brief wethouder cie stand van zaken tabaksontmoediging 2022 def

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de commissie Zorg, Jeugdzorg en Sport

Datum

23 mei 2022

Behandeld door Rianca Scheffel rscheffel@ggd.amsterdam.nl 0622557944 Onderwerp

Stand van zaken Samen naar een rookvrij Amsterdam

Geachte leden van de commissie, Roken staat met stip op 1 als te voorkomen oorzaak van ziekte en sterfte. In Nederland beginnen iedere week ruim honderd nieuwe kinderen met roken. Als zij blijven roken, is de kans meer dan 50% dat zij aan de gevolgen daarvan overlijden. Het aantal rokers is niet gelijk over de bevolking verdeeld. Onder praktisch opgeleiden wordt meer gerookt dan onder theoretisch opgeleiden. Roken is daarmee ook de grootste veroorzaker van sociaaleconomische gezondheidsverschillen.

Samen naar een rookvrij Amsterdam Het aantal rokers in Amsterdam ligt ver boven het landelijk gemiddelde. Gezien de impact die roken op de volksgezondheid heeft, is Amsterdam al jaren bezig met het ontmoedigen van tabaksgebruik. Het huidige tabaksontmoedigingsbeleid Samen naar een rookvrij Amsterdam heeft drie speerpunten:  Voorkomen dat jongeren beginnen met roken  Stimuleren dat Amsterdammers stoppen met roken  Het realiseren van een rook- en tabakvrije omgeving Het uitvoeringsplan van dit beleid is in januari 2021 vastgesteld. De notitie Samen naar een Rookvrij Amsterdam en het uitvoeringsplan zijn als bijlage bijgevoegd. Vanwege de coronacrisis is de uitvoering van een aantal projecten uitgesteld. Andere projecten konden wel doorgaan zoals gepland. In deze brief ga ik eerst kort in op de Amsterdamse cijfers, vervolgens geef ik per speerpunt een stand van zaken wat in de verschillende projecten is bereikt en waar de komende periode nog aan wordt gewerkt.

Rookgedrag in Amsterdam Jongeren roken steeds minder. Op het voortgezet onderwijs in Amsterdam heeft 7% van de jongeren in de 2e klas en 21% van de jongeren in de 4e klas ooit gerookt in schooljaar 2018-2019. In schooljaar 2016-2017 was dit nog 8% van de tweedeklassers en 24% van de vierdeklassers. Maandelijks of wekelijks roken komt in de 2e klas nauwelijks voor. Van de vierdeklassers rookt 8% maandelijks en 5% wekelijks.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 23 mei 2022 Pagina 2 van 6

Uit cijfers van de Jeugdgezondheidszorg blijkt dat het aantal vrouwen dat tijdens de zwangerschap rookt afneemt. In 2020 heeft in Amsterdam 2,4% van de vrouwen tijdens de zwangerschap gerookt. Dit is een afname van 1,1% ten opzichte van 2019. In het bijzijn van 5% van de 5-jarige kinderen en 6% van de 10-jarige kinderen wordt in huis gerookt. Roken in huis gebeurt vaker in gezinnen met praktisch opgeleide ouders (9-10%) dan in gezinnen met theoretisch opgeleide ouders (3-5%). Aandacht voor meeroken en derdehands roken blijft belangrijk. Het aantal volwassen inwoners dat rookt neemt af. Tussen 2008 en 2016 bleef het aandeel rokers in Amsterdam gelijk. In 2020 zien we voor het eerst een daling; 22% van de inwoners rookte. Steeds meer Amsterdammers hebben nooit gerookt. In dezelfde periode nam het aandeel zware rokers af: dat was 7% in 2008 en nog maar 2% in 2020. Van de rokers rookte 22 procent meer door de coronacrisis. Dat is net zoveel als het aandeel rokers (22%) dat minder is gaan roken in die periode. Het aantal rokers ligt in Amsterdam (22%) hoger dan landelijk (17%). In Amsterdam roken meer mannen (27%) dan vrouwen (17%). Het aandeel rokers daalt met het stijgen van de leeftijd, van 27% onder 18- t/m 34-jarigen naar 10% onder 75-plussers. Praktisch opgeleiden en inwoners zonder betaald werk (24-27%) roken vaker dan gemiddeld.

Dat geldt ook voor Amsterdammers die arbeidsongeschikt of werkloos zijn (28-29%).

Voorkomen dat jongeren beginnen met roken Het terugdringen van roken onder jongeren vraagt om een brede inzet gericht op de directe leefomgeving van de jongeren. Rookvrij wordt op steeds meer plekken de norm. Zo kunnen kinderen en jongeren in Amsterdam rookvrij opgroeien, spelen en sporten.

Doel

Vanaf 1 augustus 2020 zijn alle schoolterreinen rookvrij en vanaf najaar 2020 worden rookvrije ingangen en/of zones ingericht bij scholen zonder schoolplein.

Het gehele onderwijs is inmiddels wettelijk rookvrij. Dit betekent dat er in en rondom alle onderwijsinstellingen niet meer mag worden gerookt op eigen terreinen. Het verbod geldt voor alle instellingen voor onderwijs: van schoolpleinen van basisscholen tot en met terreinen van universiteiten. In aanloop naar de wetswijziging (ingangsdatum 1 augustus 2020, handhaving per 1 januari 2021) zijn scholen actief benaderd die nog niet rookvrij waren of waar verbetering mogelijk was. Verschillende scholen in het PO en VO hebben gebruik gemaakt van de ondersteuning van Gezonde School en rookvrije materialen aangevraagd. Zo hebben Gezonde School Adviseurs scholen ondersteund bij het opstellen en invoeren van rookvrij beleid. Veel scholen hebben rookvrije bordjes aangevraagd. Daarnaast heeft een deel van de scholen een aanvraag gedaan voor een rookvrije zone in de openbare ruimte rondom de schoolterreinen.

Gemeente Amsterdam

Datum 23 mei 2022 Pagina 3 van 6

Doel

1 januari 2021 zijn alle 40 locaties waar OKT en JGZ professionals werken rookvrij én wordt rookvrij opgroeien uitgedragen en meegenomen in de werkzaamheden.

Alle locaties van de Ouder-en Kindteams (OKT) en Jeugdgezondheidszorg (JGZ) zijn rookvrij geworden. Het gaat hierbij om 40 locaties in de regio Amsterdam-Amstelland. Dit betekent dat alle locaties waar kinderen, jeugdigen en ouders komen voor een bezoek aan de OKT/JGZ rookvrij zijn, zowel het gehele gebouw als ook het terrein. Er zijn bordjes en/of raamstickers van de Rookvrije Generatie opgehangen en rondom de entree zijn rookvrije stoeptegels geplaatst. Zo is het voor iedereen duidelijk dat het een rookvrije omgeving is. We motiveren rokende OKT en JGZ professionals om te stoppen met roken. Ze krijgen hierbij desgewenst ondersteuning. Voor professionals is een training ontwikkeld over rookvrij opgroeien en hoe ze hierover het gesprek met jeugdigen en (aanstaande) ouders kunnen aangaan. Vanwege de corona crisis en de vaccinatiecampagne is deze training nog niet breed verspreid onder de OKT en JGZ professionals. Hier werken we in 2022 aan. Zo zijn professionals beter toegerust om jeugdigen en (aanstaande) ouders zo goed mogelijk te adviseren over de risico’s van roken en hen de juiste richting te wijzen als zij willen stoppen.

Doel

Het tweede kwartaal van 2021 zijn alle kinderopvanglocaties in Amsterdam rookvrij.

De buitenruimte van alle kinderopvang locaties zijn in principe rookvrij. Medewerkers roken niet in de buurt van de kinderen. Echter, de derdehands rook die achterblijft in kleding en haren is ook schadelijk voor jonge kinderen. Na gesprekken met kinderopvangorganisaties en koepels blijkt dat hier onwetendheid over is en rookvrij beleid hiervoor zelden aanwezig is. Hier wordt het komend jaar op ingezet. Via (online) bijeenkomst voor managers en medewerkers in de kinderopvang wordt informatie gegeven over de mogelijke gevolgen van derdehands rook voor het jonge kind. We zijn in 2021 begonnen met het geven van (online) gastcolleges op het MBO. Hierbij gaat het om lessen aan studenten van de opleidingen tot pedagogisch medewerker in de kinderopvang. In de colleges staat het belang van een rookvrije kinderopvang en derdehands rook en de gevaren hiervan voor het jonge kind centraal. Deze gastcolleges op het MBO zetten we in 2022 voort.

Doel

Eind 2021 zijn alle kinderboerderijen en speeltuinen in Amsterdam rookvrij of er zijn rookvrije afspraken gemaakt.

In het voorjaar van 2022 is de laatste kinderboerderij in Amsterdam rookvrij geworden. Daarmee zijn alle 18 kinderboerderijen rookvrij. Voor de speelplekken in de stad zijn beheerafspraken gemaakt. Stoeptegels met het rookvrij logo worden geplaatst bij alle nieuwe speelplekken. Als onderhoud wordt uitgevoerd op een bestaande speelplek wordt ook meteen een stoeptegel geplaatst. Op deze manier werken we eraan dat de ruim tweeduizend rookvrije speelplekken in de openbare ruimte in Amsterdam rookvrij worden en rookvrij spelen de norm wordt.

Gemeente Amsterdam

Datum 23 mei 2022 Pagina 4 van 6

Doel

Na de winterstop zijn minimaal 60 Amsterdamse buitensportverenigingen rookvrij.

De coronacrisis heeft ook impact op de sportverenigingen gehad. Sporten was een tijd niet of beperkt mogelijk. Veel sportverenigingen waren voor de coronacrisis al rookvrij. Om rookvrij sporten in Amsterdam mogelijk te maken, wordt gewerkt aan het rookvrij maken van alle gemeentelijke sporthallen en sportparken. Op deze manier worden ook de laatste verenigingen rookvrij. Verenigingen worden hier binnenkort per brief over geïnformeerd. Bij alle gemeentelijke sporthallen en sportparken worden rookvrije stoeptegels neergelegd en rookvrije borden opgehangen. Dit gebeurt gefaseerd per stadsdeel. Het doel is dat eind 2022 alle gemeentelijke sporthallen en sportparken rookvrij zijn.

Stimuleren dat Amsterdammers stoppen met roken Roken is een ernstige verslaving. Rokers hebben gemiddeld meerdere pogingen nodig om te stoppen. Daarom stimuleren we rokers om te stoppen met roken en waar nodig ondersteunen we hen daarbij. Daarnaast hebben we als gemeente een belangrijke rol in het goede voorbeeld geven en de rookvrije boodschap uitdragen.

Doel

In 2020 hebben minimaal de 25 grootste gemeentegebouwen een rookvrije ingang én is er duidelijk gecommuniceerd over het rookvrije beleid en stopondersteuning.

Alle gemeentelijke panden zijn rookvrij. Om dit extra aandacht te geven, hebben de 25 grootste gemeentepanden hebben een zichtbare rookvrije entree gekregen. Er zijn bordjes en/of raamstickers van de Rookvrije Generatie opgehangen en rondom de entree zijn rookvrije stoeptegels geplaatst. We vragen rokers om niet te roken in de rookvrije zones en motiveren hen om te stoppen met roken. Hiervoor zijn verschillende vormen van stopondersteuning voor ambtenaren beschikbaar. Vanwege het thuiswerkadvies is er beperkt gecommuniceerd over de rookvrije panden. In 2022 wordt dit alsnog gedaan.

Doel

In 2021 worden stoppen met roken groepstrainingen uitgevoerd en onderzocht.

Voor kwetsbare Amsterdammers werken we samen met Zilveren Kruis en het Amsterdam UMC aan geschikte stopondersteuning. In Amsterdam Noord loopt momenteel een pilot met een stoppen met roken training aangepast aan de behoefte van deze doelgroep. Deze groepstraining is vanwege de coronacrisis later gestart dan gepland. De doorlooptijd van de pilot is zes maanden, waarin een groepstraining van 22 bijeenkomsten wordt uitgevoerd. Halverwege 2022 verwachten we de eerste resultaten van het onderzoek te kunnen delen. Het uiteindelijke doel is, als de interventie positieve resultaten oplevert, om de groepstraining in het aanbod in de wijk op te nemen en structurele financiering te vinden.

Gemeente Amsterdam

Datum 23 mei 2022 Pagina 5 van 6

Doel

In 2020 en 2021 wordt Stoptober uitgevoerd met Amsterdamse activiteiten.

Stoptober is een campagne die rokers uitdaagt om gedurende de maand oktober niet te roken. Vanwege de coronacrisis is Stoptober in 2020 en 2021 in afgeslankte vorm uitgevoerd. Hierbij waren er geen extra lokale activiteiten. In 2022 hopen we deze campagne op volle sterkte uit te kunnen voeren met Amsterdamse ambassadeurs. Waarbij we aandacht besteden aan specifieke doelgroepen en/of gebieden waar het percentage rokers hoger is dan gemiddeld.

Het realiseren van een rook- en tabakvrije omgeving Zien roken, doet roken. Om echt te voorkomen dat jongeren beginnen met roken is het belangrijk dat jongeren opgroeien in een rook- en tabakvrije omgeving. Daarmee beschermen we ze tegen schadelijk meeroken en tegen de verleiding om zelf te gaan roken. Een rook- en tabakvrije omgeving maakt het voor rokers makkelijker om te stoppen. Bovendien versterkt het de norm dat roken niet normaal is en dat tabaksproducten geen normale producten zijn.

Doel

Realiseren van rookvrije zones in de openbare ruimte.

Het is sinds 2020 mogelijk geworden om een rookvrije zone in de openbare ruimte te realiseren in Amsterdam. Hiervoor zijn inrichtingsprincipes opgesteld en rookvrije stoeptegels ontworpen. In de eerste fase in 2020 zijn in overleg met de stadsdelen ruim honderd plekken in de openbare ruimte rookvrij geworden. Hierbij ging het met name om kind- en zorglocaties, zoals OKT’s, scholen, Cruyff Courts en gezondheidscentra. De Fred. Roeskestraat, met onder andere een middelbare en een lagere school, is als geheel een rookvrije straat geworden. Daarnaast zijn rondom alle ziekenhuizen in de stad rookvrije zones aangelegd. De speelplekken in de openbare ruimte en de gemeentelijke sporthallen en sportparken worden ook volgens deze inrichtingsprincipes de komende tijd rookvrij gemaakt. Zo wordt rookvrij op steeds meer plekken in de stad de norm. We willen naar een situatie waarin zorginstellingen, scholen of andere initiatiefnemers zelf een rookvrije zone kunnen aanvragen bij de gemeente. Het aanvragen, verwerken van de aanvraag, inrichten van de rookvrije zone en de financiering daarvan moet in het reguliere aanbod van diensten van de gemeente worden opgenomen. Hier werken we het komende jaar aan.

Rechtszaak sjoemelsigaret We hebben ons aangesloten bij de rechtszaak van de Stichting Rookpreventie Jeugd naar een eerlijke meting van de schadelijke en verslavende stoffen in sigaretten. Via de Rotterdamse bestuursrechter is in een rechtszaak over ‘sjoemelsigaretten’ inmiddels duidelijkheid gevraagd bij het Europese Hof van Justitie over de Europese meetmethode van die stoffen in sigaretten. Kleine gaatjes in het filterpapier van de sigaret die bijna niet te zien zijn, verdunnen de rook. Hierdoor geven de metingen van de huidige meetmethode lagere waarden schadelijke stoffen aan dan wat een roker echt inhaleert tijdens het roken van een sigaret. Dan worden die gaatjes namelijk bedekt door de vingers en de lippen. Waardoor de boosdoeners in werkelijkheid een stuk minder ontsnappen. Een

Gemeente Amsterdam

Datum 23 mei 2022 Pagina 6 van 6

sjoemelsigaret dus, met veel meer teer, nicotine en koolmonoxide dan de toegestane hoeveelheid. Minimaal 2 keer zoveel, bleek eerder uit een andere meetmethode die door het RIVM werd toegepast. De Europese methode om teer, nicotine en koolmonoxide in tabak te meten is volgens het Europese Hof wettig. Dat zei het Hof eind februari 2022. Maar omdat de methode nooit openbaar is gemaakt als publicatie door de EU is het niet per se bindend. En dat biedt een ingang; het Europese Hof zegt namelijk ook dat de bestuursrechter in Nederland zelf kan nagaan of de huidige methode rokers goed genoeg beschermt tegen verslavende, kankerverwekkende en andere ziekmakende stoffen. En wat de beste meetmethode is, gekeken naar de volksgezondheid, met name die van jongeren. Daarnaast heeft het Europees Parlement in februari de wens uitgesproken voor een herziening van de meetmethode. Een stap dichterbij dus naar wellicht een vrij eenvoudige oplossing voor een stengere norm. In Canada worden de bijna onzichtbare gaatjes in de sigaret tijdens het meten namelijk al afgeplakt.

Conferentie Samen naar een rookvrij Amsterdam Op Wereld Niet Roken Dag, 31 mei 2022, organiseren we de conferentie ‘Samen naar een rookvrij Amsterdam’. De middag staat geheel in het teken van het delen van kennis, ervaringen en goede voorbeelden, waaronder Amsterdamse bewonersinitiatieven. Tijdens de conferentie wordt voor de eerste keer de Rookvrije Generatie Award in de regio Amsterdam-Amstelland uitgereikt. Iedereen die een bijdrage wil leveren aan een rookvrij Amsterdam of hier meer over wil horen is van harte uitgenodigd om deel te nemen. U bent natuurlijk nog steeds van harte uitgenodigd, aanmelden kan via https://samennaareenrookvrijamsterdam.evenementenorganisatie-amsterdam.nl/ Ik ben verheugd om te zien dat er minder Amsterdammers roken, vooral ook onder jongeren. Steeds meer locaties in de stad worden rookvrij. Dit zijn hoopvolle signalen. Echter, roken is een ernstige verslaving en nicotine is één van de meest verslavende stoffen die er is. Er bestaat geen vrijheid of vrije keuze bij het roken van sigaretten. Helemaal niet als je beseft dat bijna iedere huidige roker als kind is begonnen met roken. Het blijft dus belangrijk om hier vol op in te blijven zetten. Er moet nog genoeg gebeuren op weg naar een rookvrije generatie en een rookvrij Amsterdam. Ik hoop u hiermee voor nu voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg, Jeugd(zorg), Beroepsonderwijs en Sport