BRIEF. Voortgangsbrief Democratisering_GETEKEND.pdf
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief
Aan:
Portefeuillehouder(s): Behandeld door
De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 april 2021 Democratisering Rutger Groot Wassink CTO Innovatieteam, bestuurszaken.cto@amsterdam.nl
Onderwerp
Voortgangsbrief Democratisering
Datum Portefeuille(s)
Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de voortgang van het programma democratisering. Amsterdammers hebben een eeuwenlange traditie waar het gaat om het waarborgen van vrijheid. In de woorden van Spinoza is het hoogste doel van de staat die vrijheid. Maar er is geen vrijheid voor iedereen zonder gelijkheid. Dit is wat wordt vormgegeven in de democratie: de maximale vrijheid van de mens in onderlinge samenhang met die van de ander. Die vrijheid en gelijkheid staan onder druk. En ook de behoeften van de burger om betrokken te zijn bij de ontwikkelingen in de stad zijn veranderd. Daarom heeft dit college de afgelopen jaren ingezet op het vergroten van zeggenschap van Amsterdammers. Inclusief en in solidariteit met elkaar zoeken naar oplossingen die ook op langere termijn werken, dat is de opgave. In mei 2019 is de beleidsbrief Democratisering unaniem vastgesteld door de gemeenteraad met als leidmotief: meer zeggenschap en eigenaarschap voor Amsterdammers in de processen van planvorming en besluitvorming in de stad. Door nieuwe praktijken te ontwikkelen (buurtbudgetten, buurtrechten, co creatie plekken) en te werken aan nieuwe instrumenten (integrale regeling, referendumverordening, Maatschappelijk akkoord) hebben we gewerkt aan deze gezamenlijke ambities.
Daarbij zijn belangrijke stappen gezet, met waardevolle nieuw ontwikkelde instrumenten, tools en opgestarte experimenten. De afgelopen jaren waren ook een zoektocht naar waar en hoe we de betrokkenheid en invloed van burgers op onze besluitvorming het best kunnen vergroten. Op allerlei vlakken en bij allerlei projecten hebben we de hierboven genoemde nieuwe methodes en instrumenten ingezet om deze ambitie in de praktijk te brengen, uit te proberen en ervan te leren. Daarbij zijn mooie resultaten behaald. Zo wordt het planproces van Strandeiland gezamenlijk getrokken door een team van bewoners, onderzoekers en vertegenwoordigers van de gemeente Amsterdam. Bij de gedachtenvorming over de nieuwe Omgevingsvisie zijn bewoners uitgenodigd aan te geven wat voor hen belangrijk is, bijvoorbeeld via WomenMakeTheCity. En er zijn ook mooie voorbeelden op kleinere schaal. Zo zijn voor de herinrichting van de Kerkstraat met ondernemers en bewoners
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 16 april 2021 Pagina 2 van 8
gezamenlijke ontwerpen voor de straat gemaakt in zogenaamde ‘fieldlabs’. En ook bij het opknappen van Plein ’40-‘45, de Aker en het Sierplein worden ontwerpen gemaakt samen met ondernemers en bewoners. We (her)ontwerpen in de praktijk en doen dat samen met wetenschappers zodat we de meest actuele en kennis toepassen, bijvoorbeeld door het starten van een speciaal NIAS fellowship en een netwerkaanpak van de Chief Science Officer. We leren daarbij van dingen die goed gaan, en die minder goed gaan. We leren ervan als bewoners tevreden zijn met het resultaat maar juist ook als men niet tevreden is. Omdat juist zulke concrete trajecten de toetssteen zijn voor hoe goed wij erin slagen om het eigenaarschap en draagvlak bij besluitvorming te vergroten en helderheid te bieden over de kaders voor ieders rollen en verwachtingen. Hoe we participatie het best kunnen vormgeven, is een moeilijke opgave, die het hele college en gemeentelijke organisatie raakt. Waar geleerd wordt, worden fouten gemaakt. Gelukkig is er de flexibiliteit om fouten zo snel mogelijk recht te zetten, zodat er ook binnen lopende trajecten de geleerde lessen worden toegepast, wat uiteindelijk betere participatie oplevert. Daarbij is het wegnemen of uitsluiten van weerstand overigens geen doel op zich. Participatie betekent niet dat iedereen zijn zin krijgt. En: bij meer participatie hoort ook meer tegenspraak.
Uiteindelijk komt ook die tegenspraak de besluitvorming ten goede. Dit college zet die koers voort, en blijft die participatie dan ook actief opzoeken. In deze voortgangsrapportage bieden we een overzicht van waar we nu staan met de ambities uit de beleidsbrief Democratisering. Dit doen we aan de hand van drie overkoepelende ambities voor democratisering: directe zeggenschap, ruimte voor initiatief en inclusieve participatie. Daarnaast geven we de stand van zaken weer op het gebied van het bestuurlijk stelsel, gebiedsgericht werken en de internationale samenwerking. We geven daarbij ook een doorkijk waar we aan het eind van dit jaar zullen zijn. Een samengevat overzicht is in bijlage 1 toegevoegd. Directe zeggenschap: De eerste belangrijke ambitie van de democratiseringsagenda is burgers zelf meer directe zeggenschap te geven. Dit geeft burgers niet alleen meer zeggenschap maar geeft tevens een belangrijke impuls aan de democratische ervaring. Met elkaar een besluit nemen over een gezamenlijk belang kan onderling begrip en verbondenheid stimuleren en geeft daarnaast een extra impuls aan het burgerschap. Hiervoor zijn diverse instrumenten ontwikkeld en is tevens beleid in ontwikkeling. Buurtbudgetten Buurtbudgetten zijn ontwikkeld als kleinschalige initiatieven in enkele stadsdelen. De veel te vroeg overleden Jeroen van Berkel verdient hiervoor de eer.
Hij was de grote motor achter deze succesvolle vorm van meer zeggenschap voor Amsterdammers. Inmiddels wordt in alle stadsdelen gewerkt met buurtbudgetten en is hiervoor ook een eenduidig beleidskader vastgesteld. Meer dan 230.000 Amsterdammers hebben reeds op de een of andere manier meegedaan aan het bepalen waar deze substantiële budgetten aan besteed worden in de buurt. Hiervoor zijn 700 voorstellen gedaan vanuit bewonerscollectieven, sociale ondernemers, en individuele Amsterdammers.
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 16 april 2021 Pagina 3 van 8
Nieuwe vormen van referendum Naast de buurtbudgetten wil het college Amsterdammers ook meer directe invloed geven op de bestuurlijke besluiten van de stad. Amsterdammers willen graag meebeslissen over beleid. Uit onderzoek blijkt dat twee derde van de Amsterdammers voor het referendum is1. Zich minder goed gerepresenteerde voelende groepen Amsterdammer (praktisch opgeleid, migrant, minder verdienend) steunen daarbij het referendum bovengemiddeld. Het referendum is een middel voor Amsterdammers om zich over een specifiek onderwerp duidelijk uit te spreken tegenover de politiek. Om die zeggenschap mogelijk te maken wil het college een nieuwe referendumverordening opstellen, die de drempels verlaagt en de mogelijkheden verruimt. Ook buurtreferenda en referenda over alternatieve voorstellen worden wat het college betreft mogelijk gemaakt. De uitgangspunten voor een nieuwe verordening zijn onlangs ter vaststelling aan uw raad aangeboden. Ruimte voor maatschappelijk initiatief: De tweede ambitie van de democratiseringsagenda is het optimaal waarderen, faciliteren en ruimte geven aan maatschappelijk initiatief.
We zorgen dat subsidieverzoeken van integrale initiatieven eenvoudiger en beter beoordeeld kunnen worden, helpen maatschappelijke initiatieven aan een podium en aan zichtbaarheid, en voeren experimenten uit waarin zij de ruimte krijgen om overheidstaken uit te voeren wanneer zij denken dat beter te kunnen. Daarnaast wordt gewerkt aan een kader om deze initiatiefruimte om te zetten in een beleidskader waar maatschappelijke initiatieven een beroep op kunnen doen (‘buurtrechten’). Integrale financiering voor maatschappelijke initiatieven Amsterdam heeft een groot aantal betrokken initiatiefnemers die met hun uiteenlopende activiteiten bijdragen aan de saamhorigheid en leefbaarheid in de stad en daarmee bijdragen aan diverse beleidsdoelen van de gemeente. Om dienstbaar te zijn aan deze drijvende kracht van de stad, is de regeling integraal maatschappelijk initiatief ontwikkeld. Met deze regeling kunnen maatschappelijke initiatieven met integrale projecten aanvragen doen om hun project uit te voeren. De regeling staat open voor alle maatschappelijke initiatieven, die in hun buurt (of stad) een maatschappelijke meerwaarde leveren in het publieke domein waar ook meerdere beleidsdoelen van de gemeente samenkomen.
Kernwaarden die bij deze regeling horen zijn: antibureaucratisch, waardering voor de meervoudige impact op de buurt en stad en de versnelde verbinding en verbreding van de formele en informele netwerken. De Regeling Integrale Financiering is klaar en wordt in april 2021 ingevoerd. We monitoren nauwgezet of deze regeling initiatieven beter in staat stelt om hun projecten te kunnen opzetten.
1
https://www.ioresearch.nl/actueel/democratie-hoeft-niet-op-schop-maar-lager-opgeleiden-willenmeer-stem/
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 16 april 2021 Pagina 4 van 8
Zichtbaarheid van het maatschappelijk initiatief: Wij Amsterdam en MAEX De veelheid aan maatschappelijk initiatief is van onschatbare waarde voor gemeente Amsterdam, zoals ook in de coronacrisis weer is gebleken. Om deze initiatieven een podium te geven is in het voorjaar 2020 het Platform WijAmsterdam ontwikkeld. Op dit moment hebben 663 initiatieven zich aangemeld op het platform. We werken aan een voorstel om het Platform ook duurzaam – post corona – voor- en met initiatiefnemers in te richten. Daarnaast draagt het programma democratisering bij aan de MEAX (https://maex.nl/amsterdam#home) waar buurtinitiatieven, bewonerscollectieven, wijk coöperaties en sociale ondernemingen hun ‘beursgenoteerde’ maatschappelijke waarde kunnen meten of aanvullende financiering kunnen ontvangen. Momenteel staan 391 initiatieven genoteerd bij de Amsterdamse MAEX. Tenslotte draagt programma democratisering bij aan “Mensen Maken Amsterdam”, een stichting die zes lokale buurtfondsen - verdeeld over de stad, - beheert waar bewoners kleinschalige initiatieven kunnen aanvragen en waar de buurt zelf weer kiest welke initiatieven uitgevoerd worden. Bij de zes buurtfondsen zijn 400 aanvragen ontvangen van mensen met plannen voor de buurt waarvan er 200 zijn toegekend.
Maatschappelijk Akkoord en de Ma.akbank methode In november 2019 sloten 600 Amsterdammers met veel verschillende achtergronden een Maatschappelijk Akkoord met ons als college. Het ging over de manier waarop we willen samenwerken in de stad. Een van de opbrengsten is de ontwikkeling van de zogeheten ‘Ma.akbanken’. Het concept is ontleend aan de succesvolle Werkbanken in Antwerpen, die grote politiek-maatschappelijke kwesties rond de Antwerpse verkeersinfrastructuur tackelde. De Maakbanken als werkwijze moet knellende kwesties in de stad op te lossen. Aan een Maakbank zitten vertegenwoordigers van alle belanghebbenden rond zo’n knellende kwestie. Op gelijkwaardige wijze en met respect voor ieders positie wordt gewerkt aan het oplossen van het probleem. Op dit moment is een Maakbank over de armoede onder ZZP-ers in ontwikkeling. Buurtrechten en ‘doe het zelf’-democratie De afgelopen jaren zijn Amsterdammers in staat gesteld om zelf initiatieven te nemen en daarbij ook zoveel mogelijk zeggenschap te hebben. Soms komen de initiatieven voort uit ‘Verelendung’: de gemeente bedenkt een plan dat zoveel weerstand oproept dat bewoners zelf in de benen komen om met een alternatief plan te komen (bijvoorbeeld bij de Klaprozenweg Noord). Soms wordt een project bewust open en interactief opgezet omdat we weten dat er veel kennis en betrokkenheid in een buurt is.
En soms zijn het zelfstandige initiatieven waarvoor we de ruimte maken (Afvalplan Plein 40-45). De komende periode onderzoeken we of en hoe we hierin een stap verder kunnen gaan door deze mogelijkheid om te zetten in een ´recht´ voor bewonerscollectieven om binnen bepaalde kaders publieke taken uit te voeren, als zij denken dat zij dit beter en sneller kunnen.
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 16 april 2021 Pagina 5 van 8
Daarnaast vragen buurtplatforms, verenigend in de Kracht van Mokum groep, om meer structurele ruimte en voor bewonerscollectieven. Ook hiervoor brengen we het komende jaar in kaart wat de mogelijkheden zijn, conform de aangenomen motie Buurtplatformrecht. Inclusieve participatie Participatie kan leiden tot betere besluitvorming en meer zeggenschap en eigenaarschap onder Amsterdammers. Daarom is binnen de democratiseringsagenda ook aandacht voor het inclusiever maken en verbeteren van de mogelijkheden voor participatie bij gemeentelijke projecten en besluiten. Daarbij heeft nadrukkelijk ook de inclusiviteit van die participatie onze aandacht. Zodat ook de zachte stemmen gehoord worden en alle Amsterdammers gelijke kansen krijgen om mee te doen en mee te praten. Op jaarbasis vinden in Amsterdam honderden grote en kleine participatietrajecten plaats, variërend van klassieke inspraak tot moderne toepassingen. Aangejaagd door het verbod op fysiek contact is ook een reeks aanvullende online-instrumenten ontwikkeld. Op die manier hebben toch talloze interactieve sessies plaatsgevonden, zijn plannen gemaakt, online beoordeeld en gehonoreerd, bijvoorbeeld bij de buurtbudgetten. In bijlage 2 ‘Online toepassingen en resultaten Open Stad’ vindt u een overzicht. De afgelopen jaren is volop geëxperimenteerd.
De komende periode hebben we als doel om die experimenten om te zetten in een participatiebeleid. Zodat Amsterdammers ook bij de start van een traject weten welke participatie wordt gekozen, waarom daarvoor gekozen is, hoe zij kunnen meedoen en hoe het bestuur de uitkomsten van de participatie uiteindelijk zal wegen. Participatieparagraaf en Participatiebeleid De gemeente Amsterdam heeft een rijke traditie van stedelijke en sociale vernieuwing om samen met burgers de stad leefbaar, vitaal en sociaal te houden. Daar hoort het vakmanschap bij van het goed inrichten en doorlopen van participatie. Veel van dit participeren gaat goed. Soms leidt participeren echter tot teleurstelling, als blijkt dat de verwachtingen van de participanten over proces en uitkomst anders zijn of onvoldoende duidelijk gecommuniceerd. Eind 2019 is daarom de Participatieparagraaf ingevoerd waar bij elk voornemen tot beleid of transformatie /herinrichting van tevoren beargumenteerd wordt bepaald welke vorm van participatie er zal zijn. Deze paragraaf is vergezeld door de ‘Leidraad participatie’, met daarin een overzicht van afwegingen en criteria om participatie beleid goed op te zetten. Op basis van de uitgevoerde evaluaties van de participatie paragraaf en andere uitgevoerde evaluaties wordt nu gewerkt aan een erg belangrijk onderdeel van het programma democratisering: het nieuwe participatiebeleid.
In een beleidsnota leggen we vast welke mogelijkheden Amsterdammers hebben om hun betrokkenheid te uiten, mede op basis van de ervaringen van het werken met de participatieparagraaf. Voor het eind van deze collegeperiode is het participatiebeleid daarmee in lijn met de Omgevingswet die vanaf 2022 gaat gelden.
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 16 april 2021 Pagina 6 van 8
We willen daarmee nog een stap verder gaan door op termijn ook een participatieverordening te ontwikkelen, die de huidige inspraakverordening kan vervangen. De nota Participatiebeleid komt binnenkort naar uw raad. Gelote burgers Werken met gelote burgers is een goede manier om de diversiteit en inclusie van participatie te vergroten. Het levert daarnaast betere oplossingen op, omdat er geen ‘voorgeselecteerde” belangen meespelen bij het bedenken van oplossingsrichtingen. Zo zijn lobbygroepen of andere pressiegroepen niet in staat om een onevenredig grote invloed uit te oefenen. Het is daarnaast een waardevolle tegenhanger van het parlementaire representatieve stelsel, waar coalitiebelangen soms prevaleren boven het vinden van de beste oplossing. Gelote burgers hebben geen last van deze dynamiek. In de vorige collegeperiode is in Amsterdam een Burgertop geweest en in De Pijp is een G250 georganiseerd. In deze collegeperiode is geëxperimenteerd met loting voor ambtswoninggesprekken met alle collegeleden. Dit experiment is positief geëvalueerd. Uit de evaluatie bleek dat Amsterdammers graag via loting het gesprek met het bestuur aangaan over thema’s en ontwikkelingen in hun stad en nabije leefomgeving. In het najaar van 2020 heeft uw raad een daarnaast initiatiefvoorstel van raadslid Vroege (D66) aangenomen, op basis waarvan het college het gebruik van burgerfora nader uitwerkt.
Daarnaast verkent het college de mogelijkheden om gelote burgers een plek te geven in het nieuwe bestuurlijk stelsel. Cocreatie Co-creatieplekken zijn ontmoetingsplekken waar bewoners, ambtenaren en andere organisaties samen komen om oplossingen te bedenken voor problemen die de buurt belangrijk vindt. Door in alle stadsdelen co-creatieplekken in te richten, laagdrempelig en informeel, wordt het voor bewoners en ondernemers makkelijker om hun goede ideeën voor de buurt te realiseren en hun kennis in te brengen in de plannen voor de buurt. En voor beleidsmakers en plannenmakers wordt het gemakkelijker om gebruik te maken van lokale kennis en plannen te maken die kunnen rekenen op een breed draagvlak. Daarom hebben we in zes stadsdelen cocreatieplekken geopend (in Centrum is opening dit jaar voorzien). Op de co-creatieplekken is aan uiteenlopende onderwerpen gewerkt, zoals ontwerpsessies voor basisschoolkinderen, bijeenkomsten over discriminatie, netwerkbijeenkomsten over ondernemen in de buurt en co-creatiesessies over de inrichting van de openbare ruimte. De cocreatieplekken worden halverwege 2021 geëvalueerd.
Bestuurlijk stelsel en gebiedsgericht werken Het functioneren van het huidige bestuurlijke stelsel is niet optimaal, zoals ook is geconstateerd in de evaluatie van het bestuurlijk stelsel van bureau Necker van Naem, die in de commissie KDD en uw gemeenteraad uitgebreid is besproken. De rol van stadsdeelcommissies en Dagelijks Besturen is niet altijd even duidelijk, waardoor verwachtingen uiteenlopen en het bestuurlijk stelsel niet bijdraagt aan snel kunnen schakelen en een voorspelbaar bestuur.
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 16 april 2021 Pagina 7 van 8
Als college werken we op dit moment aan een koersvisie om tot verbetering van het stelsel te komen zodat de stad effectiever bestuurd kan worden. Belangrijk in dit verband is ook dat de gemeente Amsterdam in 2014 en 2015, parallel aan de centralisatie van verschillende nieuw opgerichte directies, gebiedsgericht werken als werkwijze en sturingsprincipe heeft omarmd. Belangrijk doel van gebiedsgericht werken is het ambtelijk bouwen, onderhouden en versterken van lokale netwerken om als gemeente, samen met die netwerkpartners, snel en adequaat in te kunnen spelen op kansen en vraagstukken die zich op de schaal van de gebieden voordoet. Meerjarige integrale sturing, samen met betrokken netwerkpartners en communities kan daarbij nog tot verdere verbetering leiden. De masterplannen Zuidoost, Nieuw-West en de aanpak binnenstad bouwen daarmee een nieuwe samenwerkingspraktijk. Vanuit die praktijk werken we in 2021 met prioriteit aan versterkte gebiedsgerichte uitvoering. Internationaal: Programma Fearless en conferentie Cities for change Samen met steden als Barcelona, Berlijn, Madrid, Parijs en Wenen wisselen we ervaringen uit en bediscussiëren we innovatieve oplossingen voor urgente stedelijke problemen. We leggen in dit netwerk een koppeling tussen theorie en ontwikkelde praktijken.
Vanuit het programma Fearless City Amsterdam zet de gemeente zich ook in den brede samen met andere steden en bewegingen in voor meer eigenaarschap en zeggenschap voor bewoners en collectieven in wijken die de stad eerlijker, rechtvaardiger, duurzamer en inclusiever maken. Dit gebeurt bijvoorbeeld door projecten waarbij het ondersteunen van buurtgroepen om een eigen sociaaleconomische visie voor de buurt te creëren centraal staat, maar ook door middel van het forum Cities for Change, dat naast eigen programmering ook een open platform biedt voor maatschappelijke organisaties en actieve burgers om zelf te programmeren, gesprekken aan te gaan en voorstellen voor te leggen. De inhoudelijke overkoepelende inzet van het Fearless programma is bij te dragen aan het verder ontwikkelen van het sociaal fundament binnen de Donutstrategie van Amsterdam. Amsterdam organiseert ook een internationale bestuurlijke conferentie. Kern is daarbij het opdoen van inspiratie en het verstevigen van de samenwerking tussen stadsbestuurders binnen de EU, om samen de problemen waarvoor wij ons gesteld zien te agenderen en oplossingsrichtingen te verkennen.
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 16 april 2021 Pagina 8 van 8
Tot slot Democratiseren is geen eenvoudige opgave. Het delen van macht, een motto dat verschillende partijen hoog in het vaandel hebben staan, gaat niet gemakkelijk. Degene die de macht bezit, staat het niet graag af. Zo simpel is het soms. Dit zien we in onze gemeentelijke politiek2 en ook in de complexe gemeentelijke organisatie. Een groot apparaat met een eigen dynamiek, onderverdeeld in grote diensten, doorsneden met stadsdelen en gebiedsgerichte opgaven. Om daarin de gewenste koers te bewerkstelligen, is een uitdaging voor de gehele organisatie. En daarnaast zijn we een stad waarin tal van maatschappelijke belangenorganisaties en (krachtige) private partijen hun belangen behartigen. Het is een pittige opgave om in die driehoek van markt, overheid en samenleving te organiseren dat Amsterdammers meer zeggenschap krijgen en ervaren. Maar het is wel een essentiële opgave. In het complexe samenspel dat het besturen van een stad is, is het belangrijk om te zorgen dat belanghebbenden in het beleidvorming en in het besluitvormingsproces voldoende plek krijgen. Zodat ieder belang gehoord en gewogen is. Dit proberen we langs verschillende wegen tot stand te brengen. Van meebepalen bij grote fysieke ingrepen in de publieke ruimte tot meedenken bij de Omgevingsvisie, van enquêtes en rondetafelgesprekken tot online ontwerpsessies.
Van het uitdaagrecht op Plein ‘40-‘45 tot zelfbouw in Buiksloterham. Ons doel om de democratie te versterken en zo te zorgen voor meer vrijheid en gelijkheid is urgenter dan ooit. We hebben daarbij in de afgelopen jaren al hoopvolle nieuwe ontwikkelingen in gang gezet, maar we zijn er nog niet. Het doel voor de resterende collegeperiode is te borgen dat deze ontwikkelingen in een volgende periode tot verdere cultuurverandering kunnen leiden en zo blijvend impact hebben op het democratisch samenwerken met Amsterdammers aan het maken van de stad. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,
Rutger Groot Wassink Wethouder Democratisering
Bijlagen 1. Infographic Tijdslijn democratisering 2. Overzicht Online toepassingen en resultaten Open Stad 2
Zoals ook te lezen in Brenninkmeijer c.s. Advies- en evaluatiecommissie bestuurlijk stelsel Amsterdam
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl