Document · PDF

Conceptverslag raadscommissie Algemene Zaken 19-01-2023.docx

Raadscommissie Algemene Zaken 9 februari 2023, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Conceptverslag van de openbare vergadering van de raadcommissie AZ d.d. 19 januari 20239.561 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Algemene Zaken, Openbare Orde en Veiligheid, Juridische Zaken, Communicatie, Raadsaangelegenheden, Preventie Jeugdcriminaliteit, Vluchtelingen en Ongedocumenteerden, Handhaving en Toezicht

Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

Vergadering Vergaderdatum Verslag vast te stellen op:

Openbare vergadering van de Raadscommissie Algemene Zaken Donderdag 19 januari 2023 van 13.30 tot 17.10 uur Donderdag 9 februari 2023

Voorzitter: de heer Van der Veen Portefeuillehouders: burgemeester Halsema, wethouder Mbarki en wethouder Moorman Commissiegriffier: de heer Willems Verslaglegging: mevrouw Van de Belt (Notuleerservice Nederland) Aanwezige commissieleden: Abdi (PvdA), Alberts (SP), Bloemberg-Issa (PvdD), Bons (BIJ1), Boomsma (CDA), Broersen (Volt), Ernsting (GroenLinks), Heinhuis (PvdA), De Jong (JA21), Khan (DENK), Martens (VVD), Nadif (GroenLinks), Nanninga (JA21), Rooderkerk (D66) en Van Schijndel (Forum voor Democratie) Afwezige commissieleden: Overige aanwezigen: de heer Van Eck, de heer Dutilh (commissieondersteuner), de heer Van der Linde en de heer Vreeken

Algemeen, 1 a. Opening De VOORZITTER opent de vergadering om 13.30 uur en heet iedereen welkom op deze eerste AZ-vergadering van dit jaar. Er is een quorum. b. Mededelingen De VOORZITTER deelt mee dat de hoofdofficier van Justitie de leden van de commissie heeft uitgenodigd voor een werkbezoek op maandagmiddag 13 februari. Aanmelden graag bij de griffier. Verder staat er een kennismakingsbezoek van de gemeenteraad aan stadsdeelcommissie Noord gepland op vrijdag 27 januari om 19.00 uur. Het programma staat in de dagmail. c. Vaststellen agenda De punten 3 en 4 worden gevoegd behandeld. Punt 5 wordt afgevoerd. De agenda wordt vastgesteld. d. Conceptverslagen van de openbare raadscommissie AZ van 15 december 2022 en van de expertmeeting 'Afpersing van jongeren' d.d. 16 december 2022 De verslagen van de openbare raadscommissie AZ van 15 december 2022 en van de expertmeeting 'Afpersing van jongeren' d.d. 16 december 2022 worden ongewijzigd vastgesteld.

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

e. Termijnagenda Het lid BLOEMBERG-ISSA vindt het belangrijk dat publicatie van de evenementenvergunningen tijdig plaatsvindt. Dat is nog eens bij motie verzocht. Eind afgelopen jaar was een evaluatie toegezegd. Ze hoort nu graag wanneer ze die evaluatie kan verwachten. Burgemeester HALSEMA weet dat er nog steeds hard aan gewerkt wordt. De evaluatie is in februari gereed en wordt bijtijds aangeleverd voor bespreking in de commissievergadering AZ in maart. f. Tkn-stukken Op verzoek van het lid GARMY wordt tkn-stuk 4 inhoudelijk behandeld op 9 februari aanstaande. g. Ingekomen stukken stadsdeelcommissies Inhoudelijk, 2 a. Opening inhoudelijk gedeelte b. Inspreekmoment publiek De heer VAN DER LINDE ziet dat de terugkeer van het fascisme nu wereldwijd serieus wordt genomen. Vier jaar geleden sprak hij zich hier ook al uit en noemde hij het lid Nanninga extreemrechts. Daarop werd hij afgevoerd en vervolgd. Het lid Nanninga werd niet vervolgd. Fascisten zoals het lid Van Schijndel hebben zitting in de raad. Hij wil zich keihard uitspreken tegen de opkomst van extreemrechts. De VOORZITTER ontneemt de heer Van der Linde zijn spreekrecht. Na een korte schorsing wordt de vergadering voortgezet. De heer VREEKEN wijst op het belang van jobrotation, ook als het straks gaat om de burgemeestersfunctie.

De burgemeester heeft wel goede plannen met bijvoorbeeld preventief fouilleren, maar dan is het er en dan gaat het toch mis. Hij wijst op de gratis lunchconcerten. In het verleden – het precoronatijdperk - kon dat elke dinsdag. Dat zou moeten terugkomen. Rupino Griffioen, kinderlongarts, is uitbehandeld. Het zou goed zijn als nu binnen twee weken zijn erfpacht zou zijn geregeld – uit humanitaire overwegingen. Poetin is blij dat er tanks naar Oekraïne komen. Daarmee heeft hij eindelijk zijn NAVOoorlog. De aanvoer gaat via Vlissingen, Rotterdam en Amsterdam. Hij wijst op het gevaar dat deze steden straks worden gebombardeerd. De heer VAN ECK spreekt in namens UvA Rebellion over de actie op het binnenterrein. De klimaatcrisis bedreigt de toekomst van de hele wereld. Grote fossiele bedrijven werken niet mee aan een oplossing. Shell investeert voor 95% in fossiele brandstoffen en slechts 5% in zogenaamde groene projecten en marketing. Daarom hebben studenten een petitie overhandigd aan het UvA-bestuur om de banden met Shell te verbreken. Er is jarenlang actie gevoerd om deze eisen kracht bij te zetten maar het CvB

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

wilde het niet begrijpen. Daarop hebben studenten afgelopen maandag een ongebruikt gebouw van de UvA bezet. Het CvB gaf aan aangifte te doen nog voordat het gesprek ten einde was en de politie ging diezelfde avond over tot ontruiming – met grof geweld. Ook Amnesty International stelt dat een bezetting onder burgerlijke ongehoorzaamheid valt en die moet enige tijd onder het demonstratierecht kunnen vallen. De UvA is veel te snel overgegaan tot een verzoek tot ontruiming. Hij verzoekt de raad het politiegeweld tegen demonstranten af te keuren en te onderkennen dat het demonstratierecht zwaar moet wegen in een democratische samenleving. Studenten werden nu weggeknuppeld omdat ze opkwamen voor hun toekomst. Desgevraagd oppert de heer Van Eck dat er minder snel politie moet worden ingezet. Daarin kan zowel de gemeenteraad als de burgemeester een rol spelen. Het is beter te zoeken naar een vreedzame oplossing. Het activisme leunt op de klimaatbeweging en ook bij andere universiteiten of bij de woonopstand wordt er wel heel snel politie-inzet gebruikt om dergelijke vreedzame demonstraties op te breken. De dag daarop heeft er een gesprek plaatsgevonden tussen de centrale studentenraad en het CvB. Die keurde het geweld niet af, want het CvB had ‘slechts’ aangifte gedaan. De VOORZITTER bedankt de insprekers voor hun bijdrage. c. Actualiteiten d.

Rondvraag Het lid NADIF hoorde van de studenten die afgelopen maandag demonstreerden, dat ze juist op zoek waren naar een manier om te de-escaleren in plaats van te ontruimen. Er is sprake van toenemende demonstraties met betrekking tot het klimaat. De gemeente moet nadenken over de rol die zij hierin kan nemen. Wellicht kan het college reageren om de gebeurtenissen van afgelopen maandag. Burgemeester HALSEMA wil twee zaken scheiden. Ze kan zich voorstellen dat verschillende politieke partijen de behoefte voelen om met het college in gesprek te gaan over het internationale klimaatprobleem. Dat is een vraag voor de wethouder Duurzaamheid. De burgemeester is verantwoordelijk voor de demonstratievrijheid en de bescherming daarvan en ze mengt zich niet inhoudelijk in de onderwerpen bij demonstraties. Ze wijst op het verschil tussen een demonstratie en een bezetting. De UvA heeft aangifte gedaan nadat er gesprekken waren gevoerd met de studenten waarbij de studenten een alternatieve ruimte was aangeboden om verder in debat te treden. Hier was sprake van lokaalvredebreuk. Op het moment van openbreking werd de wet overtreden. Dit valt buiten de Openbare Orde en de hoofdofficier heeft een inschatting van de situatie moeten maken waarop ontruiming aan de orde was. De politie gaat nog na of ze op een juiste wijze gebruik heeft gemaakt van de bevoegdheden.

De demonstranten is herhaaldelijk gevraagd plaats te maken zodat de politie voldoende werkveld had om de bezetting te beëindigen. Ook daaraan is geen gehoor gegeven. Het gebouw was gebarricadeerd met o.a. fietsenrekken. Ook demonstranten moeten gehoor geven aan de oproep om zich te verplaatsen. Ze waren in overtreding en dus moest de politie wel ingrijpen. Desgevraagd legt de burgemeester nog uit dat demonstraties plaatsvinden in de publieke ruimte. Op het moment dat demonstranten private gebouwen betreden, is er geen sprake meer van openbare ruimte en bevinden ze zich op andermans terrein. In dit geval was de ruimte ook nog met geweld geopend. Dan is er echt geen sprake meer van een openbare manifestatie, maar dan gaat het om binnendringen in een gebouw dat een ander toebehoort. Daarmee wordt het een zaak van de hoofdofficier van Justitie en niet meer van de burgemeester die verantwoordelijk is voor demonstraties in de openbare ruimte.

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

Studenten kunnen misschien een gevoel hebben dat het ‘hun’ plek is, maar dat is iets tussen de studenten en het bestuur. De studenten kregen een alternatieve ruimte aangeboden om daar met elkaar in debat te gaan. Als er aangifte wordt gedaan, moet daaraan gevolg worden gegeven. Burgerlijke ongehoorzaamheid valt nog altijd onder overtreden van de wet ook al gaat het om het motief van najagen van maatschappelijke verandering. Degenen die ongehoorzaam zijn, zijn altijd beschikbaar voor het gezag en dienen gevolg te geven aan de eisen van het gezag. Dat is een wezenlijk onderdeel van die burgerlijke ongehoorzaamheid. Mocht blijken dat de uitoefening van bevoegdheden niet geheel juist is geweest, dan informeert ze de raad. Het lid VAN SCHIJNDEL wijst op de eigen dynamiek van Poetins oorlog. Poetin is bepaald geen lieverdje. Verheviging van het conflict valt niet te managen. In dat kader is al een aanval op de zeehaven van Rotterdam genoemd. Daar heeft Nederland haar patriots zelf voor nodig. Amsterdam met de grootste olie- en benzinehaven ter wereld wordt niet genoemd. Een paar kruisraketten erop betekent een milieuramp. De havens zijn militairstrategisch veel belangrijker dan die van Vlissingen en de Eemshaven.

Hij moedigt de burgemeester aan de besluitvorming in Den Haag nauwlettend te volgen en roept haar op actief te bevorderen dat in de Amsterdamse haven tenminste één patrioteenheid wordt opgesteld. Burgemeester HALSEMA is blij dat het lid Van Schijndel met zijn oproep sterk afwijkt van zijn partijdiscipline die immers sterk pro-Poetin is. Dit betreft de nationale veiligheid en natuurlijk houdt het college de vinger aan de pols. Ze roept het lid Van Schijndel op zijn zorgen door te geleiden naar zijn Tweede Kamerfractie met de opmerking erbij dat Poetin een groot gevaar vormt. Het lid MARTENS roept de raad op zich te beperken tot zaken waarover de raad gaat. Ze adviseert het lid Van Schijndel dit soort onderwerpen te agenderen bij zijn fractie. Hier gaat het om onderwerpen waar de Amsterdamse raad over gaat. Openbare Orde en Veiligheid 3 Kennisnemen van de raadinformatiebrief ter afdoening van de toezegging over gebruik van snus in relatie tot criminaliteit (VN2022-044551) gevoegd met 4 Schriftelijke vragen leden Abdi en Runderkamp over het rapport van het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel over de criminele uitbuiting van (zeer) kwetsbare kinderen en jongeren alsmede de antwoorden van het college (VN2022-044552) Het lid ABDI las in Het Parool dat het OM jeugddetentie en 200 uur werkstraf eist tegen 16-jarigen vanwege de ontploffingen bij een café in Oost.

Die explosies zijn enorm ingrijpend, maar de leeftijd van de vermeende zeer jonge daders vindt ze ook heel zorgelijk. Het is niet de eerste keer dat zo’n jongen dergelijke stappen zet. Het gaat om kwetsbare jongeren in de stad. Hun toekomst staat op het spel. Ze benadrukt dat criminele uitbuiting een vorm van mensenhandel is. Jongeren worden gedwongen strafbare feiten te plegen onder dwang. Daders zijn mogelijk ook slachtoffer, maar ze worden wel vervolgd als dader. Ze roept op met een fundamenteel andere blik te kijken naar deze dader/slachtoffers. Mensenhandel is een verdienmodel van criminelen. Het is simpel om deze kwetsbare jongeren in te huren – die bovendien veelal slechts een bescheiden straf boven het hoofd hangt. Dit gebeurt ook rondom scholen, juist bij de meest kwetsbare scholen. Er zijn soms geen harde, concrete signalen. De recherche en de jongerenwerkers geven aan dat het complex is en dat ze het niet aankunnen. Ze is

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

benieuwd hoe de gemeente toch een beter beeld van dit probleem kan krijgen en wat dit van de aanpak vraagt. Voorts hoort ze graag of er nog een vervolgonderzoek kan komen en wat de gemeente kan doen om scholen te ontlasten als het gaat om die ronselpraktijken. Dwang is niet alleen iets fysieks; van dwang is ook sprake als een jongere wordt ‘gekozen’ vanwege zijn leeftijd of schulden. Het kabinet gaat binnenkort naar het VK om te leren over de aanpak van criminele uitbuiting. Misschien kan de burgemeester meegaan om dit ook te zien. Het lid NADIF spreekt haar zorgen uit over de bezuinigingen. Dat raakt ook de portefeuille van defensie. Ze hoopt dat de raad zich fel keert tegen die structurele bezuiniging van 1 miljard euro als het gaat om Jeugdzorg. Inzetten op preventie en de jeugd helpen vergt geld. Er zijn al enorme tekorten. Deze bezuiniging maakt heel veel kapot, terwijl Amsterdam zulke mooie programma’s heeft, hele goede mensen die werken met ouders die met deze problematiek te maken hebben gehad en jongeren die uit het circuit zijn gekomen. Dat vergt echt een investering. Het lid MARTENS benadrukt dat de gemeenteraad natuurlijk over haar eigen budget beschikt, bijvoorbeeld voor die credible messengers. Misschien wil collega Nadif samen met haar een voorstel schrijven om daarvoor meer geld te vinden.

Het lid NADIF zou dat prachtig vinden, maar er ligt wel een bezuinigingsopdracht voor de volgende Voorjaarsnota. De schaarste is enorm. De optie houdt ze wel graag open. In het coalitieakkoord is er extra geld gegaan naar preventie en een extra portefeuille jongerenwerk. Verder investeren wordt bijna onmogelijk. Het lid BOOMSMA weet niet of er sprake is van criminele uitbuiting bij snus. Dat zit wel in het filmpje en dat kwam ook in het Kamerdebat naar voren. Kinderen zouden worden geregeld om in ruil voor snus illegale klusjes te doen. Dat ziet hij hier niet terug. Daarover hoort hij graag meer, bijvoorbeeld of er al meer bekend is over jongeren die daaraan verslaafd zijn. De expertsessie was heel interessant. Een kinderrechter verhaalde dat het aanvankelijk om boterhammen ging, maar nu kopen kinderen van 12 jaar vuurwapens via sociale media en dat 15-jarigen spullen kunnen krijgen waarmee ze vuurwapens zelf maken. Dat is heel schokkend. Hij hoort graag of daar aandacht voor is. Er zijn veel goede, preventieve programma’s, maar repressie is ook een belangrijke vorm van preventie. Hij is benieuwd hoe vaak er mensen zijn veroordeeld voor criminele uitbuiting en of dat onder mensenhandel valt. Deze jonge daders zijn inderdaad veelal ook slachtoffer. Er is nog wel verschil tussen fysieke dwang en verleiding met geld. Meer onderzoek en aandacht hiervoor is absoluut nodig.

Het lid ALBERTS stelt dat de omstandigheden maken dat mensen op ideeën komen. Ze wil weten in hoeverre in de onderzoeken die omstandigheden worden betrokken waardoor daders uiteindelijk in die verleiding komen. Geld voor jeugdzorg is goed, maar dat betreft eigenlijk al een hersteloperatie. Daar is nog iets aan voorafgegaan. Het lid NADIF ziet preventie niet als herstel; preventie zit daar nog voor. Investeren in sociale voorzieningen is nodig. Het lid ALBERTS ziet sociale voorzieningen in de wijken als iets anders dan investeren in jeugdzorg. Er is inderdaad op heel veel terreinen bezuinigd. Mensen moeten het maar zelf uitzoeken. En juist dan lopen er dingen verkeerd. Desgevraagd geeft ze aan dat plekken waar jongeren samenkomen, weliswaar ook een plek zijn om met jongerenwerkers en hulpverleners in contact te komen, maar ook dat is in feite een hersteloperatie. Nuttig, maar mensen zouden eerder moeten worden bereikt. Waarom die bezuinigingsoperatie? Bepaalde voetbalclubs kunnen nu alleen nog maar draaien omdat er verkeerd geld in omgaat. Via abonnementsgeld waren de kosten niet meer op te brengen. Maatschappelijk is er dus nog veel werk aan de winkel.

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

Burgemeester HALSEMA is wat optimistischer. Ze memoreert dat het twintig jaar geleden not done was om te spreken over criminaliteitspreventie. Repressie domineerde. Het tij is echter aan het keren. Ook de misdaadverslaggevers benadrukken hoe belangrijk preventie is. Daar zet Amsterdam al lang op in met haar top600- en top400-aanpak. Die zijn echt gericht op het voorkomen van afglijden en recidive. Dat zit een stadium eerder in het jongerenwerk, de buurthuizen en de sociale netwerken in de stad. Het is wel realistisch om ervanuit te gaan dat de financiën beperkt zijn. Naar verhouding wordt er in Amsterdam veel geïnvesteerd. Wethouder Moorman gaat na of het geïnvesteerde geld wel bij de juiste jongeren terechtkomt en dat er niet te veel bij het middelmanagement van grote organisaties blijft kleven. Ze is blij met de erkenning bij het rijk voor criminaliteitspreventie. Vanuit de programma’s Leefbaarheid en Veiligheid komt er extra geld vrij voor criminaliteitspreventie met name in de gebieden waar Amsterdam ook meedoet aan die programma’s. Maar die bezuinigingen op jeugdzorg zijn wel een realiteit – en buitengewoon zorgwekkend. Buiten de criminaliteit zijn er jongeren die (nog) niet zichtbaar zijn, maar wel kampen met buitengewoon grote psychische problemen. Die kunnen kwetsbaar worden voor criminele uitbuiting.

Daders kunnen inderdaad ook slachtoffer zijn, maar het is niet goed dat op te hangen aan een voorbeeld van een individuele casus. De zorgen over de jeugdige leeftijd van verdachten en daders zijn groot. Juist bij die aanpak van de top400 wordt niet gewacht totdat er veroordelingen zijn. Gelukkig kent Nederland een jeugdstrafrecht dat sterk afwijkt van het volwassenenstrafrecht. Dat maakt herstel van jonge daders veel beter mogelijk, want dat is veel meer gericht op herstel in plaats van op wraak en genoegdoening. Dat neemt niet weg dat altijd moet worden geprobeerd te voorkomen dat jongeren in dat strafrecht terechtkomen. Daarbij hoort veel aandacht voor criminele uitbuiting. Dat is immers buitengewoon ernstig. Met zachte signalen wordt bedoeld dat het moeilijk aan te tonen is dat het om ronselen gaat. Er wordt een groot aantal onderzoeken gedaan. De gegevens uit Rotterdam zijn ook hier beschikbaar. Soms is het niet nodig nog meer onderzoek te doen. Het is echt wel bekend wat er aan de hand is. Zowel uit de wetenschap als uit de beleidsonderzoeken is er al veel bekend. Ze zou de inspanningen willen focussen op het versterken van de samenwerking tussen het preventiebeleid van de gemeente en het criminaliteitspreventiebeleid dat er al is, de meer forensische preventie. Beide aanpakken moeten zich veel meer richten op interventies op straat en op de meest problematische groepen.

Daarvoor wordt gelobbyd in Den Haag. Er is veel afstemming tussen de afdeling Mensenhandel van OOV en Zorg en bijvoorbeeld Weerbaar Amsterdam – die doet de drugsmisdaad – en de top400 en top600. Bij cliënten wordt er secuur nagegaan of er sprake zou kunnen zijn van criminele uitbuiting. Dus dat bewustzijn is er. De burgemeester zal nog eens nagaan of er voldoende bekend is over die ronselpraktijken – bijvoorbeeld rond scholen. Als dat niet het geval is, zal ze bekijken of extra onderzoek zinvol is en dan informeert ze de raad daarover. In Amsterdam is het redelijk uniek dat slachtoffers van criminele uitbuiting in gesprek worden gebracht met een gespecialiseerde advocaat. Het lijkt belangrijker te focussen op het tegengaan dan op het verminderen van de cijfers. Het vergt immers dat jongeren bereid moeten zijn daarover informatie te geven. Jongeren die onder dwang staan, zullen dat niet altijd even graag doen. Desgevraagd legt de burgemeester uit dat ze zou moeten nagaan of deze jongeren ook zo’n aanbod krijgen als opvang buiten hun huis op een geheime locatie. Ze gaat daar wel vanuit, omdat dit wordt gerekend tot mensenhandel. Of dat de strafprocedure gedurende die opvang wordt opschort, moet de burgemeester nagaan. Daar komt ze op terug in een veegbrief. Het ACM is voor 18+’ers.

Voor minderjarigen zijn er andere partijen bij betrokken, maar is er wel die mogelijkheid tot plaatsing op geheime locaties. Op de vergelijking met het VK komt ze terug wanneer de masterstudent die daarnaar onderzoek doet, zijn resultaten oplevert. Ze gaat na of een bezoek aan Londen zinvol is. Een groot deel van de criminaliteitsmaatregelen komen uit Glasgow en Londen – de opbrengst van een bezoek aan het politiekorps in Londen direct na haar aantreden als burgemeester. De regionale zorgcoördinator Mensenhandel heeft aangegeven dat de relatie tussen snus en criminaliteit er misschien soms is. In de casuïstiek die zij kent, komt het

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

echter niet voor. Er is ook navraag gedaan onder jeugdhulpverleningsinstanties en een scholengemeenschap. Daaruit komt dat snus een enkele keer wordt gebruikt maar veelal wordt er toch gewoon gerookt en geblowd. De scholengemeenschap ziet het gebruik wel toenemen en geeft voorlichting in themalessen met indien nodig begeleiding vanuit de Jellinekkliniek. Er is dus geen verband, maar de ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd. Het kopen van wapens via social media is inderdaad bijzonder zorgelijk. Het vuurwapenteam van de politie richt zich hier specifiek op en opereert ook internationaal. Het gaat vaak om aankopen vanuit het buitenland. Geprobeerd wordt die te onderscheppen. De burgemeester zal op korte termijn in gesprek treden met een aantal techreuzen om over hun verantwoordelijkheden te praten. De grootste zorg zit echter op steekwapens en die zijn heel moeilijk te onderscheppen. De maatschappelijke omstandigheden die leiden tot jeugdcriminaliteit zijn eigenlijk wel bekend. Die zijn eigenlijk altijd gerelateerd aan werkloosheid, perspectiefloosheid en kwetsbare familieomstandigheden. Daar waar een individuele dader wordt opgepakt voor criminele daden, blijft er ook altijd een eigen verantwoordelijkheid en dat vergt altijd een repressieve reactie. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken.

5 Berichtgeving AT5: 'Agenten bezorgd over gebruik zwaar vuurwerk door relschoppers' (VN2022-044553) De commissie heeft geen behoefte meer aan bespreking. Algemene Zaken 6 Discussienota: ‘Herstel de parlementaire democratie; zet in op burgerparticipatie’ (VN2022-044554) Het lid VAN SCHIJNDEL constateert dat de wijziging van het constitutioneel bestel door Urgenda zich in stilte voltrekt. Kort na de uitspraak brak de coronapandemie uit en die eiste alle aandacht op. Een wetgevingsbevel van de rechterlijke macht is ongrondwettig. Dat tast het begrotingsmacht van het parlement en de regering aan. Die CO2-reductie kost enorm veel geld en die middelen kunnen dus niet aan andere doelen worden besteed. Amsterdam moet dit nieuwe bestel niet willen. Raadsleden hebben de eed afgelegd om getrouw te zijn aan de Grondwet. In het nieuwe staatsbestel is het de Hoge Raad die de wetgevende macht ondergeschikt maakt aan de rechterlijke macht voor wetgeving. Burgers die daarover anders denken, waren niet aanwezig bij het proces tussen Urgenda en de staat. Parlement en regering verzaken op dit moment. Een burgerberaad over een behapbaar onderwerp vormt een optie. Het hele Urgendaproces moet over in het bijzonder vanwege het 16de protocol. De Hoge Raad heeft immers verzuimd advies te vragen aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens over de dragende bepalingen voor zijn uitspraak.

Dat Europese Hof zou nooit de uitleg van de Hoge Raad hebben gevolgd. Die is immers volledig in strijd met de constitutionele tradities van de meeste bij de EVRM-aangesloten landen. Die landen hechten terecht aan de trias politica, de scheiding der machten. Burgemeester HALSEMA hecht zeker aan de scheiding der machten en daarom komt het volksvertegenwoordigers niet toe om de rechterlijke macht zo ter discussie te stellen. Ze begrijpt uit de bijdrage dat het lid Van Schijndel om burgerberaden vraagt. Die zijn er al. Het lid VAN SCHIJNDEL wijst op de goede gewoonte dat een bestuur niet zijn eigen visie geeft wanneer een zaak onder de rechter is. Nu is de zaak beslist en daarmee

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

voorwerp van politiek debat geworden. Amsterdam kan geen genoegen nemen met een overheid op rijksniveau die door de rechterlijke macht gebonden wordt om enorme investeringen te doen om de klimaatdoelen te halen. Dat is tegen te gaan door een burgerberaad in te stellen. Burgemeester HALSEMA merkt op dat bij onvrede over uitspraken door de Hoge Raad de koninklijke weg als volgt is: via wetgeving in de Tweede Kamer een wijziging van beleid voor te stellen. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende aan de orde is geweest. 7 Bescherming gemeentebelangen bij nieuwe functie van politiek ambtsdrager of ambtenaar (VN2022-045247) Het lid BLOEMBERG-ISSA ziet dat er in de beantwoording van haar schriftelijke vragen goed nieuws stond. De gedragscode wordt op dit moment aangepast. Prima, maar waarom moest de raad een jaar lang wachten op de beantwoording van de vragen? In de tussentijd is het beleid nu aangepast. Het reden ziet geen reden voor onderzoek naar de overstap van de voormalige stadsdeelvoorzitter. Dat krijgt ze graag toegelicht. Een VOGaanvraag is verplicht. Ze wil weten wat er met zo’n VOG wordt gecheckt. Ze wordt graag nader geïnformeerd over het beleid. Politieke ambtsdragers mogen twee jaar lang geen werkzaamheden voor de gemeente Amsterdam uitvoeren wanneer ze vertrekken. Ze hoort graag hoe dat er dan uitziet, ook bij een lobbyverbod.

Het lid BROERSEN onderschrijft de aanvullende vragen van de Partij voor de Dieren. Transparant en betrouwbaar bestuur is van grote waarde en deze vragen werken daaraan mee. De gedragscode voor collegeleden is inmiddels aangepast. De afkoelperiode en de draaideurregeling zijn verlengd en dat is goed. Aanvullend is er nu ook een lobbyverbod opgenomen in de gedragscode. Kennelijk is lobbyen binnen de gemeente Amsterdam niet ondenkbaar. Daarop krijgt ze graag een reactie. Het lid NANNINGA onderschrijft de bijdragen van de twee voorgaande sprekers. Burgemeester HALSEMA maakt excuses voor de late beantwoording. De verklaring daarvoor is dat er in de loop van het jaar verschillende vragen van raadsleden op verschillende manieren zijn binnengekomen over regels en functies van oud-bestuurders en lobby’s. Daarover is afstemming geweest met het rijk en de G4. Vervolgens heeft het college besloten alle vragen in één keer te beantwoorden. Er is geen onderzoek gedaan naar de oud-stadsdeelbestuurder. Bureau Integriteit is nagegaan of er grond was voor onderzoek, maar kwam tot de conclusie dat die grond er niet was. De rijksdienst Justis beoordeelt aan de hand van het screeningsprofiel van politieke ambtsdragers of er een VOG kan worden afgegeven aan een kandidaatwethouder. Daarvoor wordt tot tien jaar terug gekeken in justitiële documentatie.

Als die kandidaat-wethouder voorkomt in de justitiële documentatie of is veroordeeld voor feiten die verband houden met z’n eventuele functie, met geld of goederen, of met personen met wie hij in aanraking zou kunnen komen, kan dat in negatieve zin iets zeggen over zijn kwetsbaarheid. Dat wordt dan gewogen. Ze is blij met de instemming met het nieuwe beleid. Twee jaar geldt voor het niet mogen ondernemen van activiteiten op het eigen terrein van de portefeuille. Het is niet zo dat er een beroepsverbod voor oud-wethouders voor de gehele stad wordt ingesteld. Dus een wethouder kan niet alvast lobbyen voor een terrein waarop hij later werkzaam wordt. Ook in Amsterdam kan helaas een politieke lobby voorkomen. Het lid BROERSEN haalt aan dat de burgemeester eerder aangaf over een transparantieregister dat lobbyen in Amsterdam niet plaatsvindt en dat een

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

transparantieregister dus niet nodig was. Nu geeft de burgemeester aan dat er helaas wel lobbyen plaatsvindt. Dat vergt een uitleg. Burgemeester HALSEMA wees op de mogelijkheid. Dat is iets anders dan dat het plaatsvindt. Garanderen dat het nooit voorkomt, kan de burgemeester niet. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. Openbare Orde en Veiligheid 8 Toekomstperspectief rampenopvang Amsterdam Nr. VN2023-001137 Het lid DE JONG meent enkele zorgelijke ontwikkelingen in Amsterdam te zien. Die raken de rampenopvang – een taak van de gemeente en van de burgemeester. Medisch gezien is er sprake van een ramp als er in korte tijd een enorme toename van de zorgvraag is, terwijl de zorgcapaciteit daarop niet is afgestemd. Dat vergt dan triage. Als er een ramp gebeurt – bijvoorbeeld op Schiphol, in de haven van Amsterdam of bij een terroristische aanslag – dan treedt het Zirop in werking, het ziekenhuisrampenopvangplan. Kamervragen over de juridische fusie van het AMC en het VUMC in 2021 gingen over de veronderstelling dat de fusie het personeelsverloop zou doen toenemen doordat mensen ongelukkig waren met de fusie. De minister wuifde de bezwaren weg. Er zouden nog altijd twee locaties voor rampenopvang zijn. In maart 2022 sloot de SEH van het VUMC. Personeel is moeilijk vast te houden en helemaal moeilijk te krijgen.

In 2023 resteert nog maar één traumacentrum in Amsterdam dat ook geografisch een beetje ongelukkig ligt. In het OLVG heeft eveneens centralisatie plaatsgevonden waardoor de rampenopvang in OLVG-Oost zit. Dit alles leidt tot een zorgelijke situatie. Met het huidige personeelstekort moeten er 20.000 SEH-bezoeken in het AMC bij komen. Dat kan het met het huidige personeelsbestand helemaal niet aan. Hij wil weten wat dit voor de capaciteit voor rampenopvang in de regio betekent. Wat doet dit met de capaciteit van het Zirop nu het VUMC geen slachtoffers meer kan opvangen? Rampenopvang wordt geoefend. Het lid De Jong hoort graag wanneer er voor het laatst is geoefend, met welke resultaten, en bij welke capaciteit dat dan nog goed gaat. Tot slot wijst hij op het al getekende integrale zorgakkoord. Dat laat nog ruimte voor 4 SEH’s die 24 uur per dag open zijn in de regio Amsterdam-Amstelland in plaats van de huidige 6. Ook dit vergt een toelichting. Burgemeester HALSEMA begrijpt waar de zorgen uit voortkomen. Veel vragen betreffen specifieke info dus die zal ze schriftelijk afhandelen. Dat komt op korte termijn. Officieel is er niets bekend over het sluiten van een traumacentrum. Zou dat het geval zijn, dan vereist dat een procedure, een zorgvuldig besluitvormingsproces. Dat staat beschreven in de algemene maatregel van bestuur en de ministeriële regeling Acute zorg.

Daarbij gelden de volgende uitgangspunten: het informeren van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd; het overleggen met zorgverzekeraars en zorgaanbieders om continuïteit van zorg te waarborgen; het organiseren van een bijeenkomst met de gemeente en de voorzitter van de Veiligheidsregio waarbij de ideeën om de continuïteit te borgen worden gedeeld en tot slot het organiseren van een bijeenkomst voor bewoners. Vervolgens wordt er een continuïteitsplan opgesteld dat wordt getoetst door alle betrokken partijen. De andere vragen worden schriftelijk beantwoord. Het lid DE JONG meldt dat een aantal zaken al is gesloten, waaronder hartchirurgie. Dus een deel van de zorgcapaciteit is al weg. Burgemeester HALSEMA betrekt deze info erbij. Als het lid De Jong nog meer informatie heeft, hoopt ze dat hij die wil delen met een van de medewerkers.

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. Algemene Zaken 9 Raadsinformatiebrief Opkomstbevordering Verkiezingen - Plan van Aanpak Nr. VN2022-041734 Het lid KHAN meent dat het onderzoek naar de opkomst voor de verkiezingen helder is. Die lage opkomst is een acute bedreiging voor de democratie. Partijen lijken zich vooral te richten op burgers die wel stemmen. Die trend moet worden gekeerd. Een dalende opkomst is immers een probleem voor iedereen. De kiesgerechtigde heeft natuurlijk zelf ook een grote verantwoordelijkheid maar het is aan de gemeente om de belemmeringen die kiezers ervaren, zo veel mogelijk weg te nemen. Het lid Khan vindt het belangrijk de stemmer met zijn wensen en belangen dichter bij het stadsbestuur te betrekken. Daarom steunt hij het plan Opkomstbevordering van de burgemeester met maatregelen op zowel de korte als de lange termijn. Daartoe heeft ook het lid Khan een aantal voorstellen. Een doelgroepencampagne ter bevordering van de opkomst. Het huidige communicatiebeleid is ontoereikend. Dat betekent wellicht ongelijk investeren voor gelijke resultaten. Het gaat om de doelgroepen die uit het onderzoek naar voren kwamen zoals praktisch opgeleiden, jongeren en mensen met een migratieachtergrond. Het kan ook gaan om communicatie in andere talen. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van kennis die in bepaalde buurten zit.

Daarmee kan bij de aankomende verkiezingen voor de Provinciale Staten al worden begonnen zodat er ervaring mee wordt opgedaan. Hij roept alle collega’s op dit te ondersteunen. Bij jongeren valt de meeste winst te halen. Als jongeren vroeg stemmen, blijven ze dat vaak op latere leeftijd ook doen. Desgevraagd beaamt hij dat hier wellicht een taak voor jongerenwerkers ligt. Hij hoort graag van de burgemeester wat de gemeente kan doen om de belemmeringen voor hen weg te nemen. Onderzoek laat ook zien dat de maatregelen voor de langere termijn moeten worden ongezet. Misschien kan dit worden opgenomen in de masterplannen en in de aanpak Noord. Dat zijn ook net de drie stadsdelen waar sprake is van een structureel lage opkomst. Voorts is inclusieve communicatie belangrijk. Een op de vijf Amsterdammers kan niet goed lezen of begrijpt niet wat die leest. In Zuidoost is dat zelfs een op de drie Amsterdammers. Dat is echt schrikbarend. Hij is benieuwd hoe de gemeente die opkomstbevordering gaat monitoren en of die groepen die niet goed kunnen lezen een rol krijgen in het geven van kritische feedback over de gemeentelijke communicatie-inzet. Het lid MARTENS is blij met de brief en ziet dit als een belangrijke eerste stap. De uitdaging is dat alle partijen zich hard maken voor doelgroepen die niet per se op de eigen partij stemmen.

De VVD is wel bezorgd dat er onderwerpen worden uitgekozen waarmee de gemeente een sturende rol krijgt. De gemeente dient zich altijd objectief op te stellen. Verkiezingsoproepen moeten wellicht via andere kanalen landen dan via een poster op straat. De fractie van de VVD is hard aan het nadenken over voorstellen die ze kan indienen. Desgevraagd legt ze uit dat verkiezingen over alle onderwerpen gaan. Er zit echt een verschil tussen een opkomstcampagne of een onderwerp gebruiken om ervoor te zorgen dat mensen gaan stemmen. Het risico is dat er politiek wordt bedreven over de onderwerpen die worden ingezet om ervoor te zorgen dat mensen gaan stemmen. Bepaalde onderwerpen staan heel hoog op de politieke agenda en de gemeente zou kunnen helpen bij het agenderen van bepaalde onderwerpen. Dat moet heel zorgvuldig gebeuren. Ze is benieuwd hoe de burgemeester dat ziet. Het lid HEINHUIS is blij met de brief en de uitwerking van de raadsbrede motie. De historisch lage opkomst in sommige wijken in de stad is zeer zorgelijk. Dat blijkt ook uit het onderzoek. Vaak wordt er direct gezegd dat die mensen ‘dus’ niet goed vertegenwoordigd zijn. Ze ziet het juist als de taak van alle partijen om alle Amsterdammers te vertegenwoordigen en misschien juist wel de Amsterdammers die niet zijn gaan stemmen.

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

Ze wil graag het gesprek aangaan over wat de raad kan doen om dat stemgedrag te bevorderen. Wellicht moeten raadsleden meer de stad ingaan om met allerlei mensen te spreken. Eerder werden scholieren naar het huis van de democratie gehaald om hen in aanraking te laten komen met al die zaken waarmee de gemeente dagelijks bezig is. Voor veel mensen is het toch onbekend wat een gemeenteraad doet. De PvdA komt met een voorstel om ervoor te zorgen dat Amsterdammers meer worden uitgenodigd naar de raadsvergadering te komen en met raadsleden het gesprek aan te gaan. Dat kan op dezelfde manier als nu voor scholieren, maar dan voor volwassenen die de weg naar het stemhokje onvoldoende weten te vinden. Uit het onderzoek kwam naar voren dat iemand zei: “Naar echte Amsterdammers wordt niet meer geluisterd. De politiek hoort mij niet.” Ze zou deze mensen willen laten zien dat deze gemeenteraad heel graag naar hen luistert. Ze leest dat er een inzet op scholen komt en misschien kunnen daar de ouders in worden meegenomen. Daarnaast hoopt ze dat het mogelijk is via jongerenwerkers meer jongeren te bereiken en via buurthuizen. Wellicht is er ook nog een rol weggelegd voor werkgevers om er bijvoorbeeld voor te zorgen dat hun werknemers ook echt de tijd krijgen om te gaan stemmen. Ze wil dit punt in de raad bespreken en komt dan met een motie voor de verdere uitwerking.

Het lid ROODERKERK was bij de eerdere verkiezingscampagne aan het flyeren in Nieuw-West waar ze overal aanbelde, maar niemand te spreken kreeg op een man na. In een gesprekje gaf hij aan niets te weten van een gemeenteraad en niet van plan te zijn ooit te gaan stemmen. De resultaten van het onderzoek verbazen haar dan ook niet. In veel delen van de stad zijn mensen afgehaakt van het bestuur van de stad. De verkiezingsopkomst moet echt beter worden. Daartoe heeft ze drie voorstellen: via het onderwijs, door goede informatievoorziening en door een schoolvoorbeeld van participatie te zijn. Onderwijs, want met name praktisch opgeleiden en jongeren komen niet stemmen. Veel jongeren geven aan nooit in aanraking te komen met mensen die met hen over politiek praten. Het is dan ook goed dat 16-jarigen de mogelijkheid hebben gekregen voor de stadsdelen te gaan stemmen. Hopelijk genereert dat meer interesse, meer beleving en meer deelname aan de politiek. Ze is benieuwd hoeveel jongeren hiervan gebruik hebben gemaakt. Ze oppert campagnemateriaal beschikbaar te stellen op scholen voor het burgerschapsonderwijs. Als het gaat om de informatievoorziening, is het belangrijk informatie vanuit de gemeente te verspreiden en dat gericht te doen. Dat betekent jongeren aanspreken met social mediavideo’s.

Dat betekent Engelstalige informatie voor internationale studenten en expats en zorgen dat info via grassrootorganisaties migrantengroepen bereikt. De SIREcampagne kan als voorbeeld dienen van hoe het kan. Uiteindelijk gaat het ook over de participatie en niet alleen op het verkiezingsmoment. Mensen die in bepaalde buurten niet gaan stemmen, voelen zich vaak te weinig betrokken bij de stad. Opkomstbevordering en participatie dienen voorop te staan in de masterplannen. Burgers moeten zijn geïnformeerd over hun stemrecht en over de verkiezingen door burgerschapsonderwijs, door verkiezingen op scholen, door een doelgroepcampagne gericht op informatievoorziening voor alle Amsterdammers en door een schoolvoorbeeld te bieden bij participatie in gebieden met een lage opkomst. Desgevraagd legt ze uit dat de stadsdelen wellicht een advies kunnen uitbrengen over opkomstbevordering en de uitkomst daarvan op te nemen in de masterplannen en de aanpak Noord. De mensen in de stadsdelen weten wat er speelt en bereiken de mensen. Juist in die buurten moeten mensen het gevoel krijgen dat ze echt worden gehoord. Het burgerschapsonderwijs en de SIRE-campagne gaan over wat er speelt in de samenleving. Daarover moeten mensen met elkaar in gesprek. Ze vindt het geen goed idee als de burgemeester zou moeten bepalen wat het onderwerp van een campagne moet worden.

Het is aan partijen zelf om duidelijk te maken waarvoor ze staan. Bij burgerschapsonderwijs staat het de leraar vrij welk onderwerp hij met zijn studenten wil bespreken. Dat is echt iets anders dan vanuit de gemeente een campagne op onderwerp

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

voeren. Ze gelooft er niet in dat met het noemen van enkele thema’s de opkomst beter wordt. Het is goed als mensen weten wat de gemeente voor haar burgers doet en waar de gemeente over gaat, maar daar hoort in een campagne geen politieke inkleuring bij. Dat is echt aan de partijen zelf. Het lid BROERSEN is net als iedereen enorm geschrokken van de lage opkomst. Het is daarom goed dit nu te bespreken. Het onderzoek geeft inzicht in de redenen waarom mensen niet gaat stemmen en de adviezen gaan over wat de gemeente kan doen om de opkomst te vergroten. Het plan van aanpak richt zich alleen op het informeren over het stemmen zelf en niet op het informeren over de inhoud van politiek of het verbeteren van de relatie tussen de politiek en de Amsterdammer. Iemand die het vertrouwen in de politiek is verloren gaat nooit een verkiezingskrant lezen. Zij zou willen focussen op het informeren over de impact die raadsleden hebben op het leven van alledag. Jonge Amsterdammers moeten weten dat de gemeenteraad daadwerkelijk invloed heeft op bijvoorbeeld de woningmarkt. Ze heeft zich verbaasd over de campagnepunten die de ambtenaren naar voren brachten: abstracte onderwerpen die in elk partijprogramma terugkomen. Iedereen wil bijvoorbeeld veilig over straat. Bewustwordingscampagnes worden al snel politiek.

Desgevraagd licht het lid Broersen toe dat partijen zeker duidelijk moeten maken waar ze voor staan, maar een raadslid mag niet besluiten over welke onderwerpen die campagne gaat. Bepaalde onderwerpen zijn nu eenmaal aan de landelijke politiek. De Amsterdamse raadsleden moeten de burgers duidelijk maken waar deze raad wel over gaat. Of een raadslid dan voor of tegen is, dat communiceert ieder raadslid zelf, maar vanuit de gemeente moet er informatie komen over de onderwerpen die in de raad worden besproken en waarop burgers impact hebben als ze gaan stemmen. Het lid Broersen hoort graag van de burgemeester door wie deze ambtenaren zijn teruggefloten, want het onderzoek wijst uit dat dit soort informatie nodig is om de opkomst te bevorderen. Dit moet echt doorgaan – maar wel zorgvuldig. Het plan voelt als een framework voor een daadwerkelijk plan. Wat eraan ontbreekt, zijn de adviezen van maatschappelijke organisaties of het inzetten van onderwijs. Ze hoopt dat de raad het aankomend jaar een meer gedetailleerd plan tegemoet kan zien. In antwoord op het lid Heinhuis legt ze nog uit dat het inderdaad een goed voorstel is om mensen wat vaker in het huis van de democratie uit te nodigen. Het lid ERNSTING ziet deelname aan het verkiezingsproces als een van de meest basale vormen van participatie. Stemmen doet er toe. Dat bepaalt de machtsverhoudingen in de democratische instituties.

Terecht worden er veel activiteiten ontplooid om daar zo veel mogelijk mensen bij te betrekken. Het college richt zich terecht op wijken waar de participatie laag ligt en op langere termijn op doelgroepen waarbij de participatie laag ligt. De vraag is of dat te wijten is aan uitsluitende mechanismen. Dat moet worden uitgezocht. Hij pleit voor aandacht voor het betrekken van zowel formele als informele organisaties en netwerken in buurten. Hij brengt in herinnering dat er enkele jaren geleden een opkomstcampagne in opspraak kwam omdat die te politiek zou zijn. Die campagne moest ‘neutraal’ worden. Verkiezingen zijn echter politiek en neutraliteit bestaat niet. Niets zeggen is niet hetzelfde als neutraal. Verkiezingen gaan echt ergens over. Zojuist werd gesproken over een ambtenaar die door de politiek – de gemeenteraad – werd teruggefloten omdat er maatschappelijke thema’s door Amsterdammers werden benoemd op posters. Een van de aanbevelingen luidt dat de gemeente moet inzetten op politieke interesse. Heel goed, maar dat vereist wel een structurele en langdurige aandacht. Ongelijkheid is immers een grote bedreiging voor het functioneren van de democratie.

Het lid NANNINGA stelt dat er in deze gemeenteraad eigenlijk meer zetels voor DENK moeten zijn, niet omdat zij die partij zo waardeert, maar het DENK-potentieel in de stad is veel groter dan het aantal zetels dat die partij hier heeft. Desgevraagd legt ze uit dat het aan de kiezer is of die wel of niet komt stemmen. Bewoners van Amsterdam haken af omdat ze zich in de steek gelaten voelen door de

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

politiek. Mooi, al die plannen voor voorlichting en mensen ontvangen op het gemeentehuis, maar mensen gaan niet stemmen omdat ze daar geen vertrouwen meer in hebben. Het hele debacle rond de inspraak is schadelijk om überhaupt nog te gaan stemmen. Zelf voert ze veel campagne in wijken met een lage opkomst en daar geven bewoners en ondernemers aan dat de politici in dit huis zich met veel te veel onzin bezighouden. De raad zou veel meer moeten focussen op taken die bij de gemeente horen: vuile stoeptegels, een schone omgeving, bereikbaarheid etc. De landelijke politiek is eveneens van grote invloed op het vertrouwen en de wil om te gaan stemmen: het toeslagenschandaal, bedreigingen, de verschillende crises. Het lid Nanninga ziet een opkomstcampagne over de kerntaken van de gemeente wel zitten. Daar moeten partijen zich dan wel aan committeren. Ze kan zich vinden in het betoog van Volt. Maar een doelgroepencampagne wordt lastig. Daarmee worden al gauw specifieke partijen bevoordeeld. Desgevraagd legt ze uit dat een doelgroepencampagne voor jongeren best logisch zou zijn, maar het wordt ingewikkeld als het gaat om mensen met een migratieachtergrond en het wordt nog ingewikkelder als het gaat om mensen met bijvoorbeeld een katholieke achtergrond. Dat leidt tot het gevaar van trechteren.

Ze is niet à priori tegen een doelgroepencampagne, maar een onderwerpcampagne lijkt haar veel zinvoller. Het lid BOOMSMA hoorde wethouder Groot Wassink gisteren nog aangeven dat hij tegen een stemplicht en tegen een participatieplicht is want veel zaken gaan immers wel goed. In veel gevallen gaat het echter om politieke interesse en politiek vertrouwen. Stemmen is een groot voorrecht en is eigenlijk een burgerplicht. Hij meent dat goed wetenschappelijk onderbouwde peilingen waarschijnlijk een veel representatiever resultaat zouden opleveren. Toch is dat geen goed idee, want stemmen is een heel specifieke handeling, een actieve beslissing van vrije burgers. Mensen hebben rechten maar ook plichten. Het lid Boomsma is blij met het plan en hij is zeker voorstander van opkomstbevordering in specifieke wijken. Daar dient extra inzet te komen op de informatievoorziening. Als er een doelgroepencampagne wordt gevoerd, is het wel belangrijk dat mensen worden benaderd als Amsterdammer en niet op etnische achtergrond. De burgemeester gaat op zoek naar een passend geschenk voor jongeren die de stemgerechtigde leeftijd behalen om hen te wijzen op de rechten, plichten en de vrijheid en verantwoordelijkheid van Amsterdams burgerschap. Hopelijk wordt dat geschenk een klein door de burgemeester of experts geschreven boekje over die verantwoordelijkheid die hoort bij burgerschap.

Dat kan dan feestelijk worden uitgereikt – misschien via scholen of nog breder in de stad. Het lid BONS denkt dat het misschien goed is een soort denktank te creëren om dit met elkaar te bespreken buiten deze vergadervorm met beperkte spreektijden. Dan kan er intensiever worden gezocht naar een andere manier om zo’n campagne aan te vliegen. Juist haar partij is het in bepaalde wijken met een lage opkomst gelukt mensen naar de stembus te krijgen. Het lid VAN SCHIJNDEL ziet dat er allerlei, soms kleine, verschillen zijn bij de politieke partijen van Amsterdam. Hele groepen kiezers vinden het een pot nat. Hij meent dat het van belang is dat bijvoorbeeld Forum voor Democratie werd uitgesloten van debatten. Dat antidemocratische sentiment is wel iets om voor op te passen. Het lid NANNINGA verzekert dat er helemaal geen politieke motivatie zat achter het niet uitnodigen van bepaalde partijen. In De Balie werden voor debatten mensen uitgenodigd op basis van peilingen. Heel veel kleinere deelnemers zijn daar niet uitgenodigd. Dat weet het lid Van Schijndel best wel. Daarna was Forum voor Democratie niet meer welkom vanwege de bedreiging aan het adres van de open debatcultuur en de mensen die daarmee werken.

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

Het lid VAN SCHIJNDEL weet dat het om peilingen ging en om politieke relevantie. Forum voor Democratie werd als politiek irrelevant beoordeeld. Hij heeft geen weet van bedreigingen. Het lid ALBERTS krijgt het gevoel dat de discussie nu veel meer gaat over de gemeenteraadsverkiezingen dan met de aankomende verkiezingen. Ze kan zich vinden in de bijdrage van D66. Al die mensen die zijn afgehaakt, zouden een ieder aan het denken moeten zetten. Het beleid zelf zorgt ervoor dat mensen afhaken. De timing van deze discussie vindt ze ongelukkig. Burgemeester HALSEMA constateert een enorme consensus voor de noodzaak om de opkomst te versterken en al helemaal na de dramatische opkomstuitslag vorig jaar. De UvA heeft een uitstekend onderzoek opgeleverd. Stappen zijn nodig. De discussie lijkt nu erg op de eerdere discussie uit de vorige periode. De vorige keer hadden ambtenaren een campagne gemaakt die specifiek op jongeren was gericht na consultatie van een representatieve groep jongeren. De raad kwam in verzet en suggereerde dat er sprake was van politieke bevooroordeeldheid. Daar wil ze van wegblijven. De burgemeester voelt zich verantwoordelijk om aan opkomstbevordering te werken. Daarbij is het nodig om op doelgroepen en onderwerpen te wijzen, maar ze wil niet terechtkomen in politieke verdachtmakingen.

Het aanwijzen van doelgroepen is niet bedoeld om mensen of partijen te bevoordelen. Het lid Nanninga suggereerde met haar opmerking dat er een relatie bestaat tussen een achtergestelde groep en een politieke partij. Dat is niet het geval. Het zou heel goed kunnen dat een grotere opkomst onder migranten leidt tot bijvoorbeeld een betere uitkomst voor de VVD of het CDA. Het lid NANNINGA legt nog eens uit dat aan de hand van uitslagenpeilingen het stemgedrag in wijken goed bekend is. Dat is niet gekoppeld aan afkomst. Een campagne gericht op jongeren trekt waarschijnlijk veel stemmen voor Volt; een campagne gericht op ouderen trekt stemmen voor het CDA. Dat zijn feitelijke tendensen. De spanning zit erin dat die neutraliteit moeilijk vast te houden is. Burgemeester HALSEMA bedoelde dat niet. Ze hoorde de veronderstelling dat een doelgroepencampagne zou kunnen leiden tot meer stemmen op DENK. Ze begrijpt wel waarom het lid Nanninga dit zegt, maar daarin zit toch de suggestie dat er een relatie is tussen doelgroepen en politieke partijen. Daar wil de burgemeester van wegblijven. Het lid Bons gaf aan dat BIJ1 erin geslaagd was in wijken waar de opkomst traditioneel laag is, toch veel mensen te bereiken. Het zou ook zo maar kunnen betekenen dat de relatief sterke positie van BIJ1 kleiner wordt bij opkomstbevordering.

DENK genereert veel stemmen in wijken met veel migranten, omdat deze partij in de buurt weet te komen van haar stemmers. Dat relatieve voordeel zou ook kunnen verdwijnen als er algemene opkomstbevordering plaatsvindt. Ze hoopt hiermee weerzin tegen doelgroepencampagnes weg te nemen. Het effect ervan is namelijk niet te voorspellen. De burgemeester hecht juist aan een doelgroepencampagne en ze zou daarbij de aanbeveling van de UvA willen volgen. Dan komt het gewoon voort uit de wetenschappelijke vaststelling. De genoemde groepen zijn de groepen die het slechts vertegenwoordigd zijn. Dat hoeft niet te leiden tot een voorkeur voor bepaalde onderwerpen, maar wel voor de vorm. Jongeren worden immers op een andere manier aangesproken dan migranten. Dat vereist andere methoden, andere media. Die variatie zou mogelijk moeten zijn. Het lid ROODERKERK heeft juist het belang aangegeven van het goed benaderen van doelgroepen. Ze heeft absoluut niet gezegd dat een doelgroepencampagne niet zou mogen. Er zijn zeker heldere criteria nodig voor de keuze van onderwerpen. Daartoe is in 2021 een motie aangenomen. Die kan gewoon worden uitgevoerd. Burgemeester HALSEMA herinnert zich dat de raad zich ertegen verzet heeft. Verschillende doelgroepen kunnen een heel verschillende belangstelling hebben voor

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

verschillende onderwerpen. Uiteindelijk heeft het debat in de raad destijds opgeleverd dat het onderwerp niet veel meer mocht dan zeggen “Dus ik stem.” De onderwerpen moesten eruit gelaten worden. Nu vraagt de burgemeester expliciet steun voor het mogen selecteren op zowel doelgroepen als onderwerpen. Het lid ROODERKERK haalt aan dat er geen heldere criteria waren voor de onderwerpen. Burgemeester HALSEMA heeft daar een andere herinnering aan, maar ze zoekt nu naar consensus. Ze zou graag een doelgroepencampagne willen voeren op de doelgroepen die de UvA heeft aangegeven. Ze benadrukt het verschil tussen onderwerpen en opvattingen. Politieke opvattingen vallen buiten het gemeentedomein. Over de onderwerpen zou consensus moeten komen. In eerdere debatten ontstond daarover veel discussie. Bij de jongerencampagne waren juist de jongeren bevraagd op welke onderwerpen voor hen belangrijk waren om wel of niet te gaan stemmen. Daarbij kwam naar voren dat wonen en werken in de stad en dan ook nog veilig, net als discriminatie belangrijk werden gevonden. Het geeft geen pas als de gemeente een opvatting zou hebben tijdens een campagne over discriminatiebeleid en dus over discriminatiepolitiek. Op de doelgroepen stelt de burgemeester voor zich te houden aan de indeling zoals de UvA die voorstelt. Op de onderwerpen gaat het om het volgende.

Binnenkort komt het plan van aanpak richting de raad. Ze zou een onafhankelijke toetscommissie willen instellen die de slogans van de reclamebureaus toetst. Ze wil namelijk graag boven alle verdenking blijven staan. Het lid ROODERKERK hoort nu een nieuw voorstel, maar ze verzoekt terug te gaan naar de destijds aangenomen motie om met criteria te komen op basis waarvan die onderwerpen kunnen worden bepaald. Dan kan de raad daartoe besluiten. Burgemeester HALSEMA wil dat best, maar er waren de vorige keer wel degelijk criteria. Die hebben geleid tot een uitwerking en daarmee was een deel van de raad het niet eens. Dat mondde uit in een vervelend debat waarbij werd gesuggereerd dat sommige uitspraken politiek waren en andere niet. Daarom vraagt ze om die onafhankelijke toetscommissie die slogans weegt. Het zal zeker niet de burgemeester zijn die de onderwerpen gaat bepalen. Ze wil het college, het bestuur en de ambtenaren beschermen tegen een discussie met politieke verdachtmakingen. Het lid ROODERKERK meent dat zo’n voorstel wordt voorgelegd aan de raad. Dan kan de raad besluiten dat het proces wordt ingericht op basis van dat voorstel. Dan volgt uitvoering. Dat is wat er de vorige keer aan de voorkant ontbrak. Ze zou dit graag in een brief terug zien om het daarna met elkaar te kunnen bespreken. Het lid ERNSTING meent dat dit een goed voorstel is.

Tal van organisaties hebben hier ervaring mee, bijvoorbeeld Pro Demos en de UvA. Misschien kan de burgemeester die erbij betrekken. Burgemeester HALSEMA komt het lid Rooderkerk graag tegemoet. Ze stelt voor dit nog voor de raadsvergadering uit te werken. De vorige keer speelde tijdsnood ook een rol doordat er eindeloos over werd gedebatteerd. Daar zou ze van willen wegblijven. Het lid Khan stelden specifieke vragen over het wegnemen van belemmeringen. De verschillende partijen hebben van alles gezegd over de rol van het onderwijs. De burgemeester neemt dit met de wethouder Onderwijs op en komt hier op terug. Het voorstel om volwassenen naar de raadszaal te halen neemt ze ook mee in de vervolgbrief. Het voorstel om te kijken om de democratische veerkracht van de meest kwetsbare wijken kan worden opgenomen in de masterplannen lijkt haar heel goed. Dat past bij de doelstelling. Ze gaat bekijken op welke manier dat kan.

Concept Raadscommissieverslag, 19 januari 2023

Het plan van aanpak is een levend document. Dat komt na de Provinciale Statenverkiezingen naar de raad en dat wordt blijvend aangepast, verbeterd en aangevuld. Bij de eerstvolgende verkiezingen worden er basisinterventies gepleegd: folders bij de stempassen, speciale informatie in verzorgingstehuizen, advertenties in de openbare ruimtes en filmpjes. Voor de doelgroepen komen er meer verkiezingsborden in de wijken met de laagste opkomst en er komt meer aandacht voor nieuwe kiezers. Daarnaast zullen de stemlocaties zo veel en zo goed mogelijk voor iedereen toegankelijk zijn met speciale aandacht voor blinden en slechtzienden, doven en slechthorenden. Ruim een maand voor de verkiezingen stuurt de burgemeester een brief aan sleutelfiguren in de stad om hen nadrukkelijk te wijzen op het belang om te gaan stemmen. Daarbij denkt ze aan religieus leiders, instellingen, buurtcoaches, jeugd- en jongerenwerkers, leraren en werkgevers. Het plan opkomstbevordering wordt aangepast na elke verkiezing op basis van de ervaringen, met de aanbevelingen uit het UvA-rapport en aan de hand van deze discussie. Ze stelt voor de moties om de raad af te wachten en die dan te verwerken in het plan van aanpak. Voor het aanvullende voorstel over de onderwerpen komt de burgemeester met een korte brief zodat de raadsleden dat kunnen meenemen in de discussie in de raad half februari.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12359267/1