Convenant 'Wij zijn Samen Nieuw-West' 230524.pdf
Tekst van het document
Convenant
Wij zijn Samen Nieuw-West Ongelijk investeren in gelijke kansen voor en met bewoners 23 maart 2023
Samen Nieuw-West
3
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
“Over 20 jaar is Amsterdam Nieuw-West een ruim, divers en groen stadsdeel waar het veilig en prettig wonen is, waar buurtgenoten omkijken naar elkaar, waar mensen de kans krijgen om hun potentieel optimaal te benutten en waar bewoners hun eigen welvaart en welzijn creëren, onderhouden en delen. Overheden, maatschappelijke partijen en bedrijfsleven faciliteren hen daarbij.”
4
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Verklaring Wij zijn Samen Nieuw-West. Wij zijn overeengekomen: • Dat wij in het Nationaal Programma Samen Nieuw-West met
elkaar de verbinding aangaan voor ten minste twintig jaar; • Dat wij ons aan de gezamenlijke waarden, ambities,
opgaven, inzet en de gerichte, samenhangende aanpak verbinden die in dit convenant uiteen zijn gezet; • Dat wij — overheden, (maatschappelijke) organisaties,
bedrijven en bewoners — als gelijkwaardige partners en bondgenoten samenwerken; Dat wij erkennen dat bewoners de hefboom van verandering zijn en dat wij samen en werkenderwijs moeten leren hoe wij het gelijkwaardig samenwerken tussen bewoners en organisaties vorm moeten geven; • Dat gelijke kansen ongelijke investeringen vragen en wij dus
bereid zijn tot dat ongelijk investeren, waar de opgaven dat vereisen. In financiële zin, maar ook in de bereidheid ons beleid of de bestaande ordening der dingen (indien nodig fundamenteel) aan te passen; • Dat gelijke kansen ook vragen om ongelijk ontzien en dat
wij ons er daarom aan committeren om Nieuw-West zo min mogelijk te belasten met zaken die de kwetsbaarheid van de omgeving verder kunnen vergroten; • Dat in ons denken en handelen de leefwereld van b ewoners
het uitgangspunt is. Dat betekent bijvoorbeeld dat systemen/systeemlogica, handelen en beleid ten dienste staan van de leefwereld;
Samen Nieuw-West
5
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
• Dat wij inclusie nastreven, onder meer door de diversiteit
die Nieuw-West kenmerkt te weerspiegelen in hoe wij onze organisaties en ons handelen inrichten; • Dat wij bij obstakels en tegenslagen niet opgeven en ons
ook dan blijven inspannen voor de gezamenlijke opgaven; • Dat dit convenant het startpunt is en bepaalt welke opgaven
we langdurig op ons nemen, terwijl wij ook de inhoud van het convenant zelf eens in de zoveel jaar herijken; • Dat iedere vier jaar een geactualiseerd uitvoerings
programma wordt gemaakt en vastgesteld door de alliantie, inspelend op wat we hebben geleerd, wat de o ntwikkelingen en wat de kansen zijn (ook in termen van beschikbare middelen); alles altijd gericht op de in ons convenant bepaalde waarden en opgaven; • Dat wij expliciet streven naar een groeiende alliantie
en iedereen die onze (kern)waarden, opgaven en deze verklaring expliciet onderschrijft, zeer welkom is deel te nemen en bij te dragen aan Samen Nieuw-West; • Dat wij ons committeren aan het leveren van de b enodigde
inzet en (mens)kracht vanuit onze samenwerkende organisaties en netwerken; • Dat wij ons committeren aan de financiële uitgangspunten
zoals die in dit convenant zijn opgenomen; • Dat wij ons eraan committeren en erop aanspreekbaar zijn
dat wij de in dit convenant verwoorde waarden en de daaruit volgende opgaven/opdracht expliciet naleven en nastreven in onze (beleids-)keuzes en handelen, in de besteding van onze middelen en alle overige manieren waarop wij aan die waarden kunnen bijdragen.1
1: Het Rijk doet dit conform de bepalingen die zijn opgenomen in het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.
6
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Inhoudsopgave Verklaring
4
Voorwoord
7
Historie
8
Inleiding
10
Van waarden naar opgaven
13
• Eigenaarschap, inclusie en democratie
16
• Veiligheid
20
• Werk en bestaanszekerheid
26
• Wonen en leefomgeving
31
• Kansen voor de jeugd
38
Programmaorganisatie
43
Financiële uitgangspunten
46
Begrippenlijst
49
Bijlage
50
Samen Nieuw-West
7
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Voorwoord Voor mij is het wezen van Amsterdam de belofte van vrijheid. De belofte dat je hier in Amsterdam je geluk kan najagen, dat je je lot in eigen hand kan nemen. Helaas wordt die belofte nog niet voor iedereen ingelost. Door de opeenstapeling van problemen in sommige wijken van onze stad krijgen te veel Amsterdammers, waaronder veel jonge sommige stadgenoten, niet de kansen die zij verdienen. stadgenoten, Ook in Nieuw-West, het jonge stadsdeel waar de toekomst van onze stad wordt gemaakt. De afgelopen jaren heb ik daar veel mensen gesproken en veel plekken bezocht. Van het Abdelhak Nouriplein in Geuzenveld tot de Jacob Geelbuurt in Slotervaart, overal hoorde ik bijzondere verhalen. Van veerkracht, van hoop en van liefde voor de eigen buurt en onze stad. Talloze buurt- en bewonersinitiatieven weten daar steeds weer in te spelen op nieuwe ontwikkelingen in de stad en vinden nieuwe manieren om hardnekkige problemen te lijf te gaan. Tegelijkertijd illustreert het bestaan ervan ook de noodzaak daartoe. Het feit dat het te boven komen van achterstand, (kans)armoede en tweedeling niet vanzelf gaat. En dat de traditionele antwoorden die van de overheid komen niet voldoende hebben gewerkt. Daarom moeten die buurt- en bewonersinitiatieven altijd worden gezien, gehoord en versterkt.
Hardnekkige achterstanden en structurele problemen houden te veel bewoners in Nieuw-West al decennia in de greep. Met het Nationaal Programma Samen Nieuw-West Nieuw-West willen we dit doorbreken. Overheden, maatschappelijke partijen en vooral de bewoners van Nieuw-West accepteren de bestaande situatie niet langer. Daarom maken we afspraken in een convenant. Op basis van gemeenschappelijke waarden formuleren we heldere opgaven. Een convenant waarin wij gezamenlijke waarden waarden omarmen en onderschrijven, die ons richting en koers geven. Als we blijven doen wat we deden, blijven we krijgen wat we kregen. Daarom zullen onze gezamenlijke oplossingen fundamenteel moeten afwijken van wat we ‘gewoon’ zijn te doen. In dit convenant staat hoe we dat willen doen. Ik ben ervan overtuigd dat we samen de belofte van vrijheid voor álle Amsterdammers dichterbij kunnen brengen. Want wij zijn Samen Nieuw-West. Femke Halsema
Voorzitter van de alliantie Samen Nieuw-West Burgemeester van Amsterdam
8
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Historie Tussen 1950 en 1970 kregen 200.000 mensen een huis in Nieuw-West. Van Slotermeer (1952), Geuzenveld (vanaf 1953), Slotervaart (vanaf 1954), Overtoomse Veld (vanaf 1955) tot en met Osdorp (vanaf 1957). Het was wennen in de nieuwe wijken: alle bewoners voelden zich alsof zij emigreerden naar een nieuwe wereld. De meesten kwamen uit de ‘oude’ stad, vooral uit kleine, slechte woningen. Daarnaast kwamen bewoners uit andere delen van het land, aangetrokken door het vele werk dat voorhanden was in Amsterdam. Uitgevoerd volgens de moderne stedenbouwkundige principes van het Algemeen Uitbreidingsplan uit 1934 leek het wonen in de Westelijke Tuinsteden in niets op het wonen in de oude stad. Mensen waren trots op en blij met hun mooie nieuwe woningen. Het credo van stedenbouwer Van Eesteren was ‘licht, lucht en ruimte’. Het dagelijks leven van mensen stond voor hem centraal. Doorgaand verkeer is gescheiden van wonen; aan doorgaande wegen staan winkels en zo min mogelijk woonhuizen. Ook had werk een belangrijke functie in het uitbreidingsplan. Van kantoren aan de hoofdwegen, naar lichte industrie op daarvoor aangewezen terreinen tot het zware werk in het Westelijk Haven gebied. Tussen de ruim geplaatste huizenblokken lag veel groen en in de omgeving waren parken. De grote aantallen kinderen hadden hier eindeloos veel speelgelegenheid.
De huizen zelf waren functioneel voor die tijd. Etage-portiekwoningen, bedoeld voor gezinnen, waarvan de man werkte en de vrouw thuisbleef. De woningen waren in bezit van verschillende woningbouwverenigingen. De bewoners behoorden tot de ‘werkende stand’, van havenarbeiders tot onderwijzers. Na 1970 veranderde Nieuw-West langzaam van karakter. De kleine boompjes uit het begin werden groot, voor klinkers kwam asfalt, kinderen werden volwassen en trokken de buurt uit. Ook hun ouders begonnen te verhuizen. De woningnood was groot en velen trokken naar de overloopgebieden zoals Hoorn, Purmerend, Lelystad en Almere. De e erste bewoners maakten veelal plaats voor nieuwe emigranten, deze keer vooral a fkomstig uit Marokko, Turkije, Suriname, Antillen. Tegenwoordig kent meer dan de helft van de bewoners in Nieuw-West een niet-westerse achtergrond. Sociale verbanden werden door deze massale verhuisbewegingen uit elkaar getrokken. En ondertussen pasten de inmiddels verouderende woningen niet goed meer bij de nieuwe bewoners. Ook de stedenbouwkundige structuur (met functiescheiding) bevorderde de sociale samenhang niet. Aan het begin van deze eeuw werd een ingrijpende fysieke vernieuwing in gang gezet onder de titel Masterplan Parkstad. Door de financiële crisis rond 2008 stokte de vernieuwing. Daardoor is minder dan de helft van de oorspronkelijke vernieuwing gerealiseerd.
Uiteindelijk zijn in de afgelopen 20 jaar ruim 7000 woningen gesloopt, 10.000 woningen toegevoegd en vele duizenden opgeknapt.
2: Deze korte geschiedenis is onder meer gebaseerd op teksten van het Van Eesteren Museum
Samen Nieuw-West
9
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Ook al werd er ingrijpend gerenoveerd, gesloopt en (extra) gebouwd, dit bracht niet overal in Nieuw-West de gewenste verbetering. Werkloosheid, armoede, discriminatie, (huiselijk) geweld en overlast namen in sommige wijken en buurten snel toe. Terwijl de kwaliteit van de voorzieningen, zoals scholen, hulpverlening en werktoeleiding juist minder werd. Het lukte steeds meer kinderen niet om hun vmbo-diploma te halen. En veel verouderde woningen bleven zoals ze waren. Rellen op het Allebéplein en radicalisering lieten de alarmbellen afgaan. Een sociaal offensief werd ingezet met de Koers Nieuw-West/Vogelaar-aanpak. Dit was van korte duur; mede door onvoldoende middelen en gebrek aan duurzame bestuurlijke aandacht kwam er rond 2012 een einde aan. Sindsdien heeft de sociale achteruitgang zich verder doorgezet. Dat uit zich op sommige plekken ook in toenemende overlast en (drugs-)criminaliteit. Tegelijkertijd zien we dat bewoners zich weerbaar gaan opstellen en hun eigen weg zoeken. Het geloof en vertrouwen in de overheid en andere instanties, zoals woningcorporaties, politie en jeugdhulpverlening, neemt af. Recente nieuwbouw, met opnieuw veel koop- en duurdere huurwoningen, in combinatie met de ruimte en het vele groen die het stadsdeel kenmerken, trekken nu weer andere nieuwe bewoners aan.
Dat zou moeten leiden tot gemengde levendige buurten, waar alle bewoners een goed leven kunnen leiden, maar het pakt niet zo uit. Eerste onderzoeken wijzen uit dat weliswaar de gemiddelden voor Nieuw-West als geheel omhooggaan, maar dat de bestaande bewoners er niet beter van worden en dat de verschillen tussen buurten groter zijn geworden. Zo bezien is Nieuw-West steeds verder afgeraakt van het beeld van een vriendelijke en harmonieuze parkstad-achtige omgeving en kennen we nu een stadsdeel vol dynamiek en spanningen.2
10
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Inleiding Wij zijn Samen Nieuw-West.
Een groeiende alliantie van overheden, (maatschappelijke) organisaties, bedrijven en bewoners van Nieuw-West die zich committeren aan de gezamenlijke waarden, opgaven en koers die in dit document uiteengezet worden. Wij zijn geen exclusief gezelschap. Eenieder die zich na vandaag bij die koers wil aansluiten, is zeer welkom. Maar we gaan wel van start. Sterker nog: we zijn al gestart. Sinds 2021 werken we als alliantiepartners samen aan een aantal ‘doorbraken’. Dat heeft al geleid tot mooie resultaten, zoals de jongerenwoningen ‘New Beginnings’, begeleiding van gezinnen met jonge kinderen in de Jacob Geelbuurt en de samenwerking van bewoners en gemeente aan een schonere leefomgeving. Het belangrijkste resultaat van deze fase is dát er (steeds effectiever) wordt samengewerkt. Samenwerking is namelijk een basis voorwaarde voor verandering. We zijn dus begonnen, maar het moment is aangebroken voor een volgende fase. Dit convenant luidt die fase in. Nieuw-West heeft veel betrokken bewoners. Het stadsdeel is divers en kent een groot aantal netwerken, in alle soorten en maten. Allerlei organisaties hebben de afgelopen decennia veel in dit stadsdeel geïnvesteerd. Vanaf 2021 zet de rijksoverheid met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid ook in op langjarige samenwerking, een integrale benadering en investeringen in Nieuw-West en 19 andere gebieden in Nederland.
Het Rijk wil daarmee bijdragen aan structurele en substantiële verbetering en herstel. De wil en de gedrevenheid zijn er om het voor iedereen beter te maken. Een waardevolle basis waarop we, samenwerkend in het nationaal programma, de leefbaarheid, veiligheid, kansengelijkheid en welvaart nu écht naar een hoger niveau tillen. Op die basis vormen we deze alliantie. Een alliantie waar we allemaal deel van uitmaken en dat ook zo voelen. Samen zijn we meer dan de som der delen.
Waarom dit convenant?
‘Als we doen wat we altijd deden, krijgen we wat we altijd kregen.’ Er zijn gebieden in Nederland waar de algehele inrichting van onze maatschappij onevenredig nadelig uitpakt. Dat leidt tot hardnekkige problematieken rondom armoede, ongelijkheid, onveiligheid, belemmering van de ontwikkeling van kinderen, verwaarlozing van woningen en leefomgeving, enzovoort. Problematieken die zichzelf en elkaar in stand houden. Ze zijn van een zodanige aard en omvang dat onze reguliere oplossingen niet voldoen en soms zelfs bijdragen aan het probleem. Ze kunnen alleen doorbroken worden wanneer we ze samen bij de wortel aanpakken. Door dingen systematisch anders te gaan doen dan we gewend zijn. Met dit convenant verklaren wij ons daartoe bereid, voor -op zijn minst- de komende twintig jaar. Twintig jaar is lang en dat vergt een solide basis, die steviger is dan we tot nog toe hadden. Daar is een verdiepingsslag voor nodig. De afgelopen periode heeft ons namelijk geleerd dat we vaak denken dat we het wel ongeveer eens zijn over onze overkoepelende waarden en opgaven. Eenmaal van start blijkt echter dat de beelden soms behoorlijk uiteenlopen. In het begin is dat nog niet zo erg, maar naarmate je verder komt in het proces, ga je steeds verder uit elkaar lopen. Daarom herpakken wij ons met dit convenant op dat meest basale niveau.
“Verandering komt tot stand doordat gewone mensen buitengewone dingen doen.” Barack Obama
Samen Nieuw-West
11
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Werken vanuit de bedoeling Wij werken waardegestuurd en vanuit de bedoeling3.
We maken expliciet waar we ten diepste met elkaar voor staan, wat nu eigenlijk de bedoeling is. De waarden die we omarmen en de opgaven waarvoor we ons daardoor gesteld zien (de werkelijkheid wijkt immers vaak nogal af van die waarden) zijn ons gezamenlijke vertrekpunt, maar óók de stip op de horizon waarop we al die jaren moeten kunnen blijven koersen. Het mooie van waarden is namelijk dat ze altijd van toepassing blijven; een stip die we nooit helemaal zullen of zelfs kunnen bereiken en daarom (ironisch genoeg) altijd richtinggevend blijft. Ze bieden ons een vaste koers voor de echt lange termijn. Op basis van die koers maken wij vervolgens concrete uitvoeringsprogramma’s. We knippen het proces om te komen tot een totale programmering dus in tweeën. Het eerste deel is dit convenant. Het geldt voor de volledige looptijd van ons programma (twintig jaar), wat overigens niet betekent dat het niet aan verandering onderhevig zal zijn. We maken geen eenmalig of definitief ‘plan’, maar starten een proces om overkoepelende waarden en opgaven na te streven, terwijl we die op zichzelf eens in de zoveel tijd zullen herijken en waar nodig aanvullen of bijstellen. De wereld verandert immers doorlopend en doet dat in een steeds hoger tempo. Het tweede deel landt in de uitvoeringsprogramma’s die wij op basis van dit convenant maken.
Onze uitvoeringsprogramma’s hebben een looptijd van vier jaar. Wij committeren ons voor ten minste twintig jaar eraan te werken op een manier die op al deze niveaus tegelijk klopt en consistent is.
3: Wouter Hart 2012 — Werken Vanuit De Bedoeling (zie ook de bijlage)
Door op het ‘waarom’- en het ‘wat’-niveau écht scherp te stellen (in dit convenant), worden de opdracht die wij onszelf als alliantie geven en de daaruit voortvloeiende acties (het ‘hoe’/ het uitvoeringsprogramma) directer terug te herleiden tot hun overkoepelende bedoeling.
De inhoud van dit convenant richt zich op de bovenste treden van deze ladder.
1 Waarden Hoe zou het moeten zijn?
2 Analyse bestaande situatie
Waarde Why
What
Hoe is het nu, wat is het verschil met stap 1 en wat zijn daarvan de oorzaken?
Actuele situatie Convenant
Opgave 3 Opgaven
Opdracht
Wat is nodig om van stap 2 naar stap 1 te komen?
Projecten Opdracht/programma Samen Nieuw-West
Maatregelen How
Uitvoeringsprogramma’s
Wat vraagt dit van ons?
Acties Output Outcome
12
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Opzet en inhoud
Hoe zijn wij tot de opzet en inhoud van dit convenant gekomen? Tijdens de laatste maanden van 2022 is in een reeks sessies intensief gesproken met honderden mensen, wonend of werkend in en voor Nieuw-West. Aan de hand van Waarderend Actieonderzoek (Appreciative Inquiry) is in kleine focusgroepen met elkaar benoemd wat de belangrijkste opgaven voor Nieuw-West zijn. Kenmerkend voor deze methode is dat het verder gaat dan het identificeren en oplossen van problemen. Die problemen ontstaan immers binnen de context van bestaande systemen en gewoonten. Sterker nog, in voorkomende gevallen worden ze er zelfs door veroorzaakt. Voor innovatie is een ander proces nodig. Namelijk het onderzoeken van het diepere verlangen, het wenkend perspectief. We willen weten hoe een nieuwe, ideale werkelijkheid eruit zou zien en wat ervoor nodig is om die te realiseren. Of, zoals door een deelnemer werd samengevat in één van de sessies: “We denken nu voorbij het vangnet, want dat zouden we niet eens nodig moeten hebben”. We hebben de opgehaalde perspectieven opgedeeld in vijf hoofddomeinen:
• E igenaarschap, inclusie en democratie Van, voor, met en door bewoners
• V eiligheid Verbonden en veilig zijn
• W erk en bestaanszekerheid Ongelijk investeren in gelijke kansen
• W onen en leefomgeving Een fijne plek hebben om te wonen en (samen) te leven
• K ansen voor de jeugd Optimale ontwikkeling en perspectief voor de jeugd
Er is nadrukkelijk geen sprake van een volgorde of hiërarchie. Al deze domeinen en hun elementen kennen een sterke samenhang en zijn allemaal onderling afhankelijk. In het leven van mensen is het een geheel. Het is onze leefwereld. NB. Elk model is een beperkte weergave van de werkelijkheid. Wij beseffen dat er nog meer perspectieven en waarden bestaan die van belang zijn voor de bewoners van Nieuw-West. Ook thema’s als duurzaamheid, gezondheid, kunst en cultuur doen ertoe en doen mee in het geheel. Ze krijgen allemaal hun plek, hetzij als onderdeel van één van de domeinen, hetzij als rode draad. Maar wel steeds weer in het overkoepelende perspectief dat wij in dit convenant uiteenzetten. Op grond van alle analyses, het werk en de wijsheid van de opgaveteams, de vele gesprekken met bewoners en met alliantiepartners, zijn we gekomen tot de keuze voor deze vijf hoofddomeinen in al hun samenhang. Wetend dat er meer is, gaan we ons hierop richten.
Samen Nieuw-West
13
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Eigenaarschap, inclusie en democratie
Kansen voor de jeugd
Wonen en leefomgeving
Veiligheid
Werk en bestaanszekerheid
Van waarden naar opgaven In de vele gesprekken om te komen tot dit document, hebben we een ‘waardeperspectief’ voor de lange termijn als uitgangspunt genomen; hoe vinden we dat democratie, veiligheid, wonen, leefomgeving, werk, bestaanszekerheid en opgroeien in Nieuw-West eruit zou moeten zien? Voor ieder domein hebben we dat beeld beschreven. Vanuit dit perspectief hebben we gekeken naar hoe het nu is. In deze analyse beschrijven we de oorzaken en de achtergronden van de problemen die we samen hebben geconstateerd. Tenslotte hebben we de opgaven* benoemd die daaruit voortkomen; wat is er nodig? Hoe kunnen we vanuit de bestaande situatie koers zetten naar de gewenste toekomst? Met dit convenant onderkennen wij deze opgaven en onderschrijven wij onze gezamenlijke verantwoordelijkheid deze centraal te stellen in ons beleid, ons handelen en de inzet van onze middelen. Het geheel is dus een opdracht die wij als alliantie aan onszelf geven.
*de opgaven zijn benoemd per domein. De integrale aanpak maken we zichtbaar door bij iedere opgave aan te geven welke andere domeinen die ‘raakt’. Hoe meer kleuren, hoe integraler de aanpak: D V W L J
Eigenaarschap, inclusie en democratie Veiligheid Werk en bestaanszekerheid Wonen en leefomgeving Kansen voor de jeugd
Na deze inhoudelijke hoofdstukken gaan we kort in op het vervolg: de uitvoeringsprogramma’s en de organisatie daarvan en de financiële uitgangspunten, sturing en monitoring van het programma. In de analyse hebben we ook de informatie uit Waarom een Masterplan? — analyse 2021 meegenomen. Kijk voor actuele cijfers op: https://gebiedinbeeld.amsterdam.nl https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-kerncijfers
14
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Perspectieven opgedeeld in vijf hoofddomeinen
Samen Nieuw-West
15
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Eigenaarschap, inclusie en democratie
Kansen voor de jeugd
Wonen en leefomgeving
Veiligheid
Werk en bestaanszekerheid
16
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Eigenaarschap, inclusie en democratie Van, voor, met en door bewoners
1 Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? Nieuw-West maken wij samen. Bewoners hebben regie over hun leven, hun levensonderhoud en hun leefwereld. De kennis en inzet van overheden en maatschappelijke organisaties is daarbij dienend. Een gezond bedrijfsleven draagt bij aan voldoende werkgelegenheid. Bewoners, bedrijven, overheden en instanties dragen Nieuw-West samen en bepalen met elkaar de prioriteiten. Zij vormen samen een duidelijk beeld van wat nodig is voor een waardevol bestaan op korte en lange termijn: voldoende inkomen, werk, huisvesting, leefomgeving, veiligheid, zorg en gezondheid, welzijn, onderwijs enzovoort. Vertrouwen, wederkerigheid, transparantie en respect staan voorop in het maatschappelijk verkeer. Overheden, (maatschappelijke) organisaties, bedrijven en bewoners werken als gelijkwaardige partners samen, waarbij de leefwereld van bewoners voorop staat. Dit betekent dat wij in ons denken en handelen redeneren vanuit het perspectief dat de systeemwereld ten dienste staat van de leefwereld en niet andersom. Wij zijn ervan doordrongen dat onze grootste legitimatie ligt in het faciliteren van een zo groot en breed mogelijke opbrengst voor alle bewoners.
Nieuw-West is een zeer divers stadsdeel waarin mensen uit verschillende culturen, met verschillende nationale of etnische afkomst, religies, leeftijden, sekse/gender, beperkingen, opleidingsniveaus en geaardheid op een harmonieuze manier samenleven. Met onderling respect en in voortdurende dialoog en solidariteit. Deze diversiteit wordt weerspiegeld in alle lagen van de instituties van de alliantie. Nieuw-West is een wezenlijk democratische samenleving, gestoeld op drie elementen:
1. Bewoners zijn in staat te voorzien in hun essentiële behoeften, zijn in staat gezonde sociale relaties aan te gaan en hebben en voelen eigenaarschap over de kwaliteit van hun leven en leefomgeving. 2. Organisaties en bedrijven dragen hieraan bij. Zij geven ruim baan aan initiatieven van bewoners en ondersteunen het floreren van gemeenschappen. Nabije en toegewijde professionals, die de ruimte hebben om dienend te zijn aan de behoeften en belangen van bewoners, vervullen een sleutelrol in de uitvoering. 3. Inclusie van bewoners is het uitgangspunt. Dit betekent dat mensen in al hun verscheidenheid kunnen samenleven. Iedereen kan en mag meedoen. Diversiteit kleurt ook de machtsuitoefening. Eigenaarschap over het leven, samenleven en leefomgeving is breed gedeeld.
2 Analyse Hoe is het? In een te groot deel van Nieuw-West zijn deze elementen onvoldoende aanwezig, wat leidt tot onvoldoende basis voor een wezenlijk democratische samenleving. Dat heeft de volgende oorzaken:
Samen Nieuw-West
17
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Regie en middelen In de afgelopen decennia heeft de rijksoverheid steeds meer overheidstaken overgedragen aan de gemeenten. Dat ging vaak samen met forse bezuinigingen en marktwerking en onvoldoende of te beperkte beleidsruimte voor het inrichten van de uitvoering op basis van de lokale context. Zowel de taken als de bezuinigingen zijn ieder vanuit een eigen beleidsterrein (zoals wonen, werken, veiligheid, onderwijs, zorg en welzijn) georganiseerd. De complexe en domeinoverstijgende problematiek van Nieuw-West en haar bewoners kan onvoldoende beantwoord worden via de reguliere, sectorale werkwijze. Dit draagt bij aan het gebrek aan vertrouwen van burgers en vraagt om een meer integrale en gebiedsgerichte inzet m.b.t. wonen, werken, inkomen, veiligheid, gezondheid en onderwijs. De ingevoerde marktwerking verkleint de beleidsruimte van gemeenten nog verder. Daardoor sluit de gemeente met de uitvoering van haar taken niet (voldoende) aan bij wat er daadwerkelijk leeft en nodig is.
Vertrouwen Bezuinigingen, privatisering van publieke diensten en de oprichting van uitvoeringsorganisaties met een specifieke taakstelling, hebben geleid tot een sterk verkokerde bureaucratie die gekarakteriseerd wordt door – niet altijd bewust – wantrouwen in burgers. Omgekeerd zijn veel bewoners gefrustreerd geraakt omdat meepraten niet heeft geleid tot zeggenschap over de belangrijke zaken in hun leven. Het meepraten gaat te vaak over relatief kleine dingen, terwijl zij juist in gesprek willen over meer fundamentele onderwerpen die hen bezighouden, zoals bestaanszekerheid.
Tussen wal en schip In te veel buurten van Nieuw-West behoort de mate waarin mensen elkaar kennen, zich thuis voelen en saamhorigheid ervaren, tot de laagste van Amsterdam. Bewoners in dit soort buurten staan in de overlevingsstand; zij ervaren een stapeling van problemen en onzekerheid. Dit leidt tot eenzaamheid, polarisatie en onbegrip tussen mensen en (bevolkings-)groepen. Zij kunnen maar in beperkte mate terugvallen op een netwerk in de omgeving. Zij hebben veel vaker dan gemiddeld onvoldoende kennis van de Nederlandse taal en maatschappelijke organisaties om gebruik te maken van de democratische mogelijkheden die er wel zijn. Daarnaast is er een onbekend maar aanzienlijk aantal mensen dat niet wil of kan meedoen, omdat ze ongedocumenteerd zijn en ‘buiten beeld’ moeten blijven, of omdat hun woon- en werksituatie geen enkele zekerheid biedt. Dit geldt niet alleen voor de vele seizoenarbeiders uit Oost-Europa, maar ook voor jongeren en studenten met kortlopende huurcontracten. Hoewel de instroom van meer welvarende, vaak theoretisch opgeleide bewoners buurten vooruit kan helpen, zien we in de praktijk dat dit ook kan leiden tot verdringing en veranderingen die tegenstellingen in en tussen buurten eerder vergroten (gentrification).
Uitsluiting Nieuw-West is een opvallend divers stadsdeel qua kleur, inkomen, leeftijd enzovoort. Het gevoel mee te kunnen en mogen doen is niet gelijkwaardig verdeeld over deze bewonersgroepen. Er is sprake van institutioneel racisme en van negatieve publiciteit over bewoners(groepen) en hun buurten. Zij worden en voelen zich uitgesloten op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, de woningmarkt en in het onderwijs. Ook veel vrouwen (vooral moeders) en meisjes bevinden zich nog steeds in een achtergestelde positie.
Kracht Tegelijkertijd is er in Nieuw-West ondanks de lage sociale cohesie bovengemiddeld veel sprake van informele, hulpverlenende contacten. Sterke loyaliteit aan de wijk kan positieve krachten en eigenaarschap mobiliseren: de wens om iets voor de wijk en de gemeenschap te betekenen. In Nieuw-West zijn dan ook veel (migranten-) zelforganisaties en
18
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
vrouwenorganisaties actief. Er ontstaan steeds meer netwerken van organisaties, die door de krachten te bundelen, gebruik kunnen maken van elkaars kwaliteiten en een serieuze rol kunnen gaan spelen in de ontwikkeling van de omgeving. Ze laten zien dat het kan en ze bieden hoop voor veel bewoners. Daarin moeten zij ondersteund worden, iets wat nu niet altijd voldoende gebeurt.
3 Opgaven Wat is er nodig? Het is nodig dat alle alliantiepartners samenwerken als bondgenoten en partners, dat wij ons kwetsbaar kunnen en durven opstellen en zoveel mogelijk wederkerigheid organiseren in inzet, capaciteiten en middelen. Op die manier overstijgen we verkokering en concurrentie. Dat wij erkennen dat bewoners de hefboom van verandering zijn, dat wij samen en werkenderwijs moeten leren hoe wij echt mede-eigenaarschap kunnen organiseren en hoe wij het gelijkwaardig samenwerken tussen bewoners en organisaties vorm moeten geven. Voor de systeemverandering die nodig is, moet iedere partner in de eigen organisaties en netwerken hindernissen en blokkades inventariseren en bespreekbaar maken.
Democratie Bewoners moeten niet alleen regie hebben over de essentiële bestaansvoorwaarden, maar ook zeggenschap, eigenaarschap en verantwoordelijkheid (kunnen) hebben en ervaren voor en over de manier waarop hun behoeften, dromen en mogelijkheden worden gerealiseerd. In alles wat wij organiseren en doen moeten bewoners dus een (gelijkwaardige) stem, regie en daarmee ook verantwoordelijkheid hebben. Daarnaast moeten alle lagen van besluitvorming zo representatief en inclusief mogelijk zijn in termen van cultuur, nationale of etnische afkomst, religie, leeftijd, sekse/gender, beperking, opleidingsniveau en geaardheid. J V W L Dat vraagt dat wij de ondersteuningsstructuren en voorzieningen versterken die eigenaarschap van bewoners vergroten. Op die manier kunnen bewonerscollectieven, wijkcoöperaties en buurtplatforms een grotere rol spelen en partner zijn van overheden en maatschappelijke organisaties bij het maken en uitvoeren van plannen. Naast ondersteuning, ontwikkelen we passende manieren om inzet van bewoners te vergoeden. J V W L
Eigenaarschap Wij vatten democratisering op als het ontwikkelen van (mede-)eigenaarschap van bewoners en hun gemeenschappen. Dat is dus iets anders en gaat ook verder dan ‘inspraak’ of ‘draagvlak’ creëren voor prioriteiten die vooraf door anderen zijn gesteld. Bewoners en bewonersorganisaties krijgen dus een gelijkwaardige stem in alle activiteiten van de alliantie. J V W L Zeggenschap en eigenaarschap over inzet en middelen moeten we zo nabij mogelijk en zoveel mogelijk collectief beleggen. Dat organiseren wij via de alliantie en via micro-allianties op wijk/gebiedsniveau. Bijvoorbeeld door het collectief beheer van lokale voorzieningen (zoals buurthuizen maar ook bijvoorbeeld bibliotheken, gezamenlijke tuinen, parken e.d.) en maatschappelijk vastgoed. J V W L Samen vormgeven van Nieuw-West, betekent ook dat iedereen vanuit zijn of haar expertise aan de opgave werkt door het delen van kennis, expertise en middelen. Dat vergt van ons allemaal dat wij met een open en eerlijke houding zoeken naar de beste oplossing die eigenbelang of organisatiebelang overstijgt. We werken toe naar een coöperatief model waar de alliantieleden deel van uitmaken, zodat middelen beschikbaar en ten dienste
D V W L J
Eigenaarschap, inclusie en democratie Veiligheid Werk en bestaanszekerheid Wonen en leefomgeving Kansen voor de jeugd
Samen Nieuw-West
19
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
worden gesteld aan de opgaven en de teams/micro-allianties waarin bewoners, overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven samen aan werken. Zo ontstaat een geformaliseerde koppeling tussen de leefwereld en systeemwereld. J V W L
Buurt en nabijheid Het werkt beter wanneer professionals (van overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven) zoveel mogelijk aanschuiven bij het gesprek in de wijk, in plaats van de mensen uit te nodigen om naar de respectievelijke kantoren te komen. Door te werken vanuit gemeenschappen (‘communities’), richten wij ons op het bouwen van relaties, solidariteit en gezamenlijkheid. We ondersteunen zo veel mogelijk (informele) ontmoetingsplekken in de buurt. Uitnodigende plekken, waar bewoners gemakkelijk naartoe komen. Om dit te bereiken is het nodig dat organisaties, professionals én bewoners die een actieve relatie met de wijk of de buurt hebben, zich committeren aan het werken volgens de democratische principes. Bijvoorbeeld door micro-allianties of wijkplatforms op te zetten, waarin bewoners zelf onderwerpen kunnen agenderen. Institutionele (alliantie)partners kunnen hieraan bijdragen door meer ruimte in hun vastgoed ter beschikking te stellen aan bewonersorganisaties. Bijvoorbeeld door die ruimte in collectief beheer te delen en toegankelijk te maken voor iedereen tegen voor hen betaalbare tarieven. J V W L
Integraal werken ten bate van de leefwereld We beginnen bij vertrouwen in bewoners. Hun behoeften en dromen dienen het startpunt te zijn van het werk van overheden en maatschappelijke organisaties. Dat betekent dat die ervoor zorgen dat hun eigen opdracht en hun eigen regels en afwegingen dit niet belemmeren. Vertrouwen betekent ook dat instanties kunnen loslaten en echte ruimte geven aan ideeën van bewoners; dat zij dingen ‘laten ontstaan’ in plaats van altijd vooraf te ‘willen weten’. J V W L
Inclusie Het bestrijden van uitsluiting, discriminatie op cultuur, nationale of etnische afkomst, religie, leeftijd, sekse/gender, beperking, opleidingsniveau, geaardheid en alle andere vormen van achterstelling, is absolute noodzaak. Wij zien de diversiteit van Nieuw-West als een kracht waar we trots op zijn, maar zien ook de uitdagingen die het met zich meebrengt. Wij verplichten onszelf (op termijn) in alle lagen van onze organisaties representatief en herkenbaar te zijn. Dat betekent een personeelsbeleid dat verder gaat dan alleen een inspanningsverplichting, maar binnen een aantal jaar ook daadwerkelijk resultaten laat zien. Inclusie is overigens niet iets van alleen overheden of maatschappelijke instituties. Juist op wijkniveau moeten we bouwen aan inclusieve gemeenschappen waarin de onderlinge solidariteit en sociale verbondenheid de scheidslijnen overstijgen. Inclusie betekent ook dat wij actief werken aan de emancipatie van groepen in de samenleving die om allerlei redenen achterblijven. Emancipatie, volledige ontplooiing van ieder individu, is meer dan alleen een principe, het moet actief worden ondersteund en bevochten. J V W L
Nieuwe democratische instrumenten We denken na over nieuwe democratische instrumenten en sluiten tegelijkertijd aan bij bestaande manieren om steeds meer groepen bewoners bij besluitvorming te betrekken, zoals een burgerpanel van gelote bewoners uit Nieuw-West, buurtplatformrecht, buurt budgetten, right to challenge of referenda. Ook de stadsdeelcommissie speelt een cruciale rol, met netwerk en kennis van wat er speelt in de buurten en wijken van Nieuw-West.
20
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Veiligheid Verbonden en veilig zijn
1 Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? In Nieuw-West zijn bewoners en bezoekers veilig. Iedereen kan er dus veilig zijn, leven en opgroeien, zowel binnenshuis als daarbuiten. Veiligheid is hier een fundament waar iedereen elke dag aan bijdraagt. Als bewoners en professionals in Nieuw-West voelen we ons beschermd en geborgen en zijn dat ook. Wanneer we op straat lopen, in onze eigen woonomgeving, maar ook digitaal. We kunnen daarbij rekenen op een integere en acterende overheid (die ook oog heeft voor objectieve en verborgen onveiligheid), goed toegeruste instanties en op elkaar. We voelen ons dus niet alleen persoonlijk veilig, maar creëren ook zelf veiligheid en vertrouwen op onze omgeving. Dit creëert nieuwe netwerken van dragers die aan veiligheid in wijken werken. Als bewoners en professionals voelen we ons hierdoor verbonden en veerkrachtig, vrij en verdraagzaam. Wanneer we veilig zijn en ons veilig voelen, kunnen we ons hechten aan wie wij zelf zijn en aan onze (sociale) omgeving. We zijn vaker in staat open te zijn over problemen, zijn in staat om met tegenslagen om te gaan in onze (online) leefwereld en kunnen daardoor vaker oog hebben voor anderen. We weten immers dat mensen zich veiliger voelen wanneer zij met elkaar verbonden zijn.
Dan nemen de veerkracht en verdraagzaamheid toe en kunnen we als individu, community en wijk ook omgaan met tegenslagen, zonder dat dit meteen ons gevoel van onveiligheid drastisch aantast. De ervaring van veiligheid is een persoonlijke en geen constante. Het hangt af van het eigen gevoel, de waarneming van de wereld en wat we meemaken of hebben meegemaakt. Factoren die hier invloed op hebben zijn onder anderen: een veilige thuisbasis met warmte en zorg, een fijne omgeving om in op te groeien en je te ontplooien, een solide sociaaleconomische basis (bestaanszekerheid) en mentale en fysieke gezondheid. Datzelfde samenspel van factoren geldt ook voor onveilig gedrag. Er zijn vaak allerlei aanleidingen waarom personen dit gedrag laten zien, zoals een onveilige thuissituatie, traumatische ervaringen (in de jeugd) en zorgen op het gebied van financiën. Hoewel de ervaring van veiligheid persoonlijk is, is deze gebaseerd op collectieve normen, die we met elkaar creëren. Die normen dragen we met elkaar uit en we reageren adequaat op afwijking daarvan. Daarbij zijn veiligheid creëren en onveiligheid bestrijden twee kanten van dezelfde medaille, wat een samenspel betekent van diverse activiteiten op beide gebieden. Veiligheid is geen eindtoestand waarin men zich kan bevinden. Er is altijd een verlangen naar veiligheid.
De waarborg van ‘altijd veilig zijn’ kan echter nooit worden gegeven. Het vraagt daarom van eenieder een alertheid waarin we met een coalitie van partijen steeds blijven onderzoeken wat de voorwaarden zijn om veiligheid te creëren en wat de oorzaken zijn van onveiligheid en crimineel gedrag, zodat we daarop kunnen acteren.
2 Analyse Hoe is het?
Veiligheid over grenzen heen De context van Nieuw-West is niet los te zien van Amsterdam en de (inter)nationale wereld. De internationale criminaliteit, zoals de internationale drugshandel, heeft ook zijn e ffecten in Amsterdam en daarmee ook in Nieuw-West. Amsterdam is een marktplaats voor
Samen Nieuw-West
21
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
nationale en internationale drugshandel. Amsterdamse criminelen spelen een belangrijke rol bij de organisatie van (inter)nationale distributie en in de financiële stromen die daarmee worden gegenereerd4. Daarbij is de boven- en onderwereld met elkaar verweven. Drugshandel en allerhande criminele activiteiten die dit mogelijk maken, zoals vervoeren, verkopen, stelen van motorvoertuigen, opslag van geld, wapens en drugs, zien we terug in Amsterdam Nieuw-West. Lokaal handelen, hangt dus samen met een bredere context.
Polarisatie en zichtbare gedragen normen In een internationale wereld is de sterke identiteit van Nieuw-West een belangrijke basis. Dat vereist verbondenheid en met elkaar gecreëerde en gedragen normen, waar iedereen trots op is en die iedereen wil uitdragen en bewaken. Op dit moment is deze collectief gedragen norm fragiel en in veel gevallen vervaagd of niet aanwezig.5 In Nieuw-West is het verlangen naar (meer) verbinding met elkaar groot. Dit blijkt ook uit het grote aantal initiatieven om met elkaar activiteiten te ontplooien. Soms is er in een te groot deel van het gebied ook sprake van polarisatie. Polarisatie tussen bewoners onderling, tussen communities, maar ook tussen bewoners en instanties. Het maakt dat bewoners en communities zich terugtrekken en dat we van elkaar verwijderd raken. Het gevoel dat instanties en bedrijven meer zonder bewoners doen dan voor en met hen, voedt wantrouwen. Het effect is dat meer mensen de collectieve normen overschrijden. Schaamtecultuur is hierin een katalysator. Er is veel sprake van angst en geslotenheid naar elkaar, waardoor de norm is om het juist niet te vertellen als het niet goed gaat in je eigen leven. Wij stellen als samenleving gedragsnormen en verbinden daar acties aan die maken dat deze normen zichtbaar zijn, blijven en worden nageleefd.
Gebrek aan zichtbare en gedragen normen in combinatie met een gebrek aan vertrouwen in en verbinding met de leefomgeving, veroorzaakt een neerwaartse spiraal. Mensen vertrouwen niet meer op de aanwezigheid van elkaar en van instanties op het moment dat er iets aan de hand is. Het ‘er zijn’, staat onder druk. Dit geldt voor de fysieke, maar ook voor de online omgeving.
Veilig zijn en voelen is geen vanzelfsprekendheid Er zijn te weinig bakens, die veiligheid creëren, dragen en bewaken, die vast en altijd aanwezig (kunnen) zijn in de wijk en die daarin worden ondersteund en beschermd. Er is tevens een ingewikkelde en soms niet-transparante wereld gevormd waarin regels en bureaucratie snel en adequaat handelen door de juiste persoon/partij in de weg staan. Het vormen van duurzame wijknetwerken wordt bemoeilijkt, waarin bewoners en professionals samenwerken. Er is veel wantrouwen, naar elkaar, naar instanties en of het wel goed komt met het eigen leven. Er is sprake van een onveiligheidsgevoel in veel wijken, onder veel bewoners, ondernemers, professionals en mensen die hun nek uitsteken voor de veiligheid van zichzelf of anderen. Deze laatsten voelen zich vaak niet gehoord, niet ondersteund en ervaren (niet bij uitzondering) ook problemen in hun eigen omgeving waarbij geen ondersteuning is. We komen in een negatieve spiraal terecht, omdat we niet meer durven en kunnen acteren. Daardoor neemt de verbondenheid af en groeien de problemen. Vaak zijn we, soms noodgedwongen, bezig met het hier en nu en het acteren op incidenten. Het overvalt ons soms en slurpt veel energie en (mens)kracht op, terwijl duurzaam investeren er dan bij inschiet. Het maakt ook dat we als organisaties niet altijd wendbaar zijn.
Daarmee doen we in NieuwWest onze eigen leefomgeving en toekomst geweld aan. En dat accepteren we niet langer. Het is geen optie om niets te doen, we zullen dit met elkaar moeten doorbreken. 4: Pieter Tops en Jan Tromp, De Achterkant van Amsterdam, juni 2019 5: Zo blijkt ook uit de eerdere analyse die is gemaakt. Analyse opgaven Nieuw-West, voorbereiding Masterplan (januari 2022), p26
Criminaliteit biedt een alternatief sociaal verband Ondanks alle inspanningen slagen we er niet in te voorkomen dat er te veel jongeren in de criminaliteit terechtkomen en dat criminele verbanden actief en effectief zijn in wijken. Criminaliteit blijft helaas een sterk merk. Het is ons nog niet gelukt om verharding tegen te gaan. Ook op latere leeftijd beginnen criminele carrières of gaan criminele carrières door.
22
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Waarden als verbondenheid, geborgenheid en bestaanszekerheid (factoren die hierboven zijn benoemd als bijdragend aan het gevoel van veiligheid) gelden vaak ook in criminele verbanden. Jongeren voelen zich hiertoe aangetrokken als ware dit verband een familiefunctie voor hen heeft en door gebrek aan perspectief ervaren zij dit te vaak als een goed alternatief voor de eigen leefsituatie. Eenmaal in die wereld gezogen, komen zij terecht in een hardere realiteit van angst en het gevoel nooit helemaal veilig te zijn. Een weg terug wordt snel moeilijker en moeilijker. Wat bijdraagt aan het ‘blijven hangen’ in de criminaliteit, is het ontbreken van lonkend perspectief om een andere keuze te maken en daar de (mentale) ondersteuning bij te krijgen uit de eigen omgeving en van professionals die bij hen past. Ondanks alle inspanningen is het nog niet gelukt om een werkend, blijvend, flexibel netwerk van diverse bakens (expertises) nabij te organiseren die de functie van een ‘derde familie6’ vervullen; een positief verband waar bestaanszekerheid wordt geboden, er veiligheid, liefde en ondersteuning is.
Passende consequenties De mate waarin men passende consequenties ervaart van ongewenst gedrag is klein. Dit gaat hand in hand met de (fragiele) basis die er nu is van dragers van veiligheid in de wijken, de beschikbaarheid en bemensing bij (hulp)diensten. Ook interventies achter de voordeur laten lang op zich wachten. Met als gevolg dat mensen weinig vertrouwen hebben om hulp te zoeken of bereid zijn om meldingen te doen, wat interventies uiteraard bemoeilijkt. Dat is ernstig gezien het leed van de slachtoffers én het feit dat geweld achter de voordeur één van de grootste voorspellers is voor crimineel gedrag later. Daarbij geldt ook dat er niet altijd perspectief is dat motiveert om iets anders te willen en te doen.
Kracht Gelukkig kunnen we ook (voort)bouwen op energie en activiteiten van bewoners, ondernemers, professionals en instanties in Nieuw-West. Er is, naast problematiek die werken aan veiligheid bemoeilijkt, ook sprake van hechte communities en bevlogen, slimme, effectieve bewoners en professionals. We waarderen de plekken waar veiligheid al werkt en de mensen die hun nek uitsteken waar het nodig is, bijvoorbeeld bij onrust en incidenten. Daarbij blijven we leren van de acties, van wat er werkt en wat niet. Er is urgentiebesef om het écht anders te gaan doen, waarbij we weten dat verandering ook pijn doet en dat we elkaar nodig hebben om de verandering in gang te zetten, helemaal op een spannend en complex samenhangend domein als veiligheid.
3 Opgaven Wat is er nodig? Veiligheid maken we samen. Dat maakt dat de bewoner, de ondernemer, instanties en professionals van Nieuw-West geen consument zijn, maar mede-maker. Het vraagt dat we met elkaar aandacht, snelle zorg en hulp bieden daar waar het nodig is en dat we adequaat en zorgvuldig acteren op onveilige situaties. Er is een integer transparante overheid die acteert op objectieve en (onzichtbare) onveiligheid. Uiteraard is iedereen dat vanuit zijn/ haar eigen kunnen, taak en rol. Veiligheid creëren en onveiligheid bestrijden beperkt zich ook niet tot het ‘probleem’ gebied. Samen maken we Nieuw-West en zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor een gedragen systeem van normen en waarden voor heel Nieuw-West. Er zijn (her)nieuw(d)e netwerken nodig rondom veiligheid creëren en onveiligheid bestrijden, waarin datgene wat de bewoner signaleert, ervaart en nodig heeft, een centrale plek heeft. Het vraagt een constant onderzoeken naar wat de oorzaken zijn van gedrag. Niet zelden zal de bron van onveilig handelen liggen in gebrek in bestaanszekerheid of in een
6: De term ‘derde familie’ wordt onder anderen gebruikt Jan Dirk De Jong en Pieter Tops
Samen Nieuw-West
23
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
onveilige thuissituatie. Om veilig te zijn en je veilig te voelen, waarbij de juiste condities zijn gecreëerd waarin bewoners, ondernemers, professionals en instanties elkaar snel vinden en snel kunnen acteren waar nodig. Als we onveiligheid ervaren is er ruimte en openheid nodig om onze ervaringen en eventuele trauma’s te verwerken en te transformeren naar positieve kracht door middel van andere ervaringen en nieuwe netwerken. Dat betekent ook dat we snel, nabij en adequaat moeten handelen bij signalen van onveiligheid of bij normoverschrijdend gedrag. Dat de keuze voor crimineel gedrag onaantrekkelijk is en dat de keuze om uit de criminaliteit te stappen altijd mogelijk moet zijn en wel aantrekkelijk is. Er zijn ook nieuwe netwerken waarmee mensen (en specifiek jongeren) zich verbonden voelen en die een positieve (draag)kracht hebben. Wellicht is er sprake van een volgtijdelijkheid om dit te ontwikkelen en de negatieve spiraal te kunnen doorbreken. Wantrouwen is niet zomaar omgebogen in vertrouwen en soms zal de draagkracht van bewoners moeten worden versterkt voordat zij überhaupt ruimte hebben om zich verbonden te voelen en te kunnen acteren (in netwerken). Daarom is het nodig dat we dit vanuit het toekomstbeeld gaan vormgeven. Uit bovenstaande volgen drie hoofdopgaven, uitgewerkt in een aantal deelopgaven. De onderstaande opsomming geeft geen volgorde aan.
De opgaven zijn evenwaardig, volgen soms op elkaar, maar er wordt veelal tegelijkertijd aan gewerkt.
1 Verbondenheid, veerkracht en verdraagzaamheid Verbondenheid, veerkracht en verdraagzaamheid van en tussen mensen, communities, wijken en instanties herstellen, ontwikkelen en waarderen. De neerwaartse spiraal van een gedragen norm wordt omgebouwd naar een opwaartse.
Openheid en betrouwbaarheid We ondersteunen bewoners, ondernemers en organisaties die verbondenheid creëren en stimuleren. We stimuleren en beschermen bewoners die een baken zijn voor zorg en veiligheid in buurten, zodat er stevige wendbare communities kunnen ontstaan. We leren daarbij van plekken en personen die dit al doen in Nieuw-West. We zorgen dat onze houding en communicatie open en betrouwbaar zijn. Dat wekt vertrouwen en draagt bij aan hoe we met elkaar willen omgaan. Dat vraagt bijvoorbeeld om open communicatie, ook wanneer dat lastig en spannend is. Alleen dan kunnen we toegroeien naar het zijn van evenwaardige partners. Na een ingrijpende gebeurtenis in een community of wijk, moeten we direct met elkaar (bewoners, ondernemers, professionals) in gesprek. In de gesprekken die we voeren zijn we cultureel sensitief en creëren we vertrouwen en verbinding door te bouwen aan een gemeenschappelijke basis (interculturele communicatie). Ook richten we aandacht op (omgaan met) triggers en (het ontstaan van) trauma’s en schaamte. J V D L
D V W L J
Eigenaarschap, inclusie en democratie Veiligheid Werk en bestaanszekerheid Wonen en leefomgeving Kansen voor de jeugd
Omgaan met tegenslag en trauma Om verbonden, veerkrachtig en verdraagzaam te zijn, moeten we kunnen omgaan met eigen triggers en ervaringen en eventuele trauma’s verwerken. Dit vraagt erkenning dat, naast die individuele verwerking, het ook van belang is als collectief, community of wijk trauma’s te laten helen. Traumaverwerking moet dan ook snel en dichtbij worden georganiseerd. Zo wordt het verhaal van Nieuw-West geschreven naar de toekomst, waarin nieuwe (positieve) ervaringen de centrale plek innemen.
24
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
2 Criminele gedragingen drastisch verminderen Criminele gedragingen en de kans om in de criminaliteit te raken drastisch verminderen en tegelijkertijd de mogelijkheid bieden om uit de criminaliteit te stappen. We werken herstelgericht. Dat zorgt voor de motivatie om te kunnen kiezen voor een andere manier van leven. Er is een lonkend perspectief.
Een veilige plek We zorgen dat ieder huis in Nieuw-West een veilige plek achter de voordeur is7 en dat er voldoende veilige plekken zijn in de wijken, nabij en toegankelijk voor iedereen. Deze veilige plekken worden gesmeed door netwerken van bewoners, ondernemers en experts. Dit kan een ‘derde familie’8-gevoel geven, wat heel belangrijk is om veiligheid en perspectief te voelen. Netwerken organiseren wordt een aparte interventie in het sociale, zorg- en veiligheidsdomein. J V D L Actief doorbreken van criminele context Met ‘criminele context’ bedoelen we intergenerationele criminaliteit, netwerken en carrières. Daarbij gaat het ook om het voorkomen ervan. Het is nodig (en al gaande) dat we nieuwe methodes ontwikkelen om contextgericht en systeemgericht hechte, in zichzelf versterkende, destructieve (criminele) verbanden te doorbreken. Dat vraagt een actieve combinatie van veiligheidsinstrumentarium, zorg, welzijn, wonen, samen met bewoners en ondernemers. Zowel criminele paden dwarsbomen als het bieden van kansen zijn hier onderdeel van. We onderzoeken steeds wat de oorzaken zijn van onveilig gedrag, dit is namelijk vaak een effect van bijvoorbeeld gebrekkige bestaanszekerheid of een onveilige thuissituatie. Een wenkend perspectief is hierbij essentieel.
We onderzoeken of in dit verband lokale veiligheid- en zorgverbanden vormgegeven kunnen worden, gebruikmakend van de ervaring die er nu al is in de stad. Ons uitgangspunt hierbij is dat we integraal werken verder ontwikkelen tot een werkwijze waarin professionals zich écht tussen alle organisaties kunnen bewegen en organiseren. Waar nodig moeten we hiervoor ook ruimte maken in wet- en (privacy)regelgeving.9 De criminele context beperkt zich niet tot de offline-wereld. Ook de online-wereld van Nieuw-West (en daarbuiten) is een leefgebied, in nog steeds toenemende mate. De ambitie is om op eenzelfde manier te organiseren als in de offline-wereld. Hoe organiseren we daarin dezelfde functies als in de ‘reguliere’ wereld, zoals zorg, hulp, veiligheid en ogen en oren? J D W L
Doorbreken van fysieke wijkstructuren die criminaliteit faciliteren De fysieke ruimte kan grensoverschrijdend gedrag stimuleren, zoals een gunstige ligging van woningen en garages voor criminele activiteiten (zoals het opslaan, verhandelen of verspreiden van wapens en drugs) of straten die uitnodigen tot te hard rijden. Daarom moeten we de inrichting van de fysieke ruimte waar mogelijk aanpassen. Niet alleen om criminaliteit te ontmoedigen, maar meer nog om te zorgen dat de leefomgeving, bewoning en bedrijvigheid juist bijdragen aan het gevoel van verbondenheid en dat we de collectieve normen hierin herkennen. W Herstelgericht werken, dichtbij en snel Herstelgericht werken moet niet beperkt zijn tot de justitiële keten, maar worden gedragen door de gehele samenleving. Communities en partners in de wijken, zoals ondernemers, spelen hierin een actieve rol. We moeten nieuwe netwerken in de wijk organiseren, die cohesie versterken en medemenselijkheid bevorderen. Niet vanuit risicoperspectief (‘je bent potentieel dader of slachtoffer’), maar door deze professionals ‘slimmer’ te maken, met kennis om bij eerste signalen (bijvoorbeeld kwetsuren en fracturen) de juiste aandacht
7: De reeds ingezette doorbraak in 2022: doorbreken van geweld achter de voordeur blijft bestaan 8: Jan Dirk de Jong 2022 9: De reeds ingezette doorbraak in 2022: doorbreken misdaadcarrières in de Wildemanbuurt blijft bestaan. D V W L J
Eigenaarschap, inclusie en democratie Veiligheid Werk en bestaanszekerheid Wonen en leefomgeving Kansen voor de jeugd
Samen Nieuw-West
25
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
23 maart 2023
en zorg te kunnen bieden. Uitgangspunt hierbij is dat professionals zelf bepalen wat de juiste zorg en aandacht is en de ruimte hebben om die te bieden. Een voorbeeld hiervan is om het netwerk van ‘credible messengers’ in Nieuw-West te versterken en te vergroten. Iedere dag kun je een andere keuze maken. Met dit motto moeten we het verlangen naar criminaliteit ombuigen naar een andere toekomst. We gaan nieuwe methodes (gebaseerd op ervaring) gebruiken, waarbij snel en dichtbij gehandeld wordt bij eerste zorgsignalen, (on)veiligheid en welzijn. Experts, professionals en informele partijen en personen werken samen in teams vanuit eenzelfde perspectief en gelijkwaardigheid, zijn multi-inzetbaar en gelijkwaardig. Herstelgericht werken moet ook in gevangenissen het uitgangspunt zijn. Om participatie en een menswaardige bijdrage van gedetineerden mogelijk te maken, moeten we samenwerking versterken met bedrijven, scholen en instituties. J D L
3A dequaat, proportioneel en zorgvuldig Adequaat, proportioneel en zorgvuldig met elkaar reageren op onveilige situaties, steeds blijven onderzoeken wat er nodig is nu en in de toekomst.
Schaarste van personeel is de komende jaren aan de orde Om er te kunnen zijn, voorzien, doorzien en acteren op onveiligheid is bemensing in het veiligheidsdomein nodig. Ongelijk investeren in bemensing van politie, OM, handhaving & BOA’s, rechtbank, reclassering, Raad voor de Kinderbescherming enzovoort, zal noodzakelijk zijn. Professionals in het domein van veiligheid (en zorg) zijn hard nodig om de boel op orde te krijgen en al helemaal om de structurele weg omhoog te vinden. Dit geldt ook voor andere domeinen. J W L Tegelijkertijd moet er worden verbreed. Dat vraagt om een andere kijk op capaciteit, inzet en wie wat, wanneer en hoe kan bijdragen. Welke andere groepen en personen kunnen mededragers zijn in Nieuw-West? Zijn de momenten die capaciteit vragen te spreiden? Is de manier waarop we handelen wel de meest slimme? Kunnen we daar winst in behalen? Er is speciaal aandacht voor waar bewoners eigenaar willen en kunnen zijn van (deel) oplossingen.
Structurele innovatie Het vereist vooruitzien om slim en passend te kunnen blijven acteren op de oorzaken van onveiligheid en het creëren van veiligheid. Het vereist een constant onderzoeken (denken en doen) op het gebied (sociale) innovatie, maar ook het onderzoeken van nieuwe technologie en veiligheid voor de komende twintig jaar. Niet alleen de inzichten en ideeën zijn nodig, ook de mensen (capaciteit) om dit vorm te geven. Deze kunnen ook (juist) uit andere domeinen komen dan veiligheid. Deze groep richt zich op nieuwe thema’s die in de toekomst gaan spelen en effect hebben op onze veiligheid, zoals de manier van organiseren van veiligheid, of bestrijden van toekomstige onveiligheid zoals ID-fraude en online criminaliteit.
26
Samen Nieuw-West
23 maart 2023
Convenant Alliantie Samen Nieuw-West
Werk en bestaanszekerheid Ongelijk investeren in gelijke kansen
1 Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? Nieuw-West kent een democratische economie, waarin de belangen, behoeften, wensen en dromen van bewoners voorop staan. Zo veel mogelijk eigenaarschap van die bewoners en hun gemeenschappen over alle noodzakelijke (sociale, fysieke, economische, financiële en maatschappelijke) middelen zorgt voor een rechtvaardige verdeling van welvaart en welzijn. Wederkerigheid, solidariteit en samenwerking staan centraal. Dit draagt bij aan bestaanszekerheid voor iedereen -in de eerste plaats werk en voldoende inkomen- en maakt dat alle mensen kunnen voorzien in de basisbehoeften om een waardig en zinvol leven te leiden. Voorbeelden van die basisbehoeften zijn: zorg, water, energie, voedsel, onderwijs, huisvesting, publieke ruimte, openbaar vervoer en infrastructuur. Maar ook minder tastbare behoeften, zoals mentale gezondheid, leven in plaats van overleven en grip op het eigen leven. In deze democratische economie is de burger niet alleen consument, maar ook medewerker, werkgever of producent. Werk heeft meer waarde dan alleen het materieel inkomen; het draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling en individuele eigenwaarde, maar ook aan de gemeenschap. Werk loont in Nieuw-West. Door goed werk kunnen mensen voorzien in de essentiële behoeften, een zinvol bestaan opbouwen en sociale relaties aangaan.
Werk is in dit verband een breder begrip dan ‘betaald’ werk. Werkgevers voelen zich verbonden met de omgeving en nemen daarin hun verantwoordelijkheid. Het is voor bedrijven aantrekkelijk om te investeren in dit gebied.
2 Analyse Hoe is het? Nieuw-West ligt tussen de grootschalige bedrijvigheid van het Westelijk Havengebied/ Westpoort, Schiphol en de Zuidas in en kent ook zelf vele bedrijven en instellingen die werk bieden. Er wonen tienduizenden werkende mensen en vele duizenden die willen en kunnen werken, maar niettemin geen werk hebben.
Global city Amsterdam is een ‘global city’. Haar economie is wereldwijd vertakt en verankerd. Dat genereert grote rendementen. Helaas komt dat geld niet in gelijke mate ten goede aan alle Amsterdammers en heeft het bovendien veel negatieve effecten zoals hoge huizenprijzen en klimaatschade. Grote groepen kunnen niet deelnemen en niet meeprofiteren. De ongelijkheid groeit in de stad. Deze tweedeling uit zich ook in een ruimtelijke scheiding: tussen de rijke delen van de stad en stadsdelen als Nieuw-West, en ook binnen Nieuw-West.