CRK Advies Amsterdam Museum 03-02-2021 - Monument

Kalverstraat 92, Amsterdam Museum, Z2020‐A000578‐003, deelzaak monument Behandeld in de vergadering van 3 februari 2021 Niet akkoord Aanleiding Het voormalige Burgerweeshuis waarin sinds 1975 het Amsterdam Museum is gehuisvest, wordt verbouwd om ook in de toekomst voor museaal gebruik geschikt te blijven. Daarbij wordt een nieuwe museale route gemaakt en worden tentoonstellingsruimten toegevoegd. De grootste ingrepen vinden plaats waar zich nu de Schuttersgalerij bevindt. Hier komt een nieuwe kelder met daarboven een bouwvolume dat tot net onder de nok van de bestaande gebouwen reikt. Ook is een lift gepland naar een uitkijkpunt. Achter de galerij bij de Jongensplaats, op de plek van de zogenaamde 'koestal', en op de hoek Nieuwezijds Voorburgwal‐Sint Luciensteeg wordt sloop‐ nieuwbouw gepleegd. De nieuwbouwvolumes hebben allemaal dezelfde architectuurtaal. Eerder zijn de uitgangpunten voor de verbouwing besproken in de Integrale Commissie van de CRK (15‐7‐ 2020 en 2‐9‐2020). Ten opzichte van deze eerdere behandelingen zijn de hoofdpunten van het plan ongewijzigd gebleven. Wel is het dakterras op het volume bij de Schuttersgalerij gewijzigd in een daktuin met uitkijkpunt.

De centrale vraag is of de verbouwing respectvol wordt ingepast in het waardevolle en historisch gegroeide ensemble en of de nieuwe toevoegingen zich voldoende voegen in de bestaande stedenbouwkundige structuur. Kader Beleidskader toetsing ingrepen en/of herstel van Monumenten 2016 Monument: Rijksmonument Conclusie De commissie beoordeelt het plan als voortzetting van de advisering in de Integrale Commissie van de CRK die eraan vooraf ging. Belangrijk is dat de museumfunctie op deze locatie in de historische binnenstad behouden kan blijven. Enkele grote ingrepen zijn vanuit dit perspectief verdedigbaar. Daarbij geldt wel de voorwaarde dat de toevoegingen in vorm, uitwerking en materialisering op zijn minst even veel kwaliteit toevoegen als dat er door de ingrepen verloren gaat. Dit vraagt om een precieze inpassing en zorgvuldigheid op de verschillende schaalniveaus. De commissie constateert dat de noodzakelijke, fijngevoelige inpassing bij de Schuttersgalerij, de Jongensgalerij en bij de hoek Nieuwezijds Voorburgwal‐Luciensteeg, zowel in de omvang van de voorgestelde volumes, als in de uitwerking nog niet voldoende aanwezig is.

Gezien de omvang en complexiteit van het project wordt het plan op hoofdlijnen besproken, waarbij de discussie zich toespitst op de algehele aanpak, de grote zalen met de lift en het uitkijkpunt (volume Schuttersgalerij), de nieuwbouw achter de Jongensplaats en de nieuwbouw Sint Luciensteeg. De ingrepen op gebouwniveau, verduurzaming, installaties en ingrepen in het interieur versus historische waarden, blijven op dit moment buiten beschouwing. Onderbouwing Algehele aanpak De commissie onderschrijft de conclusies van het historische onderzoek en ondersteunt het concept voor een nieuwe routing door het gebouwencomplex. Maar hoe moet die nieuwe tijdslaag ingepast worden in een langzaam gegroeide structuur? In deze kleinschalige historische omgeving luistert de balans tussen omgeving en schaal van de ingrepen zeer nauw. De voorgestelde hoofdingrepen zijn nu erg massief. Er is nog onvoldoende balans tussen oud en nieuw en klein en

groot. Het toevoegen van volumes is zeker mogelijk, maar de maat en de architectonische uitwerking zijn niet overtuigend. Ze zijn te nadrukkelijk aanwezig. Juist uit de historie blijkt dat er sprake is van formele en informele gevels. In de nu toegevoegde tijdslaag is het silhouet, de textuur en het materiaal van de architectuur overal gelijk. De commissie verwacht meer terughoudendheid en een betere balans tussen de oude gebouwen en nieuwe architectuur. De 'vijfde tijdslaag' zal zich veel dienstbaarder op moeten stellen. Dit geldt op verschillende schaalniveaus. Een voorbeeld hiervan is de doorlopende bank met kader om de deuren aan de Nieuwezijds Voorburgwal. De commissie ziet dat vooral als een weinig functionele en onnodig contrastrijk uitgewerkte toevoeging. Volume Schuttersgalerij met lift en uitkijkpunt De nieuwe zalen zijn programmatisch fors en het volume komt te hoog uit ten opzichte van de nokken van de aangrenzende daken. Hierdoor verdwijnt de dakenstructuur van de bestaande gebouwen. Er ontstaat te veel vlakheid waardoor het karakteristieke daklandschap substantieel wordt aangetast. De commissie adviseert de schilderijenzaal te verlagen. Voor het hele volume op deze locatie geldt dat oud en nieuw niet goed op elkaar aansluiten. De ontmoeting is te hard en kan veel fijngevoeliger worden uitgewerkt.

De impact van de lift gezien vanuit bijvoorbeeld het Begijnenhof is niet goed te beoordelen doordat 3D beelden ontbreken. De verwachting is dat van hieruit de lift zichtbaar zal zijn en dat de liftopbouw in omvang en maat te fors is. Geadviseerd wordt een andere lift met minimale uitloop toe te passen en het ontwerp zo terughoudend mogelijk uit te werken. De vraag is of de periode van de architecten Van Kasteel en Schippers wel helemaal moet worden weggepoetst. De verbouwing uit de eerste helft van de jaren ’70 is inmiddels onderdeel van de cultuurhistorie van het gebouw. Nieuwbouw ter plaatse van de Koestal (Jongensgalerij) In volume en architectuur overtuigt deze toevoeging nog niet. Er is te weinig aandacht voor de context. Door de hoogte en afwijkende kapvorm wordt te veel licht weggenomen van de woningen aan de Sint Luciensteeg. De aansluiting van het nieuwe geveldeel op de begane grond van de Jongensgalerij vraagt om een terughoudende aanpak, die recht doet aan de buitengewone historische en ruimtelijke kwaliteit van de galerij en van de Jongensplaats. Nieuwbouw hoek Sint Luciensteeg In het ontwerp is in nok‐ en goothoogte aansluiting gezocht bij de aangrenzende bouwdelen. De vraag is of dit een logische keuze is. In de architectonische uitwerking ontbreekt de verbinding en wordt alleen het contrast aangezet. Daardoor valt het geheel uiteen.

Hier is het belangrijk de fijne schaal van de bebouwing over te nemen. Een nieuwe tijdslaag en architectuur is denkbaar maar de schaalsprong is nu te groot. Deze prominente plek in het stadsbeeld vraagt om meer sensitiviteit. Aandachtspunten Bij een gewijzigd plan verwacht de commissie 3D beelden (ook met visualisaties van een grotere afstand), zodat de voorgestelde combinatie van oude en nieuwe volumes en architectonische uitwerking beter inzichtelijk wordt. Daarnaast verzoekt de commissie aan Monumenten & Archeologie de gevels van de bebouwing hoek Nieuwezijds Voorburgwal en Sint Luciensteeg nader te waarderen. Op dit moment is niet duidelijk welke geveldelen historisch waardevol zijn en bij een transformatie van dit deel van het complex behouden moeten blijven.