Definitief verslag SED 12-07-2023

16

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

tijdelijk zou kunnen plaatsen. Het regelen van een plek vergt namelijk veel tijd. Misschien kan het college dat uitzoeken. Tijdens zijn werk in Purmerend kwam hij in aanraking met een ambtenaar die vaak mensen zag die een moeilijke weg in het leven bewandelden. Die ambtenaar had als opvatting: deze mensen hebben allemaal een kilootje liefde nodig. Hij hoopt dat er met dit voorstel meer vrijheid en ruimte komt voor medewerkers om vanuit vertrouwen te werken en kilootjes liefde kunnen toevoegen aan hen die dat nodig hebben. Het lid KROM bedankt het lid Van der Veen voor dit mooie voorstel. Zijn betrokkenheid blijkt wel uit dit voorstel. Heel helder heeft hij uiteengezet tegen welke muren iemand die aanklopt voor hulp, aanloopt. Professionals uit het veld menen dat met dit voorstel belangrijke verbeteringen kunnen worden doorgevoerd. Bij een aantal aanbevelingen van de wethouder zet ze vraagtekens, bijvoorbeeld als het gaat om de zelfredzaamheidsmatrix, terwijl juist daarop veel kritiek is. Ze ziet graag dat die matrix op termijn wordt afgeschaft en dat de Amsterdamse maatwerkmethode wordt ingevoerd, zeker als die wens ook uit het veld komt. De vraag is ook hoeveel tijd de wethouder daarvoor nodig zou hebben. Het schrappen van punt 4, de plek waar mensen precies slapen, adviseert de wethouder niet over te nemen.

Als Handhaving iemand twee dagen achtereen niet op de aangegeven plek aantreft, wordt de hele aanvraag, ook voor het briefadres, afgewezen. Dat betekent dat iemand de hele dag rond die slaapplek moet hangen. Hopelijk wil de wethouder dit punt toch nog eens in overweging nemen. Met de kinderombudsman heeft het lid Krom gesproken over de dakloze gezinnen. Die gaf aan als zo’n gezin vanuit de GGD naar buurtteams worden verwezen, met name als er ook met Veilig Thuis is gesproken, dat deze gezinnen soms uit beeld verdwijnen. Ze komt volgende week met een motie om deze gezinnen beter te volgen wanneer ze worden afgewezen. Misschien kan de wethouder iets zeggen over de buurtteams en of die voldoende slagkracht hebben om deze problematiek aan te kunnen. Het lid ALBERTS hoorde vanmorgen drie heel interessante insprekers op dit onderwerp. Zij maakten duidelijk waarom dit initiatiefvoorstel zo’n goed voorstel is. Veel dank voor al het werk waaruit duidelijk veel praktijkervaring blijkt. Ze herhaalt haar oproep om sociale corporatiewoningen die te koop worden aangeboden, op te kopen en ze beschikbaar te houden voor daklozen. Die mogelijkheid is nu streng beperkt. Mensen opvangen in hotels kost ook enorm veel geld. Het verzoek om de nummers 1 en 4 eruit te lichten vindt ze een goed plan. Dat zal een verbetering worden voor de mensen die dakloos zijn geworden.

Het lid BILGIN spreekt zijn waardering uit voor alle inspanningen van het lid Van der Veen. Als het gaat om de zelfredzaamheidsmatrix en de Amsterdamse maatwerkmethode, vraagt dat de dakloze te beoordelen. Zo iemand heeft onderdak nodig, onafhankelijk hoe zelfredzaam hij is. Toch zet hij vraagtekens bij het afschaffen van die zelfredzaamheidmatrix, want die matrix is ook voor andere dingen te gebruiken, onder andere voor preventie. Mensen met een taalachterstand lopen bijvoorbeeld meer kans om nogmaals dakloos te raken. Als daaraan dan wordt gewerkt, kan dat voor iemand die hulp krijgt voordelig uitpakken voor de langere toekomst. Het college spreekt wel uit ook naar de menselijke maat te kijken – maar het instrument niet meteen te schrappen. Hij ziet veel goede voorstellen die hij steunt, bijvoorbeeld voorstel 3 en voorstel 5. Dat tekenvak komt wel heel vreemd over, een beetje vernederend zelfs. Dat zou hij willen schrappen. Dat geldt ook voor de kostendelersnorm. Dat is een vorm van straffen voor efficiënt ruimtegebruik. Het kan ook niet zo zijn dat het netwerk waarvan mensen gebruik maken, wordt gestraft. Soms passen klantmanagers maatwerk toe. Prima, want dan kan iemand zich focussen op bijvoorbeeld het vinden van werk. Het lid Bilgin sprak onlangs met een economisch dakloze, een ICT’er.

Bij sollicitatieprocedures loopt hij tegen de vraag aan hoe het zit met zijn thuiswerkplek. Die heeft hij dus niet. Misschien kunnen er werkplekken voor mensen komen. Tot slot hoort hij graag hoe het staat met de ethosmethode. Misschien wacht de wethouder op de evaluatie van de pilots in verschillende gemeenten.

17

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

Het lid VERKERKE is blij met het initiatiefvoorstel en hoopt dat het de daklozen zal brengen wat ze nodig hebben. Het is een mooi en uitgebreid voorstel. Wat BIJ1 betreft mogen ook de punten 1, 2 en 4 worden geherformuleerd zoals werd voorgesteld. Controle kan altijd nog, vertrouwen is beter. Begin met vertrouwen. Daarmee worden alle obstakels weggenomen. Als wetgeving in de weg zou zitten, kan daarmee bestuurlijk anders worden omgegaan. Het college is vindingrijk genoeg. De problemen die de Regenboog noemt, zijn schrijnend. BIJ1 is het dan ook eens met het opheffen van het slaapplekformulier. Handhaven op onjuist gebruik van voorzieningen kan altijd nog. Zet de nood voorop. BIJ1 vraagt onderzoek te doen naar hoe de instructies feitelijk uitpakken en wat er nu eigenlijk gebeurt in zo’n proces. De buurtteams hebben een belangrijke rol. Heel mooi, maar ze moeten intern wel beter georganiseerd raken. Hopelijk verkleint dit voorstel de dakloosheid in Amsterdam en helpt het de mensen op weg. Het lid ASLAMI spreekt zijn waardering uit in de richting van het lid Van der Veen, ook voor zijn persoonlijke betrokkenheid en zijn oog voor de menselijke maat. Hij hoopt van harte dat de stad Amsterdam oog heeft voor de meest kwetsbaren in de stad. Het lid YACOUBI spreekt eveneens zijn waardering uit.

Het nationaal actieplan dakloosheid heeft tot doel de problematiek van dakloosheid in Nederland aan te pakken. DENK zet zich er graag voor in dat dit actieplan op lokaal niveau effectief wordt geïmplementeerd. De relatie tussen dat nationale plan en het gemeentebeleid in het kader van de omgekeerde toets vraagt aandacht. Het gaat bij die toets om maatwerk voor de dakloze. Dat betekent niet alleen kijken naar de regels en voorwaarden, maar ook naar de persoonlijke omstandigheden en behoeften. Het doel is immers die dakloosheid op te heffen. Daklozen moeten in staat gesteld worden een stabiele leefsituatie op te bouwen. Wellicht kan de wethouder toelichten hoe het gemeentebeleid is afgestemd op het nationaal actieplan dakloosheid en welke specifieke maatregelen er zijn genomen om de omgekeerde toets toe te passen en de daklozen maatwerk te bieden. Hij informeert naar de preventieve maatregelen gericht op het voorkomen van dakloosheid en hoe het zit met de samenwerking met andere organisaties voor vroegtijdige signalering. Hij ziet graag dat de wethouder de effectiviteit van het huidige gemeentebeleid evalueert aan de hand van meetbare doelen. Ook is hij nieuwsgierig naar de rol van andere maatschappelijke organisaties en belanghebbenden bij de uitvoering van het actieplan.

Hopelijk is de wethouder bereid de omgekeerde toets toe te passen bij de aanvraag voor een bijstandsuitkering door daklozen zodat er maatwerk wordt geleverd. Hoewel het aantal daklozen de afgelopen jaren fors is toegenomen, zijn de openingstijden van de screeningsbalie nog steeds beperkt van 9.30 tot 12.00 uur. Het lid HYLKEMA bedankt het lid Van der Veen voor het mooie, pragmatische voorstel. Al die regels zijn natuurlijk wel met een reden bedacht. Hij is benieuwd naar de reflectie van de wethouder op die gekke maatregelen, bijvoorbeeld die tekening van de slaapplekken. In de bestuurlijke reactie leest hij dat die tekening belangrijk is, want daarmee zou in het verleden fraude zijn opgespoord. Dat krijgt hij graag nader toegelicht. Wethouder GROOT WASSINK bedankt het lid Van der Veen voor dit initiatiefvoorstel. Het loopt wel enigszins vooruit op de eerder besproken doorontwikkeling. De vragen van de commissie gaan veel over de zelfredzaamheidsmatrix en het formulier. Het is niet zo dat beide instrumenten fantastisch zijn, maar die zelfredzaamheidsmatrix brengt de ondersteuningsbehoefte van iemand in kaart. De professional maakt een afweging, gedwongen, omdat sommige mensen recht hebben op maatschappelijke opvang en andere niet. De Wmo en de Wlz-kant zijn redelijk goed geregeld. Voor anderen is de facto helemaal niks geregeld.

Daar doet Amsterdam een enorme inzet op in vergelijking met andere. Maar genoeg is het nooit. Het voorstel van het college komt op echt heel korte termijn naar de raad. Ook de wethouder voelt enig ongemak bij zo’n matrix, maar die brengt wel in kaart wat de gemeente wil weten. Hij wil wel onderzoeken hoe de gemeente op een andere manier kan bepalen wat de vervolgroute voor een individu is, maar hij wil ‘m niet gelijk afschaffen.

18

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

Het lid KROM draagt aan dat verschillende professionals in het veld vragen die matrix af te schaffen. Ze is benieuwd hoe de wethouder kijkt naar de kritiek van die kant. Wethouder GROOT WASSINK spreekt met grote regelmaat professionals die vinden dat de matrix moet worden afgeschaft. Tegelijkertijd helpt het een professional te beoordelen of iemand in het kader van de Wmo recht heeft op maatschappelijke opvang. De GGD doet die screening en die moet wel iets in handen hebben om dat te bepalen. Hij voelt zelf dat ongemak ook, maar dan is er wel een ander instrument nodig. Het lid ALBERTS begrijpt dat de wethouder dit verdedigt, maar de vraag was of de wethouder zich wil voorbereiden op mogelijk schrappen in de toekomst – ongeveer volgend jaar rond deze tijd. Dat was de vraag. Wethouder GROOT WASSINK wil nu niet het besluit nemen de matrix te schrappen. Hij begrijpt het verzoek echter wel. Hij wil wel onderzoeken of er een ander instrument is dat minder binair is en wat professionals nog steeds in staat stelt die afweging goed te maken. Niet iedereen kan namelijk geholpen worden. De gemeente gaat veel meer doen om de groepen die op dit moment niet via de Wmo/Wlz in aanmerking komen voor die trajecten. Het gaat om economisch daklozen, EU-burgers, gezinnen. Die hebben wettelijk veel minder om te worden ondersteund. Amsterdam kiest ervoor voor die groepen veel meer te doen.

Als hij alle ruimte had, was die matrix helemaal niet nodig. Het lid VAN DER VEEN hoopt dat er wordt nagedacht over een ander instrument, juist omdat er al zo vaak, bij het kapstokoverleg en vandaag ook weer, zoveel nadelige effecten van dat formulier op tafel komen. Er zijn echt betere, slimmere manier om te bepalen of iemand Wlz-zorg nodig heeft of iets anders. Die zelfredzaamheidsmatrix staat heel erg in de weg. Wethouder GROOT WASSINK kan hierin meegaan. Hij wil het echt onderzoeken. Het is echt niet makkelijk om een afweging te maken en dan tegen iemand te moeten zeggen dat hij niet rechthebbend is. Het gaat om het verdelen van schaarse middelen en dat leidt soms tot hartverscheurende situaties. Daarvoor is een wegingscriterium nodig. Zonder criterium kan dat echt niet. Het lid VAN DER VEEN ziet echter dat het instrument misschien wel de professionals helpt, maar niet de dak- en thuislozen. Alle lof voor de medewerkers. Toch is het makkelijker om te zeggen dat er voor iemand geen opvang is dan te zeggen: u bent zelfredzaam en daar is het gat van de deur. Die mensen staan er na een halfjaar weer en dan zijn ze niet meer zelfredzaam. Die verhalen hoort hij ook en dat zou hij als raad willen voorkomen. Wethouder GROOT WASSINK is het daarmee eens. In de doorontwikkeling zal de raad zien dat de inzet verschuift naar de groep waarvoor wettelijk gezien weinig is geregeld.

Vanuit preventie wordt hen veel eerder een perspectief geboden, in Amsterdam of daarbuiten. De kritiek op het formulier begrijpt de wethouder ook. Hij wil echt kijken of dat anders kan. De omgekeerde toets wordt eigenlijk al gebruikt. Toch zal de gemeente soms echt moeten weten waar mensen verblijven, al is het maar vanuit zorgperspectief. Hij heeft het idee dat de raad hier te gemakkelijk overheen stapt. Mensen komen zeker niet zomaar naar de Jan van Galenstraat, maar er is altijd een groep mensen dat daarvan op een verkeerde manier gebruik probeert te maken. Ook hier wil hij kijken of het anders kan, want het is nooit de bedoeling om mensen te vernederen of een vervelend gevoel te geven. Het nationaal actieplan is heel leuk. De staatssecretaris was vorige week nog op de Stadhouderskade om de maatregelen voor EU-burgers te zien. Hij zag wat de gemeente Amsterdam voor deze groep doet. De aanpak voor EU-burgers vormt in alle steden een steeds groter probleem. Dat is helemaal niet meer te bekostigen uit dat actieplan. Iedereen in 2030 een woning, maar hoe dan? Het actieplan is leuk, maar absoluut onvoldoende.

19

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

Het lid KROM hoort graag meer over aantallen van mensen die proberen te frauderen. Veel mensen ervaren het formulier als een hindernis. Wellicht zijn er andere meetmomenten om erachter te komen dat iemand fraudeert. Wethouder GROOT WASSINK kan dat niet aangeven. Die cijfers heeft hij niet paraat. Er komen jaarlijks zo’n 1000 aanvragen en er worden er maar heel weinig afgewezen. Hij zoekt uit of er een goede uitsplitsing kan komen van de aantallen. Het formulier is in die zin geen belemmering. Wel zijn er discussies over handhaving. Het komt echt wel voor dat een professional een verhaal niet geloofwaardig vindt. Hij heeft al toegezegd te kijken of het op een andere manier kan, minder bureaucratisch. Het lid ABDI is benieuwd naar de vergelijking met andere steden. Misschien kan de wethouder aangeven hoe dat meer kan samenkomen. Wethouder GROOT WASSINK geeft aan dat dat moeizaam is. In een van de andere G4-steden houdt men er een andere benadering op na rond dit vraagstuk. De opvangcapaciteit en de samenwerking met partners komt dicht bij een goede keten. Dat is in G4-verband niet makkelijk. De schaal van Amsterdam is ook gewoon anders. Niet voor niets schrijft de wethouder wel eens een lobbybrief samen met een andere stad. De wethouder komt op de buurtteams. Voorafgaand aan de raad komt daarover nog een brief. Van de buurtteams wordt veel gevraagd.

Het is goed dat mensen ook bij die maatschappelijke partners terechtkunnen. Gezinnen volgen zou best eens heel arbeidsintensief kunnen zijn. Dan gaat het om gezinnen die nergens recht op hebben, gezinnen die bij de GGD worden weggestuurd. Dat wordt heel lastig. Hij ziet de motie wel tegemoet. Hij zou ook niet weten hoe hij die gezinnen zou moeten kunnen volgen. Ze verdwijnen uit het zicht. De essentie is dat dit een woonprobleem is. Dat maakt het allemaal heel wrang. De gemeente zet ook wel in op woonoplossingen buiten de stadsgrenzen. Sommige gemeenten vinden dat heel lastig. Een demissionair kabinet is niet erg behulpzaam bij dit probleem. Er bestaan geen goede of slechte daklozen. De zelfredzaamheidmatrix heeft daar echt helemaal niets mee te maken. Jammer genoeg kunnen lang niet alle daklozen ergens een beroep op doen op basis van regelgeving. Het doel is die kloof te verkleinen. De behoefte aan studio’s is de wethouder bekend. Eigenlijk zou de nachtopvang daarvoor zijn – als die niet vol zou zitten. Door het gebrek aan huizen zit het hele systeem verstopt. De nachtopvang wordt wat uitgebreid. De openingstijden van de screeningsbalie zijn voor jongeren van 9.00 tot 16.30 uur. Hij heeft niet het idee dat verruiming voor de andere groep noodzakelijk is. Er lijkt minder vraag te zijn in die tussenliggende uren.

De mogelijkheden bijvoorbeeld voor het aanvragen van een postadres zijn bij de partners juist vergroot. Het lid VAN DER VEEN past het voorstel aan voor behandeling in de raad van september. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is behandeld. 11 Raadsinformatiebrief rondom dakloosheid (VN2023-016071) Het lid ABDI vindt cliëntondersteuning voor jonge daklozen heel belangrijk. Het is heel lastig daar zicht op te krijgen. Er zijn best veel jongeren die overdag gewoon werken en die uit slechte situaties komen. Het is belangrijk dat ze eerder in beeld komen. Het college is heel tevreden over het werk van Don Bosco, een belangrijke partner in de stad om juist die jongeren te begeleiden. Don Bosco Jongerenwerken is een formele organisatie die jaarlijks subsidie aanvraagt voor ambulante hulp en begeleiding. Ze zou graag zien dat de gemeente de financiering structureler maakt. Ze hoort ook graag of Amsterdam meedoet aan de Ehos-light kwalificatietelling.

20

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

Het lid BROERSEN vindt het schrijnend dat de winterkouderegeling alleen open is bij temperaturen onder nul. Mensen moeten bij 1 graad boven nul weer buiten slapen. In de voorjaarsnota werd gewag gemaakt van de SMART Mobility hub waarbij in de plint van het gebouw zo’n 100 extra bedden voor de opvang van de winterkouderegeling terugkomen. Als de bedden er dan toch zijn, kunnen de openingseisen dan niet wat flexibeler worden gehanteerd? Valt hierover met de G4 te overleggen? Juist als mensen de ene nacht een slaapplek hebben en de andere nacht dan weer niet, is het moeilijk om ze te vinden als het wel weer gaat vriezen. Met de kinderombudsman werd gesproken over de stijging van het aantal dakloze gezinnen. Amsterdam biedt best veel plekken aan dakloze gezinnen. Ze is blij te horen dat er nog meer plekken bij komen. Toch zijn er altijd gezinnen die op straat slapen en al helemaal niet als het ijzig koud is van de winter. Ze is benieuwd welk plan het college heeft voor deze winter. Wethouder GROOT WASSINK complimenteert alle partijen in de stad die een buitengewone prestatie hebben geleverd. Er waren verkiezingen, dingen werden laat geregeld. Desondanks kwam de opvang er toch van 1 december tot 1 april. Er zijn ruim 1.300 mensen opgevangen. De wkr is een binair gegeven: het is of koud of niet. De GGD kondigt dat af en dan volgt die winterkoudeopvang in G4-verband.

Hulpverleners spreken mensen nog actiever aan om ze ergens naar binnen te leiden. De winteropvang is vrij makkelijk mee-ademend te maken met de wkr. Het is zeker geen ideale oplossing. Desgevraagd zou de G4 allemaal een vorm van winteropvang moeten hebben tussen 1 december en 1 april. Als andere steden dat niet doen, komen mensen naar Amsterdam. Het afgelopen jaar was de groep groot. Voor de echte kou kan er dan nog wat extra’s gebeuren – hoewel er ook mensen zijn die met geen stok naar binnen te krijgen zijn. In die plint is er inderdaad ruimte gereserveerd, want de wethouder verwacht nog steeds iets van winteropvang nodig te hebben. Hij wil het gesprek met de G4 best nog eens aangaan, maar daar verwacht hij niet veel van. Het idee om vanuit de verschillende partijen druk uit te oefenen op de verschillende colleges kan natuurlijk nooit kwaad. Desgevraagd legt de wethouder aan dat de extra 100 bedden voor zowel de winteropvang als voor de wkr beschikbaar zijn. Bij de stevige winteropvang kan het toch zo zijn dat er nog aanvullende capaciteit nodig is. Hij kan zich ook voorstellen dat de ruimte voor economisch daklozen wordt ingezet. Er staat nu wkr omdat het nieuwe beleidskader nog niet is aangenomen. Don Bosco Jongerenwerken is een goede organisatie die de gemeente volledig steunt. Er loopt overleg over meerjarige ondersteuning, maar niets in het leven is structureel.

Ethos-light is een arbeidsintensieve methode en de gemeente is er nog geen deelnemende partner in. Er moet wel echt beter zicht komen op wat er gebeurt, zeker op de groep jongeren. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is behandeld. 12 Voorzetting ondersteuning aan initiatieven die voedselhulp verstrekken (VN2023016072) Het lid ALBERTS benadrukt dat de SP zich eerder hard gemaakt heeft voor middelen voor de informele voedselbanken. Dit college maakt nu serieus geld vrij om die informele voedselinitiatieven te blijven steunen. Die hulp is ook beschikbaar voor ongedocumenteerden. Destijds wist het stadsdeel niet direct raad met het geld. Dat bleef soms op de plank liggen. Ze hoort graag hoe dat nu gaat. Het tegengaan van voedselverspilling is belangrijk en ze hoort graag hoe dat een rol gaat spelen bij deze informele voedselinitiatieven. Het lid KROM is blij dat de ondersteuning wordt voortgezet. Er wordt gekeken naar mogelijkheden voor een gezonde voedselomgeving, het tegengaan van voedselverspilling

21

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

en het werven en distribueren van resten uit de voedselketen. Dat is allemaal heel mooi, maar de plannen vragen wel meer uitwerking. Daarover hoort ze graag meer. Het lid YACOUBI is blij met de voortzetting van de hulp aan voedselinitiatieven. Ongedocumenteerden worden niet goed bereikt via de reguliere route. Dat roept de vraag op of deze groep op de hoogte is van de bestaande armoederegelingen en in hoeverre rekening wordt gehouden met de laaggeletterdheid en de onvoldoende digitale vaardigheden. Wethouder GROOT WASSINK weet dat de SP vanaf het begin van de coronaperiode aandacht heeft gevraagd voor de informele voedselinitiatieven. Het college gaat daarmee door omdat er nog steeds nood is. De populatie is wat veranderd. Het gaat nu om circa 80% ongedocumenteerden die kennelijk niet meer in staat zijn aan het werk te komen. Die groep is hier sterk van afhankelijk. De wethouder is in gesprek met de fondsen om te bezien of het nog wat meer kan. Aanvankelijk liep de verdeling via de stadsdelen. De wethouder heeft niet het idee dat er geld op de plank ligt. Het gaat nu om een forse investering die zeer terecht is. De situatie is nu zo dat de gemeente voedsel werft en distribueert, maar het lijkt goed dat dit punt terugkomt als het om het tegengaan van voedselverspilling gaat. Dit komt terug in de rapportages.

Er is ook een gedocumenteerde groep die de weg naar de reguliere voorzieningen moeilijk weet te vinden. Laaggeletterdheid of gebrek aan digitale vaardigheden kan daar een rol spelen, maar misschien ook niet. Het kan ook om zorgmijders gaan. Geprobeerd wordt binnen de aanpak mensen door te geleiden naar reguliere zorgverleners. Dat lukt soms, maar soms toch niet. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is behandeld. Volwasseneneducatie, Laaggeletterdheid en Inburgering 13 Kennisnemen van de raadsinformatiebrief Taaloffensief 2023 – 2026 (VN2023016081) Het lid YEMANE is blij dat de gemeente de komende vier jaar blijft investeren in de basisvaardigheden van Amsterdammers. De urgentie is nog altijd groot. De focus ligt op laaggeletterde Amsterdammers die een beroep doen op de verschillende voorzieningen binnen het sociaal domein. Dat krijgt ze graag nader toegelicht. Gezien de grote tekorten op de arbeidsmarkt zou ze een uitzondering willen maken voor sommige groepen als het gaat om het maximale startniveau. Ze hoort graag precies om welke groepen dat gaat. Taal wordt als onderdeel van de re-integratietrajecten van WPI meegenomen. Ze wil weten hoe het met duale trajecten zit. Ze denkt bijvoorbeeld aan taal leren op de werkvloer, dus gelijk aan het werk en de taal leren. Ambitie 3 gaat over de gezinsaanpak.

Ze is benieuwd hoe er integraal wordt samengewerkt met OSA. Er staat een mooi doel geformuleerd en ze hoort graag wat de gemeente gaat doen om dat doel te realiseren. De gemeente moet zelf ook zorgen voor heel toegankelijke informatie. Taal is enorm belangrijk. De term laaggeletterdheid zet mensen al in de hoek. Het is heel belangrijk te blijven werken aan inclusieve taal. Het lid NAMANE ziet dat 1 op de 5 mensen moeite heeft met taal, rekenen en digitale vaardigheden, een probleem waarvan ze dagelijks last ondervinden. De gemeente moet ervoor zorgen dat deze mensen over voldoende kennis beschikken. De hulp dient zo laagdrempelig mogelijk te zijn. Zorgen zijn er voor mensen die hier zijn opgegroeid en toch problemen hebben met de taalvaardigheid. Ook zij moeten worden bereikt. Overigens speelt schaamte soms ook een rol. Het is dus van belang omzichtig om te gaan met deze mensen.

22

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

Wethouder GROOT WASSINK legt uit dat het focussen gebeurt door taalconsulenten in te zetten op plekken waar de doelgroep vindbaar is: buurthuizen, pleinen, financiële cafés en dergelijke. Heel nadrukkelijk wordt geprobeerd sleutelfiguren en informele organisaties daarbij te laten aanhaken. Er wordt ook gelijk met jongerenpunten begonnen met een focus op de masterplangebieden. In de vorige periode werden ruim 20.000 mensen bereikt waarvan een redelijk groot deel theoretisch opgeleid was. Bij het omscholingstraject naar kinderopvang is de behoefte zichtbaar, maar gekeken wordt of dat naar andere sectoren zou kunnen worden uitgebreid. Taalscholing is onderdeel van het omscholingstraject. Leren op de werkvloer kan een heel belangrijk instrument zijn. Taal kan bij re-integratie een heel belangrijk instrument zijn. Toetsing van tevoren kan zinvol zijn, maar hoeft niet per se. Met het taalakkoord wil de gemeente de taaltrajecten stimuleren. De gezinsaanpak in samenhang met de onderwijsambities is een belangrijke opgave. De gemeente kent het project Taal voor allemaal, met als uitgangspunt B1 en waar nodig A2. Voor medewerkers zijn er schrijfwijzers en trainingen. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is behandeld. 14 Kennisnemen van de raadsinformatiebrief inburgeringsstelsel (VN2023-016077)

Uitvoering

van

het

nieuwe

Het lid YEMANE benadrukt het belang van de juiste vorm van inburgering. Dat gaat verder dan het bieden van taallessen. Verschillende nieuwe Amsterdammers hebben verschillende inburgeringsroutes nodig en die zijn er nu. Ze wil graag weten hoe de vroege aanpak zich verhoudt tot de andere projecten die zich hier ook mee bezighouden en of er een integraal aanbod is voor statushouders die al kunnen starten op het AZC. Soms is het lastig als statushouders in een andere regio in een AZC zitten maar straks in Amsterdam komen wonen. Dan kunnen ze nog niet starten. Het zou goed zijn als er afspraken worden gemaakt met de verschillende gemeenten zodat de mensen van start kunnen gaan doordat Amsterdam hun traject betaalt. Zijn er mogelijkheden voor mbo-trajecten met behoud van uitkering? Ze denkt daarbij aan convenanten zoals bij het UAF. Ze hoort vaak dat statushouders onvoldoende informatie krijgen over het kiezen van een opleiding. SZW geeft aan dat structurele financiering nog niet is geregeld. Voor de zomer 2023 zou er een besluit volgen. De tijd gaat dringen. Ze is benieuwd of er bij de uitvoering cultuursensitieve organisaties worden ingezet, of er wordt gewerkt met sleutelpersonen bij de begeleiding en in hoeverre ervaringsdeskundigheid wordt meegenomen. Klankbordgroep Vluchtelingen heeft een adviesrapport opgesteld over de mentale gezondheid en eenzaamheidsgevoelens.

Ze is benieuwd of er iets met deze aanbevelingen is gedaan. Het lid ASLAMI vindt de nieuwe Wet inburgering echt een stap voorwaarts. De wet biedt kansen voor gemeenten om statushouders zo snel mogelijk zo goed mogelijk te laten meedoen. Wat D66 gebeurt dat vanaf dag 1. Dat moet gebeuren met diverse formele en informele organisaties. Hopelijk wil de wethouder daarop focussen. In de uitvoering komen knelpunten naar boven. Hij is benieuwd hoe groot de ‘tussengroep’ is die tussen de oude en nieuwe wet valt en of juist deze groep door de informele sector kan worden geholpen. Een vroege start is belangrijk. Daar dient de gemeente nog mee aan de slag te gaan. Juist door de problemen op de woningmarkt moeten mensen veel te lang wachten. Het zou fijn zijn als de wethouder de evaluatie van de vroege start met de raad deelt. Amsterdam vindt dat de minister aan de slag moet met het creëren van de juiste randvoorwaarden voor zo’n vroege start, maar het kabinet is nu demissionair. Dat probleem geldt ook de spreidingswet. Voor beide geldt: gaat Amsterdam wachten of gaat ze zelf aan de slag? Het lid BROERSEN vindt het nieuwe stelsel een enorme verbetering ten opzichte van het oude. Maatwerk is een duidelijk uitgangspunt. Communicatie in de moedertaal van

23

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

een statushouder is essentieel voor duidelijke informatievoorziening en draagt bij aan een goede start van de statushouder. De brieven van de gemeente zijn over het algemeen in het Nederlands. Ze wil weten in welke talen de brieven standaard worden verstuurd en of dit misschien zou moeten worden uitgebreid. Veel inwoners komen graag in contact met nieuwkomers in hun wijk, maar dat is niet altijd een makkelijk. Ook de nieuwkomers willen zich graag thuis voelen als deel van de gemeenschap. Naast de begeleiding door Vluchtelingenwerk zou elk gezin, elke statushouder een maatje of buddy moeten hebben, maar zonder taakstelling, wel voor wat gastvrijheid of contact. Misschien kan de wethouder ervoor zorgdragen dat zo’n maatjessysteem wat meer op de wijk kan worden ingericht waarbij nieuwkomers hulp krijgen van een ingezeten wijkbewoner. Het lid NAMANE weet dat niet alle mensen die aan Amsterdam zijn gekoppeld, hier meteen komen wonen. Dat betekent dat mensen soms ver buiten Amsterdam lang moeten wachten. De gemeente probeert al zo snel mogelijk met trajecten te starten maar dat kan wellicht nog beter. Graag een reactie hierop. Het lid YACOUBI is bij met de raadsbrief. Hij krijgt veel signalen uit de praktijk als het gaat om financieel ontzorgen. Hij is benieuwd in hoeverre buurtteams – en dan met name de schuldhulpverlening - en het project Vroeg eropaf daarbij betrokken zijn.

Voorts wil hij weten in hoeverre de organisaties binnen de sociale basis zijn betrokken bij het inburgeringsproces. Hopelijk kan dat vanaf dag 1 worden gerealiseerd. Wethouder GROOT WASSINK is absoluut blij met de nieuwe inburgeringswet waarbij de gemeenten een grotere verantwoordelijkheid krijgen. Hij heeft de onderhandelingen namens de VNG mogen doen en het demissionaire kabinet is echt helemaal aan de onderkant van de bandbreedte van wat financieel verantwoord is, gaan zitten. Voor de tussengroepen is het echt schrijnend. Veel vragen hadden betrekking op een vroege start. Amsterdam kent sinds 2016 een werkwijze met het COA rond die vroege start. De vroege start verhoudt zich tot VRIP (vroege integratie en participatie) als volgt: het COA doet een veertienweekse voorinburgering. Dat is vrijwillig en telt niet mee voor de inburgeringsplicht. Op enkele AZClocaties zijn meedoenbalies waar het COA helpt en begeleidt. Vanuit de nieuwe wet heeft de gemeentelijke invulling daar voorrang op. Het is echter ondoenlijk om voor iedereen een vroege start op te zetten. In Almere en Zaandam zitten aan Amsterdam gekoppelde mensen. Er zijn ook mensen die naar Maastricht rijden om met die vroege start bezig te zijn. Die afstanden zijn beperkend. In de praktijk zorgt dat voor knelpunten. Dan zijn er ook knelpunten voor een vroege start op een AZC. Daar is de privacy echt heel, heel beperkt.

Daar is ook geen sprake van reiskostenvergoedingen van het AZC naar de taalschool; geen goede studieruimte; geen mentale rust en geen goede Wifi. Het lid ASLAMI heeft een voorstel van orde. De vergadering duurt nu langer dan voorzien en veel raadsleden hebben geen spreektijd meer. Het wordt vanaf nu eenrichtingsverkeer of het punt verschuift naar een ander moment. De VOORZITTER stelt dat er geen uitloop van deze vergadering mogelijk is. 19.00 uur is echt een harde eindtijd. Echt prangende vragen kunnen wellicht in een veegronde nog aan de orde komen. Wethouder GROOT WASSINK verduidelijkt dat er op 2 januari 2023 een tussengroep was van 2.882 personen. De spreidingswet ligt heel moeilijk, zeker voor de VVD. De VNG en andere partijen zetten erop in de wet niet controversieel te verklaren. Het is echt heel hard nodig. Niet wachten en gelijk aan de slag gaan wil de wethouder wel, maar is moeilijk, mede doordat het COA overbelast is. Middelen ontbreken. De gemeente maakt geen extra financiering vrij voor de onderwijsroute.

24

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Definitief Raadscommissieverslag, 12 juli 2023

Het officiële eerste contact is in het Nederlands. Verdere informatie komt in het Arabisch, Farsi, Tigrinya en andere talen. Er is inzet van klantmanagers die zelf een dergelijke achtergrond hebben. Ervaringsdeskundigheid wordt daarin meegenomen. Een maatjestraject is hartstikke goed, bestaat niet wijkgericht. De gemeente onderzoekt hoe ze additioneel op inburgering bredere ondersteuning van statushouders mogelijk kan maken. In de Staatsliedenbuurt kent hij een heel mooi initiatief voor Syrische jongeren die werden begeleid met een buddysysteem en werk kregen. Het is wel een particulier initiatief. Als mensen hier gehuisvest zijn, krijgen ze een buddy van Vluchtelingenwerk. Het lid Broersen vraagt iets additioneels op de formele inburgeringsplicht. Er wordt wel degelijk gekeken naar verschillende organisaties om de ondersteuning van mensen verder te optimaliseren. De problemen bij ontzorgen worden herkend. Buurtteams zijn daarbij aangesloten. Organisaties binnen de sociale basis zijn deels aangesloten, niet bij de formele inburgering maar wel bij een additioneel pakket. Startbanen worden nog onderzocht. Zo ver is het nog niet. De wethouder zou graag mensen graag zo snel mogelijk aan het werk willen zetten. Die kansen zijn kleiner geworden door de huidige situatie in de politiek. De impact van lange wachttijden is inderdaad heel erg groot.

Met andere gemeenten zijn geen afspraken gemaakt over financiering door Amsterdam en een start aldaar. De gemeente heeft inburgering ingekocht voor Amsterdamse statushouders. Er is geen zicht op het aanbod van andere gemeenten. Verlenging van het convenant UAF is mogelijk voor statushouders onder de oude wet. Dan gaat het om mbo-3 of mbo-4 met behoud van uitkering. Eerder heeft het college aangegeven meer te willen inzetten op eenzaamheidsgevoelens en de mentale gezondheid. Bestuurlijk heeft de wethouder geen kennisgenomen van de bevindingen van de klankbordgroep, maar informeel weet hij wat er speelt. Het is ook geen formeel rapport dat hij kan delen. Geprobeerd wordt het werk van de klankbordgroep in de dienstverlening te integreren. Het lid YEMANE is blij dat studeren voor mbo-3 en mbo-4 mogelijk is met behoud van uitkering, maar begrijpt niet waarom dat niet kan voor de schakeltrajecten, niveau 2. Daar beginnen heel veel statushouders mee. Wethouder GROOT WASSINK weet daar weinig van en zoekt dat uit. Het lid ASLAMI ziet dat het overgrote deel van de statushouders, 1156, inburgeringsplichtig is maar daarvan wonen er 541 in de regio. Dat is toch wel een hele grote groep. De Kamer heeft recent middelen toegezegd: 10,5 miljoen voor werkgevers om extra ondersteuning te bieden maar ook voor de vroege start worden extra middelen vrijgemaakt.

Daar zou Amsterdam toch mee aan de slag moeten. Misschien kan de wethouder daar schriftelijk op ingaan. Wethouder GROOT WASSINK verduidelijkt dat het ook in Zaandam en Almere echt lastig kan zijn, bijvoorbeeld door het ontbreken van reiskosten. Amsterdam zet vol in op een vroege start maar hij ziet niet goed wat er nog meer zou kunnen. Misschien is het een idee de commissie een werkbezoek te laten afleggen. Er zit een team medewerkers dat het allerliefst zo snel mogelijk met deze nieuwe Amsterdammers aan de slag gaat. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is behandeld. De leden Yemane en Aslami piepen dit punt naar de raad na het reces voor een middellange bespreking. Sluiting De VOORZITTER bedankt iedereen voor zijn inbreng, ziet iedereen graag terug na de zomer in de commissievergadering in september en sluit de vergadering.

25