Brief wethouder resultaten corona gezondheidsmonitor volwassen def.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

Datum

20 juni 2023

Behandeld door Henriette Dijkshoorn, hdijkshoorn@ggd.amsterdam.nl, 06-22727631

Jolanda Pothoven, jpothoven@ggd.amsterdam.nl, 06-30196643

Onderwerp

Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022

Geachte leden van de commissie,

Vandaag zijn de uitkomsten van de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 gepubliceerd. De GGD’en voeren de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 uit in het kader van de Integrale Gezondheidsmonitor COVID-191. Het onderzoek is bedoeld om de fysieke en mentale gezondheidseffecten als gevolg van de coronacrisis onder de Nederlandse bevolking inzichtelijk te maken. De monitor geeft informatie over het welzijn, de lichamelijke en mentale gezondheid en het genotmiddelengebruik van Nederlandse volwassenen en de impact van de coronacrisis. Op 31 mei jl. hebben we in de raadscommissie gesproken over de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 (eveneens in opdracht van het ministerie uitgevoerd). De monitors kennen deels een overlap in leeftijd maar kennen ook verschillen in wervingsmethode (open deelname versus alleen mensen uit steekproef), manier van afname en onderzoeksperiode (tijdsduur na afschaffing van de coronamaatregelen). Hierdoor kunnen uitkomsten verschillen. Ik wil u met deze brief informeren over de belangrijkste Amsterdamse resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Volwassen en Ouderen. Deze zijn ook opgenomen in een factsheet, zie bijlage. Ook informeer ik u graag over wat wij doen als gemeente.

1 Hierbij wordt samengewerkt met GGD GHOR Nederland, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM),

het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, die samen het netwerk GOR vormen.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 20 juni 2023 Pagina 2 van 5

Uitkomsten Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 We zien een sterke daling van de ervaren gezondheid: het aandeel inwoners dat de eigen gezondheid als (zeer) goed beoordeelt, daalde van 79% in 2020 naar 68% in 2022. De daling is het grootst onder 18- t/m 64-jarigen en onder inwoners die moeite hebben met rondkomen. Ook zien we een stijging van de mentale gezondheidsproblemen. Het aandeel Amsterdammers met ernstige eenzaamheid steeg van 15% in 2020 naar 23% in 2022, angst- en depressieklachten van 9% naar 16% en stress van 22% naar 32%. Deze stijging was al ingezet voor de coronaperiode. Mentale problemen komen in Amsterdam vaker voor dan gemiddeld in Nederland. Verder rapporteren meer inwoners een langdurige ziekte of aandoening of een valongeval dan in 2020. Gezondheidsproblemen nemen toe met het stijgen van de leeftijd en komen vaker voor onder inwoners met een kwetsbare sociaaleconomische positie. De overgewicht- en obesitaspercentages zijn niet veranderd ten opzichte van 2020. Het aandeel Amsterdammers dat voldoende beweegt daalde, terwijl het aandeel sporters steeg. Op beide leefstijlthema’s zijn de cijfers in Amsterdam gunstiger dan elders in Nederland. Het tabak-, alcohol en druggebruik in Amsterdam is in 2022 hoger dan in 2020. Het alcohol- en tabakgebruik is wel lager dan voor de coronaperiode.

In 2022 hebben meer Amsterdammers moeite met rondkomen dan in 2020. Van de Amsterdammers heeft 14% een laag inkomen en 30% heeft moeite met rondkomen. Veel inwoners geven aan te weinig geld te hebben om te sporten, voor gezonde voeding, om het huis goed te verwarmen of om op visite te gaan. Inwoners met een kwetsbare financiële positie rapporteren vaker gezondheidsproblemen.

Wat doen we als gemeente? Amsterdam Vitaal en Gezond (AV&G) In december 2020 is Amsterdam Vitaal & Gezond gestart. AV&G is een netwerkverband waarin de gemeente, Zilveren Kruis, zorg- en welzijnsaanbieders verenigd in Sigra, Elaa en Cliëntenbelang Amsterdam elkaar hebben opgezocht omdat de beschikbaarheid en betaalbaarheid van zorg in Amsterdam steeds verder onder druk komt te staan. De AV&G partners hebben een sterk gevoel van urgentie om samen te werken aan het toekomstbestendig maken van zorg en welzijn in de stad. Om de voor 2040 twee afgesproken doelen te bereiken 1. Alle Amsterdammers gelijke kansen op goede gezondheid. 2. Tien gezonde levensjaren erbij voor alle kwetsbare Amsterdammers zetten de partners radicaal in op preventie. Om te focussen op de doelgroepen en de thema’s waar de samenwerking meer dan gemiddeld op nodig is, zijn bij de start van AV&G acht coalities gevormd. Vier doelgroep coalities rondom ouderen, mentale gezondheid, chronisch zieken en jeugd en gezin. Aanvullend zijn er vier thema coalities rondom de opgave arbeidsmarkt en onderwijs, digitale zorg, groei van de stad en acute zorg. Op 9 maart jl. bent u uitgebreid geïnformeerd over de voortgang van AV&G in het afgelopen jaar, over een vooruitblik naar 2023 en de wijze waarop we in AV&G verband aan de slag gaan met de lokale uitwerking van het recent getekende Integraal Zorg Akkoord (IZA).

Gemeente Amsterdam

Datum 20 juni 2023 Pagina 3 van 5

Uitwerking IZA en GALA in integraal preventie raamwerk Met het ondertekenen van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben gemeenten, zorgverzekeraars en verschillende zorgpartijen afspraken gemaakt over te bereiken gezondheidsdoelen en het toekomstbestendig maken van het stelsel van zorg en welzijn. Zowel aan IZA als aan GALA hangen financiële afspraken en beide akkoorden vragen om een integraal preventie infrastructuur met een integraal plan op het gebied van gezondheid, sport en bewegen en een stevige sociale basis. Zoals aangekondigd in de Raadsbrief ‘Amsterdam Vitaal & Gezond: stand van zaken 2022 en vooruitblik 2023’ van 9 maart jl. is mijn inzet de middelen vanuit het IZA en GALA (voor 2024-2026) in samenhang in te zetten om zo onze preventie aanpak verder te versterken. Op basis van een regiobeeld, waar de cijfers uit deze monitor onderdeel van zijn, en lokale problematiek wordt in samenhang een integraal raamwerk opgesteld voor de hele stad gericht op het bevorderen van de (positieve) gezondheid en het terugdringen van gezondheidsverschillen. Het raamwerk gaat over waar we staan en de aanpak en de infrastructuur die nodig is om te bereiken dat alle Amsterdammers in 2040 kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een stad met een gezonde leefomgeving en een sterke sociale basis en we de gezondheidsverschillen verkleinen.

De komende periode wordt dit raamwerk opgesteld en ik wil u hier na het zomerreces verder over informeren.

Thrive Amsterdam Mentaal Gezond Om de mentale gezondheid van Amsterdammers te bevorderen zetten we in op de preventie van mentale klachten. Hierop richt Thrive Amsterdam Mentaal Gezond zich. GGD Amsterdam werkt in dit programma samen met partners in de stad en bewoners aan een mentaal gezonde stad, buurt, schoolen werkomgeving. Het bespreekbaar maken en normaliseren van mentale klachten is een van de doelen van het programma. Ook de Amsterdamse suïcideaanpak is onderdeel van dit programma. Gezondheidspreventief drugsbeleid De cijfers met betrekking tot middelengebruik in Amsterdam, ook in verhouding tot de rest van Nederland, laten zien dat preventie tabak-, alcohol en druggebruik ook de komende tijd een aandachtspunt blijft voor Amsterdam. Samen met zorg- en kennisinstellingen streven we er in het programma Middelenpreventie naar dat Amsterdammers geen nicotinehoudende producten gebruiken en dat hun gezondheid niet geschaad wordt door alcohol, drugs of gokken. We zetten erop in dat Amsterdammers zo laat mogelijk in hun leven hun eerste ervaring hebben met deze middelen. Meer weerbaarheid in het omgaan met middelen, een betere vroegsignalering van problematisch gebruik, een groter bereik van interventies die gezondheidsschade door middelengebruik voorkomen, het verlagen van de beschikbaarheid van middelen en een nicotinevrije omgeving zijn daarbij belangrijke interventies.

Bestaanszekerheid De gemeente heeft een uitgebreid aanbod aan armoederegelingen en kent naast de landelijke maatregelen, ook nog een aantal extra maatregelen. Zo verhoogt Amsterdam per 1 januari 2023 de inkomensgrens voor alle minimavoorzieningen van 120% naar 130% en van minimavoorzieningen voor kinderen naar 150%. In het coalitieakkoord is 1 mln. per jaar vrijgemaakt om te experimenteren met gratis gezond ontbijt en schoollunches in wijken waar dat het hardste nodig is.

Gemeente Amsterdam

Datum 20 juni 2023 Pagina 4 van 5

Daarnaast stimuleren en ondersteunen wij bewoners op verschillende manieren om gezond te kunnen eten. We zijn gestart met het programma Gezond Leven Makkelijker Maken, zie hieronder. In het kader van het nieuwe programma Bestaanszekerheid wordt ook nader uitgewerkt hoe door meer professionals meer stress sensitief gewerkt kan gaan worden de komende jaren.

Gezond Leven Makkelijker Maken (GLMM) Voor veel mensen in Amsterdam is het vinden, begrijpen en toepassen van informatie over gezondheid geen vanzelfsprekendheid omdat deze niet aansluit bij hun leefwereld. Binnen het programma Gezond Leven Makkelijker Maken werken bewoners uit Noord, Nieuw-West en Zuidoost samen met professionals om oplossingen te bedenken om bestaande buurtinitiatieven te versterken. Door met bewoners en professionals deze drempels te identificeren en oplossingen te ontwerpen en implementeren, willen we bestaande initiatieven toegankelijker en effectiever maken voor Amsterdammers. Daarnaast wordt gewerkt aan het begrijpelijker en toegankelijker maken van de GGD en andere zorg- en welzijnsorganisaties in Amsterdam. Met als doel van elkaar te leren en te motiveren hoe (beter) rekening te houden met de vaardigheden, denk- en doenvermogen van bewoners. Dit doen we in samenwerking met Pharos en Cliëntenbelang Amsterdam, waarbij Amsterdammers in elke stap zijn betrokken. Vitaal ouder Worden Vanuit het programma “Vitaal Ouder Worden” werken we aan het bevorderen van een gezonde leefstijl van Amsterdamse ouderen om daarmee het risico op gezondheidsproblemen te verkleinen.

Het programma richt zich onder meer op het stimuleren van lichaamsbeweging, het bijdragen aan een veilige en aantrekkelijke leefomgeving voor ouderen, het bevorderen van sociale interactie en het voorkomen van valincidenten. Gezonde leefomgeving Onze ambitie is om de voedselomgeving zo in te richten dat deze gezond voedselkeuzegedrag stimuleert en daarnaast beschermt tegen ongezond voedselkeuzegedrag: de gezonde keuze is de makkelijke, goedkoopste en gewone keuze voor álle Amsterdammers. We willen dat alle Amsterdammers meer toegang en keuze hebben in gezonde producten en minder verleid worden door ongezonde voedselmarketing. Via de Alliantie Voeding voor een Gezonde Generatie en City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving en samen met andere partijen voeren we lobby richting het Rijk voor collectieve en structurele maatregelen. Zo werken we aan lokale gezondheidsdoelstellingen om overgewichtscijfers terug te dringen en gezondheidsverschillen te verkleinen. We lobbyen voor maatregelen die effectief zijn, maar buiten de bevoegdheden van een gemeente vallen, zoals prijsmaatregelen, kindermarketing, producteisen en juridisch instrumentarium om te kunnen sturen op de voedselomgeving. In de afgelopen tijd is er samengewerkt, bijvoorbeeld op de suikertaks, btwverlaging groente en fruit en handvatten om ongezond voedsel te weren. Er is echter nog meer nodig.

Na de coronacrisis en de gevolgen door de inflatie is het extra noodzakelijk om hierop in te zetten, om voedselonzekerheid met name onder inwoners met een kwetsbare sociaaleconomische positie te voorkomen. Lokaal leggen we actief de verbinding met andere lobby- en beleidstrajecten, zoals de lobby die voortvloeit vanuit de trajecten bestaanszekerheid en de duurzaamheidsopgave via de Amsterdamse Voedselstrategie.

Gemeente Amsterdam

Datum 20 juni 2023 Pagina 5 van 5

Wat de cijfers uit deze monitor in ieder geval duidelijk maken is ongelijk investeren nodig blijft. Het leven in een grote stad als Amsterdam brengt uitdagingen met zich mee en we leven in een tijd met meerdere stressvolle maatschappelijke ontwikkelingen tegelijk, zoals de crisis op de woningmarkt, de klimaatcrisis, de energiecrisis en oplopende inflatiecijfers. Preventie vergt een lange adem. Ik blijf me de komende jaren dan ook volop inzetten om de (mentale) gezondheid van onze inwoners te verbeteren en de gezondheidsverschillen tussen groepen Amsterdammers te verkleinen. Ik hoop u zo voldoende geïnformeerd te hebben. Hoogachtend, Namens het college van Burgemeester en Wethouders,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie