BRIEF..Voortgangsrapportage Smart Mobility.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 10 september 2021 Verkeer en Vervoer Egbert J. de Vries CTO Innovatieteam, bestuurszaken.cto@amsterdam.nl Overzicht voortgang projecten en financiën programma Smart Mobility 2019 2025

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de jaarlijkse voortgang en het vervolg van het programma Smart Mobility 2019-2025 aan de hand van de drie vastgestelde ambities: 1. Amsterdam heeft regie op het digitale mobiliteitssysteem 2. Alle Amsterdammers, bezoekers en goederen reizen slimmer en schoner 3. Amsterdam is Smart Mobility stad nummer 1 In deze brief wordt u geïnformeerd over een aantal activiteiten en projecten uit het programma die het afgelopen jaar succesvol zijn uitgevoerd of door omstandigheden zijn vertraagd. Covid-19 heeft positieve en negatieve impact gehad op het programma Smart Mobility. Dit is terug te lezen in de voortgang van de projecten en aan het eind van de brief kom ik er uitgebreider op terug. Verderop in de brief treft u een overzicht van de financiën over de periode september 2020 tot en met augustus 2021 aan. In de bijlage vindt u een gedetailleerde voortgang van de projecten met de beschrijving, resultaat en een vooruitblik. Amsterdam heeft regie op het digitale mobiliteitssysteem Ontwikkelingen in de mobiliteitssector leiden tot nieuwe aanbieders (vaak tech bedrijven), nieuwe concepten (denk aan steps en flitsbezorgers) en een veranderende informatiepositie van overheden, platforms en mobiliteitsaanbieders.

Dit vraagt van de gemeente een andere rol ten aanzien van regie op de openbare ruimte en het mobiliteitssysteem. Meer mobiliteit levert niet automatisch een leukere stad op. We willen erop sturen dat deze ontwikkelingen bijdragen aan een gewenste verandering naar een verbonden Amsterdam waar de waarden bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid en veiligheid centraal staan. Hieronder beschrijven we hoe we de eerste stappen hebben gezet richting meer regie op deze ontwikkelingen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

10 september 2021 Pagina 2 van 8

Intelligent Gebruik Openbare Ruimte De vraag naar data en digitale tools voor het beheren van de openbare ruimte werd urgenter door covid-19. We hebben de afgelopen jaren ervaring opgedaan met het inzetten van data en digitale tools voor het managen van bezoekersstromen tijdens bijvoorbeeld Koningsdag, evenementen bij de Arena en drukte op de Kalverstraat. Vanuit de opgedane ervaringen hebben we onder de noemer van “Intelligent Gebruik Openbare Ruimte (IGOR)” bijgedragen aan de covid-19 crisisorganisatie. We hebben geholpen met de informatievoorziening over het gebruik van de openbare ruimte. Bewoners, ondernemers en bezoekers zijn geïnformeerd over de drukte in de stad via druktebeeld.amsterdam.nl. Communicatie over drukte is een crowd maatregel op zich, omdat gebruikers hiermee gefaciliteerd worden in het maken van keuzes over hoe en waar ze zich naartoe verplaatsen. Tijdens de verkiezingen is via dit kanaal de drukte rondom verkiezingslocaties gedeeld. We hebben de waarde van databronnen van partners voor de informatievoorziening over drukte experimenteel verkend. Zo gebruiken we anonieme data van Mastercard om de drukte in de stad historisch en tijdens de pandemie te duiden. Ook geeft dit inzicht in de herkomst van de bezoekers van de stad.

De samenwerking met Resono (dataleverancier) geeft ons via anonieme locatiedata uit apps inzicht in lokale drukte op pleinen, winkelgebieden, parken en andere hotspots. Met Amsterdam & Partners onderzoeken en testen we hoe we in het kader van het programma "Aanpak Binnenstad" deze inzichten kunnen gebruiken om bezoekers, ook na covid-19, te spreiden en de stad leefbaar te houden. Verbeteren management van bezoekersstromen Dit jaar heeft Euro2020 in afgeslankte vorm plaatsgevonden. In het bidbook naar de UEFA waren destijds experimenten met Smart Mobility opgenomen. We hebben voor de vier wedstrijden in JC Arena het volgende ontwikkeld:  Een common operational picture: dashboard waarin verschillende mobiliteitsstromen worden weergegeven in het Operationeel Mobiliteitscentrum (OMC).  Voorspelmodel over verwachte drukte om de inzet vanuit partners in het OMC te bepalen en om knelpunten bij in- en uitstroom van bezoekers voor te blijven. Denk aan veiligheidsmaatregelen op stations en geadviseerde loop- en parkeerroutes. We hebben een EK Minicongres georganiseerd, gericht op druktemanagement en slimmer en schoner reizen . Dit heeft er toe geleid dat o.a. de NS meer relevante data deelt m.b.t. het verbeteren van management van bezoekersstromen.

We zijn samen met de Provincie Noord-Holland en de VRA het Scale-up in Residence programma gestart waarin we bedrijven uitdagen om slimme oplossingen te bedenken voor regionale opgaven zoals drukte door bezoekersstromen. We zijn een samenwerking

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

10 september 2021 Pagina 3 van 8

aangegaan met twee consortia die nieuwe vormen van druktemanagement op de Kalverstraat en in Zandvoort testen. De pilots hiervoor lopen tot en met september 2021. De uitkomsten worden in de volgende rapportage met u gedeeld. Verbeteren capaciteitsmanagement: ontlasten kwetsbare kademuren en bruggen De ruimte op de weg is schaars en op kademuren en bruggen is de belastbaarheid beperkt. We doen allerlei experimenten om de capaciteit op wegen te managen. Via een experiment met navigatieaanbieder Here is een dataproduct gemaakt dat real-time wegwerkzaamheden kan herkennen en communiceren naar navigatiegebruikers. Ook hebben we een dashboard ontwikkeld die de impact van gemeentelijke afvalwagens op kwetsbare kademuren en bruggen kan herkennen. Komend jaar gebruiken we deze inzichten om routes van afvalwagens te optimaliseren en testen we of en hoe we gedragsverandering bij chauffeurs kunnen stimuleren. We voeren met Europese partners een pilot uit rondom dynamisch beleid. Het project “Code the Streets" ontwikkelt een digitaal stratenplan met kaders per straat en gebied. Navigatie-aanbieders sturen gebruikers de snelste manier door de stad. Dit leidt tot autodrukte op ongewenste plekken. Door ons beleid digitaal te communiceren kunnen ook andere waarden, zoals gezondheid, veiligheid en leefbaarheid worden meegenomen in het route-advies.

Denk hierbij aan de afsluiting van een straat op het moment dat een basisschool uit is. We testen met het Nationaal Dataportaal Wegverkeer (NDW) een informatieketen om dit beleid digitaal te communiceren naar mobiliteitsaanbieders en gebruikers. Dit stelt ons in de toekomst in staat om bijvoorbeeld flexibele functies aan straten te geven. De Mobiliteitscentrale van de Toekomst We leren in de praktijk dat de impact van digitalisering nieuw beleid voor mobiliteitsspelers vraagt en nieuwe vormen van mobiliteitsmanagement biedt. De ontwikkelingen, kansen en geleerde lessen hebben we vastgelegd in een verkenning naar de “Mobiliteitscentrale van de Toekomst” (zie bijlage). Hierin hebben we beschreven welke functionaliteiten de overheid nodig heeft om de rol regisseur te kunnen vervullen van het mobiliteitssysteem. Daarnaast hebben we verkend wat dit vraagt van de gemeentelijke organisatie; technisch, in beleidsvoorwaarden en organisatorisch. Komend jaar werken we dit uit in een implementatiestrategie. Tevens is deze verkenning input voor het vormgeven van de nieuwe verkeerscentrale en de te ontwikkelen Mobiliteitsvisie 2022. Amsterdamse Voorwaarden We werken aan het vernieuwen van afspraken met mobiliteitsaanbieders onder de noemer “Amsterdamse Voorwaarden”.

Bij het vernieuwen van regelgeving, concessies en vergunningen worden voorwaarden opgenomen ten behoeve van een gelijk speelveld en het functioneren van de rol van de gemeente als regisseur in de Mobiliteitscentrale van de Toekomst.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

10 september 2021 Pagina 4 van 8

Doel is in te spelen op de kansen die mobiliteitsplatformen en aanbieders bieden en afspraken te maken om mogelijke negatieve effecten voor bewoners, bezoekers en bedrijven tegen te gaan. Hierin trekken we samen op met onder andere de VRA en het Ministerie van I&W en internationale samenwerkingspartners. De Amsterdamse Voorwaarden zijn tevens de vertaling van de World Economic Forum City Mobility Charter, waar Amsterdam actief aan heeft bijgedragen. Deze charter gaat over de samenwerking tussen steden en mobiliteitsaanbieders op het gebied van o.a. data delen, gebruik openbare ruimte, inclusiviteit, veiligheid en deelmobiliteit. In samenwerking met de Nederlandse G-5 steden ontwikkelen we een uniforme standaard (CDS-M) voor data-uitwisseling tussen commerciële mobiliteitsaaanbieders en steden. Komend jaar vinden pilots plaats om de datauitwisseling tussen deelscooteraanbieders en stad te testen. Met de inzichten van de pilots zal het implementeren van de standaard verder nationaal uitgerold worden. De eerste manier om data uit te wisselen is door de gemeente Amsterdam ontwikkeld. Versterken datapositie gemeente Het afgelopen jaar hebben we verder gebouwd aan het mobiliteitsdataplatform Mobilab. De databronnen die we hierin ontsluiten en analyseren vergroten het inzicht in het gebruik van de openbare ruimte en mobiliteit in Amsterdam en zijn het afgelopen jaar o.a.

ingezet voor het verbeteren van capaciteitsmanagement en voor maatregelen uit de Agenda Taxi. Privacy, ethiek en digitale veiligheid Bij alle projecten geldt dat privacy en informatiebeveiliging vanaf de start integraal worden meegenomen. In samenwerking met AMS-Institute en academische partners is een verkenning gedaan hoe we ervoor kunnen zorgen dat er continu aandacht is voor ethische vragen in het innovatieproces. Ethische reflectie is een vast onderdeel van het innovatieproces. Academische partners, belangenorganisaties of Amsterdammers geven feedback met betrekking tot ethische vragen die er bij een thema spelen. Amsterdam heeft afgelopen jaar vanuit de door het ministerie van I&W georganiseerde Krachtenbundeling als trekker een agenda uitgewerkt voor de invulling van digitale veiligheid in de mobiliteit. Met onder andere de uitwerking van communicatiemateriaal over de risico’s is aandacht gegenereerd voor het onderwerp bij collega's en burgers. Zie: klantreissmartmobiltydigitaleveiligheid.pdf (smartmobilitymra.nl) Alle Amsterdammers, bezoekers en goederen reizen slimmer en schoner We testen en onderzoeken oplossingen hoe je van, in en door Amsterdam kan reizen zonder je eigen auto. Daarnaast verkennen we continue wat de impact kan zijn van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

10 september 2021 Pagina 5 van 8

nieuwe technologie en mobiliteitsconcepten op de stad, om van daaruit beleid en regelgeving zo te vormen dat innovaties zoveel mogelijk aansluiten op Amsterdamse doelstellingen. Het afgelopen jaar hebben we samen met de VRA, OJZ en V&OR een visie vastgesteld voor het sociaal vervoer. De ambitie is inclusief openbaar vervoer in Amsterdam, waarbij sociaal vervoer in de loop der jaren steeds meer dient als achtervang. Gemeente en VRA trekken hierin samen op om het aanbod voor de Amsterdammer met een beperking zo slim mogelijk te organiseren. Dit wordt concreet gemaakt in de uitvoeringsagenda sociaal vervoer en onderdeel van de nieuwe concessie. Stimuleren gedragsverandering We werken aan verschillende pilots die ruimte op straat kunnen opleveren door reisgedrag structureel te veranderen. Op buurtniveau realiseren we met bewoners 15 buurthubs met elektrisch geclusterd deelvervoer (project eHUBS). Met deze hubs leren we op welke manier Amsterdammers het beste betrokken kunnen worden om slim en schoon te reizen, wat voor ruimte dit kan opleveren en hoe we dit digitaal en fysiek slim kunnen organiseren. Er zijn reeds 6 buurthubs gerealiseerd, 3 zijn in de bestuurlijke besluitvormingsfase op stadsdeelniveau en bij 6 loopt er een participatieproces met Amsterdammers.

De lessen die we leren bij het inrichten van buurthubs zijn verzameld in een toolbox voor gebiedsteams en zijn via diverse webinars met andere steden gedeeld. Samen met partners Hely en Parkbee lanceerden we deze zomer twee additionele hubs binnen het project Smarthubs (project EIT). Op het Stadionplein ontwikkelen we samen met een nader te bepalen marktpartij een mobiliteitshub. We zetten een innovatieve aanbesteding in de markt, waar (snel)laadpunten voor voer- en vaartuigen, elektrische deelmobiliteit en slim energiemanagement bij elkaar komen. Deze- middels een bewonersprijsvraag bestempelde E-lympic Mobility Hub, met een knipoog naar het Olympisch Stadion - vervangt het traditionele tankstation dat daar nu nog ligt. De tenderdocumenten zijn in voorbereiding en worden dit najaar gepubliceerd. In het voorjaar van 2022 starten we naar verwachting met het definitieve ontwerpproces. Amaze Mobility BV ontwikkelt, als een van de zeven MaaS-pilots in Nederland, een MaaS dienst die wordt aangeboden via de app-stores. Met de Maas app kan je je hele reis plannen, boeken en betalen en wordt al het mobiliteitsaanbod ontsloten in één app (deel – fiets, auto, taxi en OV) in plaats van in verschillende apps of tickets. De app wordt getest met werknemers op de Zuidas en doorontwikkeld voor alle reizigers.

Specifiek wordt deze ingezet om reizigers minder ongemak te geven bij de werkzaamheden rond de Piet Hein tunnel. Reizigers kunnen hier alternatieven zoeken. De officiële lancering van Amaze op de Zuidas staat gepland op 1 oktober 2021. We hebben een programma Startup In Residence uitgevoerd, met als uitkomst de selectie van startup Fynch. Zij ontwikkelen samen met onze kennispartner HvA

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

10 september 2021 Pagina 6 van 8

gedragsinterventies voor slim en schoon reizen. Deze interventies worden gebruikt om 800-1.000 autobezitters slimmer en schoner te laten reizen door bijvoorbeeld gebruik te maken van buurthubs of MaaS. Anticiperen en inspelen op de toekomst via experimenten en onderzoek Binnen het programma experimenteren we met nieuwe mobiliteitsconcepten, zoals verschillende vormen van zelfrijdend vervoer. We zijn met AMS-Institute een onderzoek gestart naar de bijdragen die zelfvarend vervoer kan bieden aan uitdagingen zoals bevoorrading van winkels in het centrum, en op welke manier gebruik kan worden gemaakt van data en slimme camera's bij het stroomlijnen van waterverkeer (Digitale gracht). Daarnaast verkennen we welke rol drones kunnen spelen in het mobiliteitssysteem van de toekomst. Er heeft een testvlucht plaatsgevonden op het Marineterrein om te zien hoe drones ingezet kunnen worden voor de inspectie van bruggen. Komende periode wordt verder verkend hoe drones een rol kunnen spelen bij de logistiek van o.a. voedsel en gezondheidsdiensten (organen en medicijnen). Smart Mobility stad nummer 1 Onderdeel van het Programma is experimenteren met nieuwe methodieken. Kenmerkend aan de werkwijze is leren door te doen, experimenteren, onderzoek, “trial and error” en het verkennen van verschillende hypotheses en oplossingen.

Aan de basis staat samenwerking met partners en de rol die Amsterdammers hebben in activiteiten en innovatieprojecten. We dragen onze opgedane kennis actief uit op openresearch.amsterdam, op conferenties en bij online meetups. Samenwerkingen We weten wat er speelt door wereldwijd en landelijk aan diverse denkgroepen deel te nemen. We hebben o.a. een rol in de World Economic Forum (WEF), de City Club van EIT Urban Mobility, de landelijke Krachtenbundeling en de MRA samenwerking op Smart Mobility. We testen wat er werkt met bewoners, ondernemers en bezoekers. Bij het project Buurthubs bepalen Amsterdammers via een stemming welke vervoerders en voertuigen een plek krijgen in de buurthub in hun wijk (en daarmee een vergunning krijgen.) Bij druktebeeld.amsterdam.nl kunnen gebruikers direct feedback geven. Andere gebruikerspanels zijn in oprichting. We werken aan een QuickScan waarbij we onderzoeken hoe bewonerscoöperaties onderdeel kunnen worden van het huidige deelmobiliteit-vergunningenbeleid en doen een verkenning met Waag naar de rol van commons in de organisatie van (mobiliteit)datagebruik.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

10 september 2021 Pagina 7 van 8

In onze activiteiten werken we samen met kennisinstellingen, gebruikers, andere overheden en mobiliteitsaanbieders. Afgelopen jaar zijn we verschillende samenwerkingsovereenkomsten aangegaan: Met AMS Institute voor een Innovatiecentrum voor Mobiliteit, waarin we met partners experimenteren en onderzoek doen naar de Mobiliteitscentrale van de Toekomst. Met de JC Arena om samen met partners tijdens evenementen te experimenteren. Ook werken we intensief samen met partijen zoals GVB, NS en Schiphol. Zo werken wij voor GVB mee aan hun drukte-indicator. Impact Covid-19 zowel kans als vertraging Ten opzichte van andere jaren was het afgelopen jaar bijzonder. De vaak zo drukke stad was een stuk rustiger voor verkeer, wat een ander licht wierp op de stedelijke mobiliteitsuitdagingen. Ten opzichte van een daling in ov-gebruik zagen we een groei in slimme alternatieven zoals deelmobiliteit. De inzet van data en digitale tools voor het reserveren van reizen en het managen van drukte is meer genormaliseerd. We zien dat (semi) private partijen steeds meer de samenwerking opzoeken met de gemeente om hierop in te spelen (Total en Hely bij Smarthubs). Pakket- en voedselbezorging is toegenomen en taxiverkeer juist sterk afgenomen. Een aantal bedrijven zoals Via Van (deeltaxi) is gestopt in Amsterdam. De tech- en platformsector is verder gegroeid.

Voor de uitvoering van projecten binnen dit programma betekende dit nieuwe kansen, zoals het managen van bezoekersstromen nu de ruimte in de stad schaarser werd door de 1,5 meter afstand en de toegenomen vraag naar alternatieven voor de privéauto zoals Buurthubs. Het bood openingen voor het versnellen en versterken van gesprekken met werkgevers en onderwijsbesturen over buiten de spits reizen, het stimuleren van slim en schoon (deel)vervoer en het delen van mobiliteitsdata tussen steden en vervoerders. Een aantal projecten die fysiek op straat worden gerealiseerd zijn vertraagd, zoals de test met zelfrijdend vervoer op het Marineterrein (vertraging in het productieproces en verschepen naar Nederland), de realisatie van buurthubs (vertraging in het participatietraject) en het project Mobility as a Service op de Zuidas met werkgevers en werknemers (geen gebruikers door het thuiswerken). De gemeentelijke organisatie zelf ondervindt ook gevolgen van de pandemie. Tijdens de pandemie heeft gemeentelijke organisatie een verkenning naar duurzaam woonwerkverkeer gedaan om duurzame reisgedrag tijdens en covid-19 te bevorderen. Met als uitkomst dat werknemers kansen zien in het thuiswerken te accommoderen, schoner en gezonder reizen en buiten de spits.

Dit heeft geresulteerd in een regeling in de Amsterdamse CAO een renteloze lening van maximaal € 2000 per 5 jaar voor de aanschaf van een (elektrische) fiets. Komend jaar geeft CTO Innovatieteam samen met P&O verder invulling aan de verkenning door te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om woon-

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

10 september 2021 Pagina 8 van 8

werk en werk-werkverkeer bijvoorbeeld via een MaaS dienst in combinatie met een mobiliteitsbudget te regelen, zodat de medewerkers maximaal worden gestimuleerd om te stappen, trappen en met OV en deelvervoer te reizen. Het afgelopen jaar heeft laten zien dat ander gedrag mogelijk is (denk aan spitsmijden en thuiswerken). Het programma zet zich de komende tijd in om deze positieve gevolgen vast te houden en verder uit te bouwen met meer toekomstbestendige alternatieven. Financiën 2020 - 2021 Het programma wordt gefinancierd uit gelden van het stedelijk mobiliteitsfonds (SMF). Na vaststelling van het programma in de zomer van 2019, hebben we het budget in 2019 besteed aan de opzet hiervan en in 2020 en 2021 gebruikt voor de verdere invulling van de projecten en activiteiten conform het vastgestelde programma. Een deel van het budget van 2020 (€ 108.000) is doorgeschoven naar 2021, onder andere door de vertraging van de realisatie van de buurthubs. We verwachten het doorgeschoven budget dit jaar alsnog te besteden en ook in 2021 binnen budget te blijven. Ook wordt het budget ingezet om extra middelen te generen voor Amsterdam. Dit doen onder andere via samenwerkingen op regionaal (Vervoerregio Amsterdam en Slim en Duurzaam), nationaal (I&W) en Europees niveau (o.a. via European Institute for Technology en Interreg).

Afsluiting Ik hoop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd over de voortgang van het tweede jaar. Dit is het moment om stevig in te zetten op slimmer en schoner mobiliteitsgedrag en -oplossingen. We blijven daarom met veel inzet en plezier werken aan een slimme, veilige, duurzame en meer leefbare stad voor iedereen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit Bijlagen 1. Overzicht voortgang van de projecten uit het programma Smart Mobility 2. Manifest en verkenning naar Mobiliteitscentrale van de Toekomst

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl