomsten van het onderzoek beschreven. Het rapport besluit met en samenvatting en enkele concluderende opmerkingen. In de bijlage is het observatieformulier opgenomen.

4

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Context De Amsterdamse Wallen vormen, vooral voor toeristen, een populair uitgaansgebied midden in het centrum van Amsterdam. Bovendien staan de Wallen, of het zogenaamde ‘red light district’, wereldwijd bekend om de raamprostitutie. Het is dan ook één van de meest populaire toeristische trekpleisters in Nederland 1. Het toerisme is dermate gegroeid dat dit heeft geleid tot overlast voor de bewoners van het gebied, evenals voor de sekswerkers2. De toegang tot het relatief kleine gebied loopt grotendeels via vier toegangswegen: De Warmoestraat in het westen, de Zeedijk en Nieuwmarkt in het Oosten en de Damstraat in het Zuiden. Enkele hotspots in het gebied zijn Casa Rosso, Excalibur, de Bananenbar, Moulin Rouge, Bulldog en Old Sailor. Waar overdag veel stelletjes en gezinnen zich in het gebied begeven, zijn dit in de avond en nacht vooral grotere groepen mannen en vrouwen, veelal toeristen. Naast dag- en nachthorecagelegenheden en raamprostitutie bevinden zich in het gebied ook coffeeshops, seksshops, bordelen en nog enkele dispuutshuizen en een sociëteit van een studentenvereniging. Er zijn verschillende vormen van overlastgevende gedragingen in het gebied te onderscheiden.

De drukte in het gebied leidt tot sociale overlast zoals geluidsoverlast van aanwezigen, opstootjes, maar ook overlast door het verkeer (bijvoorbeeld veelvuldig bellen/toeteren), en vervuiling en verloedering van de openbare ruimte. De consumptie van alcohol en andere verdovende middelen zorgt er bovendien voor dat bezoekers van het gebied ongeremder worden. Daarnaast heeft de drukte in het gebied een aantrekkende werking op aan drugs gerelateerde criminaliteit3. In één jaar zijn bijvoorbeeld door de politie Amsterdam bijna 2300 unieke drugsdealers geteld in het gebied. Naast inzet van de politie en gemeentelijke handhaving worden in het gebied ook hosts ingezet die bezoekers kunnen verwelkomen en aanspreken op ongewenst gedrag. De hosts helpen ook bij het toepassen van crowd management.

Figuur 1: Kaart van Amsterdam Centrum met in het rood de Wallen

CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2021 Gemeente Amsterdam – Dir. OOV: Cijfermatige beschrijving Overlast en Incidenten Wallengebied, p. 2. 3 Bestuurlijke Rapportage inzake verkenning sluitingstijden Wallengebied 1 2

5

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Onderzoeksopzet Het observatieonderzoek is in twee fases uitgevoerd; een verkennende fase, oftewel het vooronderzoek, en de uitvoerende fase, oftewel de dataverzameling. In dit hoofdstuk volgt eerst een toelichting op de vooronderzoeksfase. Daarna wordt ingegaan op dataverzamelingsfase.

Vooronderzoek In de verkennende fase is allereerst een voorstudie uitgevoerd op basis van reeds bestaande documentatie en onderzoek over het gebied. Aanvullend op de documentstudie heeft er tweemaal een locatiebezoek plaatsgevonden om een praktijkverkenning te doen en is er gesproken met de wijkagent. De informatie verkregen in de documentstudie en de locatiebezoeken is gebruikt bij het uitwerken en opzetten van het overlastkader en het observatieplan. De vooronderzoeksfase is afgerond met een testnacht waarin de beoogde onderzoeksprocedure volledig is doorlopen en uitvoerig is getest. Op basis van de testnacht zijn wijzigingen aangebracht in de procedure en het overlastkader.

Procedure In overleg met de gemeente Amsterdam is besloten om acht weekenddagen (vrijdag en zaterdag) te observeren in het bedoelde gebied van 22:00 tot 06:00 uur. Per nacht was één onderzoekscoördinator aanwezig en zes observanten. De observatiemomenten werden gecoördineerd vanuit een centrale locatie bij de dag- en nachtopvang Gastenburgh van het Leger des Heils aan de Oudezijds Voorburgwal 87.

3.2.1 Briefing Alle observanten ontvingen twee maal een uitgebreide briefing over het onderzoek. Allereerst een introducerende briefing, waarin het onderzoek in grote lijnen uiteen werd gezet. Daarnaast was er voorafgaand aan elke nacht een briefing met actuele informatie en een herhaling van belangrijke aandachtspunten voor de observanten. Ook ontvingen de observanten vooraf aan de observatiemomenten een draaiboek. Na elke observatienacht volgde bovendien een evaluatie.

3.2.2 De onderzoekscoördinator De onderzoekscoördinator was gedurende de nacht aanwezig op de centrale locatie en de eindverantwoordelijke voor de avond. Gedurende de nacht was de coördinator beschikbaar als centraal aanspreekpunt voor de observanten en controleerde of de data goed binnen kwam. Daarnaast heeft de coördinator gedurende de nacht vanuit de centrale locatie, net zoals ze observanten op straat, eenmaal per uur geobserveerd welke overlastgevende gedragingen er plaatsvonden in het gebied.

6

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

3.2.3 Observatieroutes en -punten De observanten liepen (in vaste koppels) gedurende de nacht aan de hand van drie vooraf vastgestelde strategische routes door het gebied. De routes besloegen de toegangswegen en het grootste gedeelte van het Wallengebied. Elke route bracht observanten langs een aantal strategische locaties. Er dient te worden opgemerkt dat het hier gaat om een (erg) druk gebied, wat observeren op straat bemoeilijkt. Door de drukte is het zicht simpelweg beperkt en dat is een belemmering om goede en correcte observaties te kunnen uitvoeren. Om deze reden werden observaties in tweetallen gedaan. Op aanraden van de wijkagent was er met het oog op de veiligheid altijd ten minste één man per duo aanwezig.

Dataverzameling 3.3.1 Het overlastkader Per observatiepunt is er een observatiegebied en observatielocatie vastgesteld in het draaiboek voor elke route (zie figuur 2). Het observatiegebied besloeg vaak een gedeelte van het zichtveld met daarin een aantal gelegenheden of doorgaande route. De observanten hebben het gebied steeds vanaf het hetzelfde punt geobserveerd. Alleen de overlastgevende gedragen die in dit gebied plaatsvonden, zijn meegenomen in het onderzoek. Het observeren was met name gericht op het objectiveren en kwantificeren van wat er precies gebeurt op straat. Dit houdt in dat er per type overlastgevend gedrag feitelijke aantallen werden geregistreerd en geen waardeoordelen zoals veel/weinig. Het overlastkader bestond uit een aantal onderdelen: 1. Algemene informatie en context. Dat wil zeggen het weer, het tijdstip, eventuele evenementen in de directe omgeving en eventuele werkzaamheden, bijvoorbeeld wegen die open liggen in de directe omgeving. 2. Algemene beschrijving observatiepunt: Bij elk observatiepunt werden een aantal feitelijkheden genoteerd aangaande de aldaar aanwezige gelegenheden (horeca, prostitutieramen of winkels).

Het gaat hierbij om het noteren of de gelegenheden open of gesloten waren, en voor de horecagelegenheden of de deuren van de gelegenheid openstonden, of er muziek te horen was van binnen de gelegenheid en of er mensen voor de gelegenheid alcohol nuttigden. 3. Observatie van overlastgevende gedragingen gedurende exact vijf minuten. Hierbij is onderscheid gemaakt in: a. Sociale overlastgevende gedragingen, waaronder: alcohol drinken op straat, duwen/trekken, schreeuwen/lallen/hard zingen/hard lachen, escalatie (beledigen, uitschelden, bedreigen van anderen), lastigvallen van sekswerkers (beledigen, grappen maken, etc.), vechtpartij (slaan/schoppen) b. Verloedering, waaronder: gooien met spullen, wildplassen, wildpoepen, overgeven op straat c. Overlastgevende gedragingen van verkeer, waaronder: meer dan eenmaal toeteren/fietsbellen, vol gas geven, ronkende motoren of harde muziek uit voertuigen, geluidsoverlast van fietsen (door draaien van muziek) Uiteraard was het ook mogelijk om ‘overige’ overlastgevende gedragingen te noteren. Aanvullend op de observaties per observatiepunt, is ook per looproute geobserveerd. Hierbij is de looptijd geregistreerd, is een inschatting gemaakt van de drukte op straat (al dan niet goed begaanbaar) en het geluidsniveau en zijn eventuele opvallendheden genoteerd.

7

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Figuur 2 (a-b): observatiegebied en observatiepunt

3.3.2 Online registratie Een belangrijk aandachtspunt met betrekking tot de dataverzameling was dat het observeren op straat onopvallend moest zijn. Om deze reden kon geen gebruik gemaakt worden van registratieformulieren of tablets. De observanten maakten gebruik van smartphones en bleven maar voor een beperkte tijd op elk observatiepunt alvorens zich naar een volgend observatiepunt te begeven.

3.3.3 Loopschema’s Observanten rouleerden over de verschillende routes, zodat elk duo alle routes aan het einde van de avond twee keer had doorlopen in afwisselende volgorde. Gedurende de observatieavonden volgden de drie observantenduo’s elk een eigen schema. Door de verschillende duo’s op verschillende momenten te laten pauzeren en dit schema te rouleren over de verschillende observatieavonden is er voor elk observatiepunt gedurende de hele nacht data beschikbaar. Een voorbeeldschema van een observatie avond is als volgt:

Figuur 3: voorbeeldschema

8

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Beschrijving van de routes Zoals vermeld maakten de observanten gedurende het onderzoek gebruik van drie routes door het gebied. Voor alle drie de routes geldt dat het start- en eindpunt aan het Oudekerksplein lag. Voor alle routes stond een doorlooptijd van (gemiddeld) 60 minuten.

3.4.1 Route Noord Route Noord voert onder andere langs de Warmoesstraat en de Zeedijk. Daarmee omvat route Noord belangrijke toegangsroutes vanaf het Centraal station. Daarnaast omvat route Noord een aantal straten/stegen waar raamprostitutie plaatsvindt, waaronder de Lange en Korte Niezel en de Oudekennissteeg.

Observatiepunten: • • • • • • • • •

Start: Oudekerksplein A t.h.v.: Oudekerksplein 30 B t.h.v.: Warmoesstraat 60 C t.h.v.: Liesdelsluis, Korte Niezel D t.h.v.: Warmoesstraat 23 E t.h.v.: Kolksluis (Brug 302) F t.h.v.: Oudezijds Achterburgwal 20 G t.h.v.: Oudekennissteeg 9 Eindpunt: Oudekerksplein

Figuur 4: Route Noord

9

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

3.4.2 Route Oost Route Oost voert langs de Oudezijds Voorburgwal en de Oudezijds Achterburgwal. Daarnaast worden onder andere de verschillende toegangswegen vanaf de Nieuwmarkt bediend. Ook voert route Oost langs een aantal straten met raamprostitutie, waaronder de Oudekennissteeg en de Bloedstraat.

Observatiepunten • • • • • • • •

Start: Oudekerksplein A t.h.v.: Oudekerksbrug (Brug 206) B t.h.v.: Zeedijk 122 C t.h.v.: Oudezijds Achterburgwal 59 D t.h.v.: Bloedstraat 12 E t.h.v.: Oudezijds Achterburgwal 119 F t.h.v.: Oudezijds Voorburgwal 107 Eindpunt: Oudekerksplein

Figuur 5: Route Oost

3.4.3 Route Zuid Route Zuid voert langs de Warmoesstraat, de Oudezijds Voorburgwal en de Damstraat. Hiermee bedient route Zuid een belangrijke toegangsweg naar het gebied. Daarnaast zijn aan de Damstraat veel eetgelegenheden gevestigd.

Observatiepunten • • • • • • • •

Start: Oudekerksplein A t.h.v.: Warmoesstraat 101 B t.h.v.: Warmoesstraat 170 C t.h.v.: Oudezijds Voorburgwal 94 D t.h.v.: Nes (kruising) E t.h.v.: Damstraat 17 F t.h.v.: Oudezijds Voorburgwal 179 Eindpunt: Oudekerksplein

Figuur 6: Route Zuid

2

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Tabel 1: Overzicht van gelegenheden per route en observatiepunt

Noord A B C D E F G

Seksbioscoop (1x), prostitutieramen Café (2x), speelautomatenhal (1x), restaurant (1x) Fastfood (1x) Restaurant (4x) Café (1x), restaurant (3x), winkel (1x) Café (2x), seksclub (1x), prostitutieramen Café (2x), speelautomatenhal (1x), prostitutieramen

A B C D E F

Café (1x), restaurant (1x) Café (1x), restaurant (4x) Café (1x), winkel (1x), prostitutieramen Prostitutieramen Café (2x), hotel (1x), seksclub (1x), prostitutieramen Coffeeshop (1x)

A B C D E F

Café (4x) Coffeeshop (1x), studentenvereniging (1x) Coffeeshop (1x), winkel (1x) Café (2x), fastfood (1x), museum (1x), restaurant (1x), winkel (1x) Restaurant (3x), winkel (2x) Restaurant (1x), sexshop (1x)

Oost

Zuid

Data-analyse De routes zijn gelopen in koppels die beiden tussen 22.00 uur en 06.00 uur de overlastgevende gedragingen noteerden die zij zagen. Per observatiepunt is steeds vijf minuten geobserveerd wat er aan overlastgevende gedragingen plaatsvond. In totaal is er gedurende vier weekenden (acht nachten) per observatiepunt 240 minuten geobserveerd. Om een inschatting te kunnen maken van het totale aantal overlastgevende gedragingen, wordt de data die is verkregen tijdens de steekproeven geëxtrapoleerd (vermenigvuldigd) om tot het totale aantal overlastgevende gedragingen per uur te komen.

Overlast per uur Om de overlastgevende gedragingen per uur te berekenen zijn de tijden eerst gecategoriseerd naar uren en vervolgens is de geobserveerde overlast vermenigvuldigd met twaalf om tot een schatting van het aantal overlastgevende gedragingen in één uur te komen (5 minuten keer twaalf is één uur). Vervolgens is dit getal gedeeld door het aantal groepen dat in hetzelfde uur op dezelfde locatie is geweest. Dit is gedaan voor alle items binnen de drie overlastgedragingen (sociale overlast, verloedering en overlast van verkeer). Omdat de geobserveerde overlastgevende gedragingen (in nagenoeg alle gevallen) twee keer is genoteerd (door beide observanten) is het totaal aan overlastgevende gedragingen gedeeld door twee. Daarmee gaan we uit van het minimale aantal overlastgevende gedragingen dat is geobserveerd. Nadat alle overlastgevende gedragingen bij elkaar zijn opgeteld op bovenstaande wijze, zijn uitsplitsingen gemaakt naar onder andere nacht, tijdstip en soort overlast. De gemiddelde sluitingstijd is berekend door per nacht het gemiddelde te nemen tussen de laatste tijd dat geobserveerd is dat de gelegenheid open was en de eerste tijd dat geobserveerd is dat de gelegenheid gesloten was. De gemiddelde sluitingstijd geeft daarmee een indicatie van hoe laat de gelegenheden gemiddeld genomen zijn gesloten.

2

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Resultaten De verzamelde gegevens kunnen op diverse manieren gepresenteerd worden. Dit hoofdstuk begint met een algemene indruk van het totaal aantal overlastgevende gedragingen en hoe de mate van overlast zich ontwikkelt over het verloop van de avond. Vervolgens wordt specifiek per route en observatiepunt weergegeven hoeveel overlastgevende gedragingen er gemeten zijn, waarbij ook ontwikkelingen over de tijd zijn meegenomen. Aanvullend wordt in het totaal, per route en per observatiepunt weergegeven welke vormen van overlastgevende gedragingen (sociale overlast, overlast door verloedering of door verkeer) zijn genoteerd. Tot slot wordt gekeken naar mogelijke verschillen in mate en typen overlast per dag.

Geschatte overlastgevende gedragingen Grafiek 1 toont op basis van de observaties het geschatte aantal overlastgevende gedragingen per uur, voor alle acht observatienachten bij elkaar opgeteld. Vooral tussen 22:00 uur en 23:00 uur zijn er veel overlastgevende gedragingen. Dit komt overeen met het hoogste aantal bezoekers van het gebied rond dit tijdstip. Na 00.00 uur is er een continue daling van het aantal bezoekers. Naast de hoge mate van overlast in het begin van de meting, is er een piek te zien tussen 03:00 uur en 04:00 uur. Uit de kwalitatieve notities bij de observaties blijkt dat rond dit tijdstip de cafés sluiten en mensen naar buiten gaan. Er wordt veel dronkenschap geobserveerd. De situatie wordt omschreven als ‘het gebied stroomt leeg’ en ‘mensen druipen af’. Uit de observaties blijkt dat rond 04:00 uur er een sterke daling is in het aantal overlastgevende gedragingen. Uit de kwalitatieve notities blijkt ook dat het rustiger is op straat: er zijn nog weinig mensen en er wordt op normaal volume gepraat; slechts af en toe is er nog geschreeuw of hard gelach te horen. De uitsplitsing naar de drie looproutes laat zien dat bij de routes Oost en Zuid om 22.00 uur de meeste overlastgevende gedragingen zijn gemeten. Voor route Noord lag de piek in het aantal overlastgevende gedragingen tussen 23.00 uur en 00.00 uur.

Geschatte overlastgevende gedragingen 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

Noord

Oost

Zuid

Grafiek 1: het geschatte aantal overlastgevende gedragingen per uur, uitgesplitst naar de routes noord, oost en zuid.

3

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

De gemiddelde sluitingstijd per type gelegenheid varieert, zoals verwacht kan worden op basis van de vergunde sluitingstijden (zie tabel 2). Winkels lijken later dan de vergunde sluitingstijden te sluiten (rond 00.00 uur, vergunde tijd is 22.00 uur), coffeeshops vlak na vergunde sluitingstijden (01.15 uur, vergunde tijd is 01.00 uur). Daarentegen ligt de gemiddelde sluitingstijd van restaurants rond 00.30 uur, dat is ruim voor de doorgaans vergunde tijd (03.00 uur). Cafés hebben doorgaans een vergunning tot 03.00 uur en deze sluiten daar vlak voor, gemiddeld zien we hier een sluitingstijd van 02.50 uur. Fastfoodrestaurants sluiten kort voor de vergunde sluitingstijd (03.30 uur, vergunde tijd is 04.00 uur). De sluitingstijd voor raamprostitutie is om 06.00 uur en op basis van de gegevens uit dit onderzoek kan geconcludeerd worden dat de meeste ramen in dit gebied gesloten zijn tussen 05.00 en 06.00 uur (zie tabel 3).

Tabel 2: de geschatte gemiddelde sluitingstijd voor diverse gelegenheden

Categorie Café Speelautomatenhal Coffeeshop Fastfood Restaurant Seksbioscoop Seksclub Winkel

Geschatte gemiddelde sluitingstijd 02:52 00:44 01:15 03:34 00:25 01:01 01:47 00:00

Tabel 3: het aantal ramen (in het observatiegebied) dat nog open is tijdens de observaties

Tijd 22:00-22:59 23:00-23:59 00:00-00:59 01:00-01:59 02:00-02:59 03:00-03:59 04:00-04:59 05:00-05:59

Percentage ramen open 66% 78% 74% 62% 64% 58% 42% 5%

4

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Geschatte overlastgevende gedragingen per uur, route Noord Bij een uitsplitsing naar locaties voor route Noord (grafiek 2a-g) is te zien dat met name op de locaties B (op de kruising Warmoestraat en Lange Niezel), C (op de brug tussen de Lange en Korte Niezel) en in mindere mate locatie F (kruising Oudezijds Achterburgwal en Korte Stormsteeg) en G (kruising Oudezijds Achterburgwal en Molensteeg) de meeste overlastgevende gedragingen zijn genoteerd.

Grafiek 2a-g: Het geschatte totaal aantal overlastgevende gedragingen voor route Noord, uitgesplitst per observatiepunt

Locatie B

Locatie A 800 600 400 200 0

800 600 400 200 0

Locatie C 800 600 400 200 0

Locatie D 800 600 400 200 0

Locatie F

Locatie E 800 600 400 200 0

800 600 400 200 0

Locatie G 800 600 400 200 0

5

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

De tabellen (4a-c) die hieronder staan tonen de gemiddelde sluitingstijd per observatiepunt. Naast de overlastgevende gedragingen is genoteerd welk aandeel van de gelegenheden dat de deuren open heeft staan (gemiddeld 73%), bij welk aandeel van de gelegenheden muziek of bezoekersgeluiden buiten te horen zijn (gemiddeld 32%) en of er alcohol gedronken wordt voor het entree van de gelegenheid (gemiddeld 17%) voor route Noord. Per observatiepunt is ook weergeven welk aandeel van de aanwezige ramen nog geopend zijn. Dit is weergegeven in totaal, dat wil zeggen alle gelegenheden samen (tabel a), en apart voor cafés (tabel b) en restaurants (tabel c). Bij cafés ligt het gemiddelde percentage dat zijn deuren geopend heeft voor route Noord op 68%, bij 57% is muziek of zijn bezoekers te horen en bij 28% wordt er voor de gelegenheid gedronken. Tabel 4a-c: De geschatte gemiddelde sluitingstijd van gelegenheden bij de observatiepunten op route Noord

Locaties route Gemiddelde Noord sluitingstijd

Gemiddeld percentage deuren open

A B C D E F G

86% 46% 91% 58% 79% 85% 66%

01:01 02:14 03:04 00:19 02:17 02:18 02:05

Gemiddelde percentage muziek of mensen van binnen te horen 0% 58% 6% 2% 50% 53% 35%

Locaties route Noord

Gemiddelde sluitingstijd (cafés)

Gemiddeld percentage deuren open (cafés)

A B C D E F G

n.v.t. 02:55 n.v.t. n.v.t. 02:39 02:42 02:30

n.v.t. 38% n.v.t. n.v.t. 79% 95% 67%

Locaties route Noord

Gemiddelde sluitingstijd (restaurants)

Gemiddeld percentage deuren open (restaurants)

A B C D E F G

n.v.t. 22:45 n.v.t. 00:19 02:04 n.v.t. n.v.t.

n.v.t. 60% n.v.t. 58% 79% n.v.t. n.v.t.

Gemiddelde percentage gedronken voor entree

Gemiddelde percentage ramen open

5% 10% 0% 2% 28% 45% 21%

75% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 57% 100%

Gemiddelde Gemiddelde percentage percentage muziek of mensen gedronken voor van binnen te entree (cafés) horen (cafés) n.v.t. n.v.t. 69% 8% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 46% 25% 67% 57% 42% 23% Gemiddelde Gemiddelde percentage percentage muziek of mensen gedronken voor van binnen te entree horen (restaurants) (restaurants) n.v.t. n.v.t. 20% 20% n.v.t. n.v.t. 2% 2% 52% 31% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

6

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Geschatte overlastgevende gedragingen per uur, route Oost Voor route Oost zijn de meeste overlastgevende gedragingen tussen 22.00 uur en 23.00 uur genoteerd, met een consistente daling in het aantal overlastgevende gedragingen naar 23.00 tot 00.00 uur. Op een aantal locaties is er een stijging om 00.00 uur, op andere locaties een stijging om 01.00 uur. De meeste overlastgevende gedragingen tussen 01.00 uur en 02.00 uur vonden plaats op locatie B (Korte Niezel/Zeedijk) en E (Oudezijds Achterburgwal/Stoofsteeg). De minste overlastgevende gedragingen zijn gemeten midden op de grachten (locatie C op de Oudezijds Achterburgwal en locatie F op de Oudezijdsvoorburgwal). Zie hiervoor de grafieken 3a-g. Grafiek 3a-g: Het geschatte totaal aantal overlastgevende gedragingen voor route Oost, uitgesplitst per observatiepunt

Locatie B

Locatie A 1000 800 600 400 200 0

1000 800 600 400 200 0

Locatie C 1000 800 600 400 200 0

Locatie D 1000 800 600 400 200 0

Locatie F

Locatie E 1000 800 600 400 200 0

1000 800 600 400 200 0

7

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

De tabellen (5a-c) die hieronder staan tonen voor route Oost de gemiddelde sluitingstijd per observatiepunt, het percentage van gelegenheden dat de deuren open heeft staan (gemiddeld 77%), bij welk aandeel van de gelegenheden muziek of bezoekersgeluiden buiten te horen zijn (gemiddeld 46%) en of er alcohol gedronken wordt voor het entree van de gelegenheid (gemiddeld 16%). Bij cafés (tabel 7b) ligt het gemiddelde percentage dat zijn deuren geopend heeft op 84%, bij 63% is muziek of zijn bezoekers te horen en bij 17% wordt er voor de gelegenheid gedronken. Bij restaurants (tabel 7c) zijn de deuren bij de helft of meer wel geopend maar zijn haast geen mensen of muziek te horen buiten. Tabel 5a-c: De geschatte gemiddelde sluitingstijd van gelegenheden bij de observatiepunten op route Oost

Locaties route Oost

Gemiddelde sluitingstijd

A B C D E F

01:21 00:54 03:15 n.v.t. 03:00 02:13

Gemiddelde Gemiddeld percentage Gemiddelde Gemiddelde percentage muziek of percentage percentage deuren mensen van gedronken ramen open open binnen te voor entree horen 82% 54% 12% n.v.t. 83% 21% 10% n.v.t. 73% 66% 6% 55% n.v.t. n.v.t. n.v.t. 59% 83% 50% 15% 25% 57% 39% 39% n.v.t.

Locaties route Oost

Gemiddelde sluitingstijd (cafés)

Gemiddeld percentage deuren open (cafés)

A B C D E F

02:26 01:22 03:15 n.v.t. 03:29 n.v.t.

96% 81% 74% n.v.t. 85% n.v.t.

Locaties route Oost

Gemiddelde sluitingstijd (restaurants)

Gemiddeld percentage deuren open (restaurants)

A B C D E F

00:17 00:44 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

50% 83% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

Gemiddelde percentage muziek of mensen van binnen te horen (cafés) 68% 62% 68% n.v.t. 57% n.v.t. Gemiddelde percentage muziek of mensen van binnen te horen (restaurants) 6% 8% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

Gemiddelde percentage gedronken voor entree (cafés) 11% 38% 6% n.v.t. 19% n.v.t.

Gemiddelde percentage gedronken voor entree (restaurants) 12% 2% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

8

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Geschatte overlastgevende gedragingen per uur, route Zuid Op route Zuid zijn de minste overlastgevende gedragingen gemeten. Er zijn een aantal locaties waar er pieken zijn in het aantal gedragingen op verschillende tijden; op locatie A (Warmoestraat/Wijde Kerksteeg) om 03.00 uur, locatie B om 03.00 uur (Warmoestraat/Papenbrugsteeg) en locatie D (begin van de Damstraat) om 22.00 uur en 00.00 uur. Zie hiervoor de grafieken 4a-g. Grafiek 4a-g: Het geschatte totaal aantal overlastgevende gedragingen voor route Zuid, uitgesplitst per observatiepunt

Locatie B

Locatie A 800

800

600

600

400

400

200

200

0

0

Locatie C

Locatie D

800

800

600

600

400

400

200

200

0

0

Locatie F

Locatie E 800

800

600

600

400

400

200

200

0

0

9

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

De tabellen 6a-c die hieronder staan tonen de gemiddelde sluitingstijd per observatiepunt, het percentage van gelegenheden dat de deuren open heeft staan (gemiddeld 55%), bij welk aandeel van de gelegenheden muziek of bezoekersgeluiden buiten te horen zijn (gemiddeld 33%) en of er alcohol gedronken wordt voor het entree van de gelegenheid (gemiddeld 13%) voor route Zuid. Voor cafés in route Zuid ligt het gemiddelde percentage dat zijn deuren geopend heeft voor route Zuid op 64%, bij 60% is muziek of zijn bezoekers te horen en bij 23% wordt er voor de gelegenheid gedronken. Tabel 6a-c: De geschatte gemiddelde sluitingstijd van gelegenheden bij de observatiepunten op route Zuid

Locaties route Gemiddelde Zuid sluitingstijd

Gemiddeld percentage deuren open

A B C D E F

51% 0% 61% 69% 46% 33%

03:37 23:13 00:33 03:20 23:48 23:44

Gemiddelde percentage muziek of mensen van binnen te horen 49% 25% 20% 39% 0% 0%

Locaties route Zuid

Gemiddelde sluitingstijd (cafés)

Gemiddeld percentage deuren open (cafés)

A B C D E F

03:37 n.v.t. n.v.t. 02:56 n.v.t. n.v.t.

51% n.v.t. n.v.t. 84% n.v.t. n.v.t.

Locaties route Zuid

Gemiddelde sluitingstijd (restaurants)

Gemiddeld percentage deuren open (restaurants)

A B C D E F

n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 23:42 23:44

n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 60% 33%

Gemiddelde percentage gedronken voor entree

Gemiddelde percentage ramen open

10% 0% 18% 22% 2% 0%

n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t.

Gemiddelde Gemiddelde percentage percentage muziek of mensen gedronken voor van binnen te entree (cafés) horen (cafés) 49% 10% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 76% 42% n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. Gemiddelde Gemiddelde percentage percentage muziek of mensen gedronken voor van binnen te entree horen (restaurants) (restaurants) n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 0% 3% 0% 0%

10

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Verschillende overlastgevende gedragingen Van de verschillende vormen van overlastgevende gedragingen is sociale overlast veruit de meest voorkomende type overlast, gevolgd door overlast van verkeer en daarna verloedering. Dit is terug te zien in grafiek 5. Binnen de categorie sociale overlastgevende gedragingen is schreeuwen, lallen, hard zingen en lachen het meest geturfd, gevolgd door alcohol drinken op straat (zie grafiek 6). Overlast door verloedering behelst voornamelijk gooien met spullen en wildplassen (zie grafiek 7). Binnen verkeersoverlast is er met name sprake van veelvuldig fietsbellen of toeteren (grafiek 8). Er zijn ook ‘overige’ vormen van overlast genoteerd. Bij sociale overlastgevende gedragingen is er vaak sprake van muziek die hard wordt afgespeeld op draagbare boxen en telefoons waarmee mensen over straat gaan (grafiek 3). Daarnaast wordt drugsgebruik (wiet, lachgas) op straat veelvuldig waargenomen, maar ook fluiten en geluid van rolkoffertjes. Bij verloedering wordt spugen op straat genoemd, schoppen tegen vuilnis, en bij overlastgevende gedragingen door verkeer onder meer alarmen van voertuigen of sirenes.

Soort overlastgevende gedragingen per uur 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Sociale overlast

Verloederingsoverlast

Verkeersoverlast

Grafiek 5: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen per uur, uitgesplitst naar verschillende soorten (sociale overlast, overlast door verloedering en door verkeer)

Sociale overlastgevende gedragingen Alcohol drinken op straat Duwen/trekken Schreeuwen/lallen/hard zingen/hard lachen Escalatie Lastig vallen van sekswerkers Vechtpartij Geluidsoverlast van inwoners Overig 0

2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000 16000 18000 20000

11

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Grafiek 6: het geschatte totale aantal sociale overlastgevende gedragingen, uitgesplitst naar verschillende vormen van sociale overlast. N.B. vechtpartijen zijn wel geobserveerd, maar in dermate lage aantallen dat deze op de schaal wegvallen

Verloederingsoverlastgevende gedragingen Gooien met spullen Wildplassen Wildpoepen Overgeven op straat Overig 0

50

100

150

200

250

300

350

400

450

Grafiek 7: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen door verloedering, uitgesplitst naar verschillende vormen van overlast door verloedering.

Verkeersoverlastgevende gedragingen Meer dan eenmaal toeteren/fietsbellen Vol gas geven, ronkende motoren of harde muziek uit voertuigen Geluidsoverlast van fietsers Overig 0

1000

2000

3000

4000

5000

6000

7000

Grafiek 8: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen door verkeer, uitgesplitst naar verschillende vormen van overlast door verkeer.

4.5.1 Ontwikkeling over tijd Als de mate van sociale overlast wordt weergegeven per uur (zie hiervoor grafiek 9), dan is er een vrij consistent patroon te zien over de avond heen. Observaties die enigszins veranderen over de avond heen zijn ‘duwen en trekken’ en ‘overig’. Duwen en trekken wordt vaker gezien vóór 04.00 uur en bijzondere vormen van overlast die zijn ondervangen in de categorie ‘overig’, vooral ná 04.00 uur. Het geluidsniveau toont een duidelijke ontwikkeling over de tijd (zie grafiek 10). Begin van de avond is de categorie ‘continu geroezemoes’ sterk aanwezig. Deze wordt steeds kleiner over de avond. De categorie ‘hard geluid’ is aan het begin van de avond aanwezig en neemt af met de tijd. Daar tegenover staat de categorieën ‘af en toe gepraat’ en ‘stilte’ die naar mate de avond vordert steeds vaker worden genoteerd.

12

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Sociale overlastgevende gedragingen per uur 22:00-22:59 23:00-23:59 00:00-00:59 01:00-01:59 02:00-02:59 03:00-03:59 04:00-04:59 05:00-05:59 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

Alcohol drinken op straat

Duwen/trekken

Schreeuwen/lallen/hard zingen/hard lachen

Escalatie

Lastig vallen van sekswerkers

Vechtpartij

Geluidsoverlast van inwoners

Overig

80%

90%

100%

Grafiek 9: Het geschatte totale aantal sociale overlastgevende gedragingen per uur, uitgesplitst naar verschillende vormen van sociale overlast

Geluidsniveau per uur 22:00-22:59 23:00-23:59 00:00-00:59 01:00-01:59 02:00-02:59 03:00-03:59 04:00-04:59 05:00-05:59 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Stilte

Af en toe gepraat

Af en toe geschreeuw/gelal

Continue geroezemoes

Frequent geschreeuw/gelal

Continu hard geluid

Grafiek 10: het geschatte geluidsniveau, weergegeven per uur

13

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

4.5.2 Verschillende typen overlastgevende gedragingen per route Wanneer de verschillende typen overlastgevende gedragingen worden uitgesplitst per route (grafieken 11-13) blijft de algehele trend gelijk, maar is wel te zien dat overlast van verkeer met name voorkomt bij route Zuid en aan het begin van de nacht (tussen 22.00 uur en 02.00 uur). Overlast van verloedering wordt voornamelijk in de loop en aan het eind van de nacht geobserveerd.

Soort overlastgevende gedragingen per uur, route Noord 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Sociale overlast

Verloederingsoverlast

Verkeersoverlast

Grafiek 11: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen per uur voor route Noord, uitgesplitst naar verschillende soorten

Soort overlastgevende gedragingen per uur, route Oost 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Sociale overlast

Verloederingsoverlast

Verkeersoverlast

Grafiek 12: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen per uur voor route Oost, uitgesplitst naar verschillende soorten

14

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Soort overlastgevende gedragingen per uur, route Zuid 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Sociale overlast

Verloederingsoverlast

Verkeersoverlast

Grafiek 13: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen per uur voor route Zuid, uitgesplitst naar verschillende soorten

Verschillende soorten overlastgevende gedragingen per observatiepunt Bij een weergave van de typen overlastgevende gedragingen per observatiepunt is sociale overlast altijd het meest aanwezig (grafieken 14-16). Overlast door verloedering is bij elk van de observatiepunten in beperkte mate aanwezig. Er zijn er met name verschillen in het aandeel van overlastgevende gedragingen door verkeer. Voor route Noord komt met name op locaties B (Warmoestraat/Lange Niezel), C (Oudezijds Achterburgwal/Korte Niezel) en E (Zeedijk) overlast door verkeer vaker voor (grafiek 14). Voor route Oost gaat het met name om locaties A (Oudekerksbrug) en B (Korte Niezel/Zeedijk) (grafiek 15). Voor route Zuid wordt de meeste overlastgevende gedragingen door verkeer gemeten op observatiepunten D en E, beide gelegen in de Damstraat (grafiek 16).

Overlastgevende gedragingen per locatie, route Noord A B C D E F G 0

500

1000 Sociale overlast

1500 Verloederingsoverlast

2000

2500

3000

Verkeersoverlast

Grafiek 14: het geschatte totale aantal verschillende soorten overlastgevende gedragingen per uur voor route Noord, uitgesplitst naar observatiepunt

15

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Overlastgevende gedragingen per locatie, route Oost A B C D E F 0

500

1000 Sociale overlast

1500 Verloederingsoverlast

2000

2500

3000

Verkeersoverlast

Grafiek 15: het geschatte totale aantal verschillende soorten overlastgevende gedragingen per uur voor route Oost, uitgesplitst naar observatiepunt

Overlastgevende gedragingen per locatie, route Zuid A B C D E F 0

500

1000 Sociale overlast

1500 Verloederingsoverlast

2000

2500

3000

Verkeersoverlast

Grafiek 16: het geschatte totale aantal verschillende soorten overlastgevende gedragingen per uur voor route Zuid, uitgesplitst naar observatiepunt

Overlastgevende gedragingen per nacht Bij een weergave van het aantal overlastgevende gedragingen per weekenddag (grafiek 17) is te zien dat er op zaterdag meer overlastgevende gedragingen zijn dan op vrijdag. Een weergave per weekend laat zien dat met name in het weekend van 13, 14 en 15 mei meer overlastgevende gedragingen zijn gemeld dan in de andere weekenden (grafiek 18). Het aandeel van overlastgevende gedragingen door verkeer is in dit weekend groter in vergelijking met de andere weekenden (grafiek 19). De gemiddelde sluitingstijd varieerde enigszins per weekend: tussen 1.43 uur en de 2.08 uur. De hogere mate van overlast in het weekend van 13 en 14 mei lijkt niet samen te hangen met gemiddeld latere sluitingstijden, zo kan uit tabel 7 worden afgeleid. Telcamera’s die in het gebied hangen laten zien dat er in dit weekend ook meer mensen zijn geteld, wat de indruk geeft dat het aantal bezoekers in het gebied samenhangt met het aantal overlastgevende gedragingen. Correlatieanalyse geeft

16

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

inderdaad een hoge positieve correlatie aan tussen aantal bezoekers en overlastgevende gedragingen, wat betekent dat er meer overlast geconstateerd wordt als er meer bezoekers zijn.

Totale overlastgevende gedragingen per weekend 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 29 april tot 1 mei

6 tot 8 mei Vrijdagen

13 tot 15 mei

20 tot 22 mei

Zaterdagen

Grafiek 17: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen, weergegeven per weekend en uitgesplitst naar weekenddag

Totale overlastgevende gedragingen per nacht 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

Grafiek 18: het geschatte totale aantal overlastgevende gedragingen, weergegeven per observatienacht Tabel 7: de geschatte gemiddelde sluitingstijd van gelegenheden in het observatiegebied, weergegeven per nacht

Nacht 29 op 30 april 30 april op 1 mei 6 op 7 mei 7 op 8 mei 13 op 14 mei 14 op 15 mei 20 op 21 mei 21 op 22 mei

Gemiddelde sluitingstijd 01:46 01:34 02:09 01:56 01:44 01:31 02:02 01:47 17

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Soort overlastgevende gedragingen per nacht 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Sociale overlast

Verloederingsoverlast

Verkeersoverlast

Grafiek 19: het geschatte totale aantal verschillende soorten overlastgevende gedragingen, weergegeven per nacht

Sfeerbeschrijving Er zijn voornamelijk positieve en neutrale sfeerbeschrijvingen gegeven gedurende de avond (zie grafiek 20). Met name ‘ontspannen’ en ‘gemoedelijk’ komen veel voor. In beperkte mate zijn ‘onprettig’, ‘gespannen’ en ‘grimmig’ genoteerd. De sfeerbeschrijving ‘angstig’ komt niet voor. De hogere mate van overlastgevende gedragingen in het begin van de avond en nacht gaan dus vaker samen met positieve beschrijvingen. De sfeerbeschrijvingen per uur laten een trend zien waarbij positieve sfeerbeschrijvingen afnemen en neutrale en negatieve sfeerbeschrijvingen toenemen gedurende de nacht (zie grafiek 21). Tussen 04.00 uur en 05.00 uur zijn de meeste negatieve sfeerbeschrijvingen genoemd ten opzichte van de overige uren. Het gaat hier om ongeveer 15% positieve sfeerbeschrijvingen, 40% neutraal en 45% negatieve sfeerbeschrijvingen.

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Onprettig Gespannen Grimmig

Neutraal

Gemoedelijk

Ontspannen

Prettig

Plezierig

Feestelijk

Sfeerbeschrijvingen (totaal)

70%

80%

90%

100%

Feestelijk

Plezierig

Prettig

Ontspannen

Gemoedelijk

Neutraal

Onprettig

Gespannen

Grimmig

Angstig

Grafiek 20: het totale aantal sfeerbeschrijvingen (alle observatienachten bij elkaar opgeteld)

18

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Sfeerbeschrijving per uur 22:00-22:59

23:00-23:59

00:00-00:59

01:00-01:59

02:00-02:59

03:00-03:59

04:00-04:59

05:00-05:59 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Feestelijk

Plezierig

Prettig

Ontspannen

Gemoedelijk

Neutraal

Onprettig

Gespannen

Grimmig

Angstig

Grafiek 21: het totale aantal sfeerbeschrijvingen, weergegeven per uur

19

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Een aantal foto’s geven sfeerimpressie over de avond heen. Drukke stegen, veel mensen op de gracht, vrijgezellenfeest met megafoon, overgeven in een portiek, luchtgitaar met een verkeersbord, maar ook lege straten en alleen de vogels die door het afval gaan.

20

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

21

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Samenvatting & Conclusies De gemeente Amsterdam heeft de behoefte aan een observatieonderzoek uitgesproken om zo inzicht te kunnen verkrijgen in het soort overlastgevende gedragingen dat plaatsvindt in het Wallengebied, hoe vaak overlastgevende gedragingen voorkomen, waar zich dat voordoet in het gebied, en hoe zich dat ontwikkelt over de avond en nacht. De daarbij geformuleerde onderzoeksvragen zijn: Welk soort voor bewoners overlastgevende gedragingen vinden plaats vóór & na de verschillende sluitingstijden in het gebied (tussen 22 uur en 06 uur), gedurende 8 weekenddagen (vrijdag en zaterdag)? Hoe ontwikkelen deze overlastgevende gedragingen zich qua ernst en hoeveelheid gedurende de nacht en hoe is dit gerelateerd aan de verschillende sluitingstijden? Door vier weekenden in het gebied een aantal uren te observeren op drie verschillende routes (20 observatiepunten) kan een indicatie gegeven worden van het daadwerkelijke aantal overlastgevende gedragingen en het verloop hierin over de avond. Het blijft wel een schatting: de steekproeven zijn gebruikt om inzicht te krijgen in het totale aantal overlastgevende gedragingen. Bovendien: er zijn twee observanten ingezet, maar mogelijk zijn nog steeds overlastgevende gedragingen gemist.

Daarbij is ervoor gekozen om het gemiddelde te nemen van de overlastgevende gedragingen die zijn gezien, ook hierdoor wordt het aantal overlastgevende gedragingen mogelijk wat minder dat het daadwerkelijke aantal. In hoofdstuk 4 is een uitgebreide uiteenzetting gegeven van het geschatte aantal overlastgevende gedragingen (apart voor typen overlast, routes, observatiepunten en weekenddagen). Hieronder volgt daarvan een beknopte samenvatting.

Geobserveerde overlast op straat Tijdens het observeren is aandacht besteed aan sociale overlast, verloedering en overlast door verkeer. De meest geobserveerde overlast is sociale overlast. De geobserveerde sociale overlast bestaat voornamelijk uit hard roepen, schreeuwen, lallen of lachen. De sterkere vertegenwoordiging van sociale overlast ten opzichte van andere vormen van overlast geldt voor alle drie de observatieroutes en alle observatiepunten. De verhouding tussen aanwezige overlast door verloedering of door verkeer verschilt per route en observatiepunt. Zo is er bij route Zuid vaker sprake van verloedering, welke voornamelijk bestaat uit het gooien van spullen op straat. Dit kan verklaard worden door het aantal aanwezige fastfoodrestaurants in dit gebied. Ondanks de geobserveerde vormen van overlast zijn de meest gegeven sfeerbeschrijvingen die gedurende de avond worden gegeven positief: ‘prettig’, ‘feestelijk’, ‘gemoedelijk’ en ‘neutraal’. Overlast in relatie tot gelegenheden: van de gelegenheden die zijn geopend heeft het merendeel de deuren geopend. Voor cafés die de deuren geopend hebben, maar ook waar ze gesloten zijn, zijn bij meer dan de helft de muziek en de gasten buiten goed te horen. Bovendien wordt bij bijna een kwart ook voor de gelegenheid gedronken.

Effect crowd management: gedurende de weekenden dat is geobserveerd, is door de ‘hosts’ in het gebied tijdens specifieke tijden crowd management toegepast. Dat betekent dat één of meerdere stegen of grachten zijn aangeduid tot eenrichtingsverkeer om de hoeveelheid mensen beter over het gebied te spreiden. Crowd management kan effect hebben gehad op de observaties die zijn gedaan, in het gebied waar crowd management is toegepast zal het vermoedelijk resulteren in minder overlast en locaties buiten het gebied tot meer overlast.

22

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Verloop over de avond Vooral in het begin van de avond (tussen 22.00 uur en 23.00 uur) wordt de meeste overlast geobserveerd, daarna volgt een sterke daling tussen 23.00 uur en 00.00 uur. Na 00.00 uur blijft de mate van overlast vrij stabiel, met enige mate van verhoging tussen 03.00 uur en 04.00 uur. Daarna volgt een scherpe daling tussen 05.00 uur en 06.00 uur in de mate van overlast die wordt geobserveerd. Er is ook een verloop in sfeerbeschrijvingen over de avond waarneembaar. Deze starten veelal zeer positief en zijn later op de avond (vanaf 01.00 uur) meer neutraal, maar in beperkte mate ook onprettig, gespannen en grimmig. De meeste negatieve sfeerbeschrijvingen worden gegeven tussen 04.00 uur en 05.00 uur. Over het verloop in typen overlastgevende gedragingen over de nacht kan gezegd worden dat sociale overlast (waar hard geschreeuw onder valt) het meest sterk aanwezig blijft gedurende de gehele avond. De ernstigere vormen van overlast die vallen onder de categorie escalatie (beledigen, uitschelden, bedreigen van anderen) komen alleen later op de avond voor (na 02.00 uur). Verschillen tussen weekenden en vrijdagen en zaterdagen Op de zaterdagen wordt consistent iets vaker overlastgevende gedragingen geobserveerd in vergelijking met de vrijdagen. De weekenden laten wel een vergelijkbare mate van overlast zien, met uitzondering van één weekend.

Hier is geen eenduidige reden voor te geven, er is bijvoorbeeld geen sprake van een feestdag, evenementen in het gebied of veel betere weersomstandigheden. Telcamera’s laten zien dat er gedurende dat weekend meer bezoekers zijn geweest in het gebied dan tijdens andere weekenden. De relatie tussen het aantal bezoekers en de mate van overlastgevende gedragingen is ook statistisch significant, wat bevestigd dat er meer overlast geconstateerd wordt in het gebied als er meer bezoekers zijn.

Relatie sluitingstijden Als gekeken wordt naar het verloop in geobserveerde overlast en daarnaast de gemiddelde sluitingstijd van gelegenheden, dan lijkt met name de sluiting van de cafés om 03.00 uur en mogelijk ook de fastfoodrestaurants rond 03.30 uur samen te hangen met de hogere mate van overlast die tussen 03.00 uur en 04.00 uur geobserveerd is. Uit de kwalitatieve notities rond sluitingstijd kan worden afgeleid dat de overlast mogelijk samenhangt met de hogere mate van dronkenschap dat op straat geobserveerd wordt. Na 04.00 uur, wanneer de meeste horeca gesloten is maar nog bijna de helft van de prostitutieramen geopend zijn, neemt het aantal overlastgevende gedragingen sterk af. Dit geeft de indruk dat de overlast voornamelijk te relateren is aan de horeca en in mindere mate aan de prostitutieramen. Rond 06.00 uur, als ook de prostitutieramen sluiten, zijn er zeer weinig bezoekers in het gebied en is er vrijwel geen geobserveerde overlast meer.

23

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

Bijlage 1: observatieformulier

24

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

25

Observatieonderzoek Wallengebied - Gemeente Amsterdam

26

Hoofdkantoor Groningen Sylviuslaan 5 9728 NS Groningen Postbus 473 9700 AL Groningen

Uw contactpersonen Arjan Rozema – a.rozema@enneus.nl

Kantoor Utrecht Graadt van Roggenweg 328-334 3531 AH Utrecht

Claire Kos – c.kos@enneus.nl T. 050 – 711 52 55 info@enneus.nl www.enneus.nl