DEF Raadsinformatiebrief.doc 08112022.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 8 november 2022 Openbare orde en veiligheid Femke Halsema Directie Openbare orde en veiligheid (secretariaatoov@amsterdam.nl) Afdoening toezegging over demonstraties bij een abortuskliniek uit de commissievergadering van 29 september jl.

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 29 september 2022 heb ik op een vraag van raadslid Rooderkerk (D66) toegezegd u nader te informeren over de mogelijkheden om het betogingsrecht voor demonstraties tegen de abortuskliniek in Amsterdam verder te beperken. De toezegging betreft het onderzoeken of een grotere afstand tussen demonstratie en kliniek mogelijk is. Middels deze brief informeer ik u over deze juridische mogelijkheden en de feitelijke situatie omtrent de demonstratie, die ik, zoals toegezegd, ook zelf bezocht heb. Botsing van grondrechten De anti-abortusdemonstraties betreffen een ingewikkeld en gevoelig vraagstuk. De vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van betoging zijn fundamentele rechten. Er geldt een positieve verplichting om demonstraties mogelijk ook wanneer het gaat om een voor de meerderheid onwelgevallige mening of wanneer uitingen choquerend, verontrustend of kwetsend zijn. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) stelt daarbij nadrukkelijk de verplichting dat een demonstratie moet kunnen plaatsvinden binnen zicht- en gehoorafstand van de locatie waar tegen de demonstratie zich richt. Ik trek me tegelijkertijd het belang aan van vrouwen die de abortuskliniek bezoeken. In Nederland is abortus bijna vier decennia met goede redenen wettelijk toegestaan. Het is van groot belang dit recht op abortus te beschermen.

Iedere vrouw heeft het recht op de keuze wel of geen ouder te worden en iedere vrouw moet te allen tijde veilig, vrijelijk en ongestoord een abortuskliniek kunnen betreden. Ook burgers onderling dienen dit grondrecht - vanwege de horizontale werking ervan - te respecteren. In verdragsstaten waar abortus is toegestaan mag de wetgever volgens het EHRM abortus dan ook niet te beperken.1 Het is ook niet aan demonstranten om daarvoor een drempel op te werpen. Er is daarmee sprake van een botsing van grondrechten. Het mag niet zo zijn dat een persoon die medisch advies en/of een medische behandeling nodig, zich op enig moment onvoldoende vrij voelt om dit te doen. Onder geen beding mogen vrouwen zich onveilig voelen wanneer zij een abortuskliniek bezoeken. Daarbij geldt dat bezoekers die een zeer persoonlijke medische beslissing 1 EHRM 20 maart 2007, ECLI:CE:ECHR:2007:0320JUD000541003, r.o. 116 (Tysiąc/Polen).

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 november 2022 Pagina 2 van 3

moeten nemen kwetsbaar kunnen zijn. Het al dan niet afbreken van een zwangerschap is onlosmakelijk verbonden met de individuele autonomie van de vrouw en deze keuzes behoren niet tot het publieke domein. Bevoegdheid Als burgemeester zijn mij bevoegdheden toegekend op basis van de Wet openbare manifestaties. Deze wet stelt mij echter slechts in staat voorschriften te stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter voorkoming of bestrijding van wanordelijkheden. Voorschriften mogen onder geen beding betrekking hebben op de inhoud. Ik kan en wil niet buiten dit kader treden, ook niet bij abortuskliniekdemonstraties. Voor het aanwenden van de bevoegdheid is telkens een actuele situationele beoordeling relevant. Iedere kennisgeving wordt op basis van de beschikbare informatie door de driehoekspartners gewogen en beoordeeld. Per demonstratie wordt opnieuw bepaald of eventueel maatregelen noodzakelijk zijn. Ieder denkbaar voorschrift moet – ongeacht ingrijpendheid - in bovenstaand wettelijk kader passen. Het demonstratierecht mag in ieder geval niet worden ingeperkt omdat een politieke meerderheid de boodschap op een bepaalde plek ongewenst acht. Informatiebeeld In Amsterdam wordt eens per maand een aantal uur door anti-abortusdemonstranten gedemonstreerd bij de abortuskliniek. Deze demonstraties worden actief gemonitord.

Bij elke demonstratie is de politie ter plaatse en is er contact tussen politie en organisator. Uit overleg tussen politie en organisator komen op dit moment geen noemenswaardige ongeregeldheden naar boven. Daarnaast is er al enige tijd voorafgaand aan iedere demonstratie contact tussen gemeente en de directie van de abortuskliniek, en ook hieruit blijkt niet dat er wanordelijkheden plaatsvinden. Het laatste incident dat zich heeft voorgedaan rondom dergelijke demonstraties dateert van vóór 2020. Daarmee strookt het beeld, waarbij sprake zou zijn van het blokkeren van de toegang en het nalopen en naroepen van abortuskliniekbezoekers, niet met de actuele situatie in Amsterdam. Tijdens mijn recente bezoek heb ik kunnen spreken met de demonstranten, mensen die ageerden tegen de demonstratie, de directie van de abortuskliniek en de aanwezige politie. Bovenstaand beeld werd tijdens dit bezoek bevestigd. Ik verwijs u naar het artikel dat hierover is geschreven in Het Parool.2 Veilige doorgang In het geval van demonstraties bij de abortuskliniek in Amsterdam wordt de overzijde van de straat doorgaans aangewezen als demonstratielocatie, zodat de demonstranten op afstand (ongeveer 17 meter) gebruik kunnen maken van hun demonstratierecht. Het precieze aantal meters is daarbij niet leidend.

Ik zal bij toekomstige demonstraties bezien of in het bijzonder de situering van de fietsenstalling - mede gebruikt door de kliniekbezoekers - noopt tot het verleggen van de demonstratielocatie naar een verder gelegen locatie. Daarbij speelt mee dat deze specifieke demonstraties samenvallen met de ochtendspits en het op dat moment buitengewoon druk is op het aangrenzende fietspad. 2

https://www.parool.nl/amsterdam/burgemeester-halsema-bij-demonstranten-tegen-abortus-okejullie-zijn-pro-life-maar-waarom-staat-u-hier~b30757370/.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 november 2022 Pagina 3 van 3

Verdergaande beperking kent risico’s. Als de rechter zich buigt over een demonstratievoorschrift, is de eerste vraag of ik überhaupt bevoegd was een voorschrift te stellen. Er moet dan altijd sprake zijn van een geschaad belang vanuit de Wet openbare manifestaties. Indien de rechter oordeelt dat dit onvoldoende is onderbouwd, had helemaal geen voorschrift gesteld mogen worden, dus mogelijk ook de huidige bufferzone niet. Nader onderzoek De gemeente is in goed contact met andere gemeenten en het Rijk inzake demonstraties bij abortusklinieken. Van belang hierbij is dat de gedragingen van demonstranten maar ook de ligging van de klinieken per gemeente verschillen. Ik verwijs naar het jurisprudentieoverzicht in de bijlage bij deze brief, waarbij ook in wordt gegaan op de in de Raad genoemde voorbeelden uit het buitenland. Samen met de Rijksuniversiteit Groningen blijven we de rechtsontwikkeling in binnenen buitenland op dit gebied nauwlettend volgen. Het is van groot belang dat het faciliteren van het demonstratierecht niet leidt tot een situatie waarbij vrouwen enige drempel voelen tot toegang tot zorg, maar dit vervolgens niet melden. De abortuskliniek heb ik daarom gevraagd om dit te melden. Voorkomen moet worden dat signalen van bezoekers van de abortuskliniek mij bijvoorbeeld uit schaamtegevoel niet bereiken, terwijl die wel aanwezig zijn.

De directie van de abortuskliniek heeft inmiddels ingestemd om een dergelijk aanvullend onderzoek uit te voeren. Ik zeg u toe zodra de uitkomst van dit onderzoek bekend is u hierover nader te informeren. Als dit onderzoek hiertoe aanleiding geeft, zal ik uiteraard aanvullende maatregelen nemen. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl