DEF raadsinformatiebrief Ontwikkelingen rondom de vier weken zoektermijn en de bijverdienpremie voor jongeren in Amsterdam.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 november 2023 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Bestuurszaken.WPI@amsterdam.nl Ontwikkelingen rondom de vier weken zoektermijn en de bijverdienpremie voor jongeren in Amsterdam, en reactie op motie 575 van de leden Namane (PvdA), Bentoumya (GL) en Kabamba (Lijst Kabamba)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u graag over de ontwikkelingen rondom de vier weken zoektermijn en de bijverdienpremie voor jongeren in de bijstand. Tijdens de commissievergadering Sociaal, Economische zaken en Democratisering (SED) op 19 april 2023 heeft de wethouder Sociale Zaken toegezegd de raad nader te informeren over het mogelijk loslaten van de strenge eisen voor jongeren in de bijstand in navolging van het experiment in Utrecht (TA2023-000447). Tevens heeft de wethouder in de commissievergadering SED van 13 september 2023 toegezegd te rapporteren over de inzet van de zoektermijn voor jongeren tot 27 en de afwegingen die hieraan ten grondslag liggen (TA2023-001039). In de vergadering van de gemeenteraad van 12 oktober 2023 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt 18 ‘Kennisnemen van het eindrapport van het Amsterdams experiment met de bijstand’ motie nr.5751 van raadslid Namane (PvdA) aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om onderzoek te doen naar de effecten van het afschaffen van de zoektermijn voor jongeren in Amsterdam en dit onderzoek op korte termijn te delen met de raad. Met de voorliggende brief geeft het college uitvoering aan de ingediende motie en doet het de eerder gedane toezeggingen af.

In deze brief bespreken we de implementatie en evaluatie van de beleidswijzigingen in Utrecht, en lichten we de landelijke ontwikkelingen toe aangaande de vier weken zoektermijn en wijzigingen in de Participatiewet. Daarnaast schetsen we de ingezette beleidswijzigingen voor Amsterdam naar aanleiding van deze bevindingen en ontwikkelingen. We streven ernaar de drempel voor het aanvragen van hulp bij de gemeente zo laag mogelijk te houden, zodat jongeren in een kwetsbare arbeidsmarktpositie niet buiten beeld vallen. Tegelijkertijd willen we jongeren aanmoedigen om zichzelf te ontwikkelen en financieel zelfstandig te worden met de benodigde ondersteuning waar nodig.

1

Motie 575 van de leden Namane en Bentoumya inzake Onderzoek afschaffen zoektermijn voor jongeren in de bijstand

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2023 Pagina 2 van 5

Implementatie en evaluatie van de beleidswijzigingen in Utrecht Tijdens de coronacrisis ondervonden vooral jongeren grote impact. In een essentiële levensfase waarin ze normaal gesproken groeien en zichzelf vormen, stonden ze voor uitdagingen op het vlak van werk, studie en hun sociale leven. Het verlies van (bij)banen tijdens de crisis bracht voor velen van hen financiële complicaties met zich mee. Als reactie hierop besloot het Rijk in 2020 de regels rondom de vier weken zoektermijn en inkomstenvrijlating voor jongeren tot 27 jaar tijdelijk te versoepelen. Deze maatregel was voornamelijk bedoeld om de gevolgen van baanverliezen, in sectoren zoals de horeca, op te vangen. Hoewel de landelijke overheid in 2021 besloot om deze tijdelijke versoepelde regels te stoppen, koos gemeente Utrecht ervoor deze voort te zetten. Een belangrijke drijfveer voor de gemeente Utrecht was de observatie dat bijna twee derde van de jongeren hun aanvraag voor inkomensondersteuning na vier weken niet voortzette, waardoor ze wellicht essentiële hulp misliepen. De redenen hiervoor kunnen variëren. Sommigen kunnen tijdens de zoektermijn zelfstandig inkomsten hebben verworven, terwijl voor anderen de vier weken zoektermijn ontmoedigend hebben gewerkt.

In het eerste kwartaal van 2023 is de implementatie van de afschaffing van de vier weken zoektermijn en de inkomstenvrijlating voor jongeren in de gemeente Utrecht geëvalueerd2. Uit de evaluatie komt naar voren dat, ondanks de afschaffing van de zoektermijn in 2022, het percentage Utrechtse jongeren dat instroomde in de bijstand en een korte afstand tot de arbeidsmarkt had, lager lag dan in 2021. Dit is opvallend, vooral gezien de toename van het aantal bijstandsaanvragen met ongeveer 15% in de gemeente Utrecht. Verder blijkt uit de evaluatie dat zowel de uitvoerende teams van de gemeente Utrecht als de betrokken jongeren positief stonden tegenover het afschaffen van de zoektermijn. Zij geven aan dat de aanpassingen hebben geleid tot het voorkomen van grotere schulden, minder stress en een duidelijker aanvraagproces voor bijstand. Uit gesprekken met jongeren komt naar voren dat de meesten de bijstand als laatste optie zien, de aanvraag als een grote stap te beschouwen, en dat de vier weken zoektermijn hun financiële problemen en stress kunnen verergeren. De bevindingen van de evaluatie in Utrecht bieden waardevolle inzichten. Echter, ze impliceren niet noodzakelijkerwijs dat dergelijke beleidswijzigingen een-op-een overdraagbaar zijn naar andere contexten of gemeenten.

Het is voor Amsterdam cruciaal om deze bevindingen te bekijken binnen onze specifieke context, rekening houdend met de unieke behoeften en uitdagingen waarmee onze stad en onze jongeren geconfronteerd worden. Wijzigingen Participatiewet Het wetsvoorstel 'Breed Offensief' is op 29 november 2022 aangenomen door de Eerste Kamer. Met ingang van 1 juli 2023 is één van de maatregelen die van kracht is geworden, de afschaffing van de zoektermijn voor kwetsbare jongeren. Het doel van deze maatregel is om ervoor te zorgen dat aanvragen voor een bijstandsuitkering van deze specifieke groep jongeren, die zonder 2

Evaluatie afschaffen vier weken zoektermijn voor jongeren tot 27 jaar

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2023 Pagina 3 van 5

gemeentelijke ondersteuning een beperkte kans op werk hebben, direct in behandeling worden genomen. Daarnaast krijgen zij ook ondersteuning bij het zoeken naar werk. Deze beleidswijziging sluit aan bij de aanpak die Amsterdam al langer voert. De raad wordt binnenkort nader geïnformeerd over het wetsvoorstel 'Breed Offensief' en de specifieke implementatie en uitwerking ervan in onze stad. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft verdere aanpassingen in de Participatiewet op de agenda staan. Hierbij worden diverse 'kan'-bepalingen geïntroduceerd, die gemeenten meer ruimte geeft flexibiliteit en maatwerk toe te passen. Deze bepalingen geven gemeenten expliciet de bevoegdheid om in specifieke situaties af te wijken van de algemene regel. Dit kan het geval zijn wanneer de basisregel knelt, maar de situaties zijn niet in algemene regels te vatten. Er komt ook een optie om de vier weken zoektermijn in bepaalde situaties niet toe te passen. De G4 (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) hebben in een reactie op de verdere aanpassingen in de Participatiewet voorgesteld om deze 'kan'-bepaling te herformuleren naar het principe 'Geen zoektermijn, tenzij...'. Hiermee wordt beoogd gemeenten de ruimte te geven de zoektermijn enkel in specifieke, passende situaties toe te passen.

Dit benadrukt het streven om jongeren in kwetsbare arbeidsmarktpositie direct te ondersteunen en potentiële problemen voor hen te minimaliseren. Tegelijkertijd vermindert dit de administratieve lasten, die samenhangen met de zoektermijn en wordt de uitvoering ervan eenvoudiger en beter uitlegbaar. Naast de bovengenoemde wijzigingen is er ook vanuit het Rijk aandacht voor het bijverdienen binnen de bijstand. Op dit moment biedt de Participatiewet jongeren onder de 27 jaar geen mogelijkheid tot een bijverdienpremie terwijl ze een bijstandsuitkering ontvangen. Het Rijk overweegt momenteel om hier verandering in te brengen. Het doel hiervan is om ook deze jongeren de kans te geven om bij te verdienen en zodoende hun financiële situatie te verbeteren, net als overige bijstandsgerechtigden. Blijvende inzet voor jongeren in Amsterdam Amsterdam zet zich al jaren in voor de ondersteuning van jongeren, zowel degenen in de bijstand als jongeren die tijdelijk niet deelnemen aan het arbeidsproces of onderwijs en geen uitkering ontvangen. Dit heeft voor het college hoge prioriteit. In Amsterdam hechten we veel waarde aan het welzijn en de financiële stabiliteit van jongeren, vooral degenen die zich in een kwetsbare arbeidsmarktpositie bevinden.

Net als bij Utrecht zien we in Amsterdam dat de verplichte vier weken zoektermijn een ongewenste hindernis kan vormen, met name voor de groep jongeren die een kwetsbare arbeidsmarktpositie hebben. Door deze termijn kunnen zij terughoudend worden om bij de gemeente aan te kloppen voor hulp of ze komen te laat bij de gemeente voor ondersteuning. Dit uitstel kan leiden tot een reeks aan problemen, waardoor zij nog verder verwijderd raken van de arbeidsmarkt. Hierbij kun je denken aan een toename van schulden, grotere afstand tot werk en psychosociale problemen. Daarom streven we ernaar om de drempel voor het vragen van bijstandsuitkering en hulp laag te houden en te waarborgen dat de zoektermijn van vier weken geen bijkomende stressfactor vormt voor deze jongeren. Specifiek voor jongeren in een kwetsbare

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2023 Pagina 4 van 5

arbeidsmarktpositie hanteren wij daarom al langer een zorgvuldige aanpak rond de zoektermijn, waarbij de nadruk ligt op maatwerk. In Amsterdam gaan we nu een stap verder door de zoektermijn van vier weken niet meer als standaard te gebruiken en dus alleen toe te passen als dit op basis van het oordeel van de jongerenadviseur nuttig en effectief is. Met de voorgenomen aanpassingen in de Participatiewet zal Amsterdam het principe 'Geen zoektermijn, tenzij...' hanteren. Daarbij blijft de mogelijkheid bestaan om, wanneer het oordeel van de jongerenadviseur dit ondersteunt, de zoektermijn als stimulerende factor in te zetten. Ons streven is om belemmeringen zoveel mogelijk weg te nemen, maar tegelijkertijd willen we de flexibiliteit behouden om jongeren, waar nodig, een extra stimulans te bieden om aan het werk te gaan. Met deze wijziging is de verwachting dat bij het merendeel van de bijstandsaanvragen van jongeren geen zoektermijn meer wordt gehanteerd. Daarbij blijft de mogelijkheid bestaan om, de zoektermijn toe te passen wanneer dit naar het oordeel van de jongerenadviseur effectief is en direct kan leiden tot werk. De Amsterdamse professionals uit de uitvoering, zoals de jongerenadviseurs, geven aan de zoektermijn te willen behouden voor bepaalde groepen jongeren en willen de optie hebben om deze in te zetten als stimulerende factor.

Naast het versoepelen van de zoektermijn zetten we ook in op financiële prikkels. Het college vindt het belangrijk dat Amsterdammers met een bijstandsuitkering die parttime gaan werken daar ook financieel op vooruitgaan. Met de bijverdienpremie kunnen Amsterdammers in de bijstand (27+) nu twee keer per jaar een premie ontvangen als zij deeltijd werken. Hierdoor wordt werken vanuit de bijstand daadwerkelijk beloond. Momenteel is deze premie alleen beschikbaar voor jongeren die naar werk of scholing uitstromen vóór hun 27e levensjaar of zodra ze 27 jaar zijn geworden. Wij herzien deze voorwaarde zodat ook jongeren onder de 27 jaar direct financieel voordeel hebben en in aanmerking komen voor de huidige bijverdienpremie, ongeacht hun leeftijd. Daar waar de gemeente Utrecht kiest voor versoepeling bij de inkomstenvrijlating, versoepelt Amsterdam de regels omtrent de bijverdienpremie voor jongeren en een uitbetaling van opgebouwde premie leeftijdsonafhankelijk te maken. De bijverdienpremie heeft verschillende voordelen ten opzichte van de inkomstenvrijlating. Zo is de premie, in tegenstelling tot de inkomstenvrijlating, netto en onbelast, wat betekent dat het geen impact heeft op eventuele toeslagen van de Belastingdienst. Een ander bijkomend voordeel is dat de bijverdienpremie onbeperkt en doorlopend is, waardoor er geen tijdsbeperkingen zijn zoals bij de inkomstenvrijlating.

Daarnaast is betaling van de bijverdienpremie gemakkelijker aan te passen in het huidige systeem. We beschouwen de bijverdienpremie, ondanks de huidige wettelijke beperkingen, als een belangrijk instrument om de financiële zelfstandigheid en arbeidsmarktparticipatie van deze jongeren te bevorderen. Hiermee loopt Amsterdam vooruit op de aangekondigde wetswijziging om de bijverdienpremie breder beschikbaar te maken. De formele besluitvorming over de voortzetting van de bijverdienpremie en de uitbetaling aan de jongeren volgt nog. Tot slot

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2023 Pagina 5 van 5

Amsterdam blijft zich inzetten voor het actief begeleiden en ondersteunen van jongeren richting de arbeidsmarkt of vervolgopleiding. We erkennen het belang van maatwerk en flexibiliteit in onze aanpak. De zoektermijn van vier weken kan, mits correct toegepast, jongeren stimuleren om zich extra in te spannen voor werk of scholing. Tegelijkertijd moeten we waakzaam blijven om geen onnodige drempels op te werpen voor degenen die directe ondersteuning nodig hebben. We streven naar een evenwichtige aanpak waarin we jongeren met kwetsbare arbeidsmarktposities ondersteunen en tegelijkertijd de zelfredzaamheid van direct inzetbare jongeren bevorderen. Het college beschouwt hiermee tevens motie nr.575 van de leden Namane (PvdA), Bentoumya (GL) en Kabamba (Lijst Kabamba) als afgehandeld en de toezegging ‘Herziening Participatiewet’ (TA2023-000447) en de toezegging ‘Zoektermijn voor jongeren’ (TA2023-001039) als afgedaan. In de hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Bijlagen 1. Motie 575 van de leden Namane en Bentoumya inzake Onderzoek afschaffen zoektermijn voor jongeren in de bijstand 2. Evaluatie afschaffen vier weken zoektermijn voor jongeren tot 27 jaar – gemeente Utrecht

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl