BRIEF Voortgang armoede en schulden 2021.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 maart 2021 Armoede Marjolein Moorman Directie Participatie, k.kruijer@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgangsbrief Armoede en Schuldhulpverlening 2021

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, ‘Een stad met uitzicht,’ luidt de titel en ambitie van de Amsterdamse Agenda armoede en schulden 2019-2022 die op 10 oktober 2019 door uw raad is vastgesteld. Een jaar na de uitbraak van de coronacrisis heeft de ambitie om Amsterdammers in armoede uitzicht te geven op een betere toekomst nog meer aan belang gewonnen. De afgelopen maanden zijn de veerkracht, het vertrouwen en het geduld van veel Amsterdammers sterk op de proef gesteld. Steeds meer Amsterdammers bevinden zich in een financieel kwetsbare positie en zien weinig verbetering in het verschiet liggen. Dit vraagt om onze onophoudelijke inzet om hen perspectief te bieden. U ontvangt vandaag de Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda armoede en schulden 20192022 en de Brede Monitor Armoederegelingen 2020. In deze brief geef ik de uitkomsten van deze rapportages op hoofdlijnen weer en informeer ik u over de resultaten van de Amsterdamse armoedeaanpak. Daarnaast informeer ik u over het effect van de coronacrisis op de ontwikkeling van de armoede in Amsterdam op basis van het rapport ‘Ontwikkeling armoede in coronatijd’. Dit rapport is op verzoek van het college gemaakt door de afdeling Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) om de gevolgen van de coronacrisis op de inkomenspositie van Amsterdammers in kaart te brengen. 1.

Voortgang Amsterdamse Agenda armoede en schulden 2019-2022 Realisatie aangekondigde maatregelen Met de Amsterdamse Agenda armoede en schulden hebben we structureel meer geld beschikbaar gesteld voor de bestrijding van armoede in Amsterdam, waardoor we onze ambities extra kracht bij kunnen zetten. Kansengelijkheid en perspectief op een betere toekomst staan centraal. We bieden inkomensondersteuning om de negatieve effecten van armoede te verzachten en alle Amsterdammers in staat te stellen mee te doen. Tegelijkertijd richten we ons op het wegnemen van de barrières op verschillende leefdomeinen die Amsterdammers belemmeren om structureel uit de armoede te ontsnappen. Een groot deel van de maatregelen die in de agenda zijn aangekondigd is inmiddels gerealiseerd. Hieronder licht ik een aantal maatregelen uit.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2020 Pagina 2 van 6

Kansen voor kinderen en jongeren Opgroeien in armoede zet kinderen op een achterstand die zeer moeilijk te overbruggen is. We hebben daarom veel aandacht besteed aan de versterking en verbetering van de ondersteuning voor kinderen en jongeren in armoede. De Stadspas is de afgelopen jaren flink doorontwikkeld en steeds meer drager geworden voor verschillende minimaregelingen. Zo kunnen kinderen nu met de stadspas de sportcontributie voldoen en kan met de pas op bijna alle basisscholen de vrijwillige ouderbijdrage worden voldaan. Verder zijn eind vorig jaar de kindbonnen aangesloten op de stadspas en is de pas nu als betaalmiddel te gebruiken. Ook hebben we aandacht voor de omgeving en het gezin waar kinderen in opgroeien. Voor scholen met veel leerlingen uit minimahuishoudens hebben we het Familiepakket ontwikkeld, dat onder andere bestaat uit taallessen voor ouders, financiële voorlichting en laagdrempelige inloopspreekuren van de maatschappelijke dienstverlening binnen de school. Voor jongeren werken we binnen de actielijn Gezonde financiële start aan het versterken van hun zelfredzaamheid, onder meer met financiële educatie op scholen en voorlichting aan jongeren die 18 worden over de gevolgen die dat heeft. Tot slot werken we binnen de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start aan het oplossen van schulden van jongeren in combinatie met het creëren van perspectief.

Preventie en aanpak van schulden Om problematische schulden in de stad tegen te gaan hebben we de aanpak vroegsignalering geïntensiveerd. De maatschappelijke dienstverlening gaat eerder op meldingen van betalingsachterstanden af en blijft langer proberen om in contact te komen met Amsterdammers die mogelijk schulden hebben. Het resultaat hiervan is dat het percentage Amsterdammers dat we met vroegsignalering bereiken flink is toegenomen; het aantal meldingen van partners steeg in 2020 met ruim 5% en het aantal Amsterdammers dat met de aanpak is bereikt nam toe van 55% in 2019 tot 65% in 2020. Verder hebben we samen met maatschappelijk dienstverleners en bewindvoerders grote stappen gezet om de kwaliteit van bewindvoering te verhogen door het Convenant Kwaliteit Beschermingsbewind. Ook hebben we in 2020 onze eigen rol als schuldeiser tegen het licht hebben gehouden. Een andere ontwikkeling op het gebied van schuldhulpverlening is de uitwerking van een lokale aanpak, het schuldenoffensief, in vier (ontwikkel)buurten om tot een schuldenvrije buurt te komen. In de voortgangsrapportage vindt u een compleet overzicht van de realisatie van alle maatregelen die in de agenda zijn aangekondigd. De rapportage geeft hiermee een tussenstand van de voortgang op de beleidsdoelstellingen voor deze collegeperiode.

Hierbij wordt ook aandacht besteed aan nieuwe plannen die recent zijn uitgewerkt, bijvoorbeeld in reactie op voorstellen uit de gemeenteraad of naar aanleiding van de actualiteit. Zo zijn er sinds de coronacrisis extra maatregelen genomen die gericht zijn op kansen voor werkende minima. En er ligt meer nadruk op noodhulp, bijvoorbeeld door de ondersteuning van informele voedselinitiatieven in de stad. Ook helpen we gedupeerde gezinnen die het slachtoffer zijn geworden van de toeslagenaffaire. Verder zetten we binnen de aanpak schuldenrust in op het voorkomen, klein houden en sneller oplossen van schulden. De pilot pauzeknop waarmee we incassostop realiseren voor Amsterdammers die de stap zetten naar de hulpverlening is onderdeel van deze aanpak.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2020 Pagina 3 van 6

Daarnaast is ook een aantal maatregelen (nog) niet gerealiseerd, of op een andere manier ingevuld. Zo hebben we door de coronacrisis helaas af moeten zien van ons besluit om de armoedegrens te verhogen van 120% naar 130% van het wettelijk minimumloon, omdat we ervoor kiezen om met onze beperkte middelen vooral de Amsterdammers met de allerlaagste inkomens te ontzien en in te zetten op preventie van schulden. Zoals aangekondigd in het coalitieakkoord zijn ook de mogelijkheden onderzocht om zelf als gemeente bewindvoering aan te bieden om meer grip te krijgen op de kwaliteit. Uit deze verkenning is echter gebleken dat intern bewind niet de beste optie is om de beoogde doelstelling te behalen. Verder introduceerden we ter invulling van de aangekondigde pilot Inkomensondersteuning op maat het mini-maatwerkbudget. Dit kan worden aangewend voor praktische problemen die weinig geld kosten en perspectiefverbetering in de weg staan, zoals het vergoeden van eenmalige reiskosten voor een training of sollicitatiegesprek. U leest meer over deze wijzigingen in de voortgangsrapportage. Daarnaast wordt u over zowel de verkenning van interne bewindvoering als het mini-maatwerkbudget op korte termijn nader geïnformeerd.

Bereik van de Amsterdamse minimaregelingen De extra maatregelen uit de Amsterdamse Agenda armoede en schulden komen bovenop de bestaande minimaregelingen die al langere tijd het hart vormen van de Amsterdamse Armoedeaanpak. Amsterdam kent een breed palet aan inkomensondersteunende voorzieningen, waaronder de Stadspas, de scholierenvergoeding of een vergoeding voor OV-gebruik voor ouderen. Deze regelingen zijn erop gericht om de negatieve effecten van armoede te verkleinen en stellen Amsterdammers in armoede in staat om mee te doen. Om meer minima te bereiken met onze inkomensondersteuning hebben we onder andere onze aanvraagprocedure versimpeld en diverse communicatie- en productgerichte campagnes georganiseerd. In het bijzonder is ingezet op het bereiken van werkende minima, een groep die het zwaar heeft sinds het begin van de coronacrisis. De Brede Monitor Armoederegelingen geeft u een overzicht van het bereik en gebruik van de Amsterdamse minimaregelingen in absolute aantallen in 2020. In de monitor is duidelijk te zien dat de contactbeperkende maatregelen effect hebben gehad op het gebruik van de minimaregelingen. Stadpashouders hebben bijvoorbeeld minder gebruik kunnen maken van diverse Stadspasacties, zoals een bezoek aan een museum, en oudere minima hebben minder gebruik gemaakt van de regeling Gratis Openbaar Vervoer.

Bij andere regelingen, zoals de Individuele bijzondere bijstand, voedselhulp van de Voedselbank en een laptop of tablet voor scholieren in minimahuishoudens, zien we echter dat de coronacrisis leidt tot een stijging. Deze stijging onderschrijft het belang van onze minimaregelingen voor Amsterdammers die zich in een financieel kwetsbare positie bevinden. De afgelopen jaren hebben we gezien dat onze aanpak verschil maakt. Het aantal Amsterdammers in armoede nam af en volgde de dalende trend die is ingezet in 2014: van 19,1% in het piekjaar 2014, naar 16,5% in 2018. Tegelijkertijd is het relatieve bereik van onze minimavoorzieningen gestegen: het totaalbereik van de voorzieningen nam toe van 63% in 2016

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2020 Pagina 4 van 6

naar 73% in 2019. 1 Dit betekent dat steeds meer Amsterdammers onze ondersteuning weten te vinden. Deze ontwikkelingen zouden veel reden geven tot optimisme over de conjunctuur en het succes van onze armoedeaanpak, ware het niet dat we ons nu in een crisis bevinden die veel mensen sterk in hun bestaanszekerheid treft en die deze dalende trend doorbreekt. 2. Effect coronacrisis op armoede in Amsterdam De coronacrisis raakt de economie hard. Het college heeft OIS verzocht om in kaart te brengen wat hiervan de gevolgen zijn voor de inkomenspositie van Amsterdammers. Uit het rapport ‘Ontwikkeling armoede in coronatijd’2 blijkt dat de financiële situatie van veel Amsterdammers erg is verslechterd. De stijging van de werkloosheid en de sterke toename van voedselhulp vormen de eerste aanwijzing dat de armoede in de stad in 2020 is toegenomen. Aan het gebruik van de Voedselbank zien we dat het aantal huishoudens met (ernstige) financiële problemen is gestegen: eind december 2020 deden ca. 650 meer huishoudens een beroep op de ondersteuning van de Amsterdamse Voedselbank in vergelijking met februari van dat jaar. Daarnaast zien we dat de groep Amsterdammers die moeite ervaart om rond te komen groter is geworden. In 2019 gaf 15% van de huishoudens in de Regionale Enquête Beroepsbevolking (REB) aan moeilijk of zeer moeilijk te kunnen rondkomen; in 2020 is dit opgelopen tot 18%.

OIS schat op basis van bijstand- en Tozo-gegevens dat het aantal Amsterdammers met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum in 2020 met circa 10% is toegenomen. Hoewel deze schatting behoedzaam moet worden geïnterpreteerd, is duidelijk dat de stijging van het aantal minimahuishoudens in 2020 aanzienlijk is. Hierbij komt dat een deel van het effect van de crisis op de omvang van de groep minimahuishoudens pas gedurende dit jaar of later merkbaar wordt. Op dit moment worden de financiële gevolgen immers nog deels opgevangen door corona-specifieke overheidssteun en bestaande voorzieningen zoals de WW-uitkering. Ook zijn er huishoudens die financiële gevolgen nu nog kunnen opvangen met eigen vermogen. Het feit dat we niet weten hoe lang de huidige omstandigheden aanhouden maakt het verloop van het economisch herstel en ook de gevolgen voor de minimapopulatie onzeker. Een deel van de Amsterdammers zal in staat zijn om uit de minimagroep te stromen zodra de economie aantrekt. Jongeren zijn in 2020 hard geraakt door de gevolgen van de crisis, omdat zij vaak werken op basis van een flexibel contract. Het inkomensverlies bij jongeren en de vaak beperkte buffer vormen een aandachtspunt, omdat deze combinatie kan leiden schulden.

Toch zijn de vooruitzichten voor jongeren redelijk goed: op basis van de Armoedemonitor3 weten we dat het jongeren vaak lukt om duurzaam uit de minimagroep te stromen. Voor personen van 50 jaar en ouder ligt dit anders: naarmate de leeftijd hoger wordt, neemt de kans op duurzame uitstroom uit de armoede af. Ook voor de huishoudens die voor de crisis al tot de minima behoorden wordt het moeilijker om uit te stromen en neemt het risico op langdurige armoede toe.

1 OIS: ‘Amsterdamse Armoedemonitor 2019’, augustus 2020. 2 OIS: ‘Ontwikkeling armoede in coronatijd’, februari 2021

3

OIS: ‘Amsterdamse Armoedemonitor 2019’, augustus 2020.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2020 Pagina 5 van 6

We verwachten dat dit jaar grillig zal zijn, met een doorloop in de komende jaren, omdat we weten dat de effecten van een economische crisis vertraagd optreden. Het college blijft de ontwikkelingen daarom scherp monitoren. We volgen hierbij zowel de ontwikkelingen in de stad als geheel, als per stadsdeel, zodat we gericht ondersteuning kunnen bieden in de gebieden die onevenredig hard worden getroffen. 3. Vooruitblik De realisatie van de maatregelen uit de Amsterdamse Agenda armoede en schulden zetten we de komende periode voort. We staan echter voor een grote opgave en het is duidelijk dat we onze aanpak moeten opvoeren om Amsterdammers die in de negatieve spiraal van armoede terecht komen een beter vooruitzicht te bieden. Met de gezamenlijke inspanning van betrokken Amsterdammers, maatschappelijke initiatieven, werkgevers en schuldeisers kunnen wij het verschil maken. In de brief Investeringsagenda 2021-2022: armoede en schulden in de coronacrisis die ik u op 17 maart heb aangeboden in de commissie Werk, Inkomen en Onderwijs, heb ik u geïnformeerd over het extra pakket aan maatregelen dat het college inzet bovenop het bestaande beleid vanuit de Agenda armoede en schulden 2019-2022. Dit pakket richt zich op vier onderdelen: 1) preventie en vroegsignalering, 2) ondernemers en werkenden, 3) kinderen en jongeren en 4) maatschappelijke voedselinitiatieven.

Waar mogelijk moeten we voorkomen dat Amsterdammers in armoede of schulden terechtkomen. In 2021 en 2022 breiden we de samenwerkingsrelaties op het terrein van vroegsignalering uit met particuliere verhuurders, hypotheekverstrekkers en met overheidsschuldeisers om in contact te komen met nieuwe en onbekende groepen Amsterdammers met geldproblemen. Daarnaast zal de implementatie van de buurtteams per 1 april 2021 bijdragen aan een integrale en laagdrempelige ondersteuning van alle kwetsbare Amsterdammers. In elk stadsdeel wordt de integrale schuldhulpverlening, inclusief vroegsignalering en sociaal raadsliedenwerk, een taak van de buurtteamorganisatie en georganiseerd op stadsdeelniveau. Een actieve en outreachende schuldenaanpak om zoveel mogelijk Amsterdammers met financiële problemen te vinden en te helpen is daarbij het uitgangspunt. Verder zorgen we de komende jaren voor extra aanbod van laagdrempelige ondersteuning door te investeren in ondersteuning door sociaal raadslieden, maatjes- en buddyprojecten en een uitbreiding van digitale dienstverlening. Vanuit het actieplan Veerkracht zorgen we dat zelfstandig ondernemers die financieel zijn getroffen door de coronacrisis zo snel en duurzaam mogelijk weer in het eigen levensonderhoud kunnen voorzien.

Dit doen we door hen actief te benaderen en begeleiding te bieden bij het verhogen van hun inkomen uit de onderneming of de overstap naar een baan in loondienst. Waar nodig bieden we getroffen ondernemers gespecialiseerde schuldhulp. Schuldenproblematiek onder werkenden in loondienst proberen we te voorkomen door extra te investeren in de samenwerking met werkgevers. Omdat Amsterdammers met een flexibel- of nulurencontract hard zijn geraakt door de coronacrisis, richten we ons hierbij in het bijzonder op de sectoren waar veel sprake is van flexwerk. Ook blijven we werkende minima actief wijzen op de beschikbare minimaregelingen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 maart 2020 Pagina 6 van 6

Het aantal kwetsbare kinderen in Amsterdam wordt groter door de coronacrisis. In 2021 stelt het college extra middelen beschikbaar voor maatschappelijke partners die kwetsbare kinderen ondersteunen die met onze reguliere ondersteuning buiten de boot dreigen te vallen. Bijvoorbeeld doordat zij opgroeien zonder verblijfstatus of in een gezin met een inkomen net boven de armoedegrens. Ook doet het college extra investeringen in lokale initiatieven die voedselhulp verzorgen voor Amsterdammers in nood. Hierbij stimuleren we dat de ontvangers worden ondersteund door de Voedselbank en de maatschappelijke dienstverlening, zodat zij zo snel mogelijk in beeld komen bij de reguliere hulpverlening en minder afhankelijk worden van noodhulp. Door de versterking van onze armoedeaanpak met de investeringsagenda zorgen we ervoor dat er juist in deze onzekere tijden zicht blijft op een betere toekomst voor Amsterdammers in armoede. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoede

Bijlagen 1. Voortgangsrapportage Agenda Armoede en Schulden 2019-2022 2. Brede Monitor Armoederegelingen December 2020 3. Rapport Ontwikkeling armoede in coronatijd

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl