Brief wh Everhardt en Meliani cult. initiatief voor vm gerechtsgebouw en NvU kavel tijdelijke rechtbank Fred Roeskestraat

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 10 september 2021 Zuidas, Kunst en Cultuur en Gemeentelijk Vastgoed Victor Everhardt en Touria Meliani Kernteam Rechtbankkavels Zuidas Cultureel initiatief voor het voormalig gerechtsgebouw Parnassusweg 220 en Nota van Uitgangspunten kavel tijdelijke rechtbank Fred Roeskestraat.

Geachte leden van de gemeenteraad,

In lijn met de toezegging gedaan in de raadscommissie Ruimtelijke Ordening van 8 september 2021 wordt u met deze brief nader geïnformeerd over de gebiedsontwikkeling van de kavels met de (deels) monumentale rechtbank en de tijdelijke rechtbank. Deze gebiedsontwikkeling betreft het initiatief van de Stichting Hartwig Art Foundation om in het voormalig en deels monumentale rechtbankgebouw aan de Parnassusweg 220 een internationaal museum voor hedendaagse kunst te vestigen, alsmede de daarmee samenhangende ‘Nota van Uitgangspunten kavels C2 en C3’ voor de ontwikkeling van de aanpalende kavels C2 en C3 waarop nu nog de tijdelijke rechtbank is gesitueerd. De gemeenteraad wordt gevraagd in te stemmen met een krediet voor aankoop van het rechtbankgebouw ten behoeve van het voorliggende culturele initiatief, alsmede met de Nota van Uitgangspunten kavels C2 en C3. ‘Museum of Contemporary Art’ De Hartwig Art Foundation wordt beschouwd als een betrouwbare filantropische organisatie die in de stad een gewaardeerde geschiedenis heeft met substantiële bijdragen aan kunst en cultuur, onder meer aan de Rijksakademie der Beeldende Kunsten.

De gemeente Amsterdam is benaderd door de Hartwig Art Foundation met een voorstel dat past binnen de ambities van de visie Zuidas zoals vastgesteld door de gemeenteraad en past binnen de culturele ambities en noden van de stad - een maatschappelijk-culturele plek waar kunstenaars kunnen maken, werken en verblijven, die laagdrempelig en toegankelijk is voor bezoekers uit de buurt, de regio en de wereld. Het aanbod om geheel voor eigen rekening en risico een monumentaal gebouw (dat niet in eigendom wordt verkregen) te verbouwen, verduurzamen en daarin zonder beroep op enige gemeentelijke subsidie een zeer ambitieuze culturele functie te exploiteren is uitzonderlijk. Deze bijzondere generositeit is voor het college aanleiding geweest om zich in te spannen om deze ontwikkeling mogelijk te maken.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 2 van 16

Vragen vanuit de raadscommissie RO Tijdens de behandeling in de raadscommissie Ruimtelijke Ordening werd duidelijk dat er behoefte is nadere informatie te ontvangen in relatie tot de voorliggende voordracht. Op basis van de vragen vanuit de verschillende raadsfracties wordt met onderstaande beantwoording van deze vragen getracht hierin te voorzien. Algemene procesgang Vraag: Waarom ligt dit besluit nu voor? Antwoord: Zoals hierboven toegelicht heeft de Hartwig Art Foundation zich met dit initiatief gemeld bij de gemeente Amsterdam. De besluitvorming omtrent een dergelijk initiatief goed voorbereiden, vraagt om een zorgvuldig proces. Voordat er overeenstemming is tussen de betrokken partijen over mogelijke voorwaarden – enerzijds tussen het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente en anderzijds tussen de Hartwig Art Foundation en de gemeente) gaat daar de nodige tijd overheen. In de fase waarin er nog onzekerheden waren, was het niet prudent reeds met een half voorstel richting de gemeenteraad te gaan. Bovendien diende rekening gehouden te worden met de vertrouwelijkheid van de gesprekken met de partijen, waarbij altijd duidelijk is gemaakt dat alles onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad is voorbereid.

Er is gewerkt aan afsprakenbrieven tussen de partijen en de Hartwig Art Foundation heeft op basis daarvan de investering kunnen doen om het concept verder uit te werken. Nu er vanuit alle kanten voldoende vertrouwen is, wordt de volgende stap gezet dit ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor te leggen. Het besluit wordt nu voorgelegd, omdat in de afspraken met het Rijksvastgoedbedrijf staat dat de gemeente voor 1 december 2021 moet besluiten over de aankoop van het rechtbankgebouw. Dat betekent niet dat een besluit tot die tijd uitgesteld kan worden, omdat de tussenliggende periode nodig is voor het uitwerken van de huurovereenkomst en het voorbereiden van het bestemmingsplan. Vraag: Wat gebeurt er als geen overeenstemming over de huurovereenkomst wordt bereikt? Antwoord: Alle tot nu toe gemaakte afspraken met het Rijksvastgoedbedrijf en met de Hartwig Art Foundation zijn onder voorbehoud dat er overeenstemming komt over de huurovereenkomst en dat de Hartwig Art Foundation het gebouw ook daadwerkelijk gaat inzetten voor het Museum of Contemporary Art. Dit betekent dat indien in de komende periode géén overeenstemming over de huurovereenkomst wordt bereikt, dat het gebouw dan ook niet door de gemeente van het Rijksvastgoedbedrijf zal worden gekocht.

Zie voor nadere informatie over de omgang met het niet doorgaan van het museum bijlage 5 ‘leveringsvoorwaarden verkoop’ bij de raadsvoordracht. Vraag:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 3 van 16

Wat zijn de consequenties als de raad niet beslist voor een bepaalde datum? Betekent dit dat het Rijksvastgoedbedrijf vrij is de grond en het gebouw te verkopen aan een andere partij? Is er al een andere partij op het oog? Antwoord: Als niet voor 1 december een besluit wordt genomen dan zal het voormalige rechtbankgebouw niet verkocht zal worden aan de gemeente. Het Rijk zal dan de verkoop van zowel C1 (deels monumentale rechtbank) als C2/C3 (kavels tijdelijke rechtbank) verder in gang gaan zetten middels een openbare verkoopprocedure en worden dus aan de vrije markt verkocht. Een specifieke andere partij is niet aan de orde; het staat dan alle partijen vrij om deel te nemen aan de verkoopprocedure. Zie voor meer detailinformatie de geheime bijlage 6 bij de raadscommissiestukken. Vraag: Is overwogen een prijsvraag uit te schrijven over de invulling van het gebouw eventueel ook specifiek voor de verhuring? Antwoord: Als de gemeente de monumentale rechtbank niet voor zichzelf zou verwerven, zou het Rijk deze openbaar verkopen. Het Rijk kan op basis van haar regelgeving verkoopt alleen aan de gemeente verkopen als er vooraf een concrete invulling is waaruit blijkt dat de gemeente voor zichzelf verwerft. In dat licht is het niet mogelijk om eerst aanspraak te maken op verwerving en vervolgens een prijsvraag uit te schrijven.

Een prijsvraag voor de verhuring past niet binnen de constructie omdat de concrete invulling onlosmakelijk verbonden is met de het initiatief van de Hartwig Art Foundation. Vraag: Hoe is het stadsdeel (bestuur en commissie) meegenomen in dit voornemen? Antwoord: Het dagelijks bestuur van stadsdeel Zuid is voorafgaand aan de besluitvorming door het college in meerdere stappen betrokken bij dit initiatief en is gevraagd te adviseren. Het dagelijks bestuur heeft hier positief op geadviseerd en ziet het initiatief als een waardevolle toevoeging voor de stad, het gebied Zuidas en Stadsdeel Zuid. In relatie met de verdere uitwerking van de plannen door de Hartwig Art Foundation zal volgend op de besluitvorming in de gemeenteraad de stadsdeelcommissie van stadsdeel Zuid om advies gevraagd worden over het aan te passen bestemmingplan. Afweging alternatieven Vraag: De Kunstraad heeft aangegeven dat de gemeente zich blijvend moet inzetten voor huisvesting van veel instellingen, op welke manier wordt nu gewerkt aan de huisvesting van instellingen die de stad wil behouden? Waarom is de oude rechtbank daarvoor geen oplossing? En op welke manier wordt dan wel gewerkt aan de nieuwe huisvesting voor verschillende instellingen?

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 4 van 16

Antwoord: De gemeente zet zich waar mogelijk in voor huisvesting van culturele instellingen in de stad, juist nu (betaalbare) ruimte steeds schaarser wordt. We zijn daarover in contact met de sector met als doel instellingen voor de stad re behouden. In het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur brengen we de ambities en mogelijkheden in kaart, mede op basis van de referentienorm. Daarnaast kijken we voortdurend waar panden vrij komen die geschikt zijn voor kunst en cultuur en proberen we de instellingen die dakloos zijn of worden te faciliteren naar een nieuw onderkomen. In de afgelopen jaren is ook gekeken naar de monumentale rechtbank als mogelijkheid voor huisvesting van kleine of middelgrote gesubsidieerde culturele instellingen. Deze locatie is qua omvang en financiering echter niet geschikt gebleken voor huisvesting van deze instellingen. Door de bijzondere aard en de monumentenstatus van het pand vraagt het gereed maken voor gebruik voor dergelijke functies om een forse financiële investering, bovenop de verwervingskosten. Daarnaast zal mede voortkomend uit de monumentale aard ook sprake zijn van een hogere onderhouds- en exploitatielasten. Een kostprijsdekkende huur zou te hoog zijn voor deze instellingen. Vraag: De voorgestelde bestemming van museum is een culturele voorziening, maar geen maatschappelijke bestemming.

Is het huisvesten van verschillende maatschappelijke organisaties en instellingen, in combinatie met (sociale) woningbouw, onderzocht door de gemeente? Antwoord: Voor er sprake was van het nu voorliggende culturele initiatief is ambtelijk breed gezocht naar mogelijke passende invullingen voor het rechtbankgebouw. Dit middels de zogenaamde ‘leurprocedure’, waarbij de stadsloodsen en relevante beleidsvertegenwoordigers zijn aangehaakt. Voortkomend uit deze interne leur-procedure kwam slechts de optie in beeld van een onderwijsfunctie in combinatie met mogelijk enkele andere maatschappelijke voorzieningen, te weten nachtopvang/winteropvang, ontmoetingsruimte LHBTI, Dojo-ruimte/Gymzaal en broedplaats. Dit betrof een wissellocatie voor meerdere voortgezet onderwijs scholen die (op termijn) tijdelijk onderkomen zoeken. Na beëindiging van de functie als wissellocatie zou het gebouw overgaan tot een permanente locatie voor voortgezet onderwijs met zoveel mogelijk elementen van het overige programma. In opdracht van het Kernteam Maatschappelijke Voorzieningen – Onderwijshuisvesting is een haalbaarheidsstudie uitgevoerd waarbij de ruimtelijke inpassing, de bouwtechnische aspecten, alsmede de financiële onderbouwing onderdeel waren.

Conclusie van de haalbaarheidsstudie was dat een aankoop ten behoeve van onderwijs een onverantwoorde investering zou zijn met name vanwege het risico van de realisatiekosten. Mede vanwege de monumentenstatus en de specifieke opzet van het gebouw ten behoeve van de rechtbankfunctie zou een buitenproportionele investering nodig zijn om het pand geschikt te maken voor de beoogde onderwijsfunctie. Aangezien onderwijs het grootste deel van de rechtbank in gebruik zou nemen, vielen bij het wegvallen van de onderwijsoptie ook de andere te combineren functies af.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 5 van 16

Een combinatie met woningbouw is binnen de regelgeving van het Rijk niet mogelijk. De gemeente kan het pand alleen verwerven voor zichzelf. In geval van woningen zou de gemeente deze moeten doorleveren aan een woningbouwcorporatie of belegger, wat niet past binnen de regelgeving van het Rijk. Deze regelgeving betreft de Regeling Materieel Beheer, ook wel de zogenaamde reallocatieprocedure. Vraag: Welke scenario’s voor de invulling van het tijdelijk rechtbankgebouw zijn nog meer onderzocht? Antwoord: Voor het tijdelijk (modulair) rechtbankgebouw is onderzocht of deze voor een onderwijsfunctie geschikt zou kunnen zijn. Het langer in stand houden van het gebouw ten behoeve van deze maatschappelijke functie was echter niet passend binnen gemaakte afspraken met het Rijk in de samenwerkingsovereenkomst. Ook is vanuit de Kantorenloods onderzocht of het demontabele gebouw aangekocht zou kunnen worden door de gemeente om dienst te doen als tijdelijk onderkomen voor functies in het kader van gebiedsontwikkelingsprojecten. Uiteindelijk heeft de eigenaar van het gebouw een nieuwe koper gevonden buiten Amsterdam. Vraag: Is combinatie van het museum met woningbouw mogelijk ( dwz woningen niet alleen tijdelijke verblijfsruimte, ook bijvoorbeeld atelierwoningen te verhuren via het CAWA beleid?) Antwoord: Zie ook vraag 6.

Binnen de regelgeving van het Rijk is een combinatie met woningbouw niet mogelijk. De gemeente kan het pand alleen verwerven voor zichzelf. In geval van woningen zou de gemeente deze moeten doorleveren, wat niet passend is binnen de regelgeving van het Rijk. Daarnaast is het de ambitie van de Hartwig Art Foundation om middels artist-in-residence verblijfruimtes juist ruimte te bieden aan wisselende gebruikers verbonden aan de programmering van het museum. De deels monumentale rechtbank is zoals dat heet overtollig gesteld. Het RVB heeft tot taak overtollig vastgoed te verkopen. Vraag : Waarom is er niet gekozen voor een programma met ook sociale huurwoningen, daarvan zijn er nog niet zoveel op de Zuidas? Antwoord: Zie ook vraag 6. Binnen de regelgeving van het Rijk is een combinatie met woningbouw niet mogelijk. De gemeente kan het pand alleen verwerven voor zichzelf. In geval van woningen zou de gemeente deze moeten doorleveren, wat niet passend is binnen de regelgeving van het Rijk. Het beoogde woonprogramma in deelgebied Parnas (in totaal ca. 350 woningen) waar de rechtbankkavels in zijn gelegen, bestaat voor 40% uit sociale huur, 40% middeldure huur en 20% vrije sector. Op gebiedsniveau (Parnas) wordt dan ook voorzien in alle woonsegmenten waarbij de 40-40-20 regel leidend is.

Deze ambitie is vastgelegd in de principenota Parnas die in december 2019 door het College is vastgesteld en ter kennisname met de raad is gedeeld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 6 van 16

Vraag: In de Raadsbrief staat dat er beperkte bestemmingsmogelijkheden zijn. Wat zijn deze? Antwoord: Het voormalige rechtbankgebouw heeft deels een gemeentelijke monumentenstatus. Deze status brengt beperkingen met zich mee. Zo zorgt deze ervoor dat ingrijpende wijzigingen aan het gebouw beperkt mogelijk zijn en kritisch worden getoetst, waardoor de geschiktheid voor bepaalde bestemmingen beperkt zal zijn. De Hartwig Art Foundation omarmt de monumentale status en zal met respect voor die monumentale status een culturele invulling aan het pand geven. Rendabele investering voor rekening en risico van de Hartwig Art Foundation Vraag: Heeft de investering van 26 miljoen enig effect op de gemeentelijke investeringsplafonds? Antwoord: De investering betreft een rendabele investering. De koopsom en bijkomende kosten, die de gemeente maakt, worden middels de verhuring volledig terugbetaald door de Hartwig Art Foundation. Daarmee valt deze investering onder het plafond voor financieel rendabele investeringen. Het college ziet erop toe dat hiervoor voldoende ruimte is en bij de presentatie van begroting zult u zien hoe deze in het totaal is ingepast, waarbij rekening wordt gehouden met de inpassing van andere noodzakelijke maatschappelijke investeringen.

Vraag: Welke garantie heeft de gemeente dat de kostendekkende huur à €947.000 per jaar kan worden gedragen over langere periode? Welke aanvullende afspraken zijn gemaakt? Antwoord: Garanties en overige zekerheden ter borging van de gemeentelijke en publieke belangen zullen worden vastgelegd in de huurovereenkomst. De definitieve huurovereenkomst kan worden overeengekomen als de besluitvorming in de gemeenteraad heeft plaatsgevonden. De gemeente heeft tevens privaatrechtelijke afspraken gemaakt met de Hartwig Art Foundation in de vorm van een vertrouwelijk afsprakendocument. Deze is inmiddels met u gedeeld. Hierin is vastgelegd dat in de huurovereenkomst financiële garanties afgegeven zullen worden. Vraag: Voor hoeveel jaar wordt de huurovereenkomst afgesloten? Wat is de intentie / inzet van de onderhandeling vanuit de gemeente voor de duur van de huurovereenkomst? Wordt er gedacht aan 20 of 40 jaar of slechts 5 of 10 jaar? Antwoord: Dit zal worden meegenomen bij de gesprekken die hierover worden gevoerd. De definitieve huurovereenkomst kan pas worden opgesteld en worden overeengekomen als de besluitvorming

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 7 van 16

in de gemeenteraad heeft plaatsgevonden. In het afsprakendocument spreken partijen uit een langdurige huurrelatie met elkaar aan te willen gaan. De bepaling van de huurtermijn wordt meegenomen in de nog lopende gesprekken tussen partijen over de totstandkoming van de huurovereenkomst. Een periode van 5 tot 10 jaar is te kort, gelet op de grote investering die de Hartwig Art Foundation zelf gaat doen in het gebouw. Vooralsnog denken we aan enkele decennia. Maatgevend voor de gemeente hierbij is dat de cumulatieve huurbetalingen zodanig zijn dat ten minste steeds dekking wordt gegeven aan afschrijving van de koopsom en aanvullende kosten. Met andere woorden: de inzet is om de huurperiode gelijk te laten lopen met de afschrijvingstermijn van de gemaakte kosten van de gemeente. Vraag 14: Hoe is de huurprijs bepaald en is er sprake van een marktconforme huur? Wordt voor de nieuw toe te voegen vierkante meters ook een kostendekkende huur in rekening gebracht? Antwoord: De huurprijs is conform de wet Markt & Overheid. Hierin is bepaald dat overheden minimaal de integrale kosten van een economische activiteit in de huurprijs doorberekenen. De huurprijs zal zodanig vastgesteld worden, dat de totale opbrengsten over een nader te bepalen huurprijs alle kosten (aankoopkosten en bijkomende kosten) zullen dekken.

Daarmee is geborgd dat op geen enkele wijze subsidie of enige andere bijdrage door de gemeente beschikbaar wordt gesteld. Dit uitgangspunt (kostendekkend) zal door de gemeente worden geborgd en wordt volledig door de Hartwig Art Foundation omarmd. Van een zogenaamde ‘marktconforme huur’ is hier geen sprake. Immers, het gaat niet om een voorziening waarvoor in de markt vergelijkbare c.q. concurrerende initiatieven worden ontplooid, die de huisvesting betrekken in de commerciële vastgoedmarkt. Het betreft een uniek cultureelmaatschappelijk initiatief, waarvoor de gemeente van het Rijk een maatschappelijk in te zetten gebouw zal verwerven, dat vervolgens geheel conform de eisen van de wet Markt en Overheid kostendekkend wordt verhuurd aan de Hartwig Art Foundation. Als andere partijen de gemeente benaderen met vergelijkbare cultureel-maatschappelijke plannen passend binnen gemeentelijke doelstellingen, dan zal het college daar eveneens welwillend naar kijken en op haar merites beoordelen, zeker als het een partij betreft waarvan kan worden verwacht dat zij op eigen kracht en met charitatieve bedoelingen kunnen uitvoeren. De kostendekkende huur zal in dit geval betrekking hebben op het gebouw als geheel en zodanig worden berekend dat de koopsom en aanvullende kosten aan het einde van de afschrijftermijn volledig is terugbetaald.

De verbouwing zal voor rekening en risico van de Hartwig Foundation worden uitgevoerd. Eventuele aanvullende meters zullen niet tot verhouding van de huur leiden. De kostendekkendheid van de huurprijs blijft hiermee in stand.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 8 van 16

Vraag: Kan het rijk het pand verhuren aan de Hartwig Art Foundation? Indien verhuur niet mogelijk is, waarom niet? Antwoord: Het beleid van het Rijk voorziet niet in (structurele) verhuur van overtollig vastgoed. Het Rijksvastgoedbedrijf voert een afstootprogramma uit, waarbij de opbrengsten worden ingezet voor investeringen in andere rijkshuisvesting en voldoen aan financiële begrotingstaakstellingen. Vraag: Zijn de voorgestelde afspraken over subsidie, governance en naamstelling van het museum reeds vastgelegd of schriftelijk uitgewerkt. Kan het college de basis van die afspraken verstrekken? Antwoord: Afspraken hierover zijn nog niet vastgelegd of schriftelijk uitgewerkt. Het kabinet toegestuurde afsprakendocument geeft inzicht in een deel hiervan. Onderdeel hiervan is onder andere dat de Hartwig Art Foundation zich eraan committeert geen aanspraak te maken op gemeentelijke subsidies. Daarnaast geeft de Hartwig Art Foundation aan te zullen voldoen aan de hedendaagse standaarden voor governance (Code Culturele Governance). Als het museuminitiatief door de Gemeenteraad wordt goedgekeurd heeft de stichting de intentie uitgesproken om haar bestuur en organisatie uit te breiden met geschikte kandidaten uit de cultuursector en daarbuiten.

Vraag: Wie zal de inrichting van de openbare ruimte, inclusief tuin, voor zijn rekening nemen? Zijn de kosten daarvan ook meegerekend in het bedrag van 26 miljoen euro. Antwoord: Ongeacht welke functie hier gevestigd wordt, zal geïnvesteerd moeten worden in de openbare ruimte ten noorden en ten oosten van deze kavels. Dit o.a. vanwege de specifieke inrichting aan die zijde tbv het rechtbank / rechtbankvervoer. Voor wat betreft de commerciële ontwikkeling op de kavels C2/C3 van de tijdelijke rechtbank zullen de kosten voor inrichting van de omliggende openbare ruimte voor rekening komen van de ontwikkelaar. Voor wat betreft de ontwikkeling van het museum zullen deze kosten gedekt worden door de gemeente. Ook bij aankoop van de oude rechtbank voor een andere functie of bij openbare verkoop door het Rijk zou de gemeente deze kosten hebben moeten dekken. Dit betreft een reguliere verantwoordelijkheid voor de gemeente, waarbij de investering gedekt wordt door de grondexploitatie van de gebiedsontwikkeling van het gebied. Vraag: De gemeente kiest voor afwijking van financiële spelregels. Kan de wethouder toelichten wat er gebeurt/misgaat als ze vasthoudt aan de uitgangspunten zoals in februari 2021 door de raad is vastgesteld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 9 van 16

Antwoord: De spelregels hebben betrekking op het activeren, waarderen en afschrijven van gemeentelijke eigendommen zoals gebouwen. Het vasthouden aan de uitgangspunten voor doorberekening van afschrijving en rente op basis van lineaire afschrijving leidt tot een hogere aanvangshuur dan bij annuïtair afschrijven. Vervolgens daalt jaarlijks de doorberekende afschrijving en rente en daarmee ook de huur. Deze wijze van huurberekening is niet gebruikelijk en leidt voor de Hartwig Art Foundation tot hogere lasten in de eerste jaren. Dit is onwenselijk omdat de Hartwig Art Foundation de eerste jaren vooral veel uit eigen middelen moet investeren in het museum. Het alternatief van een jaarlijks constante huurtermijn leidt tot dezelfde huuropbrengst voor de gemeente en is dus te prefereren. De afwijking van de andere spelregels is omdat de gemeente Hartwig Art Foundation geen kosten wil doorberekenen die de gemeente niet maakt c.q. die de Hartwig Art Foundation zelf maakt. Een voorbeeld van het laatste is het niet doorberekenen van onderhoud aan het vastgoed omdat de Hartwig Art Foundation zelf het onderhoud zal plegen. Cultureel concept MCA Vraag: Op welke manier wordt museum ‘lokaal verankerd’ en toegankelijk voor iedereen? Antwoord: De Hartwig Art Foundation wil doelbewust op een goed bereikbare plaats het MCA vestigen.

Goed en laagdrempelig bereikbaar voor alle lagen van de bevolking. De locatie direct naast Station Zuid voldoet hieraan. Hartwig stelt verder: “We willen een publieke plek worden en een forum gewijd aan kunstenaars en creatieve productie om de vragen van onze tijd te onderzoeken. We willen de dialoog en de actieve ontmoetingen met de vele stemmen van makers, doelgroepen en gemeenschappen aangaan, en een thuis zijn voor iedereen die bijdraagt aan onze diversiteit. Het museum wil zich met haar activiteiten zowel internationaal, nationaal als ook lokaal verankeren en actieve partnerschappen aangaan. Het museum zal lokaal worden verankerd door: - samenwerkingen aan te gaan met lokale partners, maatschappelijke en culturele instellingen in de stad, in de regio en nationaal. Zowel op projectbasis als door structureel ruimte te bieden.

Hartwig Art Foundation is van plan om ruimten zoals werkplaatsen, kantoren, vergaderzalen en verblijfsruimte te delen met zowel langdurige als tijdelijke partners en de culturele gemeenschap; - een open forum te zijn waar buren, bezoekers en lokale culturele actoren elkaar kunnen ontmoeten en door de programmering actief worden betrokken bij de hedendaagse maatschappelijke dynamiek; - onderwijs en talent bij alle activiteiten van het museum te betrekken; - verschillende programmaonderdelen, waaronder het artist-in-residence programma, een betekenisvolle plek te laten zijn voor interactie en kennisdeling met haar omgeving. Naast tentoonstellingsruimten, kantoren, residenties, workshops en vergader- en educatieve ruimten wil de Hartwig Art Foundation op de begane grond een royale hoeveelheid ruimte bieden,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 10 van 16

waaronder een auditorium, een grote ruimte voor live kunst, een restaurant, lees- en surffaciliteiten, en open openbare ruimten die toegankelijk zullen zijn voor publiek en de directe omgeving. Diversiteit en inclusiviteit in de breedste zin van het woord, zijn de basis voor het museum. Het museum wil aan alle gemeenschappen ruimte bieden, faciliteiten beschikbaar stellen en met hen samenwerken. Bij al haar activiteiten gaat ze verschillende gemeenschappen en talenten betrekken, zoals ze nu ook al doet bij het Hartwig Art Production Fund. Het museum zal straks een breed scala aan publieksfuncties huisvesten, waarvan een deel ook zonder toegangsbewijs toegankelijk zal zijn. Ook is er veel aandacht voor educatie. Het museum ziet gastvrijheid als haar kerntaak: zowel voor bezoekers als voor culturele instellingen. Vraag: De Kunstraad heeft opgemerkt dat de plannen van de Hartwig Art Foundation nog niet erg concreet zijn, met welke lokale partners en organisaties (kunstinstellingen en bewoners), anders dan De Balie en het Stedelijk Museum Amsterdam, gaat het MCA samenwerken? Antwoord: De Hartwig Art Foundation is voortdurend in gesprek met mogelijke partnerinstellingen in Amsterdam, in Nederland en in het buitenland. Partnerschapsmodellen zijn natuurlijk ook afhankelijk van het aanbod dat het Hartwig Art Foundation kan bieden in termen van ruimte en samenwerking.

Als voorbeeld van hoe de foundation dit aanpakt, kan het in 2020/2021 gerealiseerde Hartwig Art Production Fund project dienen, waarin zij met 14 instellingen in het hele land hebben samengewerkt en nu in het najaar een 15-tal tentoonstellingen realiseren, waarin de 15 kunstenaars worden gepresenteerd die de Stichting in de periode van het project in producties heeft ondersteund. Deze lokale en nationale focus past goed in de functie van Amsterdam als culturele hoofdstad. Met onderstaande instellingen, waarvan een groot deel sterk lokaal is verankerd, zijn productieve gesprekken gevoerd en er is serieuze interesse in een samenwerking. De samenwerkingen kunnen pas formeel worden vastgelegd en verder uitgewerkt na een definitieve beslissing over het initiatief en de locatie. Rijksakademie van beeldende kunsten (Amsterdam) Jan van Eyck Academie (Maastricht) deAteliers (Amsterdam) If I Can’t Dance, I Don’t Want To Be Part of Your Revolution (Amsterdam) CBK Zuid Oost/AIR residency (Bijlmer) BAK basis voor actuele kunst (Utrecht) Tent (Rotterdam) DeAppel (Amsterdam) FramerFramed (Amsterdam) Kunstinstitut Melly (Rotterdam) Vleeshal (Middelburg) Casco Art Institute (Utrecht)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 11 van 16

Stroom (Den Haag) Oude Kerk (Amsterdam) Stedelijk Museum (Amsterdam) deBalie (Amsterdam) Rijkscollectie RCE (Den Haag) Vraag: Op welke manier wordt regio betrokken bij initiatief? Is het noodzakelijk om een dergelijke kunstinstelling aan Amsterdam toe te voegen of is het beter voor de spreiding om dit elders in de Metropoolregio te vestigen? Wat heeft het college hierover overwogen en besproken? Antwoord: De initiatiefnemer van het MCA heeft voor deze locatie gekozen. Daarbij is een goede bereikbaarheid vanuit alle delen van de stad en de regio een belangrijk pluspunt. De Hartwig Art Foundation wil iets toevoegen aan het museum-aanbod op het gebied van hedendaagse kunst in Amsterdam dat er nog niet is. Het museum onderscheidt zich in cultureel opzicht door een aanbod dat gericht is op kennisdeling, experimenteren en educatie. Het wordt een plek waar kunst niet alleen getoond wordt, maar ook geproduceerd wordt. Het feit dat de monumentale rechtbank vrijkomt, is daarbij een mooie aanleiding en kans om dit museum in Amsterdam neer te zetten. In het Kunstenplan heeft het college uitgesproken te kiezen voor spreiding van culturele instellingen over locaties buiten het centrum. De vestiging van een museum in Zuidas past in dit beleid en daarom wil de gemeente het mogelijk maken dat de Hartwig Art Foundation dit initiatief hier realiseert.

Vraag: De oude rechtbank is deels monumentaal. Welk deel wordt gesloopt en wat blijft behouden? Wat is hierover afgesproken? En welke afspraken zijn hierover gemaakt? Antwoord: Gebouwdeel E (zijde Parnassusweg en zijde Fred Roeskestraat) betreft het (gemeentelijk)monument en blijft behouden. Het gebouwdeel F (achterzijde) is niet monumentaal en mag gesloopt worden. Bij een gemeentelijk monument zijn aanpassingen wel mogelijk, waarbij Monumenten & Archeologie een inhoudelijke toetsingsrol heeft. Het ontwerpproces bij de Hartwig Art Foundation is nog gaande. De gemeente heeft aangegeven dat medewerking verleend zal worden aan de sloop van het niet monumentale gebouwdeel. Over eventuele aanpassingen aan het monumentale deel vindt nauwe afstemming plaats met Monumenten & Archeologie. Het uiteindelijke verbouwingsplan (waarvan een sloopvoorstel onderdeel kan uitmaken) zal ter goedkeuring aan de gemeente worden voorgelegd en zal procedureel op dezelfde wijze worden behandeld als andere aanvragen voor verbouwingen en/of sloop. Vraag: De huidige rechtbank bestaat uit 17.000 m2, hoeveel m2 bvo mag er straks door de Hartwig Foundation maximaal worden gerealiseerd op kavel C1? Hoeveel vierkante meter daarvan bovenop het gebouw en hoeveel vierkante naast het nu bestaande monumentale gebouw? Wat zijn de concrete afspraken?

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 12 van 16

Vraag: Gesproken wordt over het voor te bereiden bestemmingsplan met de bestemming ‘cultuur en ontspanning’, in antwoord op vraag 4. Welk percentage van deze voorgenomen bestemming kan worden gebruikt voor (ondergeschikte) horeca? Welk percentage voor overnachtingen? Nota van Uitgangspunten kavels C2 en C3 Vraag: Waarom is gekozen voor een programma van 88 % middeldure woningen en 12 % vrije sector woningen. Zullen er ook meerdere middeldure woningen groter zijn dan 40 m2? En waarom is hier niet gekozen voor sociale huur. Antwoord: De afspraken tussen het Rijk en de gemeente behelzen een totaalafspraak over de gronden onder de nieuwe rechtbank, de monumentale rechtbank en onder de tijdelijke rechtbank. Het geheel aan grondtransacties dat daarmee gemoeid is, is een onderhandeling tussen partijen geweest waarbij de ruimtelijk meest wenselijke én financieel meest reële programmatische invulling is gezocht. Hierbij ook rekening houdend met (speerpunten van) gemeentelijk beleid. 100% vrije sectorwoningen zou de grootste, financiële opbrengst genereren. Dit is echter niet te verantwoorden t.o.v. de behoefte aan meer middeldure huurwoningen (Actieplan Meer Middeldure Huur). De verdeling 88/12 betreft dan ook een onderhandelingsresultaat waarbij de gemeente zo dicht mogelijk bij het beleid is gebleven en de museale ontwikkeling op C1 mogelijk wordt.

In de NvU is opgenomen dat de middeldure huurwoningen een minimale oppervlakte dienen te hebben van 40 m² gebruiksoppervlak (GBO). Er is niet bepaald dat (een deel van) de woningen verplicht groter moeten zijn. Dit is aan de uiteindelijke ontwikkelende partij. Vraag: Wordt er op C2 en C3 geen sociale woningbouw gerealiseerd omdat de grondopbrengst voor het RVB op kavel C1 gedrukt wordt vanwege het museum en het RVB ‘gecompenseerd’ wenst te worden voor die verlaagde grondopbrengst op C1? Antwoord: Vanuit de wens van de gemeente om in de monumentale rechtbank een museum te realiseren, hebben de gemeente en het RIJk gesprekken met elkaar gevoerd. Er is binnen de kaders van een goede ruimtelijke ordening een invulling gegeven aan de gehele gebiedsontwikkeling drie recht doet aan de belangen van het Rijk, de gemeente en de bewoners. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft de opdracht binnen de Rijksregelgeving inzake afstoten van overtollig rijksvastgoed om marktconform af te stoten. Nadere informatie hierover is terug te lezen in de vertrouwelijke bijlage 5 ‘leveringsvoorwaarden verkoop’ bij de raadsvoordracht

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 13 van 16

Vraag: Er is een kapvergunning ingediend voor bomen aan de Fred Roeskestraat. Hoe hangt deze kap samen met het voorliggende initiatief en kan hieruit de conclusie getrokken worden dat de voorziene nieuwbouw op de kavels van de tijdelijke rechtbank niet samengaat met behoud van deze bomen? Antwoord: In de nota van uitgangspunten is behoud van de drie bomen aan de voorzijde van de tijdelijke rechtbank uitgangspunt. In verband met de demontage van de tijdelijke rechtbank heeft de eigenaar van de tijdelijke rechtbank alsnog een kapvergunning ingediend voor een boom aan de voorzijde van de tijdelijke rechtbank. Gemeente Amsterdam heeft als eigenaar van deze boom geen toestemming voor kap van de boom. De aanvrager is verzocht de kapvergunning in te trekken. Dit is reeds gebeurd. Relatie omgeving Vraag: Op welke manier zijn bewoners betrokken bij de voorgenomen invulling van het gebouw? En is voorgesteld aan de Hartwig Art Foundation eerst met bewoners in overleg te treden? Antwoord: In lijn met vertrouwelijkheid van de gesprekken met de Hartwig Art Foundation en de afspraken met het Rijksvastgoedbedrijf konden bewoners tot op heden niet actief worden betrokken bij dit initiatief. Als er duidelijkheid is over de verwerving van het gerechtsgebouw door de gemeente, is ook pas duidelijk of het initiatief doorgang kan vinden.

De Hartwig Art Foundation zal na de besluitvorming in de gemeenteraad de omgeving ook nader informeren over het vervolg. Over de nota van uitgangspunten voor de kavels van de tijdelijke rechtbank zijn twee informatiebijeenkomsten georganiseerd met de directe omgeving. De verslagen van deze twee avonden zijn reeds in uw bezit. Bij het opstellen van de Principenota Parnas in 2019 voor de bredere gebiedsontwikkeling van het deelgebied Parnas en waar de rechtbank binnen valt, is met de omgeving een participatiebijeenkomst georganiseerd. Toen is reeds aangegeven door de gemeente dat het pand in aanmerking komt voor een mogelijke culturele voorziening. De bewoners gaven mee om in de rechtbank een functie te geven die ’s avonds open is, zodat er meer levendigheid en een gevoel van veiligheid in de avonduren ontstaat. Ook werd geopperd er iets bijzonders van te maken waar mensen echt voor komen. Naast de behoefte van levendigheid is echter ook aangegeven dat de functie niet te veel mensen moet trekken omdat er al een vrij grote druk op het gebied is. De bewoners gaven in brede zin voor het gebied Parnas aan belang te hechten aan de leefbaarheid en het beheer (ook tijdens de ontwikkeling), de mobiliteit en mogelijke hinder als gevolg van hoogbouw.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 14 van 16

Vraag: Hoe zit het met de bereikbaarheid, qua mobiliteit? Wat is de impact van een museum met bijbehorende grote bezoekersstromen, en is bij de bereikbaarheid aandacht voor fietsen en deelmobiliteit? Antwoord: Belangrijk gegeven is dat de Hartwig Art Foundation doelbewust bij een de OV-hub van Station Zuid wil zitten en autogebruik wil ontmoedigen. In het kader van het nog op te stellen bestemmingsplan zal een verkeersonderzoek uitgevoerd worden. De verwachting is dat de verkeerssituatie verbetert als het gaat om verkeersbewegingen als gevolg van deze functie, ook afgezet tegen de voormalige functie als rechtbank (met pieken in de spits). De Hartwig Art Foundation zal daarnaast worden gehouden aan de normen voor fietsparkeren. Vraag: Hoe verhoudt de hoogte van de te ontwikkelen bouwvolumes op de kavels van de tijdelijke rechtbank zich tot de omgeving? En leidt dit tot veel slagschaduw voor de tegenoverliggende woongebouwen (Warnersblokken). Antwoord: Zoals in de Nota van Uitgangspunten voor de kavels van de tijdelijke rechtbank is te lezen, is er gekozen voor een zogenoemde middenhoogte. Het nieuwe volume varieert in hoogte: direct aan de Fred. Roeskestraat is de maximale bouwhoogte 27,5 meter (7 lagen). Aan de zijde van het nieuwe rechtbankgebouw is de maximale bouwhoogte 41,5 meter (11 lagen).

(zie afbeelding op pagina 27 van bijlage 6 ‘nota van uitgangspunten kavels c2 en c3’ bij de raadsvoordracht). De Warnersblokken ten noorden hiervan zijn 12,5 meter hoog en de nieuwe rechtbank ten zuiden van deze ontwikkeling 50 meter hoog. Op deze manier wordt een ruimtelijke opbouw gerealiseerd oplopend vanaf de Warnersblokken. De afstand van de nieuwbouw tot aan de Warnersblokken varieert van 41 tot 49 meter en is daarmee relatief ruim. De Warnersblokken hebben hierdoor ook beperkt last van slagschaduw. Tijdens een bewonersavond zijn de conclusies van de bezonningsstudie met de omgeving gedeeld. Zie ook het verslag van de bewonersavond 24 juni 2021, bijlage 9 bij de raadsvoordacht. Daarnaast bestaan er in tegenstelling tot het Zuidas-deelgebied Strawinksy voor het deelgebied Parnas geen beleidsmatig vastgelegde uitgangspunten ten aanzien van de hoogte in relatie tot de ten noorden geleden bebouwing. Vraag: Waarom wordt de mogelijkheid geboden om het voormalige rechtbankgebouw op te toppen? En wat is hiervan het effect op de omgeving? Antwoord: In de gesprekken met de Hartwig Art Foundation is vanuit de gemeente de mogelijkheid geboden om het huidige hoogbouwdeel van het voormalige rechtbankgebouw op te toppen. Hierbij is het uitgangspunt voor de gemeente dat een optopping zich ruimtelijk passend verhoudt met de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 15 van 16

directe omgeving. Daarnaast zal een optopping zich architectonisch goed moeten verhouden tot het oorspronkelijke gebouw, te meer er sprake is van een gemeentelijk monument. Het ontwerpproces van de Hartwig Art Foundation voor het museum is nog gaande en over de concrete bouwplannen – en dus de keuzes die Hartwig maakt ten aanzien van deze optopping kan in dit stadium nog geen nadere informatie worden gegeven. Ook zal het plan moeten worden onderbouwd met o.a. bezonningsstudies. Vervolgproces Na instemming met de aankoop van de voormalige rechtbank en de Nota van Uitgangspunten voor kavels C2/C3 zal de aankoop van de rechtbank worden geëffectueerd en de verkoopprocedure voor kavels C2/C3 worden voorbereid door het Rijksvastgoedbedrijf. De gemeente zal met de Hartwig Art Foundation toewerken naar een huurovereenkomst. Parallel hieraan werkt de Hartwig Art Foundation haar plannen verder uit, zodat hiervoor de planologische procedures voor de benodigde bestemmingsplanwijziging en omgevingsvergunning kunnen worden doorlopen. Het doel is om voor het einde van jaar het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning ter visie te leggen. In het kader van informatieverschaffing sturen we naast het (geheime) afsprakendocument tussen de gemeente de Hartwig Art Foundation tevens de bijlagen mee behorend bij de Nota van Uitgangspunten kavels C2 en C3.

Slot Het Museum of Contemporary Art verrijkt het culturele aanbod in Amsterdam en levert een bijdrage aan de culturele doelstellingen in de stad. Daarnaast levert het museum een bijdrage aan de ontwikkeling van Zuidas als gemengde Amsterdamse stadswijk en wordt er nieuw leven geblazen in een beeldbepalend gemeentelijk monument.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Victor Everhardt wethouder Zuidas

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Touria Meliani, wethouder Kunst en Cultuur

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 september 2021 Pagina 16 van 16

Bijlagen: 1. Afsprakendocument Gemeente – Hartwig Art Foundation (geheim) 2. Principenota Parnas 2019 (bijlage bij Nota van Uitgangspunten) 3. Visie Zuidas 2016 (bijlage bij Nota van Uitgangspunten) 4. Welstandsnota Zuidas 2011 (bijlage bij Nota van Uitgangspunten) 5. Plan voor een Groene Zuidas 2018 (bijlage bij Nota van Uitgangspunten) 6. Handout duurzaam bouwen Amsterdam (bijlage bij Nota van Uitgangspunten)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl