Conceptverslag FED 30-09-2021

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Raadscommissieverslag, 30 september 2021

CONCEPT VERSLAG Vergadering Vergaderdatum Verslag vast te stellen op:

Openbare vergadering van de Raadscommissie Financiën, Economische Zaken en Duurzaamheid Donderdag 9 september van 13.30 tot 16.20 uur in de raadszaal Donderdag 4 november 2021 Voorzitter: mevrouw Kiliç Portefeuillehouders: wethouder de heer Everhardt, wethouder Van Doorninck Commissiegriffier: de heer Van Ommen Verslaglegging: mevrouw Van de Belt (Notuleerservice Nederland) Aanwezige commissieleden: de heer N.T. Bakker (SP), de heer Boomsma (CDA), de heer Ernsting (GroenLinks), de heer Groen (GroenLinks), de heer Kreuger (JA21), mevrouw Kuiper-de Haan (ChristenUnie), de heer Van Lammeren (PvdD), mevrouw Nadif (GroenLinks), de heer Nijssen (VVD), mevrouw Van Soest (PvdO), de heer Torn (VVD) en

de heer Vink (D66) Afwezige commissieleden: mevrouw A.L. Bakker (PvdD), de heer Biemond (PvdA), mevrouw Bloemberg-Issa (PvdD), de heer Boutkan (PvdA), de heer Van Dantzig (D66), de heer Flentge (SP), de heer De Graaf (BIJ1), mevrouw Heinhuis (PvdA), de heer Van den Heuvel (ChristenUnie), de heer Khan (DENK), de heer Koyuncu (DENK), mevrouw Martens (VVD), mevrouw Marttin (VVD), mevrouw Nanninga (JA21), de heer Olsen (ChristenUnie), mevrouw Poot (VVD), mevrouw Roosma (GroenLinks), de heer Van Schijndel (Forum voor Democratie), de heer Taimounti (NIDA), de heer Veldhuyzen (BIJ1), duoraadslid Verkerke (BIJ1), de heer Yilmaz (DENK) en de heer Wijmenga (CDA) Overige aanwezigen:

1, Algemeen deel a. Opening procedureel gedeelte De VOORZITTER heet iedereen van harte welkom. Er wordt vandaag weer in hybride vorm vergaderd. De regels omtrent vergaderen in coronatijd worden bekend verondersteld. b. Mededelingen De VOORZITTER vraagt aandacht voor de planning van de begrotingsbehandeling voor de komende tijd. Op 28 oktober wordt de begroting in deze raadscommissie besproken. Gepiepte agendapunten komen in de raad van 10 en 11 november aan bod. De volgende reguliere raadscommissievergadering vindt plaats op 4 november. c.

1

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

Vaststellen agenda Er is een actualiteit aangemeld door de heer Bakker inzake de Amerikaanse sprinkhaankapitalist Blackstone die geen belasting betaalt dankzij fiscale trucs. De heer TORN meent dat het in deze commissie dan kan gaan over onroerendzaakbelasting of over de afvalstoffenheffing of rioolheffing. De heer N.T. BAKKER licht de bedoeling van zijn actualiteit graag toe in zijn actualiteit. De agenda wordt vastgesteld. d. Conceptverslag van de openbare commissievergadering FED van 9 september 2021 Het verslag van de openbare raadscommissievergadering FED van 9 september jl. wordt ongewijzigd vastgesteld. e. Termijnagenda, per portefeuille f. Tkn-lijst Op verzoek van mevrouw KUIPER wordt tkn-stuk 5, Regeling reductie energieverbruik woningen voor de volgende raadscommissievergadering geagendeerd evenals tkn-stuk 7, Reflectiefase Regionale Energiestrategie. g. Ingekomen stukken stadsdeelcommissies Mevrouw VAN SOEST agendeert graag het stuk uit februari: Ongevraagd advies stadsdeel Noord inzake de windturbines. Het is nu onduidelijk om welk stuk het gaat. Wellicht kan ze dat even buiten de vergadering kortsluiten met de voorzitter. 2, Inhoudelijk deel a. Opening inhoudelijk gedeelte b. Inspreekmoment publiek Er hebben zich geen insprekers gemeld. c. Actualiteiten Actualiteit van de heer N.T.

Bakker inzake de Amerikaanse sprinkhaankapitalist Blackstone betaalt geen belasting met dank aan fiscale trucs De heer N.T. BAKKER las dit weekend in De Volkskrant het nieuws dat de Amerikaanse durfkapitalist Blackstone geen belasting betaalt in Nederland dankzij fiscale trucs, vennootschappen en fondsen die o.a. via de Kaaimaneilanden lopen. Daarmee

2

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

lopen de Nederlandse Belastingdienst, dus ook de Nederlandse burger en de Amsterdammers miljoenen euro’s vennootschapsbelasting mis. Dit laat de ware aard van het grootkapitaal zien, maar het is wel schokkend – zeker als in acht genomen wordt dat Amsterdamse huurders 200 miljoen euro aan verhuurdersheffing betalen. Het is ook te wijten aan het regeringsbeleid van de VVD, afwisselend gesteund door de PvdA en D66 dat Nederland het enige land ter wereld is waar belasting wordt geheven op sociale huurwoningen. Sprinkhaankapitalisten als Blackstone laten de woningzoekenden in woningnood achter en betalen 0,0 aan belasting. De verhuurpraktijken van Blackstone zijn genoegzaam bekend: hoge huren of leegstand. Het straatbeeld wordt gedomineerd door buitenlandse expats – dat kan niet anders wanneer huren zijn gestegen van 500 naar 2500 euro. Amsterdammers blijven kansloos/dakloos achter. Blackstone jaagt huurders hun woning uit en tast daarbij mensenrechten aan en het bedrijf betaalt ook nog eens geen belasting. Dit parasitair gedrag moet keihard worden aangepakt. Hij hoort graag of de wethouder ook vindt dat de praktijken van Blackstone ontoelaatbaar zijn en of hij samen met het rijk hiertegen wil optreden. Amsterdamse kantoren van PwC en Deloitte zouden Blackstone adviseren. Het is echt tijd de banden te verbreken met dergelijke bedrijven.

Hij is benieuwd welke lokale instrumenten er zijn om de belastingontwijking te stoppen. Hij hoopt dat ook het lid Vink zijn wethouder kan bewegen dit probleem op te pakken. Blackstone laat honderden panden leeg staan in Amsterdam. Absurd in deze tijd van grote woningnood. De SP en GroenLinks komen met een voorstel om de handhaving op deze leegstand aan te pakken. Mevrouw VAN SOEST oppert gemeentelijke belastingen te heffen voor bedrijven die zelf geen belasting betalen maar wel tegen hoge huren verhuren. De woningcorporaties betalen immers ook die verhuurdersheffing. De heer ERNSTING vindt het absoluut onverkwikkelijk dat er via Amsterdam sprake is van belastingontwijking zeker gezien de verhuurdersheffing van de corporaties. Die sociale huurders betalen dus wel. Eerder hebben SP en GroenLinks verschillende initiatieven ingediend inzake belastingontwijking. Hij zou er graag meer tegen willen doen. De heer VAN LAMMEREN waardeert de actualiteit en het initiatief van de SP. Ook de Partij voor de Dieren maakt zich enorme zorgen over de tweedeling die wereldwijd wordt uitgerold. Hij vreest dat Amsterdam hier weinig tegen kan doen, maar toch is het signaal dat Nederland moet stoppen met fungeren als belastingparadijs, heel belangrijk. De heer VINK heeft in de vorige raadsperiode samen met de heer Bakker een initiatief genomen om winkelleegstand tegen te gaan.

Hij ziet uit naar de beantwoording van de wethouder. Mevrouw KUIPER is blij dat de SP dit aan de orde stelt. Steun daarvoor. Wethouder EVERHARDT vindt dit absoluut onverkwikkelijk. Het college zet zich in voor antispeculatie op de woningmarkt, ook in MRA-verband. Hij ziet het rijk wel stappen zetten en de Hoge Raad heeft veelbetekenende uitspraken gedaan. Hij is zeker bereid dat verder op te pakken met het rijk. Vennootschapsbelasting innen is aan het rijk. De gemeente kan geen andere belastingen heffen dan wat er mogelijk is. Gaat het om de belastingadviseurs, dan is de wethouder zeker bereid dit signaal van de raad over te brengen maar andere instrumenten heeft hij niet. Het college kijkt uit naar het aangekondigde initiatiefvoorstel. Het college doet wat het kan en wacht af welke voorstellen voor de woningmarkt en de ondernemers de raad komt. Desgevraagd zal de wethouder nagaan wat er bekend is over speculatieve leegstand of dat het onderhoud aan panden betreft. Hij verwacht dat binnen twee weken te kunnen laten weten. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken.

3

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

d. Rondvraag Mevrouw VAN SOEST meldt dat er bij de renovatie van haar wijk een laadpaal is weggehaald. Haar invalideplek is eveneens weggehaald. Hopelijk kan de wethouder hier werk van maken. Zelf rijdt ze een hybride auto. Wethouder VAN DOORNINCK zorgt ervoor dat hetzij de afdeling Openbare ruimte hetzij het stadsdeel – en dat is waarschijnlijker - nagaat wat hier is misgegaan. Mevrouw NADIF wijst op de brief van Amsterdam&Partners en van de Amsterdamse cultuurinstellingen over de terugvordering van steun. De reactietermijn is slechts vijf dagen. Ze verzoekt hier coulant mee om te gaan en de termijn te verlengen. Wethouder EVERHARDT licht het proces toe. Het college is bezig met de afronding van de beoordelingen van de instellingen. Soms moet de subsidie lager worden dan waarmee de instelling zelf rekening heeft gehouden. In die gevallen wil het college niet direct overgaan tot vaststelling maar de instelling hierover eerst te informeren. Daar kan men binnen vijf dagen op reageren. Een gesprek kan volgen als een instelling het er niet mee eens is. Na overleg met de instelling volgt dan de formele vaststelling van de subsidie waarvoor de reguliere termijn voor bezwaar aantekenen geldt. De heer BOOMSMA heeft gehoord dat de gemeente namelijk het Havenbedrijf al jaren een deel van het water van het ADM-terrein gebruikt maar weigert daarvoor een vergoeding te geven.

Hij hoort graag wat hier precies aan de hand is. Wethouder EVERHARDT komt hier schriftelijk binnen twee weken op terug. De heer KREUGER informeerde een aantal maanden geleden naar de rol van Pondera. Hij zou graag inzicht krijgen hoe bij aanbestedingen bepaalde mensen op bepaalde plekken terecht zijn gekomen. Daar zou de wethouder gelijk de volgende dag op terugkomen. Wethouder VAN DOORNINCK weet dat een deel in de beantwoording van de schriftelijke vragen naar de raad is gekomen. De heer Kreuger vroeg heel specifiek om de tender te kunnen inzien. Is dat niet gebeurd, dan zal ze daarvoor alsnog zorgdragen. Duurzaamheid en Circulaire economie 3. Kennisnemen van het verstrekken van een lening aan Wind ontwikkeling Amsterdam Noord BV (ZD2021-009292) De heer NIJSSEN benadrukt dat de VVD in Amsterdam tegen windmolens is in het groen of dicht op woningen. Er heerst nog altijd veel onduidelijkheid. De zoekgebieden zijn aangewezen maar in de Noorder IJplas lijken zaken in versnelling te komen. Hij vraagt of de Noorder IJplas is uitgezonderd van de reflectiefase en of daar alleen nog een healthimpact assessment plaatsvindt en dat alle andere zoekgebieden de reflectiefase ingaan. Voorts is hij benieuwd of de ontwikkelaars nog wel enthousiast zijn nu zij van al dat gedoe in Amsterdam kennis hebben. De heer N.T.

BAKKER benadrukt het belang dat de raad kan aangeven hoe die reflectiefase gaat plaatsvinden om daarop een goede controle te laten plaatsvinden. De heer NIJSSEN onderschrijft dat. In de technische sessie is dat uitgebreid aan bod geweest.

4

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

De heer KREUGER is benieuwd of de VVD meent dat er rond de Noorder IJplas draagvlak is voor windturbines. Draagvlak vormde immers een essentiële voorwaarde om te mogen afwijken van de bouw van windturbines in een bepaald gebied. Geen draagvlak zou geen windturbine betekenen. De heer NIJSSEN heeft de indruk gekregen dat er geen draagvlak is en dat het daar dus niet moet gebeuren. Hij zou willen meten of er draagvlak is – en niet alleen als ze er toch komen. In het akkoord op provinciaal niveau staat dat er een zorgvuldige afweging moet worden gemaakt. Mevrouw KUIPER is tegen windmolens vlak bij woongebieden en in de Noorder IJplas alleen onder allerlei voorwaarden die nog moeten worden doorlopen. De ChristenUnie heeft een positieve basishouding jegens burgerparticipatie maar er kunnen heel andere belangen meewegen – een financieel belang, een duurzaamheidsbelang. Ze vreest dat de hoge windmolens zoals op het Cornelis Douwesterrein veel impact hebben op de buurtbewoners. Ze hoort graag in hoeverre buurtbewoners zijn betrokken bij dit plan. De voorbereidingskosten zijn hoog. Gaat het project niet door, dan wil de gemeente het leningdeel kwijtschelden, dus dan betalen alle Amsterdammers daar aan mee. Graag een reactie hierop.

De heer GROEN is benieuwd of de ChristenUnie het belangrijk vindt dat de energietransitie van onderop wordt georganiseerd en dat de gemeente buurtbewoners en coöperaties daarbij ondersteunt. Mevrouw KUIPER vindt het principe dat windmolens niet te dicht bij bewoning mogen worden geplaatst, prevalent. Mevrouw VAN SOEST ondersteunt het betoog van mevrouw Kuiper. Er is geen draagvlak en dat was wel de voorwaarde om daar überhaupt windmolens neer te zetten. De Partij van de Ouderen is benieuwd of die subsidieverlening geheel aan het college is of dat de raad daarover ook nog iets mag zeggen. Gaat het om het Europees recht, dan lijkt dit nog steeds een juridische uitglijder voor Nederland. En dan moet er ook nog een volwaardige MER komen. De gemeente gaat nu geld spenderen aan kleine organisaties maar in de toekomst zullen die kleine organisaties worden opgeslokt door grote energiemaatschappijen. De heer VINK benadrukt het belang van duurzaamheid. Dat staat terecht in het coalitieakkoord. Windenergie is daarbij van groot belang. Er moeten nu stappen worden gezet maar dat dient wel zorgvuldig te gebeuren. Een reflectiefase wordt ingebouwd, er wordt een healthimpact assessment gehouden etc. Gaat het om het verstrekken van een lening aan een initiatiefnemer, dan wijst hij erop dat dit traject al heel lang loopt dus onduidelijk is wat er nu nog zou moeten worden onderzocht.

Nu een lening verstrekken lijkt wat voortijdig want er moet nog heel veel gebeuren. De lening hoeft alleen te worden terugbetaald wanneer er geen subsidie van EZK binnenkomt of wanneer het niet lukt bij de bank. Dus kennelijk betaalt de gemeente het onderzoek en waarschijnlijk komen de middelen uit het klimaatfonds. Waarom dan niet meteen nu al? Mevrouw VAN SOEST vindt de bijdrage van de heer Vink super, maar ze is benieuwd of D66 nu meent dat er bij de Noorder IJplas geen woningbouw kan plaatsvinden. Waar kiest D66 voor: windmolens of woningen? De heer VINK vindt de vraag weliswaar interessant, maar die ligt nu niet voor. Komt de gemeente deze initiatiefnemer tegemoet, dan zou dat bij elke andere initiatiefnemer ook moeten. De incentive om de subsidie binnen te halen dan wel om de lening bij de bank te verkrijgen, is niet zo groot want als dat niet lukt, dan betaalt de gemeente. Daarop krijgt hij graag een reactie.

5

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

De heer GROEN brengt in herinnering dat het college deze gehele periode naarstig op zoek is naar initiatiefnemers om in die energietransitie te stappen. De gemeente kan ook dankbaar zijn voor pioniers die dit risico durven aangaan. De heer VINK is het volledig eens met de heer Groen. De heer BOOMSMA vindt het een slecht idee om hier windmolens te plaatsen want op zee is het goedkoper, daar waait het harder en daar geeft het veel minder overlast. Op zee kan het dus zonder subsidie. Het CDA vindt het bijzonder onverstandig om met dit plan door te gaan. Als het een sluitende businesscase is, zou men toch niet naar de gemeente hoeven stappen voor hulp. Hij wil ook wel eens horen wat er dan nog nader onderzocht moet worden. Deze partij een lening verstrekken vormt een precedent. Hij oppert een algemene regeling te hanteren waarop verschillende partijen kunnen inschrijven. Hij verwijst naar zijn motie uit mei om de reflectiefase hier wel toe te passen maar die motie werd niet aangenomen. Toch zou het wel verstandig zijn. Het participatietraject is gelukkig nog wel gaande. De heer KREUGER probeert helder te krijgen wie voor wat verantwoordelijk is. De windturbines bij de Noorder IJplas gaan er gewoon komen maar ze vallen buiten de reflectiefase omdat dit eerder in gang is gezet. Dan wil hij horen welke partijen daarmee destijds hebben ingestemd.

Wethouder VAN DOORNINCK beaamt het belang van de coöperaties met minstens 50% lokaal eigenaarschap en zo heeft de raad dat ook aangegeven in de concept-RES. Dan dient de gemeente deze initiatiefnemers wel te ondersteunen. Het gaat om een groep mensen met ambities op het gebied van duurzaamheid en met vasthoudendheid daarin. Dit traject loopt vooruit doordat deze locatie al in 2012 is aangewezen voor onderzoek voor windturbines. Het college zal trachten zo veel mogelijk zaken uit de reflectiefase mee te nemen in het traject bij de Noorder IJplas, de gezondheidseffectanalayse en de natuur- en milieurapportage. Er wordt nu volop geparticipeerd. In de reflectiefase zijn de gesprekken veel algemener omdat men dan nog aan het begin van een zoekgebied staat, maar in het participatieproces bij de Noorder IJplas wordt veel concreter gekeken wat de specifieke wensen van de bewoners zijn, welke voorwaarden daarbij horen en of en hoe mensen zelf willen participeren. De heer NIJSSEN is benieuwd wat het snelste moment is dat de windmolens daar kunnen worden gebouwd. Wethouder VAN DOORNINCK legt uit dat dit een lang traject is. Er moet een MER-onderzoek worden gedaan, een gezondheidsonderzoek, natuuronderzoeken. Voor de verschillende zoekgebieden in Amsterdam gaat de gemeente er vanuit dat de vergunningverlening voor 2025 kan worden verleend.

Bij de Noorder IJplas zal dat sneller zijn maar niet dit jaar en ook niet voor de verkiezingen. De heer N.T. BAKKER meent dat het toch noodzakelijk is bij de Noorder IJplas ook een reflectiefase te laten ingaan. Het is immers een reflectiefase voor de hele stad. Wethouder VAN DOORNINCK legt uit dat de reflectiefase is bedoeld voor bewoners om heel algemeen aan te geven waar hun zorgen liggen als het om windmolens gaat. In de meeste zoekgebieden ligt er immers nog geen concreet initiatief. Bij de Noorder IJplas gebeurt dat in het participatietraject omdat de initiatiefnemers er al wel zijn. Bij het participatieplan worden de bewoners daar veel specifieker gehoord omdat ze ook een rol hebben in het gezamenlijke proces. De molens worden maximaal 146 m hoog maar die hoogte is nog onderdeel van het participatietraject. De gemeente betaalt dit omdat het geen grote onderneming is met

6

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

geld voor een voorfinanciering. Het is voor deze initiatiefnemers het allereerste project en ze beschikken niet over opgebouwd vermogen voor al die vooronderzoeken. Ze leggen zelf ook 50.000 euro is, toch een flink bedrag. De inzet is uiteraard dat het een verdienmodel wordt waarbij de lening gewoon kan worden terugbetaald. Het is een bevoegdheid van het college en dat past binnen de kaders die de raad heeft gesteld aan het duurzaamheidsfonds. Op de Europese uitspraak over de normen is het college in verschillende beantwoordingen van schriftelijke vragen ingegaan. Het college zal de normen beargumenteren aan de hand van al die zaken die worden onderzocht. Dit is een oud traject en er is nog niet zo heel veel gebeurd. De gemeenteraad heeft in 2012 de windvisie vastgesteld; de provincie heeft ervoor gezorgd dat er een 600 m grens was waardoor de initiatiefnemers geen mogelijkheid zagen om hun initiatief te realiseren. De provincie gaf vorig jaar aan anders naar die afstanden te kijken en daardoor is het project weer tot leven gewekt. Er moet nog heel veel onderzocht worden en daarvoor wordt deze lening gegeven. Niet direct uit het klimaatfonds; dat is niet ingericht om leningen te verstrekken en dat is het duurzaamheidsfonds wel. Het risicoprofiel van deze leningen is hoog en daarom is er een risicoreservering in het klimaatfonds gemaakt.

De lening komt niet uit de markt omdat deze initiatiefnemers geen buffer hebben. De incentive voor de initiatiefnemers is die 50.000 euro die zij zelf inleggen in dit traject, toch een behoorlijke bijdrage voor een groep enthousiastelingen. Dit is specifiek voor deze groep en dit is niet bedoeld voor bijvoorbeeld het Waterschap. Of een dergelijke ondersteuning in een volgend zoekgebied weer van toepassing kan zijn, wordt per geval bekeken. De heer Boomsma gaat er nog altijd vanuit voldoende elektriciteit op zee te kunnen opwekken. Zo is het dus niet. Bovendien zal veel elektriciteit op zee worden ingezet voor de schone productie van staal. Er is wel degelijk een sluitende businesscase maar hierbij gaat het om voorfinanciering en dat ligt moeilijk voor coöperaties van bewoners of bedrijven. Een juridische onderbouwing staat deels in de voordracht maar die kan de wethouder de raad ook schriftelijk doen toekomen. De raad wil 50% lokaal eigenaarschap. Een coöperatie van burgers kan een voorfinanciering van 50.000 euro niet zomaar opbrengen. Als de molens er komen, kunnen ze dat betalen, maar als ze er niet komen, is die lening er op deze manier. In de richting van de heer Kreuger geeft de wethouder nogmaals aan dat de windvisie in 2012 is vastgesteld. Er is continuïteit van bestuur dus het maakt niet zo veel uit wie er toen in het college zaten.

De heer KREUGER begrijpt dat de VVD nu ageert tegen windmolens in een bepaald gebied terwijl ze zelf de architect is van de windturbines. Wethouder VAN DOORNINCK constateert dat de heer Kreuger zijn eigen conclusies trekt. Tweede termijn Mevrouw VAN SOEST heeft zojuist gehoord dat het Democratisch Energie initiatief een gesprek heeft gehad met EZK. Daarin werd bevestigd dat de gezondheidsbescherming een hot issue is. EZK wil er artsen bij betrekken. Gemeenteraden moeten meer inhoudelijke beslissingsruimte krijgen. De vergunningen voor de windmolenparken hebben wel degelijk te maken met de uitspraak van de Raad van State. Misschien kan de wethouder daar nog op ingaan. Mevrouw KUIPER begrijpt dat 2012 in feite het uitgangspunt is voor wat er nu gebeurt. Wat er het afgelopen jaar allemaal aan kritiek is gekomen zal deze burgercoöperatie niet zijn ontgaan. Ook zij ziet het project graag slagen. Als er echter op het Cornelis Douwesterrein zo’n hoge windturbine komt, dan heeft een groot aantal bewoners daar toch echt last van. De kans dat het succesvol wordt, is volgens haar daardoor een stuk kleiner.

7

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

De heer VINK krijgt de woorden van de wethouder dat het risico hier groot is, graag nader toegelicht. De uitleg is helder. Het is een mooi initiatief en deze burgers hebben dat geld voor die voorfinanciering niet en daarom helpt de gemeente hen op weg. Dan toch vraagt hij zich af waarom dat niet ook voor anderen kan gelden. Als laatste hoort hij graag meer over de voorwaarden voor terugbetaling. De heer N.T. BAKKER is benieuwd of de besluitvorming over de Noorder IJplas nog naar de raad komt. Wethouder VAN DOORNINCK licht toe dat er juist in Amsterdam is gekozen voor een gezondheidseffectanalyse die voor elke initiatiefnemer geldt. Dat is absoluut een belangrijk punt voor Amsterdam. Bij windmolenparken moet men zich houden aan de uitspraak van de Raad van State maar voor individuele molens geldt die niet. Het Cornelis Douwesterrein is een van de weinige plekken in Amsterdam waar al een windmolen staat. Dezelfde zorgvuldigheid wordt betracht voor de rest van het gebied. De initiatiefnemers kijken daar wat de beste plekken zijn in samenspraak met de buurtbewoners. Daarvoor geldt nu juist deze fase. Gaat het om de inschatting van het risico, dan is het voor Amsterdam de eerste keer dat initiatiefnemers op zoek gaan naar het realiseren van windmolens. Dat maakt het risico wat hoger dan bij normale leningen.

Een dergelijke lening zou ook voor anderen kunnen gelden; per keer bekijkt het college zo’n initiatief. Er zijn goede afspraken gemaakt over de terugbetaling en ook over de fasering waarin de lening wordt uitbetaald. Bij de vaststelling van de RES 1.0 is afgesproken dat de vergunningverlening via de raad gaat, dus elke vergunningverlening. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is behandeld. De vraag van de heer Kreuger over de tenders is inmiddels beantwoord door de wethouder. Het antwoord zat bij de tkn-stukken van 9 september 2021. 4. Bespreken knelpunten stroomnetwerk (ZD2021-012520) De heer NIJSSEN vindt de congestie op het elektriciteitsnet zeer zorgelijk. Er kunnen in Amsterdam mogelijk geen nieuwe aansluitingen meer komen voor bedrijven. Dank voor de beantwoording van de schriftelijke vragen en de uitstekende technische sessie met Liander. Hij is benieuwd naar het mogelijke effect van deze congestie op de lokale banen en het vestigingsklimaat. Liander heeft aangegeven dat er scenario’s zijn gemaakt voor alle ambities: enerzijds aardgasvrij in 2040, emissieloos verkeer etc. en aan de andere kant de aansluitingen die moeten worden gerealiseerd waarbij het aantal gewenste aansluitingen natuurlijk niet in te schatten valt. De heer KREUGER wijst erop dat de VVD zelf heeft ingestemd met aardgasvrij in 2040.

Hij verbaast zich erover dat de VVD hierover wordt overvallen en nu pas in actie komt. De heer NIJSSEN wijst op de diverse oorzaken van wat er nu gebeurt, van woningbouw tot aan elektrificatie van de mobiliteit. Liander heeft dit jaar voor het eerst de noodklok geluid. Hij gaat ervanuit dat alle partijen het belangrijk vinden dat die voorzieningen er kunnen komen voor bedrijven en dus met elkaar bespreken hoe het richting de toekomst moet. De heer Nijssen benadrukt dat de VVD geen voorstander is van aardgasvrij in 2040. Er zijn wel voorspellingen geweest, maar nu is het concreet aan de orde. Daarom moet er nu wat gebeuren. De heer KREUGER ziet in de voordracht dat de VVD wel degelijk heeft ingestemd met de voordracht voor het aardgasvrij maken.

8

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

De heer NIJSSEN weet dat de VVD voor die voordracht heeft gestemd. Daarop volgden rapportages van PBNL en de rekenkamer en op basis daarvan heeft de VVD aangegeven die dermate zwaarwegend te vinden dat ze er niet meer mee kon instemmen. Liander kan niet weten welke bedrijven zich gaan aanmelden. Daarom verzoekt hij de wethouder de raad halfjaarlijks een overzicht te sturen om te kijken hoe de ambities zich verhouden tot de wensen van bedrijven die hierheen komen. De heer VAN LAMMEREN verbaast zich er ook wel over dat de VVD nu opeens wordt overvallen door die congestie op het net. Elk jaar een voortgangsrapportage gaat geen oplossing brengen. Op dit moment is Liander wettelijk verplicht te werken volgens het principe wie het eerst komt, die het eerst maalt. Dat kan alleen in de Tweede Kamer worden aangepast. Hij hoort graag hoe de VVD hier tegenaan kijkt. De heer NIJSSEN zit niet in de Tweede Kamer. De heer VINK constateert dat Amsterdam groeit, dat de bevolking groeit, dat het aantal economische activiteiten groeit, dat er sprake is van een verregaande digitalisering, dat steeds meer mensen op afstand werken en daardoor veel elektriciteit gebruiken. En dan is er ook nog de energietransitie. Dat alles maakt dat het gebruik van elektriciteit toeneemt en dat er noodzakelijke groei van de capaciteit op het net moet komen.

Nu al is het net overbelast op een aantal plekken en dat aantal zal nog toenemen. De problemen op het net hebben niets te maken met de energietransitie. Liander en TenneT moeten ervoor zorgen dat iedereen kan worden aangesloten. Die afspraak is met hen gemaakt maar dat lukt nu niet meer altijd. De rol van de gemeente is beperkt. Hij hoort graag wat de gemeente kan doen om deze knelpunten te adresseren waaronder snellere procedures, snellere vergunningverlening. Er is een brief uit naar de staatssecretaris van EZ en Klimaat, maar daarin staat geen concreet verzoek wat er in de wet zou moeten worden aangepast. Misschien kan de wethouder aangeven wat Den Haag precies kan doen en wat de gemeente kan doen om dat te bewerkstelligen. Moet er bij knelpunten worden geprioriteerd, hoe gaat dat dan in z’n werk en gaat de gemeente helpen bij die keuzes? Vooruit denken is belangrijk. Amsterdam is hét centrum voor datacenters en andere grootverbruikers van elektriciteit. Heel belangrijk voor Amsterdam. De heer Vink vindt het ondenkbaar dat Amsterdam bedrijven zou moeten weigeren omdat er geen aansluitingen mogelijk zijn. Dat werpt de vraag op of de gemeente wel ver genoeg vooruit denkt en of het gevoel van urgentie wel voldoende aanwezig is bij de gemeente en bij Liander. D66 is ervan geschrokken dat deze problemen zo toenemen.

De heer KREUGER vraagt of het klopt dat het Amsterdamse stroomnet niet toekomstbestendig is, dat het stroomnet niet is opgewassen tegen het tempo waarin Amsterdam elektrisch rijden mogelijk wil maken, dat het stroomnet de huidige groei van datacenters niet kan bijbenen en dat de energietransitie op piekmomenten voor problemen voor het stroomnet zal zorgen. Dat waren de vragen die JA21 op 6 augustus 2019 aan het college stelde. En dan komen er nu in 2021 twee brieven waarin staat dat het stroomnet de vraag simpelweg niet aankan. Het is echter geenszins een probleem dat net is ontstaan. De wethouder vraagt nu meer geld om dit op te lossen, maar enige zelfreflectie van de wethouder zou duidelijk maken dat ze gewoon veel te laat is met het denken in oplossingen. Hoe vaak, wanneer en in welke context had de wethouder contact met Liander over de capaciteit op het netwerk – graag overzichtelijk in een brief aangeven. Hoeveel geld heeft Liander nodig en kan de wethouder aangeven hoe ze aan het getal van 68 mega-volt-ampère komt. De heer VINK hoort de heer Kreuger keer op keer de indruk wekken dat de energietransitie het probleem vormt, maar hij zou kunnen weten dat de energietransitie en het aardgasvrij maken niet het probleem vormen. Onbegrijpelijk dat hij blijft denken dat dat nu het probleem is.

9

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

De heer KREUGER benadrukt dat het een probleem wordt want tot 2025 worden er 25.000 huizen van het aardgas af gehaald. Mevrouw KUIPER vindt het verwonderlijk dat de congestie het college zo heeft overvallen. De drie belangrijkste factoren komen niet uit de lucht vallen: de grote plannen voor nieuwbouw, datacenters en de verduurzaming. De vraag is of er wel voldoende afstemming heeft plaatsgevonden tussen de gemeente en Liander. Ze is benieuwd of de verzwaring van de infrastructuur gaat leiden tot een verhoging voor de Amsterdammers en om welk bedrag het daarbij zal gaan. Ze hoort ook graag of het college gezien deze congestie overweegt de komst van nieuwe datacenters zo veel mogelijk tegen te gaan. De heer VAN LAMMEREN is eveneens verbaasd dat mensen worden overvallen door deze congestie. De gemeenteraad weet helemaal niet hoe de stad ervoor staat en daar heeft ze wel recht op. Daarom ontvangt hij graag een gedetailleerd overzicht van de onderstations en hoeveel ruimte daar nog ‘over’ is. Er zijn vier gebieden waar geen nieuwe aansluitingen meer mogelijk zijn maar heel Amsterdam heeft code geel: dicht bij het punt waarop aansluitingen niet meer mogelijk zijn. Dat gaat de woningbouwplannen doorkruisen maar dat kan ook de energietransitie in de weg staan. Gaat het om datacenters, dan is er weliswaar een moratorium, maar er zitten er nog heel veel in de pijplijn.

Hij ontvangt graag een gedetailleerd overzicht met aantallen vergunningaanvragen en verleende vergunningen. Hij is benieuwd naar de tijdlijn: hoe vaak is er contact geweest met Liander en wat hebben dit en vorige colleges gedaan om dit probleem te pareren. Wethouder VAN DOORNINCK legt uit dat het college verbaasd was dat Liander het college zo laat, in juni, inlichtte. Afgesproken is elkaar beter op de hoogte te houden. De problemen zag het college wel degelijk aankomen o.a. door de studie elektriciteitsvoorziening Amsterdam die in 2019 werd bijgewerkt. Dat liet zien dat het net onder druk stond. Dat is eerder ook in de gemeenteraad besproken. Geprobeerd wordt de bouw van onderstations naar voren te halen. Zo komt er op Strandeiland een groot onderstation dat de druk op de Hoge Kadijk vermindert. Een goed elektriciteitsnet is uiteraard heel belangrijk voor een gunstig vestigingsklimaat. Dat is niet gelijk in banen te vertalen. Alle werkzaamheden rond het net levert wel weer banen op. Samen met het netwerk ASTA, arbeidsmarktregio samenwerkingsnetwerk techniek in Amsterdam, kijkt het college hoe alle nodige mensen kunnen worden opgeleid voor al dat werk dat eraan komt. Dan de toekomst. Met Liander wordt samengewerkt in het programma elektriciteitsvoorziening Amsterdam (EVA) en daar komen elke twee jaar updates van. De wethouder zal halfjaarlijks een update verzorgen.

Met Liander en TenneT is de gemeente begonnen met het ontwikkelkader elektriciteitsvoorziening, een strategisch plan voor de uitbreiding van het netwerk. Dat is 2022 klaar en dat komt ook naar de raad. Sinds deze zomer wordt er met Liander samengewerkt op een aantal caseteams, een crisisorganisatie specifiek op de congestiegebieden. Als laatste richt het college zich op het rijk om een aantal zaken vanuit wetgeving beter te regelen. Nu zijn netbeheerders verplicht iedereen van stroom te voorzien en eigenlijk zou daarin een prioritering wenselijk zijn. Die prioritering is aan de politiek, die afweging tussen woningbouw, energietransitie, economische ontwikkeling en andere thema’s. Daarvoor moet een instrumentarium komen. In de brief heeft de wethouder daartoe een voorzet gedaan. Volgende week vinden de eerste gesprekken met het ministerie hierover plaats. Ze verwacht dat EZK de urgentie ook voelt. Alleen meer onderstations gaan trouwens niet de oplossing vormen. Bedrijven zullen meer moeten doen aan energiebesparing en de piekbelasting moet ook anders. Op het moment dat er congestie is, kan Liander werken aan vraag- en aanbodsturing. Liander zou beter actief moeten kunnen reageren in plaats van reactief maar dat kan volgens de wet nog niet. Het college kijkt wel degelijk hoe het versnelling kan aanbrengen in het vergunningverleningstraject.

Ook een elektriciteitshuisje – en dat is nog wel iets anders dan een onderstation – kan in een buurt tot beroering leiden dus er is ook uitgebreide communicatie met de buurten nodig. Zeker de inpassing van

10

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

onderstations is lastig in stedelijke buurten. De heer VAN LAMMEREN hoort dan graag wat voor wetgeving dit college voor ogen heeft. Alleen prioritering of nog andere? Wethouder VAN DOORNINCK herhaalt dat het om prioritering, piekbelasting en een balans in vraag en aanbod gaat. En dat geldt helemaal voor grootverbruikers die een lagere elektriciteitsprijs betalen waardoor de incentive kleiner is. Dan gaat het om wetgeving die grootverbruikers stimuleert hun energiegebruik terug te brengen en iets te doen aan hun piekbelasting. Hoeveel geld Liander nodig heeft, dat kan de wethouder niet aangeven. De 68 megawatt is in het vestigingsbeleid datacenters neergezet. Waarop dat is gebaseerd staat daar uitgelegd. Er was al veel afstemming met Liander, maar die is nog sterk geïntensiveerd met de EVA samen, het strategisch plan samen, de crisisteams en de caseteams. Een gedetailleerd overzicht van alle onderstations was op de slides te zien tijdens de technische sessie. De raad heeft een kaart van de onderstations ontvangen waarop de gebieden staan die geel zijn. Ze kan bezien of die informatie nog een keer kan worden gedeeld met de raad. Eerder heeft de wethouder aangegeven dat er al veel plannen voor datacenters op de rol stonden toen het moratorium werd afgekondigd.

Daarna is een vestigingsbeleid vastgesteld dat er vanuit gaat dat zaken doorgaan die al in de planvorming zaten maar de rest niet meer. De groei van datacenters stagneert dan ook in Amsterdam. Er zijn nog wel ontwikkelingen en die brengen wel degelijk een capaciteitsvraagstuk met zich mee. Ze kan nagaan of alle planvorming voor het moratorium al in een vergunningverleningstraject zaten. De heer BOOMSMA zou inderdaad graag zien wat er al was vergund voordat de strategie werd vastgesteld. Hij ziet graag welk deel van die 67 (68?) mega-volt-ampère al vergund was en welk deel niet. Het gaat immers om bijna een verdubbeling van de totale piekcapaciteit van de hele gemeente. Misschien is daar dan nog ruimte om andere keuzes te maken. En misschien moet dat getal van 67 worden gespecificeerd naar bepaalde gebieden. Wethouder VAN DOORNINCK kan dat nagaan. Helder is wel dat er nu meer datacenters naar de regio gaan waar een minder streng vestigingsbeleid is. De datacenters waarvoor plannen zijn, die zijn allang bij Liander bekend. Overigens mag noch de wethouder noch Liander gedetailleerde informatie over de onderstations geven. Met Liander wordt nauw samengewerkt en Liander vertelt wat er aan de hand is. De knelpunten zijn er maar het is Liander die een congestie aankondigt en het is Liander die bijhoudt wanneer doe eraan zit te komen.

Aanvragen voor aansluiting op het net komen niet bij de gemeente binnen; die komen bij Liander. De heer VAN LAMMEREN meent dat de gemeente die verantwoordelijk is voor de ruimtelijke ordening, toch moet weten hoeveel capaciteit er ergens nog is. Wethouder VAN DOORNINCK legt uit dat Liander het de gemeente aankondigt wanneer men ziet dat het mis gaat. De precieze situatie is aan Liander. De allerlaatste gegevens van een onderstation heeft de gemeente dan ook niet. Liander mag die informatie niet verstrekken. Wel kan de wethouder een actuele stand van zaken geven van de datacenters die destijds in voorbereiding waren en hoe het er nu mee staat. Ze probeert dat voor de volgende inhoudelijke commissievergadering te hebben. De heer VAN LAMMEREN wil ook weten wanneer welke vergunning is verleend voor welk datacenter. Wethouder VAN DOORNINCK heeft dat zojuist toegezegd.

11

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

Mevrouw KUIPER wil weten of Amsterdam de komst van datacenters kan verhinderen vanwege deze nieuwe gegevens over congestie. Wethouder VAN DOORNINCK licht toe dat Amsterdam een zeer terughoudend vestigingsbeleid heeft voor nieuwe datacenters. Op het moment dat er een vergunning is verleend, kunnen zaken niet meer worden tegengehouden. Of dat wel kan voor bedrijven die al in een traject zitten, dat denkt ze niet. Interessanter is de datacenters die er al zijn veel meer te houden aan het beperken van hun energiegebruik. Daar is nog een wereld te winnen. Daar zet de gemeente hard op in. De heer BOOMSMA meent dat het in de strategie destijds niet ging om datacenters waar al een plan voor was. Die 68 kwam voort vanuit de vraag uit de sector. Er kan best vraag zijn zonder dat er een specifiek plan voor is. Dat zijn twee verschillende dingen. Misschien kan de wethouder dat toelichten in de informatie die straks schriftelijk komt. Het zou een logische keuze zijn af te zien van een datacenter als er keuzes moeten worden gemaakt. Wethouder VAN DOORNINCK weet dat er een nieuwe aanvraag is geweest, Caransa Westpoort. Verder is het lijstje hetzelfde als tijdens het vestigingsbeleid. Gaat het om de capaciteit op het net, dan heeft de gemeente in het datacenterbeleid de disclaimer over het elektriciteitsnet overgenomen.

Tweede termijn De heer VAN LAMMEREN ziet nog wel meer problemen in de toekomst met het elektriciteitsnetwerk. Hij vindt het wel lastig dat de gemeente niet mag weten hoe groot het probleem in de verschillende gebieden is. De gemeenteraad weet ook niet welke bedrijven op dit moment niet worden aangesloten of wat de gevolgen zijn voor de verschillende wijken in de stad. De oplossing luidt dat er hard wordt gewerkt en gecommuniceerd en dat de raad updates krijgt. Zo kan hij er niet op vertrouwen dat het allemaal goed komt. Graag krijgt hij het probleem concreter. Dank voor de toezeggingen. Behalve de congestie hoort hij ook dat de aanvraagperiodes voor bedrijven steeds langer duren. Daarop krijgt hij graag een reactie. De heer BOOMSMA begrijpt dat er wel een disclaimer in het beleid zit, maar dan nog is het de vraag wanneer dat zich aandient en hoe dat zich verhoudt tot andere aanvragen. Het mag immers niet zo zijn dat er door een datacenter congestie is of dat andere ontwikkelingen niet kunnen doorgaan. Datacenters kunnen zich elders vestigen dus die staan bij hem niet bovenaan als het op prioritering gaat. Misschien moet de gemeente de strategie met die 68 mega-volt-ampère toch heroverwegen. De heer VINK zou het liefst iedereen bedienen. De wethouder zet zich ervoor in dat bedrijven minder gaan gebruiken.

Er kan ook worden bewerkstelligd dat de capaciteit en het aanbod sneller worden vergroot. Beide zijn nodig. Hij hoort graag wat het overleg volgende week met het ministerie heeft opgeleverd. Misschien kan de wethouder ook een dergelijk overleg voeren met Liander en TenneT zodat ook die meer vaart maken. Als laatste vindt de heer Vink het zorgelijk dat supermarkten in bepaalde wijken nu tegen problemen aan lopen. Daar krijgt hij graag een reactie op. De heer KREUGER begrijpt niet hoe de wethouder kan spreken over een restrictief beleid als het met 68 mega-volt-ampère mag groeien. Hij stelt vast dat het helemaal niet mogelijk is voor de raad om beleid te maken want de raad kan niet over de juiste gegevens beschikken. Amsterdam heeft een eigen datacenterstrategie maar wanneer een datacenter boven de 50 megawatt komt, is de provincie het bevoegd gezag voor de vergunningverlening. Hij vreest dat zo’n datacenter alsnog een vergunning via de provincie krijgt en daarmee het elektriciteitsnet van Amsterdam verder gaat belasten.

12

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Financiën, Economische Zaken, Duurzaamheid, Deelnemingen, Lucht- en Zeehaven en Circulaire Economie

FED

Concept Raadscommissieverslag, 30 september 2021

Wethouder VAN DOORNINCK benadrukt dat de gemeente veel weet zeker sinds er zo nauw wordt samengewerkt. In de technische sessie is heel helder aangegeven waar de verschillende stations moeten komen. Daaraan wordt nu al een paar jaar gewerkt maar het is heel lastig in een compacte stad als Amsterdam. Het idee dat de gemeente van niets wist, klopt absoluut niet. Het college dringt wel aan op meer informatie van Liander; daarover gaan de gesprekken ook. Voor nu moet de wethouder het doen met de informatie die ze heeft. Ze zou het bij Liander moeten navragen of aanvragen inmiddels langer duren. Wanneer het capaciteitstekort zich aandient, dat verschilt per gebied. Over dat prioriteren heeft de wethouder net al aangegeven dat dat met maatschappelijke waarden zou kunnen. Dat is de reden voor de gang naar Den Haag zodat de gemeente en Liander meer sturing in handen krijgen. De raad krijgt een actualisatie van het vestigingsbeleid en daarover kan dan een goede politieke discussie volgen over de vraag of de gemeente aan die knop kan en wil draaien. Ze zou niet graag nee willen verkopen aan bedrijven, maar het zou wel fijn zijn bedrijven welkom te heten onder de voorwaarde van beperkt energieverbruik op bepaalde momenten. Dat sturingsinstrument heeft ze nu niet. De wethouder zal de raad informeren over het ambtelijk gesprek volgende week met EZK.

Met Liander heeft ze volgende week eveneens weer een bestuurlijk gesprek. Dat is niet specifiek iets om terug te koppelen aan de raad. Een problematische situatie voor supermarkten zou ze echt willen voorkomen. Huizen worden aangesloten maar grootverbruikers niet. In een complete wijk horen die voorzieningen er wel te zijn. Ze heeft zeker het idee dat Liander de urgentie ziet. Sommige vergunningverlening ligt bij de provincie maar dat zijn wel ontwikkelingen die de gemeente in zicht heeft. Ze kan in het overzicht aangeven wat provinciale en wat gemeentelijke vergunningverleningen zijn. De wethouder verzekert dat de schaarste geen invloed heeft op de prijs die bewoners betalen voor de aansluiting. De aansluitkosten zijn landelijk vastgesteld. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende aan de orde is geweest. Sluiting De VOORZITTER bedankt iedereen voor zijn inbreng, ziet iedereen graag terug op de volgende vergadering en sluit deze vergadering om 16.20 uur.

13