creatief-perspectief-culturele-bijdragen-aan-amsterdamse-opgaven-rapport-berenschot-12-november-2024.pdf

In het Masterplan Zuidoost wordt wel gesteld dat kunst, cultuur en creativiteit bijdragen aan inclusie, weerbaarheid, perspectiefverbreding, identiteitsvorming en vitaliteit van en voor de bewoners en het gebied. De inzet van culturele bijdragen blijkt echter nog niet vanzelfsprekend, en daarmee blijft potentie voor opgaven van andere domeinen onderbenut. Nationaal Programma Samen Nieuw-West - domeinen

Masterplan Zuidoost - ambities

1. Eigenaarschap, inclusie en democratie – van, voor, met en door bewoners

1. Als inwoner van Zuidoost voel je je in alle opzichten een volwaardig en gerespecteerd Amsterdammer

2. Veiligheid – veilig en verbonden zijn en voelen

2. Inwoners van Zuidoost groeien veilig en fijn op in Zuidoost en voelen zich veilig op straat

3. Werk en bestaanszekerheid – gelijke kansen door ongelijk te investeren 4. Wonen en leefomgeving – een fijne plek hebben om te wonen en (samen) te leven 5. Kansen voor de jeugd – optimale ontwikkeling en hoopvol perspectief voor elk kind Door alle domeinen loopt het Community Wealth Building-programma. Dit richt zich op het versterken van de lokale economie.

3. Zij die opgroeien en wonen in Zuidoost hebben alle kansen en mogelijkheden om de beste versie van zichzelf te worden – om zich te ontwikkelen en talenten te ontplooien 4. In Zuidoost investeren we in werk voor onze inwoners. We zijn we trots op ons (lokaal) ondernemerschap, de aanwezige creativiteit en op onze positie als economische toplocatie

5. In Zuidoost heb je te maken met één overheid en bestuur; transparant, flexibel en effectief, vanuit het belang van haar inwoners en het gebied 38

3. VOORBEELDEN VAN CULTURELE BIJDRAGEN AAN AMSTERDAMSE PORTEFEUILLES – STADSDELEN

C3) Nieuw-West Nieuw-West is een stadsdeel met relatief weinig culturele instellingen of voorzieningen. Het Meervaart Theater is in ontwikkeling. Het is niet alleen een heel belangrijk kunstpodium voor het stadsdeel, maar richt zich steeds meer op cultuurparticipatie en cultuureducatie (met name voor kinderen en jongeren), talentontwikkeling en communityvorming. Op deze manier speelt de Meervaart in de toekomst een steeds belangrijkere rol in de kansengelijkheid voor (jonge) bewoners van Nieuw-West. De Kolenkitbuurt in Amsterdam West stond er jarenlang heel slecht voor. Cascoland heeft Kolenkit speelruimte gegeven. Er is een plaats ontstaan waar vanuit allerlei verschillende artistieke, creatieve en sociaalmaatschappelijke disciplines wordt georganiseerd en ondernomen. Naar eigen zeggen is er speelruimte gecreëerd waar kan worden geprobeerd, gefaald, verkend en verbeeld. Met dit langdurige project heeft verbetering in het stadsdeel West plaatsgevonden op vrijwel alle domeinen en is de Kolenkit niet langer de slechtste buurt van Nederland. West Side Stories is een ode aan de voetballers die hun start maakten in de Kolenkitbuurt. De tentoonstelling is grotendeels buiten te zien en vertelt een gemeenschappelijk verhaal dat communitybuilding bevordert en de leefbaarheid vergroot in West. Beide voorbeelden kunnen inspirerend zijn voor culturele bijdragen in Nieuw-West.

Meervaart Theater

Cascoland / Kolenkit

West Side Stories 39

3. VOORBEELDEN VAN CULTURELE BIJDRAGEN AAN AMSTERDAMSE PORTEFEUILLES – STADSDELEN

C4) Zuidoost In Zuidoost zijn relatief weinig culturele instellingen en voorzieningen. Het Bijlmer Parktheater vervult een cruciale functie als het enige podium van het hele stadsdeel, evenals de functie van cultuurhuis. Het theater speelt een belangrijke rol in zowel de communityvorming als in het culturele ecosysteem van het stadsdeel, zowel voor de professionele kunsten en talentontwikkeling als voor amateurkunst en buitenschoolse activiteiten. Het Amsterdam Dance Event Zuidoost is een initiatief dat het stadsdeel op de kaart wil zetten voor kleinere festivals, evenementen en conferenties, die in het licht van de grote evenementen in de Ziggo Dome, AFAS Live en de Johan Cruijff ArenA vaak over het hoofd worden gezien. In de documentaire Kids of the Bims wordt het verhaal verteld van de geschiedenis, kopstukken en snelgroeiende gentrificatie van de Bijlmer. De documentaire snijdt belangrijke onderwerpen aan als migratie en identiteit en geeft een belangrijke stem aan de verschillende meerstemmige samenstelling van de bewoners van Amsterdam Zuidoost.

Bijlmer Parktheater

Amsterdam Dance Event Zuidoost

Kids of the Bims 40

Bijlage 1 Toelichting op methodieken

© Piet van Wijk / Het Palenhuis

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Maakkracht In het boek Maakkracht laten Tabo Goudswaard en Jetske van Oosten zien hoe iedereen in vijf stappen problemen kan aanpakken als een maker en de aanzet kan geven tot echte, blijvende verandering. Ze laten zien dat de werk en denkwijze van kunstenaars en ontwerpers zinvol zijn wanneer we kijken naar grote problemen van deze tijd. Hiernaast is de aanpak schematisch weergegeven. Meer informatie is te vinden in het boek, dat te koop is in verschillende (online) boekhandels.

42

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Changency Changency is een creatief bureau voor maatschappelijke verandering. Changency verbindt koplopers in de publieke en private sector met geëngageerde ontwerpers en kunstenaars. Samen verbeelden en ontwerpen ze oplossingen voor urgente sociale en ecologische vraagstukken. De aanpak is erop gericht de waarde van kunst en ontwerp te verankeren in beleid en strategie. Hieronder een weergave van de aanpak. Meer informatie is te vinden op de website: https://changency.network/

43

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Collecting the City Collecting the City is dé plek waar het Amsterdam Museum haar levendige stad verzamelt en presenteert, in samenwerking met verschillende partijen en groepen in de stad. Binnen dit project delen buurtmusea, netwerken, lokale kunstenaars en bevlogen bewoners hun verhalen en objecten over Amsterdam. Tijdens elke editie worden nieuwe makers uitgenodigd om hun ideeën te tonen. Vaste partner is de stichting Museum om de Hoek, waartoe 23 buurtmusea uit Amsterdam behoren. Op de website van het Amsterdam Museum is een handboek te vinden voor co-creatie en participatie: https://www.amsterdammuseum.nl/publicaties/publications/5195

44

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Accelerator en andere veranderrollen De Dutch Design Foundation heeft als doel de positie en betekenis van Nederlandse designers te versterken. Ze geloven in het probleemoplossend vermogen van ontwerpers om de wereld een betere plek te maken. Naast de jaarronde programmering onder de noemer Design Works (o.a. World Design Embassies, What if Lab en Driving Dutch Design), organiseert de Foundation in oktober elk jaar Dutch Design Week en Dutch Design Awards DDF heeft een dubbele opgave: ze versterken de positie en betekenis van Nederlandse ontwerpers en ze laten zien hoe ontwerpers wereldwijd vormgeven aan een positieve toekomst. Om dat te bereiken manifesteert DDF zich in vier veranderrollen: Matchmaker (ze brengen ontwerpers in contact met opdrachtgevers); Accelerator (ze versnellen het onderzoeks- of creatieproces); Podium (ze bieden op verschillende manieren een internationaal podium); en Inspirator (met verkenningen van de toekomst inspireren ze hen die verandering kunnen bewerkstelligen). Meer informatie is te vinden op de website van DDF: https://ddw.nl/nl/over-ddw

45

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Artistiek actieonderzoek De Academie voor Beeldvorming is een platform voor artistiek actieonderzoek. Ze werken in hun projecten aan een betere samenleving. Hun aanpak bestaat uit de volgende stappen: ze stellen een divers team samen, ze oefenen hoe het anders kan, ze houden vol, ze laten ons horen en zien, met resultaat. Meer informatie is te vinden op de website: https://academievoorbeeldvorming.nl/academie/ Het beeld hiernaast is van het project Huis van de Toekomst: https://academievoorbeeldvorming.nl/projects/huisvandetoekomst/

46

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Stadmakers Het vermogen in de samenleving om bij te dragen aan het voorkomen en oplossen van maatschappelijke thema’s is enorm. In het hele land zijn Stadmakers actief: denkers, doeners en durfals. Samenbrengers, mooimakers en omdenkers. Zij maken de stad van morgen. Floor Ziegler is een Stadmaker van het eerste uur. Zij richt zich op het vinden, verbinden, activeren en verankeren van dat vermogen. Zij en haar collega Stadmakers, waaronder Teun Gautier, slaan bruggen tussen mensen, creatieven, collectieven, plekken, thema’s en organisaties; tussen het lokale en het nationale. Stadmakers leggen zich toe op het doen. Ze maken omgevingswandelingen, vinden mensen en ideeën en katalyseren die. Ze vormen overal in het land plekken en collectieven waarin mensen uit de systeem- en leefwereld gelijkwaardig samenwerken. Ze verbinden bestaande voorbeelden en plekken met nieuwe plekken. Stadmakers zoals Ziegler en Gautier hebben netwerken waarmee zij in de haarvaten van de samenleving mensen kunnen betrekken bij grote systeemveranderingen, nieuwe vormen van partnerschap, samenwerking en verdienmodellen. Een wereld waar systeem- en leefwereld hand in hand samenwerken. Er ontstaat sterker draagvlak als mensen en hun gemeenschappen echt betrokken worden, het leidt tot betere, duurzame plannen, minder kosten én sterkere cohesie en eigenaarschap.

Ziegler en Gautier zien dat mensen gelukkig worden als zij gehoord, gezien en erkend worden, als zij onderdeel zijn van een gemeenschap waaraan zij kunnen bijdragen vanuit drijfveren. Het vinden van sleutelfiguren, -plekken en thema´s die leven in de wijk is een aanzet voor actie, er kan mee worden geprogrammeerd, uitgevoerd en ondervonden. https://www.zieglergautier.nl/

47

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Pratice what your preach Het stadscuratorium adviseert het college B&W gevraagd en ongevraagd over kunst in de openbare ruimte. In haar advies stimuleert het curatorium de verkenning van nieuwe vormen van opdrachtgeverschap, financiering en behoud en zet het aan tot nieuwe kansen en richtingen voor kunstuitingen. In haar rol als aanjager zorgt het actief voor verbindingen met en tussen kunstenaars, de gemeente en culturele instellingen. Het stadscuratorium maakt zich daarmee hard voor het publieke karakter en de integrale kwaliteit van de openbare ruimte van de stad. Op 24 december 2021 ontving het stadscuratorium het verzoek van wethouder Touria Meliani een advies te formuleren over de inclusieve openbare ruimte en over hoe kunst in de openbare ruimte – en in het bijzonder herdenkingsmonumenten – beter recht kan doen aan een meer evenredige vertegenwoordiging in de openbare ruimte van groepen Amsterdammers die nu nog niet of minder zijn vertegenwoordigd. In het advies PRACTICE WHAT YOUR PREACH! Legt het stadscuratorium nauwkeurig uit hoe er op een inclusieve wijze kan worden samengewerkt: https://stadscuratorium.nl/advice/20-advies-inclusieveopenbare-ruimte/

48

BIJLAGE 1 – TOELICHTING OP METHODIEKEN

Zoöp Sinds 2022 is het Nieuwe Instituut een Zoöp. Een organisatie die als Zoöp opereert, neemt ook niet-menselijke stemmen en belangen mee in de besluitvorming en werkwijze. Zoöp Nieuwe Instituut probeert om met kleine en grote ingrepen bij te dragen aan een leefbare wereld waarin mensen een relatie op basis van gelijkwaardigheid onderhouden met dieren, planten, microben en andere levensvormen. De initiatiefnemers van het zoöp-concept zijn samen met ontwerpers, ecologen, filosofen, kunstenaars, ondernemers en juristen op zoek gegaan naar een manier om de positie van anders-dan-menselijk leven binnen menselijke samenlevingen te verbeteren. Ze hebben een vorm ontwikkeld voor een samenwerking waar al het leven deel van uitmaakt. Het begrip zoöp is niet voor niets samengesteld uit het Oudgriekse ζωή (zoë of ‘leven’) en het woord coöperatie. Het staat voor een actief samenwerkingsverband met alle leven. Meer informatie is te vinden op de website: https://nieuweinstituut.nl/projects/zoop/zoop-model

49

Bijlage 2 Onze gesprekspartners

© Nederlands Paviljoen Biënnale 2021 Debra Solomon - deconstructs typical public spaces

BIJLAGE 2 - GESPREKSPARTNERS

Onze gesprekspartners voor dit onderzoek Gemeente Amsterdam (algemeen)

Gemeente Amsterdam (domeinen)

Culturele en maatschappelijke organisaties en makers

• Caroline Nevejan, Chief Science

• Hasna Joutay, Primair Onderwijs

• Gonca Yalciner, Amsterdam Museum

• Sarah Kik, Onderwijs en Jeugdhulp

• Matthea de Jong, Tolhuistuin

• Lotte Terwel, DB Binnenstad

• Corynne Oude Avenhuis, Diversiteit

• Sjaak Langenberg & Rosé de Beer, kunstenaarsduo

• Thessa Syderius, Integraal

• Jos Gadet, Ruimtelijke Ordening en

• Klaas Burger, Academie voor Beeldvorming

Officer

Maatschappelijk Initiatief • Luc Holleman, o.a. Slavernijmuseum • Tessel Schouten, Amsterdam 750 jaar • Alibhe Cunnigham, Mensen maken

Amsterdam • Kyra van Hoof, Mensen maken Amsterdam • Wendelien Mijnheer, Kunst & Cultuur

gebiedsontwikkeling • Arjen van den Nieuwenhuizen, Ruimte en Economie • Koos van Zanen, Woningbouw en Ruimtelijke Ordening

• Willem Veldhoven, MediaMatic • Josien Pieterse, Framer Framed • Roel Schoenmakers, Cascoland • Lucien Bianchi, Cordaan • Karlijn van de Graaf, de Balie

• Fieke Oostvogel, GGD / Gezond Leven

• Debra Solomon, o.a. Voedselbos Zuid-Oost

• Döske van der Wilk, Stedelijke

• Claudia Linders, Stadscuratorium

ontwikkeling • Claartje van Ette, Nationaal Programma Samen Nieuw-West, Masterplan Zuidoost, Aanpak Noord

• Sarah Malko, Kunst & Cultuur

• Judith Codrington, Masterplan Zuidoost

• Araf Ahmadali, Kunst & Cultuur

• Magda Puljhun, Masterplan Zuidoost • Saar van Mourik Broekman, Aanpak Noord

• Barbara Vos, Embassy of Food DDF

Onderzoekers en intermediairs • Dagan Cohen, Changency • Marlies Bielderman, design strategist • Barbara de Groot, Vrije Universiteit • Roy Orlando Liemborg, Universiteit van Amsterdam • Rik Braams, TNO

• Suzanne Potjer, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 51

Berenschot Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG, Utrecht Postbus 8039, 3503 RA, Utrecht

030 2 916 916 www.berenschot.nl © Beeld Peter Cuypers / werk Opgelet! Kunstwerk! Opgelet! Ontworpen door Martijn Sandberg