Commissie MOW Voordracht

VN2023-003035 Verkeer en Openbare Ruimte

Raadscommissie voor Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Openbare Ruimte en Groen, Water

MOW

Voordracht voor de Commissie MOW van 02 februari 2023 Ter advisering aan de raad Portefeuille

Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Financiën (36)

Agendapunt

12

Datum besluit

24 januari 2023 Onderwerp

Zienswijze op de 1e begrotingswijziging 2023 van de Vervoerregio De commissie wordt gevraagd

1. In te stemmen met de bijgevoegde brief aan de Vervoerregio Amsterdam (VRA), met als hoofdpunten: a. Het college heeft met belangstelling kennisgenomen van de 1e Begrotingswijziging. We zijn verheugd om te constateren dat het Bestuursakkoord 2022, alsmede de VRA-bijdragen aan de afspraken die in het BO MIRT van 11 november 2022 met het Rijk zijn gemaakt, in de 1e Begrotingswijziging verwerkt zijn. Daarnaast complimenteren we u voor de aangename leesbaarheid van de begroting, de heldere toelichting op de ontwikkeling van baten, lasten en (BDU-)saldo en voor het creëren van draagvlak met deze zienswijzeprocedure voor de uitvoering van uw plannen. b. De belangrijkste financiële gevolgen van beleidswijzigingen uit onder meer het Bestuursakkoord in deze 1e Begrotingswijziging zijn: Concessies (flankerende maatregelen bij tariefstijgingen en meerjarige ophoging van het OVherstelfonds). Het openbaar vervoer heeft te maken met een daling van het aantal reizigers, forse prijsstijgingen en personele krapte. Deze ontwikkelingen hebben invloed op de kosten van de concessies. De vervoerders zijn verantwoordelijk voor de herstelplannen die haalbare oplossingen moeten bieden.

De Vervoerregio helpt hen bij het zoeken naar een goede balans tussen financiële mogelijkheden en het zoveel mogelijk gelijk houden van het openbaar vervoer aanbod, Voor 2023 rekening houden met hetzelfde percentage aan indexatie als waarmee de BDU-inkomsten voor 2022 door het Rijk geïndexeerd zijn. Dat verhoogt de BDU-inkomsten in 2023, het budget van de Investeringsagenda (projecten, ophoging om aan juridische afdwingbare afspraken te kunnen voldoen) en genereert extra ruimte voor de uitvoering van het AMRI-contract voor beheer en onderhoud van de railinfrastructuur (voorheen BORI/MVP), Bijdragen aan de schaalspronginvesteringen Zuidasdok en verlengen metrolijnen, zoals overeengekomen in het BO MIRT van 11 november. Daarvoor is een schaalsprong (groei) van het openbaar vervoer een voorwaarde. De Vervoerregio levert hier als vervoersautoriteit een stevige extra bijdrage aan van € 145 miljoen, bovenop de eerder al in de meerjarenbegroting verwerkte bijdrage van € 225 miljoen. c. Ter dekking van de (extreme) inflatie heeft de Vervoerregio het investeringsbudget in 2023 en in 2024 verhoogd. De verhoging van het investeringsbedrag 2023 (van € 140 miljoen) voor inflatie lijkt hiermee ver achter te blijven bij de feitelijke inflatie/ontwikkeling van de GWW-prijsindex (Grond-, Weg en Waterbouw).

Dit betekent dat de deelnemende gemeenten door de inflatie niet alleen hun eigen bijdrage aan investeringsprojecten moeten verhogen, maar ook het deel van de Vervoerregio moeten betalen dat de Vervoerregio niet vergoedt. Wij achten dit ongewenst. Vervoerregio en gemeente verkeren

Gegenereerd: v1.10

1

VN2023-003035 Verkeer en Openbare Ruimte

Raadscommissie voor Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Openbare Ruimte en Groen, Water

MOW

Voordracht voor de Commissie MOW van 02 februari 2023 Ter advisering aan de raad

in dezelfde positie. Beide krijgen minder compensatie dan de feitelijke inflatie, dus we zullen samen moeten kiezen en prioriteren. De tegenvaller door de inflatie willen we samen eerlijk verdelen. Indexatie door het Rijk genereert extra ruimte voor de uitvoering van het AMRI-contract voor beheer en onderhoud van de railinfrastructuur (voorheen BORI/MVP). Het lijkt waarschijnlijk dat indexatie door het Rijk lager is dan de inflatie, waardoor een tekort ontstaat op het budget voor beheer en onderhoud voor railinfrastructuur. In de 1e Begrotingswijziging 2023 is niet vermeld wat de gevolgen van dit waarschijnlijke tekort zijn. Op dit moment is er in het meerjaren beeld enige vrije, nog te verdelen ruimte. Daartegenover staan forse ambities, stijgende prijzen en openbaar vervoer dat op zoek is naar een nieuw vervoerkundig en financieel evenwicht. Als er nieuw beleid wordt gemaakt, zal dat door fasering of herprioritering van bestaande programmering moeten komen. d. Vervoerders worden geholpen bij het zoeken naar een goede balans tussen financiële mogelijkheden en het zoveel mogelijk gelijk houden van het openbaar vervoer aanbod. In 2023 gebeurt dit door het omzetten van de bestaande Beschikbaarheidsvergoeding OV (BVOV) naar een Transitievergoeding OV (TVOV).

De Vervoerregio is met de vervoerders overeengekomen dat zij maandelijks de reizigersontwikkelingen in relatie tot het aanbod met de Vervoerregio delen. Iedere vier maanden wordt daarnaast gekeken of het vervoeraanbod moet worden bijgesteld. Bij groei wordt opgeschaald. Hiermee houdt de Vervoerregio vast aan de lange termijn resultaatverbetering van het GVB, alsof corona geen structureel effect heeft op de vraag. Dat ziet Amsterdam als financieel risico (de geplande verlaging van het budget voor de concessie GVB is niet haalbaar) of als risico voor de dienstverlening (lagere frequenties of minder fijnmazig). e. Het Multimodaal Toekomstbeeld schetst de woningbouwopgave. Dit vraagt om een passende planning van investeringen richting de gebieden die in ontwikkeling zijn, zodat daar bij de oplevering van de eerste woningen OV, naast fiets en verplaatsing te voet, al een aantrekkelijk middel zijn voor de dagelijkse verplaatsingen. Wij vinden het dus belangrijk dat we samen overeenstemming bereiken over welke investeringen we wel of niet doen. Zoals u schrijft in de brief aan de Regioraad zijn bij het BO MIRT successen geboekt, maar zijn niet alle aanvragen toegekend. U meldt dat de toegekende rijksbijdragen voor de woningbouwversnelling relatief laag zijn én taakstellend. Het risico bij overschrijdingen ligt dus volledig bij de regio (Vervoerregio, gemeenten en provincie).

Beide zaken maken dat we komend voorjaar keuzes moeten maken tussen projecten, en/of in de fasering. Niet alle projecten kunnen in voorbereiding blijven (met bijbehorende kosten). Ambtelijk werken Vervoerregio en gemeente Amsterdam al nauw samen om deze keuzes aan beide besturen voor te leggen. f. Niveau van beleidssuggesties duurzaamheid: De Vervoerregio besteedt veel aandacht aan het thema duurzaamheid, zoals biodiversiteit, circulair en innovatief materiaalgebruik en klimaat adaptief. In het huidige Bestuursakkoord worden beleidsdoelen op dit gebied benoemd, zonder dat deze nader uitgewerkt zijn of een grote aanwezigheid hebben in de begroting. Het is wenselijk dat de 1e Begrotingswijziging gebaseerd is op concrete (cijfermatig onderbouwde) ambities op het gebied van duurzaamheid die doorvertaald worden naar begrotingsposten. De vraag is om doelstellingen op het gebied van duurzaamheid concreet te benoemen in de begrotingstoelichting en deze cijfermatig onderbouwd terug te laten komen in de begroting. De Vervoerregio verwacht in de loop van 2023 meer kwantitatieve beleidsdoelstellingen omtrent biodiversiteit, klimaatadaptatie

Gegenereerd: v1.10

2

VN2023-003035 Verkeer en Openbare Ruimte

Raadscommissie voor Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Openbare Ruimte en Groen, Water

MOW

Voordracht voor de Commissie MOW van 02 februari 2023 Ter advisering aan de raad

en circulariteit te hebben. Het zou mooi zijn als deze dan ook financieel navolgbaar en qua prioriteit van betreffende projecten, vertaald worden in de begroting. g. De overprogrammering op begrotingsbasis in 2023 bedraagt 21%. In 2022 bedroeg dit percentage 23%. Dit percentage is inclusief planstudies, verkenningen en initiatieven. Er wordt voor € 71 miljoen aan opgaven en projecten doorgeschoven van 2022 naar 2023. Overprogrammering als instrument om de begrotingsdoelstellingen te halen is een goed instrument. Het percentage kan eventueel nog verhoogd worden. Voor 2022 werd een percentage van 23% verwacht dat zou doorschuiven naar 2023 terwijl dit 47% geworden is. De Vervoerregio kan samen met de gemeente Amsterdam kijken of projecten binnen de programmering eerder uitgevoerd kunnen worden. h. Het in de begroting beschreven risicoprofiel van de Vervoerregio is stabiel ten opzichte van de vorige begroting. De inschatting van de benodigde weerstandscapaciteit in 2023 is nagenoeg ongewijzigd ten opzichte van 2022. Wij zouden graag een wat uitgebreidere analyse over de ontwikkeling van het risicoprofiel zien. Wij vragen om een paragraae met een update van het risicoprofiel van de Vervoerregio t.o.v. de eerder ingediende begroting 2022. 2.

Kennis te nemen van het feit dat, gezien de door de Vervoerregio gevraagde reactietermijn, de zienswijze al is verzonden, onder voorbehoud van instemming door de raad. Wettelijke grondslag

Op grond van artikel 82, eerste lid van de Gemeentewet kan de raad commissies instellen die besluitvorming van de raad kunnen voorbereiden en die met het college en de burgemeester kunnen overleggen. Artikel 8, eerste lid van de Verordening op de raadscommissies bepaalt dat de commissie belast is met het uitbrengen van advies aan de raad over een voorstel of onderwerp dat betrekking heeft op de portefeuilles die vallen onder de commissie. Op grond van de Wet op de Gemeenschappelijke Regelingen wordt deelnemende gemeenten de mogelijkheid geboden hun zienswijze op de begroting (van de Vervoerregio) af te geven. De wet gemeenschappelijke regelingen (art. 35, lid 3) bepaalt dat raden van de deelnemende gemeenten bij het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam hun zienswijze over de ontwerpbegroting naar voren kunnen brengen. Het dagelijks bestuur voegt de commentaren waarin deze zienswijze is vervat bij de ontwerp-begroting, zoals deze aan het algemeen bestuur wordt aangeboden. Wettelijk is dus bepaald dat de gemeenschappelijke regeling Vervoerregio de deelnemers in staat moet stellen een zienswijze op de begroting in te dienen.

In het B&W-besluit “Afronding opdracht governance Vervoerregio” van 13 februari 2018 is hierover voor Amsterdam afgesproken: “Zienswijzen op de begroting van de Vervoerregio worden door de wethouders Verkeer en Vervoer en Financiën gezamenlijk in het college ingebracht en daarna geagendeerd voor de raadscommissie Verkeer en Vervoer die het kan agenderen in de gemeenteraad.” Bestuurlijke achtergrond

1. In te stemmen met de bijgevoegde raadsvoordracht en brief aan de Vervoerregio Amsterdam (VRA), met als hoofdpunten:

Gegenereerd: v1.10

3

VN2023-003035 Verkeer en Openbare Ruimte

Raadscommissie voor Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Openbare Ruimte en Groen, Water

MOW

Voordracht voor de Commissie MOW van 02 februari 2023 Ter advisering aan de raad

a. Het college heeft met belangstelling kennisgenomen van de 1e Begrotingswijziging. We zijn verheugd om te constateren dat het Bestuursakkoord 2022, alsmede de VRA-bijdragen aan de afspraken die in het BO MIRT van 11 november 2022 met het Rijk zijn gemaakt, in de 1e Begrotingswijziging verwerkt zijn. Daarnaast complimenteren we u voor de aangename leesbaarheid van de begroting, de heldere toelichting op de ontwikkeling van baten, lasten en (BDU-)saldo en voor het creëren van draagvlak met deze zienswijzeprocedure voor de uitvoering van uw plannen. b. De belangrijkste financiële gevolgen van beleidswijzigingen uit onder meer het Bestuursakkoord in deze 1e Begrotingswijziging zijn: Concessies (flankerende maatregelen bij tariefstijgingen en meerjarige ophoging van het OVherstelfonds). Het openbaar vervoer heeft te maken met een daling van het aantal reizigers, forse prijsstijgingen en personele krapte. Deze ontwikkelingen hebben invloed op de kosten van de concessies. De vervoerders zijn verantwoordelijk voor de herstelplannen die haalbare oplossingen moeten bieden. De Vervoerregio helpt hen bij het zoeken naar een goede balans tussen financiële mogelijkheden en het zoveel mogelijk gelijk houden van het openbaar vervoer aanbod, Voor 2023 rekening houden met hetzelfde percentage aan indexatie als waarmee de BDU-inkomsten voor 2022 door het Rijk geïndexeerd zijn.

Dat verhoogt de BDU-inkomsten in 2023, het budget van de Investeringsagenda (projecten, ophoging om aan juridische afdwingbare afspraken te kunnen voldoen) en genereert extra ruimte voor de uitvoering van het AMRI-contract voor beheer en onderhoud van de railinfrastructuur (voorheen BORI/MVP), Bijdragen aan de schaalspronginvesteringen Zuidasdok en verlengen metrolijnen, zoals overeengekomen in het BO MIRT van 11 november. Daarvoor is een schaalsprong (groei) van het openbaar vervoer een voorwaarde. De Vervoerregio levert hier als vervoersautoriteit een stevige extra bijdrage aan van € 145 miljoen, bovenop de eerder al in de meerjarenbegroting verwerkte bijdrage van € 225 miljoen. c. Ter dekking van de (extreme) inflatie heeft de Vervoerregio het investeringsbudget in 2023 en in 2024 verhoogd. De verhoging van het investeringsbedrag 2023 (van € 140 miljoen) voor inflatie lijkt hiermee ver achter te blijven bij de feitelijke inflatie/ontwikkeling van de GWW-prijsindex (Grond-, Weg en Waterbouw). Dit betekent dat de deelnemende gemeenten door de inflatie niet alleen hun eigen bijdrage aan investeringsprojecten moeten verhogen, maar ook het deel van de Vervoerregio moeten betalen dat de Vervoerregio niet vergoedt. Wij achten dit ongewenst. Vervoerregio en gemeente verkeren in dezelfde positie.

Beide krijgen minder compensatie dan de feitelijke inflatie, dus we zullen samen moeten kiezen en prioriteren. De tegenvaller door de inflatie willen we samen eerlijk verdelen. Indexatie door het Rijk genereert extra ruimte voor de uitvoering van het AMRI-contract voor beheer en onderhoud van de railinfrastructuur (voorheen BORI/MVP). Het lijkt waarschijnlijk dat indexatie door het Rijk lager is dan de inflatie, waardoor een tekort ontstaat op het budget voor beheer en onderhoud voor railinfrastructuur. In de 1e Begrotingswijziging 2023 is niet vermeld wat de gevolgen van dit waarschijnlijke tekort zijn. Op dit moment is er in het meerjaren beeld enige vrije, nog te verdelen ruimte. Daartegenover staan forse ambities, stijgende prijzen en openbaar vervoer dat op zoek is naar een nieuw vervoerkundig en financieel evenwicht. Als er nieuw beleid wordt gemaakt, zal dat door fasering of herprioritering van bestaande programmering moeten komen.

Gegenereerd: v1.10

4

VN2023-003035 Verkeer en Openbare Ruimte

Raadscommissie voor Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Openbare Ruimte en Groen, Water

MOW

Voordracht voor de Commissie MOW van 02 februari 2023 Ter advisering aan de raad

Zie verdere onderbouwing in zienswijzebrief. d. Vervoerders worden geholpen bij het zoeken naar een goede balans tussen financiële mogelijkheden en het zoveel mogelijk gelijk houden van het openbaar vervoer aanbod. In 2023 gebeurt dit door het omzetten van de bestaande Beschikbaarheidsvergoeding OV (BVOV) naar een Transitievergoeding OV (TVOV). De Vervoerregio is met de vervoerders overeengekomen dat zij maandelijks de reizigersontwikkelingen in relatie tot het aanbod met de Vervoerregio delen. Iedere vier maanden wordt daarnaast gekeken of het vervoeraanbod moet worden bijgesteld. Bij groei wordt opgeschaald. Hiermee houdt de Vervoerregio vast aan de lange termijn resultaatverbetering van het GVB, alsof corona geen structureel effect heeft op de vraag. Dat ziet Amsterdam als financieel risico (de geplande verlaging van het budget voor de concessie GVB is niet haalbaar) of als risico voor de dienstverlening (lagere frequenties of minder fijnmazig). Zie verdere onderbouwing in zienswijzebrief. e. Het Multimodaal Toekomstbeeld schetst de woningbouwopgave. Dit vraagt om een passende planning van investeringen richting de gebieden die in ontwikkeling zijn, zodat daar bij de oplevering van de eerste woningen OV, naast fiets en verplaatsing te voet, al een aantrekkelijk middel zijn voor de dagelijkse verplaatsingen.

Wij vinden het dus belangrijk dat we samen overeenstemming bereiken over welke investeringen we wel of niet doen. Zoals u schrijft in de brief aan de Regioraad zijn bij het BO MIRT successen geboekt, maar zijn niet alle aanvragen toegekend. U meldt dat de toegekende rijksbijdragen voor de woningbouwversnelling relatief laag zijn én taakstellend. Het risico bij overschrijdingen ligt dus volledig bij de regio (Vervoerregio, gemeenten en provincie). Beide zaken maken dat we komend voorjaar keuzes moeten maken tussen projecten, en/of in de fasering. Niet alle projecten kunnen in voorbereiding blijven (met bijbehorende kosten). Ambtelijk werken Vervoerregio en gemeente Amsterdam al nauw samen om deze keuzes aan beide besturen voor te leggen. Zie verdere onderbouwing in zienswijzebrief. f. Niveau van beleidssuggesties duurzaamheid: De Vervoerregio besteedt veel aandacht aan het thema duurzaamheid, zoals biodiversiteit, circulair en innovatief materiaalgebruik en klimaat adaptief. In het huidige Bestuursakkoord worden beleidsdoelen op dit gebied benoemd, zonder dat deze nader uitgewerkt zijn of een grote aanwezigheid hebben in de begroting. Het is wenselijk dat de 1e Begrotingswijziging gebaseerd is op concrete (cijfermatig onderbouwde) ambities op het gebied van duurzaamheid die doorvertaald worden naar begrotingsposten.

De vraag is om doelstellingen op het gebied van duurzaamheid concreet te benoemen in de begrotingstoelichting en deze cijfermatig onderbouwd terug te laten komen in de begroting. De Vervoerregio verwacht in de loop van 2023 meer kwantitatieve beleidsdoelstellingen omtrent biodiversiteit, klimaatadaptatie en circulariteit te hebben. Het zou mooi zijn als deze dan ook financieel navolgbaar en qua prioriteit van betreffende projecten, vertaald worden in de begroting. g. De overprogrammering op begrotingsbasis in 2023 bedraagt 21%. In 2022 bedroeg dit percentage 23%. Dit percentage is inclusief planstudies, verkenningen en initiatieven. Er wordt voor € 71 miljoen aan opgaven en projecten doorgeschoven van 2022 naar 2023. Overprogrammering als instrument

Gegenereerd: v1.10

5

VN2023-003035 Verkeer en Openbare Ruimte

Raadscommissie voor Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Openbare Ruimte en Groen, Water

MOW

Voordracht voor de Commissie MOW van 02 februari 2023 Ter advisering aan de raad

om de begrotingsdoelstellingen te halen is een goed instrument. Het percentage kan eventueel nog verhoogd worden. Voor 2022 werd een percentage van 23% verwacht dat zou doorschuiven naar 2023 terwijl dit 47% geworden is. De Vervoerregio kan samen met de gemeente Amsterdam kijken of projecten binnen de programmering eerder uitgevoerd kunnen worden. Zie verdere onderbouwing in zienswijzebrief. h. Het in de begroting beschreven risicoprofiel van de Vervoerregio is stabiel ten opzichte van de vorige begroting. De inschatting van de benodigde weerstandscapaciteit in 2023 is nagenoeg ongewijzigd ten opzichte van 2022. Wij zouden graag een wat uitgebreidere analyse over de ontwikkeling van het risicoprofiel zien. Wij vragen om een paragraae met een update van het risicoprofiel van de Vervoerregio t.o.v. de eerder ingediende begroting 2022. 2. Kennis te nemen van het feit dat, gezien de door de Vervoerregio gevraagde reactietermijn, de zienswijze al is verzonden, onder voorbehoud van instemming door de raad. Met de reguliere routing van stukken en het kerstreces is het niet mogelijk dat de gemeenteraad binnen de gevraagde termijn een zienswijze afgeeft. Evenals vorige jaren heeft het college daarom de zienswijze afgegeven, vooruitlopend op instemming van de raad. Bij eventuele afwijkende besluitvorming door de raad wordt de Vervoerregio uiteraard geïnformeerd.

Deze werkwijze is afgestemd met de Vervoerregio. Reden bespreking

n.v.t. Uitkomsten extern advies

n.v.t. Geheimhouding

n.v.t. Uitgenodigde andere raadscommissies

n.v.t.

Wordt hiermee een toezegging of motie afgedaan?

n.v.t. Welke stukken treft u aan?

Gegenereerd: v1.10

6

VN2023-003035 Verkeer en Openbare Ruimte

Raadscommissie voor Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, Openbare Ruimte en Groen, Water

MOW

Voordracht voor de Commissie MOW van 02 februari 2023 Ter advisering aan de raad

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2023-006426

Bijlage 1 Zienswijzebrief Adam 1eBWVRA.pdf (pdf)

AD2023-006427

Bijlage 2 1e Begrotingswijziging 2023 Vervoerregio.pdf (pdf)

AD2023-006428

Bijlage 3 Bestuursakkoord 2022 'Stap Vooru.pdf (pdf)

AD2023-006429

Bijlage 4 Aanbiedingsbrief Zienswijzeprocedure 1e Begrotingswijziging 2023.pdf (pdf)

AD2023-006430

Bijlage 5 Regioraadsbrief BO MIRT.pdf (pdf)

AD2023-006431

Bijlage 6 Voordracht Raad zienswijze 1e Begrotingswijziging 2023 VRA.pdf (pdf)

AD2023-006418

Commissie MOW Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar of indienend raadslid (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

V en OR: Marc Voncken, 06-38601879 m.voncken@amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.10

7