Conceptverslag Raadscommissie Ruimtelijke Ordening 15-11-2023

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie

RO

Raadscommissieverslag, 15 november 2023

CONCEPT Vergadering Vergaderdatum Verslag vast te stellen op:

Openbare vergadering van de Raadscommissie Ruimtelijke Ordening Woensdag 15 november 2023 van 13.30 tot 16.15 uur in de Willem Kraanzaal Woensdag 6 december 2023

Voorzitter: mevrouw Van Pijpen Portefeuillehouder: wethouder Van Dantzig Commissiegriffier: mevrouw Nieuwenhuis Verslaglegging: mevrouw Van de Belt Aanwezige commissieleden: Alberts (SP), Emmerik (PvdD), Ernsting (GL), Keesman (PvdA), Konings (Volt), Lochtenberg (CDA), Van Renssen (GroenLinks), Van Schijndel (FvD), Staartjes (VVD), Taşliyurt (D66), De Vos (PvdD) en Wehkamp (D66) Afwezige commissieleden: Van Berkel (JA21), Bilgin (FvD), Bloemberg-Issa (PvdD), Bobeldijk (SP), Broersen (Volt), Von Gerhardt (VVD), Havelaar (CDA), Hylkema (VVD), Kabamba (Lijst Kabamba), Mangal (DENK), Minderhoud (PvdA) en Schmit (D66) Overige aanwezigen: de heer Dutilh (commissieassistent)

1, Algemeen deel a. Opening procedureel gedeelte De VOORZITTER heet iedereen van harte welkom op deze openbare raadscommissievergadering RO. Er is een quorum. b. Mededelingen De VOORZITTER meldt dat er vandaag geen mogelijkheid voor een avonddeel is. De vorige keer is afgesproken welke voordrachten er voor de commissie in december zouden zijn. Vooralsnog gaat het om negen raadsvoordrachten. De voorzitter verzoekt daarom rekening te houden met een avonddeel op 6 december. Morgen komt het lijstje met voordrachten naar de raad – wel onder voorbehoud. Bekeken wordt of stukken mogelijk al eerder naar de raad kunnen komen. Er is bericht van verhindering van het lid Kabamba. Wethouder VAN DANTZIG meldt dat met de raadsinformatiebrief van 18 juli de commissie is geïnformeerd over monitoring en actualisatie van de Omgevingsvisie Amsterdam 2050. Er is wat meer tijd nodig om een eerste monitor Omgevingsvisie met handelingsperspectief op te stellen. Dat wordt Q1 2024. Inmiddels is duidelijk dat de volgende versie van het PPLG niet per aanstaande november, maar pas volgend jaar september bij het rijk hoeft te worden ingediend. Daarop kan de gemeente een zienswijze indienen. De raad gaf eerder aan daarbij betrokken te willen worden. De provincie biedt de gemeente in de tussentijd een informatieve sessie aan. Daarvoor worden ook de stadsdelen en de TAC uitgenodigd.

Bij voldoende animo volgt spoedig een uitnodiging via de dagmail. c.

1

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

Vaststellen agenda Op verzoek van het lid De Vos wordt punt 9 verschoven naar een volgende vergadering in afwachting van de uitwerking van de aangifte. De agenda wordt vastgesteld. d. Conceptverslag van de openbare RO-vergadering van 31 oktober 2023 Het verslag van de openbare RO-vergadering 31 oktober 2023 wordt ongewijzigd vastgesteld. e. Termijnagenda, per portefeuille f. Tkn-lijst g. Ingekomen stukken stadsdeelcommissies 2, Inhoudelijk deel a. Opening inhoudelijk gedeelte b. Inspreekmoment publiek c. Actualiteiten d. Rondvraag Het lid VAN RENSSEN wijst op de recent ter inzage gelegde vijf projecten voor Zeeburgereiland. Daarbij gaat het om een aantal verbindingen, maar ook om hoe het ruimtelijk kader van Zeeburgereiland kan worden verbeterd. GroenLinks mist daarbij het initiatiefvoorstel voor een voedselbos. Ze hoort graag wanneer dat voedselbos op Zeeburgereiland wordt gerealiseerd. Ze brengt de eerdere woorden van de wethouder in herinnering: “Als we dat hebben aangenomen, dan gaan we dat doen.” Wethouder VAN DANTZIG komt hier uitgebreider schriftelijk op terug. Het knelpunt op dit moment is dat er nog geen enkel begin van dekking voor dat voedselbos is. Hij kan zich deze toezegging niet zo herinneren. Initiatiefvoorstellen kunnen weliswaar een heel goed idee zijn, maar voor de uitvoerbaarheid moet het college een afweging maken waar zo’n voorstel ten koste van gaat.

Op dit moment lijken de budgetten ontoereikend. Grond en Ontwikkeling 3 Toevoegen van extra programma voor de ontwikkeling van het zuidelijk deel van de Weespertrekvaart Oost (VN2023-021481) Het lid DE VOS ziet dat in dit stukje Amsterdam een extra programma wordt toegevoegd aan de bestaande plannen: 15.000 m 2 extra vloeroppervlak op het

2

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

totaalprogramma van 56.000 m2. Op basis van een herijking zou een geplande basisschool niet meer nodig zijn. Hij wil graag weten wat er met die vrijkomende vierkante meters voor maatschappelijke voorzieningen gaat gebeuren. Groen- en sportnormen worden over heel Over-Amstel afgestemd. Dat krijgt hij graag toegelicht. Het lid ERNSTING begrijpt dat de school bij nader inzien niet nodig blijkt te zijn. Het programma kan worden verhoogd voor wonen en werk. Dat is natuurlijk goed voor de financiële uitkomsten van het plan. Hij hoort graag wat er leidend is geweest voor dat niet meer nodig zijn en welk deel van de ruimte naar een andere maatschappelijke invulling gaat. Wethouder VAN DANTZIG licht toe dat er is geconstateerd dat de school hier niet nodig is. Er zijn voldoende maatschappelijke voorzieningen. Aan betaalbare woningen is een schreeuwend tekort. Die druk is niet leidend geweest. De groen- en sportnormen worden per gebied bekeken. Dat is hier het Amstelkwartier. Komen er meer mensen te wonen, dan vormt dat een reden om te kijken of er aan de normen wordt voldaan, of er nog inpasbaarheid is en of er nog budget is om dat op te lossen. Er is hier relatief veel groen. Het is een mooie bijkomstigheid dat straks meer Amsterdammers een woning kunnen vinden. De wethouder verzekert nogmaals dat er overal per gebied wordt gekeken wat er nodig is.

Hier is geen noodzaak voor maatschappelijke voorzieningen. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken en naar de raad gaat voor een korte bespreking. Ruimtelijke Ordening 4 Kennisnemen van de raadinformatiebrief ter afdoening van de toezegging over ‘Inzage herziene investeringsnota Verdi’ (VN2023-023755) Het lid VON GERHARDT vindt het nog steeds ontzettend jammer dat die 600 woningen er vanwege de financiële haalbaarheid niet meer komen. Er komt een nieuwe investeringsnoga en een nieuwe projectnota met nieuwe plannen. Hij betreurt het dat de raad niet eerst kan inzien waarom die 600 woningen precies geschrapt zijn. Hij verzoekt de wethouder de volledige financiën toch met de raad te delen. Dan kan de raad voordat er over anderhalf jaar een nieuwe investeringsnota ligt, nog eens kijken of er toch geen mogelijkheden zijn om daar wel woningen op te bouwen. Die woningen zijn namelijk heel hard nodig. Wethouder VAN DANTZIG legt uit dat hier de keuze de andere kant uitvalt. Er is in Amsterdam-Zuid een enorme behoefte aan sportruimte. Het college heeft hiervoor gekozen omdat de investeringen bijna onverdedigbaar waren. Gekeken is nog of dit kon worden gefinancierd met hoog renderend vastgoed. Het college staat voor ongelijk investeren voor gelijke kansen. Dat moet in ontwikkelbuurten gebeuren.

In dit geval gaat het zeker niet om het meest verwaarloosde deel van Amsterdam. Bij de voorjaarsnota is iets besloten wat een enorme uitwerking heeft op de door de raad aangenomen investeringsnota. Het probleem is dat die investeringsnota opnieuw moet worden uitontwikkeld via de footprint van de opnieuw te ontwikkelen sporthallen Zuid. Nu is het omgedraaid. Eerst ging het om de woningen waarbij werd gekeken hoe de sporthal kon worden ingepast. Nu wordt de sporthal ingepast en daarna wordt gekeken wat er nog mogelijk is aan woningen en kantoren. Het lid VON GERHARDT ontvangt graag de financiële onderbouwing waarom ervoor is gekozen die woningen te schrappen. Wethouder VAN DANTZIG begrijpt dat het dan gaat om de stukken waarop de keuze bij de voorjaarsnota is gemaakt. De wethouder zorgt hiervoor – mogelijk wel met

3

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

enige beperking. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. 5 Kennisnemen van de raadsinformatiebrief over de voortgang van de gesprekken met de provincie over NNN-compensatie Gaasperplas (VN2023-023752) Het lid DE VOS ziet de Gaasperplas als een prachtig open water waar bewoners komen onthaasten. Het is een plek waar mensen zich in de natuur wanen en een plek waar water-, lucht- en landdieren hun thuis hebben. Er is ruimte voor recreatie: er kan gezwommen, gewandeld en gefietst worden. Er worden muziekfestivals georganiseerd. Kennelijk is dat nog niet genoeg, want er wordt nu een voorzet gegeven voor grootschalige horeca aan het water met een groot bouwvolume. Horeca is hier echter niet toegestaan. Het gebied is onderdeel van NatuurNetwerkNederland. Het gebied is ook nog eens aangewezen als landelijk gebied in de omgevingsverordening Noord-Holland. Het gebied valt bovendien binnen het bestemmingsplan Gaasperdam en ook dat staat hier geen horeca toe. Het gebied ligt in de HGS en ook daar is horeca niet toegestaan. Er ligt dus een viervoudige beschermingslaag over de Gaasperplas om de natuur en de rust te beschermen. Het lid ERNSTING wijst op de casus inzake boerderij Langelust: ooit een plek waar horeca was die geweldig goed gewaardeerd werd. Die functie werd later echt heel erg gemist. Daar lijkt de PvdD nu aan voorbij te gaan.

Het lid DE VOS weet dat die discussie is gevoerd voor zijn tijd. Hij kent alle ins en outs daarvan niet. Het lid WEHKAMP wijst erop dat horeca bij de Gaasperplas echt bovenaan het verlanglijstje van de bewoners staat. Het lid DE VOS stelt dat zelfs wanneer deze grond zou worden uitgeruild met een andere plek aan de rand van het gebied, er een pit midden in dat gebied ligt die heel veel bezoekers gaat trekken. Het gaat niet alleen om het weghalen van een stukje natuur, maar er komt een enorme toename van drukte in het hele gebied. Hij wil van de wethouder horen wat alle groenbeschermingsafspraken nog waard zijn als ze achteraf allemaal ter zijde kunnen worden geschoven. Het lid ERNSTING leest dat het heel reëel lijkt dat de TAC hierover positief gaat adviseren. Het is dus zeker niet zo dat alles opzij geschoven wordt. De TAC heeft de taak alle groenbescherming te beoordelen. Het lid DE VOS zal het advies van de TAC met interesse lezen. De belangenafweging draagt zeker niet bij aan het herstel van de Nederlandse natuur en daarom komt de PvdD met een motie om horeca aan de Gaasperplas te schrappen. Het lid KONINGS ziet heel veel juridisch gesteggel, maar ze was vooral op zoek naar waar er compensatie gaat plaatsvinden. Die compensatie ziet ze niet. De gemeente heeft al een achterstand in het compenseren van groen.

Keer op keer worden er happen uit het groen genomen terwijl het compenseren er bij inschiet. Ze krijgt graag de toezegging dat die compensatie nu echt gaat plaatsvinden – graag schriftelijk. Desgevraagd geeft ze aan dat haar punt niet over de horeca gaat, maar over het weghalen van groen zonder compensatie. Het lid ALBERTS leest “Indien delen uit het NNN- en het landelijk gebied zijn gehaald, dan ontstaat de mogelijkheid te reageren op een aanvraag omgevingsvergunning.” Daar hoort ze graag meer over, want de wethouder heeft

4

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

daarover inmiddels met de provincie gesproken. Ze weet dat er bij de HGS discussie is ontstaan omdat het woordje ‘kleinschalig’ was verdwenen tussen het ontwerp en de definitieve versie van het HGS waarover nu het referendum komt. Ook daarover wil ze meer duidelijkheid. Voorts meldt ze dat de provincie het niet voor elkaar krijgt NNN op tijd af te maken. Wethouder VAN DANTZIG weet dat er ambtelijk gesprekken lopen met de provincie. Bestuurlijk zijn die gesprekken er nog niet, want het zit echt nog volop in een proces van uitontwikkeling. Als het NNN-gebied is, is er natuurcompensatie nodig. Hij benadrukt dat natuur en groen twee verschillende definities kennen. De wethouder neemt afstand van de uitspraak dat er steeds stukjes van het groen worden weggeknibbeld zonder die te compenseren. Het gaat hier om natuurcompensatie en dat betekent dat er onderzoek nodig is om te beoordelen of een stuk van het groen nu voldoende natuurwaarde kan krijgen zodat het passend is binnen NNN. Dan kan het worden gecompenseerd. De provincie is daar heel alert op. Het gaat hier om passende horeca op deze plek. De wethouder vermijdt de woorden kleinschalig of grootschalig. In feite gaat het hier om een onderdeel van een opdracht van de gemeenteraad, van een oproep van stadsdeel Zuidoost. Het standpunt van de PvdD is helder: het dient een rust- en stiltegebied te zijn.

Daar denkt het college anders over. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. 6 Kennisnemen van de raadsinformatiebrief ter afhandeling naar aanleiding van amendement 488.22 van de raadsleden Ernsting, Wehkamp en Minderhoud over de Begroting 2023 – Dakenplan 2023 en de Handreiking Integraal Daklandschap (VN2023023754) Het lid VAN RENSSEN vindt het amendement bij de begroting belangrijk. Daken van Amsterdam kunnen veel beter worden gebruikt dan op dit moment gebeurt. Ruimte in Amsterdam is schaars, maar er ligt wel een groot onbenut daklandschap. GroenLinks heeft samen met D66 en de PvdA gemeend hiervoor substantieel geld vrij te maken bij de begroting. Als sinds 2017 vraagt de raad om goed beleid voor het dak. Nu ligt er een mooie Handreiking Integraal Daklandschap waarvoor de complimenten. Het gaat erom het potentieel van de daken om te zetten naar feitelijk gebruik: voor waterberging, voor groen, voor energieopwekking, voor klimaatadaptatie maar ook voor sport of voor het optoppen voor extra woningbouw. De gemeente doet dat niet alleen. Er zijn veel private initiatieven in Amsterdam, waaronder de stichting Rooftop revolution en anderen, verenigd in de Amsterdamse Dakenraad. Die vraagt de gemeente te helpen om het potentieel van de daken feitelijk te ontsluiten. Het dakenplan eerste fase ligt nu voor.

Er is ook een planning en opdracht voor de tweede fase. Ze is vooral benieuwd naar de resultaten die met de tweede fase worden beoogd. Dit dakenplan zou tot een vertaling in regelgeving moeten leiden. Die ontbreekt echter nog. Er is wel een verkenning naar het omgevingsprogramma, maar er zijn regels nodig om derden te binden. Het gaat om faciliteren, stimuleren en kennis delen, maar GroenLinks zou daar graag het aspect van verplichten aan toevoegen. Dat stelt het amendement ook. Die regels ziet ze graag tegemoet en ze wil ook horen hoever het college hiermee is in samenwerking met het Nationale Dakenplan. Gedacht wordt aan een subsidie. De subsidievoorwaarden zouden in december worden opgesteld. Ze is benieuwd naar het bedrag van die subsidie en naar de subsidievoorwaarden. Ook hoort ze graag hoe de gemeente die tweede fase gaat aansturen en hoe ze het Dak- en Expertiseteam gaat aansturen. Daarvan wordt ze graag op de hoogte gehouden. Het lid EMMERIK ziet goede punten in het plan. Hij hoopt dat dit voor een versnelling zorgt bij het vergroenen van daken in Amsterdam. De PvdD vraagt

5

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

nadrukkelijk aandacht voor de onbenutte ruimte op de bovenlaag van Amsterdam. De stad heeft een dakoppervlak van 25,5 km2, zo’n 11% van de stad. Driekwart van de daken is plat en kan bijdragen aan een duurzame, klimaatbestendige, biodiverse, inclusieve en levendige stad. Daarmee is er ruimte voor groen, energieopwekking, regenopvang, de verbouw van gewassen, recreatie, sport, wonen en werken. De urgentie om alle daken multifunctioneel in te zetten is groot. Volgens de Omgevingsvisie 2050 komt er bewust geen nieuw dakbeleid, maar het multifunctioneel gebruik van daken moet worden verankerd in bestaand en aanstaand beleid. De diverse eigenaren van daken hebben verschillende behoeftes en mogelijkheden. De gemeente dient in kaart te brengen welke functies op welk dak mogelijk zijn om dakeigenaren sneller te activeren om hun dak multifunctioneel te benutten. De PvdD vindt dit nog iets te vrijblijvend. Hij is benieuwd hoe de vergroening van de daken en de multifunctie ervan goed benut gaat worden. De subsidie zou momenteel al op zijn. Hij is dus benieuwd hoe de gemeente ervoor gaat zorgen dat de vergroening van de stad op braakliggende daken tot stand komt. Ook hoort hij graag hoe het zit met die subsidiemogelijkheden. Het is zaak dit alles onder de aandacht te brengen zodat mensen zo snel mogelijk aan de gang gaan met het vergroenen van daken.

Het lid WEHKAMP is blij met deze eerste stappen. De ruimte in Amsterdam is schaars en dus moeten daken goed worden benut. Ze is bij dat er een Expertiseteam Daken is aangesteld. Het gaat immers allemaal niet vanzelf. Bestaande daken hebben veelal al een eigenaar. Die lopen nog te vaak tegen beperkende regelgeving, bouwbesluiten, welstand of bestemmingsplannen op. Optoppen kan er juist voor zorgen dat er meer ruimte in de stad komt en dat mensen de stad niet hoeven te verlaten. Het blijkt nu vaak onmogelijk om op corporatiedaken zonnepanelen geplaatst te krijgen omdat het in strijd zou zijn met het bestemmingsplan. In het Dakenplan staat bij randvoorwaarden de afhankelijkheid van de ambtelijke, bestuurlijke steun en prioriteit genoemd. Het gaat erom alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Goede plannen hebben ook doelen. Ze is benieuwd welk doel de wethouder voorstaat en hoeveel er straks goed benut moeten zijn. Mooi dat er een communicatiestrategie worde ontwikkeld zodat dakeigenaren aan de slag kunnen en dat er wordt ingezet op kennisvermeerdering. Ze hoort graag hoe die tot stand komt en hoe individuele VvE’s weten waar ze terecht kunnen. D66 oppert een concrete casestudy te starten, waarmee het uitvoeringsteam bijvoorbeeld tegenstrijdige regelgeving kan wegnemen om zo de uitrol van benutte daken te versnellen. Onlangs was ze in Buitenveldert om te praten over groene daken.

Daar liggen ook goede kansen voor optoppen. Er is al veel groen in de buurt; de gebouwen zijn relatief laag en slecht geïsoleerd. Met een extra woonlaag hebben de VvE’s extra budget in kas om de huizen te isoleren. Het lid VAN SCHIJNDEL kijkt heel anders naar klimaatverandering. Nederland zet in op klimaatadaptatie en dat kan. Als het om het benutten van het enorme areaal aan daken voor zonnestroom gaat, vergt dit een zware versterking van het elektriciteitsnet in en om Amsterdam. Die uitbreiding van zonnestroom zou in tandem moeten gaan met de noodzakelijke versterking van het elektriciteitsnet. Dat is wel heel kostbaar. De aansluitmogelijkheden voor nieuwe woningbouw en industrie mag er niet substantieel onder lijden. De VOORZITTER verduidelijkt dat het onderwerp netcongestie niet thuishoort in deze commissie. Wethouder VAN DANTZIG beseft heel goed dat netcongestie een probleem is. De echte bedreiging is natuurlijk dat de Amsterdamse daken straks onder water staan. Het aanbrengen van zonnepanelen kan daarvoor een van de remedies zijn. Via de taksforce congestie wordt er hard gewerkt aan versterking van het netwerk. Er is echter geen alternatief. Het zal ook absoluut veel geld gaan kosten. Bij het amendement van GroenLinks was ook nog geld gevoegd. Mooi dat er nu complimenten komen voor het fantastische product dat eruit voort gekomen is. Het is voor

6

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

fase 1. Uit de opbrengst van fase 1 moet helder worden wat de gemeente mogelijkerwijs zou kunnen verplichten. De Omgevingswet zal daar meer kansen bieden. Er komt nog een aanbeveling over de wijze van inrichten van fase 2 en welk budget dat zal vergen. De subsidie voor groene daken is in de begroting 2024 weer aangevuld. Die wordt gedekt uit de rioolheffing. Dat is wel logisch, want het water dat op het dak wordt opgevangen, hoeft het riool niet in. Het bestuurlijk team Fysieke leefomgeving stuurt de zaken aan. Daaraan nemen deze wethouder, de wethouder Verkeer en Groen en de wethouder Volkshuisvesting en Klimaat deel. De wethouder volgt nauwlettend waar nog optopkansen liggen. Bij grootschalige stedelijke vernieuwing is het voor een verdichtende stad veelal beter om gewoon sloopt/nieuwbouw in te zetten. In Buitenveldert is inderdaad een interessant optoppingsproject geweest. De wethouder is bezig uit te zoeken of dit via erfpachtvoorwaarden nog kan worden gestimuleerd. Hij ziet wel kansen om iets met grondprijzen te doen. In de buurt van Geuzeveld wordt behoorlijk opgetopt, maar daar wordt het niet echt supermooi. Dat zou toch wat coherenter moeten plaatsvinden. Met al die VvE’s is optoppen nog wel ingewikkeld als niet iedereen het wil. Hij wil wel inzetten om meer communicatie. Amsterdam staat er voor open, maar VvE’s zijn zelfstandige verenigingen en gaan er zelf over.

Het zal kansrijker zijn om daken te vergroenen of van zonnepanelen te voorzien. Het lid VAN RENSSEN is blij de wethouder te hebben horen zeggen naar de erfpachtmogelijkheden te kijken. Dat is een mogelijkheid om enerzijds te stimuleren en anderzijds te verplichten. Ze is benieuwd of de wethouder ook wil onderzoeken of een benut dakenlandschap juridisch te verplichten is. Bij het amendement gaat het erom de mogelijkheden die er zijn, te benutten, zeker omdat er een integrale afweging moet worden gemaakt. Ze begrijpt dat er voor fase 2 nog geen planning en geen budget is en ze wil horen welke subsidievoorwaarden er zijn vastgesteld en of de wethouder de regelgeving nog gaat uitzoeken. Ze leest namelijk dat gezocht wordt naar de juiste balans van maatregelen en alle modaliteiten: kennis ontwikkelen, bewust maken, faciliteren, stimuleren én verplichten. Wethouder VAN DANTZIG benadrukt dat het college vooral wil inzetten op stimuleren en niet op verplichten. Hij sluit zeker niet uit dat er een beter regelgevend kader nodig is om dit beter te borgen. Het college gaat het Integraal Daklandschapplan uitvoeren. Daar komen lessen uit. Die zal hij delen met de raad. Er is geen budget voor een vervolg. Wel komt er een aparte subsidieregeling en dan wordt gekeken hoe dat het best kan worden geborgd. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken.

Dit punt gaat naar de raad van december. 7 Kennisnemen van de raadsinformatiebrief betreffende de stand van zaken invoering Omgevingswet (VN2023-023758) Het lid VAN RENSSEN gaat ervanuit dat de Omgevingswet over ruim veertig dagen in werking treedt. Ze is blij dat ze van de stand van zaken op de hoogte is gesteld middels deze raadsinformatiebrief. De technische sessie gisteravond was ook heel verhelderend. Over de invoering van de Omgevingswet heeft GroenLinks nog een aantal vragen inzake de brede fysieke leefomgeving inclusief de omgevingskwaliteit, natuur, landschap, milieu, emissies, duurzaamheid, duurzaam bronnengebruik en gezondheid. Eigenlijk zou de gemeente met een bredere belangenafweging moeten oefenen. Onduidelijk is de rol van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied daarbij. Er komt nu één omgevingsplan in plaats van al die losse bestemmingsplannen en er komt een plan van aanpak. Ze is benieuwd hoe het daarmee staat en wanneer de raad dat tegemoet kan zien. Initiatieven moeten mogelijk gemaakt worden. De vraag is hoe de gemeente dat aanpakt, of ze daarvoor een strategie heeft en welke specifieke ondersteuning bij het gebruik van DSO wordt verleend door de gemeente in aanvulling op wat er landelijk al

7

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

gaande is. Het lid KEESMAN kon de technische sessie gisteravond helaas niet bijwonen. De wet lijkt nu eindelijk toch te worden ingevoerd. De overgang komt erg dichtbij. Eerder hoorde hij dat in de aanloop naar 1 januari dat er een lawine van aanvragen in het kader van het oude systeem zou komen. Hij is benieuwd of daarvan al iets te merken is. Het zou veel werk met zich meebrengen en als daar nog weer nieuwe aanvragen in het kader van de Omgevingswet komen, wordt het wel ingewikkeld. De vraag daarbij is ook of het ICTsysteem dat allemaal goed kan verwerken. Wellicht kan de wethouder aangeven of die overgang inderdaad een moeilijke periode dreigt te worden en wat de gemeente eraan doet om alles zo soepel mogelijk te laten verlopen. Tot slot zou hij graag een update van de eerste drie maanden krijgen. Het lid VAN SCHIJNDEL onderschrijft de vraag over het ICT-systeem. Is dat een landelijk systeem of heeft de gemeente daar zelf grip op? Het lid ALBERTS voorziet dat de lawine aan vergunningaanvragen voor vertraging gaat zorgen. Ze wil weten of er in dat geval vergunningen van rechtswege verstrekt gaan worden. De Omgevingsdienst heeft de handen vol aan Tata Steel en die zal zich vermoedelijk niet met allerlei zaken hier bezig gaan houden. Ze is benieuwd hoe dat straks allemaal gaat werken.

Het lid LOCHTENBERG zag gisteren bij de technische sessie dat ambtenaren zich tot het uiterste hebben ingespannen om de transitie goed voor te bereiden. Hij vond het indrukwekkend om te zien wat daarvoor is gedaan. Hij vraagt aandacht voor alle brieven die worden aangepast, zo’n 140 standaarddocumenten. Daarbij moet oog zijn voor de zorginformatieplicht die de gemeente heeft bij wijzigingen die effect kunnen hebben op de hoogte van de erfpacht. Het kan niet zo zijn dat erfpachters wanneer ze een uitbouw hebben en vervolgens een overstap maken naar eeuwigdurende erfpacht, opeens geconfronteerd worden met 50.000 euro extra, onvoorziene erfpachtkosten. Desgevraagd licht hij zijn vraag toe. Mensen moeten worden gewezen op de financiële gevolgen voor hun erfpacht als ze zelf iets wijzigen aan hun woning en dus een omgevingsvergunning moeten aanvragen. Wethouder VAN DANTZIG is blij met de complimenten voor de ambtenaren. Amsterdam is er zeker klaar voor, maar het is natuurlijk wel allemaal nieuw. Het is wel fijn dat de wet nu wordt ingevoerd – ook omdat er behoorlijk wat externe capaciteit voor is ingehuurd. De gemeente zit nu in de fase van oefenen en dit mogelijk maken. Ondanks alle voorbereidingen kan de invoering toch leiden tot allerlei vertragingen of vermindering van het Amsterdamse serviceniveau.

Er worden nu allerlei bestemmingsplannen ter inzage gelegd, maar het is zeker denkbaar dat er inderdaad niet alleen aanvragen in het oude systeem, maar ook volgens het nieuwe systeem komen. Als iemand een wijziging van een bestemming of een uitbreiding aanvraagt, zit daar uiteraard een erfpachtcomponent aan. Als er niets verandert, wijzigt ook de erfpacht niet. De wethouder zal voor dit soort gevallen nog wat meer technische informatie aanleveren. Hij wil daar gezien alle druk die al op dit team ligt, geen termijn aan verbinden. De wethouder maakt zich doorlopend zorgen over de capaciteit bij de Omgevingsdienst. Daarover worden gesprekken gevoerd, ook over de noodzakelijke middelen daarbij. Het knelpunt is toch vaak de bemensing. Het plan van aanpak volgt begin 2024. De gemeente focust nu op de primaire uitvoering en invoering en daardoor komt het plan iets later. Als de gemeente er bij DSO, het Digitale Stelsel Omgevingswet, niet uitkomt, kunnen mensen bellen. Dat werkt het snelst. Het betreft lokale software, maar die moet wel binnen het kader van het rijk passen. Alles lijkt gelukkig goed uitontwikkeld. In de richting van het lid Keesman geeft de wethouder aan dat de gemeente er klaar voor is. Als het ergens spaak loopt, kunnen mensen zich melden met hun specifieke casuïstiek en dan kijkt de wethouder ernaar. Dat het ingewikkeld wordt, is helder.

Van rechtswege bestaat niet meer. Daarvoor in de plaats is een boete betalen

8

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

gekomen. Het is zeker niet de bedoeling overal tegen dwangsommen aan te lopen, maar het zal niet altijd te vermijden zijn. Desgevraagd geeft de wethouder aan dat de gemeente deels wordt gecompenseerd van rijksweg maar voor een ander deel echt zelf de middelen moet ophoesten. De inzet is echt die dwangsom tot een minimum te beperken. Het rijk komt met een evaluatie voor de zomer en daar zou de gemeente graag bij willen aansluiten. Er komt dus geen update over de eerste drie maanden – mede vanwege de belastbaarheid van het team. Doen zich tussentijds zaken voor die de wethouder van belang acht te delen met de raad, dan komt dat via de mededelingen aan de orde. Zijn er nog vragen, dan kunnen raadsleden die bij het kantoor van de wethouder indienen en dan zal hij die beantwoorden op geschikte momenten. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. Grond en Ontwikkeling 8 Kennisnemen van de raadsinformatiebrief inzake de ontwikkelingen van het erfpachtstelsel en afdoening van de toezegging inzake verstrekken inventarislijst d.d. 19 mei 2021 en een vraag over de SOC-bouwtypes (soort-objectcode) d.d. 20 juli 2023 (VN2023-02????) Het lid LOCHTENBERG hoorde de wethouder eerder zeggen dat hij graag zo openbaar mogelijk opereert. In de raadsinformatiebrief over erfpacht wordt ingegaan op de openbaarmaking.

13.000 van de 41.000 documenten zijn openbaar gemaakt, waarvoor dank aan de ambtenaren. Hij betreurt het dat niet helder is geworden waarom die andere 28.000 documenten niet openbaar zijn gemaakt. Een projectorganisatie heeft de vernieuwing van het erfpachtstelsel voor haar rekening genomen, de Ves, Vernieuwing erfpachtstelsel, maar de precieze invulling van het grondbeleid, de BSQ-methode, is grotendeels binnen de lijnorganisatie van Grond en Ontwikkeling vastgesteld. Documenten van het MT Erfpacht en Uitgifte ontbreken, net als van Ter regie en advies, Directie Grond en Ontwikkeling en van het zogenaamde Strategieteam. Hopelijk kan de wethouder deze documenten ook openbaar maken. De Woo-verzoeken rond de erfpachtdocumenten lopen nog altijd niet naar behoren. Soms laat een verzoek langer dan een jaar op zich wachten. Een uitspraak van de rechter is nog altijd niet volledig opgevolgd. Hij heeft begrepen dat burgemeester Halsema er als eindverantwoordelijke naar gaat kijken. Wellicht kan de wethouder de burgemeester helpen bij haar onderzoek en kijken hoe Woo-verzoeken kunnen worden versneld zowel in de Woo-fase als in de Woo-bezwaarfase. Hij is blij met de beantwoording inzake de SOC-codes. Dat zijn belastingvariabelen die bepalen of iets een rijtjeswoning of een hoekwoning is, of dat het een flat of een galerijflat is.

BSQ’s zijn vastgesteld op onjuiste informatie, en dus ook de erfpacht, op onjuiste informatie van de Belastingdienst. Hij komt met zijn technische vragen schriftelijk en piept de brief graag naar de raad. Het lid VAN SCHIJNDEL informeert naar aanleiding van de punten 5 en 10 van de brief naar de kaders waarbinnen de Advies- en Geschillencommissie kunnen adviseren. Hij meent dat de Geschillencommissie geschillen rond de erfpacht zou moeten beslechten en hoort graag of dat juist is. De uitgangspunten zullen in hoofdlijnen vóór vaststelling van de regeling aan de raad worden voorgelegd. Hij ziet graag dat die uitgangspunten geheel worden uitgeschreven. Een extern onderzoeksbureau is gestart over het versimpelen van de processen voor grondwaardebepaling. Hij hoort graag welk bureau dat is. De optimale grondprijs moet gegarandeerd blijven. Daarbij meent het lid Van Schijndel dat het niet alleen om de optimale prijs voor de gemeente gaat, maar om het vaststellen van de juiste grondprijs. Bij punt 10 wil hij graag horen wat de wethouder verwacht als het gaat om de handreiking van het ministerie van BZK voor de erfpacht. De beschrijving van de handhavingsverzoeken bij diverse toezichthouders inzake de erfpacht vindt hij wel heel

9

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

summier. Hij zou het passender vinden de raad gedetailleerder te informeren op welke formele gronden de klachten zijn afgewezen. Wethouder VAN DANTZIG stelt dat de handreiking erfpacht van het ministerie na de zomer gereed zou zijn. Bij navraag gaf het ministerie aan vertraging te hebben opgelopen. Hopelijk komt de handreiking nog voor het einde van het jaar. Als instellingen een klacht niet in behandeling nemen, is dat aan hen. De procedure is verlopen volgens de beleidslijn van het college uit 2021. De stukken die binnen die beleidslijn vielen, heeft het lid Lochtenberg gekregen. De andere zijn geheim. Misschien kan het lid Lochtenberg eens heel precies de concrete vraag stellen. Hij heeft immers veel contact met deze groep erfpachters. Het erfpachtstelsel is een private afspraak. Het college heeft de bevoegdheid daarin wijzigingen voor te stellen. De raad kan zich daartoe verhouden – meestal achteraf. Op dit moment worden er twee zaken onderzocht. De Adviescommissie toetst vooraf voorgenomen beleid en adviseert het college. De uitvoering bij erfpacht staat dermate onder druk dat de wethouder niet voornemens is nog met beleidswijzigingen te komen tenzij die autonoom op de gemeente afkomen. De afdeling Erfpacht staat onder zware druk en precies deze medewerkers zijn ook nodig om de gebiedstransformaties te begeleiden. In de huidige wooncrisis is dat absoluut het belangrijkst.

Het Woo-verzoek laat even op zich wachten en dat heeft voornamelijk te maken met de grote complexiteit. De burgemeester gaat inderdaad het genoemde onderzoek doen. Volgens de wethouder is dat helemaal niet nodig, want het verzoek staat gewoon op de lijst. Het gaat wel om een Woo-verzoek dat erg complex is en waarbij het echt niet realistisch is om dat in vier weken tijd op te leveren. De wethouder waardeert het dat het lid Lochtenberg zijn technische vragen schriftelijk aanlevert. Beantwoording volgt uiteraard. Het lid LOCHTENBERG meent dat de Woo-verzoeken veelal niet zo ingewikkeld zijn. Het landelijk adviesorgaan Wob heeft het ministerie geadviseerd om op basis van een inventarislijst met de Woo-verzoekers te overleggen om tot een prioritering te komen. Grond en Ontwikkeling houdt die manier van werken af. Er is nog steeds geen inventarislijst. Daar zou juist vrij gemakkelijk een keuze in kunnen worden gemaakt. Hij betreurt het dat de wethouder kiest voor een omslachtige manier van openbaarmaking met daarbij de extra druk op het ambtelijk apparaat. Wethouder VAN DANTZIG wil best geloven dat zo’n inventarislijst in sommige gevallen soelaas biedt. De wethouder zegt toe bij de volgende rapportage Woo-verzoeken stevig door te vragen op het Woo-verzoek van voormalig lid Boomsma. Hij kan nu niet aangeven wat de exacte status is.

In de richting van het lid Van Schijndel geeft de wethouder nog aan dat het twee verschillende commissies betreft: eentje die vooraf adviseert op beleid en een geschillencommissie die nog in onderzoek is om te kijken of dat een toevoeging zou kunnen zijn. De naam van het onderzoeksbureau is Ecorys. Het lid VAN SCHIJNDEL deelt mee dit punt te hebben voorgelegd aan professor Van der Veen. Institutional design is een zaak van groot belang. Dat advies zal hij voor de volgende commissievergadering agenderen. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. Het CDA piept de brief naar de raad van 29 november. 9 Kennisnemen van resultaat bodemonderzoek Oosterpark (VN2023-022713) Dit punt is doorgeschoven naar een volgende vergadering. 10 Kennisnemen van de Actualisatie Meerjarenperspectief Grondexploitaties 2023 en de raadsinformatiebrief inzake afdoening van motie 196.23 en motie 355.23 (VN2023-

10

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

023756) Het lid VON GERHARDT ziet het vereveningsfonds als een van de belangrijkste producten. Zonder dat fonds kan de stad geen investeringen doen. Er zijn zaken gaande die grote gevolgen hebben voor de stand van het vereveningsfonds. Dat vindt hij heel zorgelijk. Kijkend naar de planvoorraad middeldure huurwoningen voor 2024 ziet hij 3.800 woningen. Voor 2026 zijn dat 3.500 woningen en in 2027 3.300 woningen. Daar zit dan ook nog eens een slagingspercentage van 50% tot 60% op. Dan blijft de bouw flink achter op de afgesproken 3.000 middeldure huurwoningen. De vereveningsruimte is alweer naar beneden gegaan. Er is nog 55 miljoen euro tot en met 2027. Dat hele budget wordt in 2023 en 2024 gebruikt. Er worden bedragen genoemd van 50 miljoen euro en van 75 miljoen euro, maar die ruimte is er helemaal niet. De vereveningsruimte neemt niet toe tot 2027. Als alle vereveningsruimte in 2024 is opgesoupeerd, is er in 2025, 2026 en 2027 geen ruimte meer voor financieel verlieslatende plannen. Dat is echt zorgelijk. Hij wil weten wat de commissie RO die jaren gaat doen. Nieuwe plannen vaststellen kan kennelijk niet meer. Het weerstandsvermogen is ontzettend naar beneden gegaan. Hij vraagt zich af of dat verantwoord is. Blij is hij met de uitvoering van zijn motie om risicoscenario’s op te stellen.

Nu wordt het basisscenario gevolgd, maar er is een verwacht risicoscenario dat nog slechter is dan het basisscenario. Hij oppert dat scenario als basis te nemen. Dan weet iedereen namelijk precies hoeveel ruimte er is. Overigens had hij al deze zaken niet hoeven te bespreken als het college geen 400 miljoen euro uit het vereveningsfonds had gehaald. Eeuwig zonde. Het lid ERNSTING is blij dat de VVD ook inziet dat marktwerking en volkshuisvesting zich moeilijk tot elkaar verhouden. GroenLinks heeft eerder een motie ingediend over het mogelijk besparen van kosten zoals het schrappen van de eis tot parkeergelegenheid, monumenten niet zonder meer behouden en minder hoge eisen stellen aan verbeterkwaliteit. Het zou moeilijk zijn in kaart te brengen wat daarmee kan gebeuren. Daarover wordt gerapporteerd bij nieuwe investeringsbesluiten. Toch zou het lid Ernsting graag een orde van grootte weten. GroenLinks bouwt liever huizen voor mensen dan voor auto’s. Hij hoopt wel dat hier echt werk van wordt gemaakt en dat hij in de plannen kan teruglezen hoe kosten worden bespaard en hoe dat bijdraagt aan een gezonder vereveningsfonds. Wethouder VAN DANTZIG heeft wel degelijk gekeken of er een cijfermatige doorkijk kon komen rond de motie van GroenLinks, maar dat blijft heel lastig. Als het bijvoorbeeld om de H-buurt gaat, zegt de wethouder toe het tekort t.z.t.

toe te lichten maar ook de hele geschiedenis daarvan. Eerst was het tekort namelijk onverteerbaar hoog. Bij de Dichtersbuurt wordt het nooit positief. De wethouder zal de raad inzicht geven in waar het college niet voor kiest omdat het die maatschappelijke waarde zo waardeert. Het kan een zoektocht waard zijn om te kijken waar wel ruimte is voor mensen die absoluut afhankelijk van een auto zijn. Het klopt dat inpandig parkeren en ook fietskelders heel duur zijn. Als het gaat om het behouden van monumenten, wordt er binnen het college verschillend over gedacht. De wethouder zal proberen de keuzes met de juiste waarden in kaart te brengen. Overigens is het dan wel virtueel geld. 55 miljoen euro – en dat is ook virtuele ruimte - is veel geld en daarmee kan echt een aantal plannen in de masterplangebieden worden gerealiseerd. Als in de masterplangebieden grote plannen worden gerealiseerd, betekent het dat er elders minder geld moet worden uitgegeven of meer geld moet worden verdiend. Ook in de tekortplannen moet er substantieel geoptimaliseerd worden. In de planvoorraad zit een bepaald na-ijleffect. Pas toen de percentages werden vastgesteld, zijn die in de plannen ingevoerd. Eerst was het 30% sociaal en 70% vrije sector dus het was een lange weg naar 40%-40%-20%. Dat zal nooit helemaal precies lukken. De wethouder maakt zich niet veel zorgen over de planvoorraad van middenhuur.

Hij blijft zich zeker inzetten voor het maximale slagingspercentage. 50% moet zeker mogelijk zijn. Er ligt nu eindelijk een wetsvoorstel voor de regulering van middenhuur. Dat biedt ook perspectief.

11

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

De technische vragen worden schriftelijk afgehandeld, dus dat zijn ook de vragen over het basisscenario en het risicoscenario. Desgevraagd geeft de wethouder aan dat de vereveningsruimte in 2024 van de ruimte af gaat. Gelukkig kunnen plannen ook positief zijn, ook al is dat een enorme opgave. De tekortplannen zitten meestal in gebieden waar niet wordt verdiend aan woningbouw. In veel gevallen is er met 40%-40%-20% wel een positief plan te maken. Elders in de stad moet er dus meer geld verdiend worden. De opgave is helder: bij de ontwikkelstrategie meer positieve plannen toevoegen. Dat gaat gebeuren – binnen de coalitieopgave. Het vereveningsfonds is zo gevuld geweest omdat er in principe geld wordt verdiend met stedelijke ontwikkeling. Dat is geld dat wordt geïnvesteerd in de openbare ruimte, in wegen et cetera. Het is niet zo dat er met 55 miljoen euro in kas niets meer kan. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. De VVD piept dit punt naar de raad voor een korte bespreking, waarbij de technische vragen voor die tijd beantwoord zijn. Ruimtelijke Ordening 11 Kennisnemen van de raadinformatiebrief Amsterdamse stadsbossen (VN2023023751) Het lid TAŞLIYURT is blij dat de eerste stadsbossen ontwikkeld worden en dat er nu een definitie is van een stadsbos. Het is een mooi voorbeeld van de keuze voor groen in de stad.

Er wordt nu een stadsbos aangelegd van 1.400 m2 op een van de kavels in HavenStad waarbij een afwijkende bestemming geldt. Dat is hier niet in strijd met het bestemmingsplan, maar het proces heeft wel lang geduurd. Met de nieuwe Omgevingswet zou het proces wellicht wat soepeler kunnen verlopen, bijvoorbeeld door het op te nemen in de basisregeling van de Omgevingswet. Dat laat nog steeds de regie bij de gemeente, maar het proces om wel of niet een stadsbos aan te leggen verloopt dan sneller. Private initiatieven van groen worden steeds belangrijker. In lijn met zijn eerdere motie om private initiatieven te stimuleren vormen de stadsbossen een mooie aanvulling hierop. Hij oppert een werkbezoek te organiseren naar het te ontwikkelen stadsbos. Het lid EMMERIK brengt in herinnering dat Noord-Holland oorspronkelijk een heel bosrijk gebied was. Holland verwijst naar houtland. Schellingwoude, Zuiderwoude, Katwoude: plaatsnamen die verwijzen naar een woud. Hij zou het historisch verantwoord vinden om die bossen in ere te herstellen. Prima dat er een kader en een visie is voor het vergroenen van Amsterdam. De Amsterdamse bosstrategie is een goede ontwikkeling en zorgt voor een gezondere leefomgeving van dier en mens. Het verbinden van verschillende gebieden als het Gaasperpark en het Diemerbos laat een bos ontstaan met bijna de omvang van het Amsterdamse bos.

De PvdD is voorstander van nieuwe stadsbossen, bijvoorbeeld door middel van kavelruil. Ze ziet liever geen privatisering of horeca. Hij hoort graag of er bij de strategie wordt gekeken naar verbindingen tussen andere stadsbossen en parken zodat dieren zich kunnen verplaatsen en of er expliciete stilteplekken komen. Het lid KEESMAN meldt dat er een bos in aanbouw is in stadsgebied Weesp, ’t Breedland. In de Bloemendaler polder komt een derde bebouwing en twee derde groen en blauw. Dat is nu gaande. Wethouder VAN DANTZIG begrijpt dat de PvdD graag nog meer bos ziet. Daar waar het kan, moet groen en natuur zeker worden toegevoegd. Daarvoor zijn goede definities gevonden. De publiek-private samenwerking daarbij is interessant. Het is nog wel zaak dit planologisch goed te borgen in het nieuwe omgevingsplan waarbij de hoofdbestemming voorop staat. De motie vindt de wethouder niet verstandig. Er dient

12

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Zuidas en Marineterrein, Energietransitie Concept Raadscommissieverslag, 15 november 2023

RO

eerst een goed afwegingskader te komen. In algemene zin wordt er hard gewerkt aan een goed afwegingskader om ervoor te zorgen dat de gemeente beter weet waar ze stadsbossen, tiny forests of postzegelparken kan aanleggen. De wethouder zegt toe als het kader er is, de raad een brief te doen toekomen met de manier waarop het college denkt dit planologisch het best te kunnen borgen. Dan kan daarna een discussie volgen over hoe dat in de Omgevingswet wordt ingevoerd. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. De PvdD piept dit punt graag naar de raad voor een korte bespreking. Sluiting De VOORZITTER bedankt iedereen voor zijn bijdrage en sluit de vergadering om al om 16.15 uur.

13