Brief Voortgang acties versterken positie sociale firma’s en afdoening motie 326 (2020).pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Mailadres: Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 juni 2021 Sociale Zaken, Inkoop Rutger Groot Wassink bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Inge Dullens (Sociaal Werkkoepel), Ahmet Yaman, Jens Roep (directie Werk) Voortgang acties versterken positie sociale firma’s en afdoening motie 326 (2020) van El Ksaihi c.s., inzake het ophalen van ervaringen partnerschap sociale firma’s andere Europese steden

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief geeft het college u graag een update over de voortgang van de acties die we als gemeente ondernemen om de positie van sociale firma’s in Amsterdam te versterken. Deze acties komen voort uit de brief aan uw raad van 17 december 2019 en uit motie 326, d.d. 11 maart 2020, van de leden El Ksaihi, Roosma en Ceder, inzake het ophalen van ervaringen partnerschap sociale firma’s andere Europese steden. Over de uitvoering van motie 327 van dezelfde leden, inzake versterken sociale firma’s middels samenwerking provincie/rijk wordt u afzonderlijk geïnformeerd. Stand van zaken acties Versterken positie sociale firma’s Sinds de vorige rapportage van 20 augustus 2020 zijn de acties uit de brief Versterken positie sociale firma’s verder doorgezet. Een aantal van de acties wordt in samenwerking met De Omslag opgepakt. Zoals ook gemeld in de vorige rapportage hebben enkele onderdelen vertraging opgelopen vanwege de coronamaatregelen. De stand van zaken op de acties vindt u in bijlage 1. Ondanks de coronacrisis nam in 2020 de gemeentelijke inkoop bij erkende sociale firma’s met 45% toe naar € 1.352.000 (2019: € 934.000). Het betrof veel kleine en enkele middelgrote opdrachten onder de aanbestedingsgrens bij 20 verschillende sociale firma’s.

De inkoop in het kader van social return door contractpartners van de gemeente bij sociale firma’s nam af met 55% naar € 454.000 (2019: € 1.008.000). Deze daling is terug te voeren op corona, waardoor minder producten en diensten werden afgenomen en gedeclareerd als invulling van social return. Bij Pantar nam in 2020 de gemeentelijke inkoop met 15% af van € 17 miljoen naar € 14,5 miljoen en nam de gerealiseerde social return af met 49% naar € 189.000 (2019: € 367.000). Ook deze afnames houden verband met corona. Voor de gemeentelijke inkoop bij Pantar geldt daarnaast dat onder andere door inbesteding van de schoonmaak een aantal opdrachten minder groot is geworden. Sociale firma’s tijdens de coronacrisis De coronacrisis heeft bij veel sociale firma’s nog steeds grote impact. Een flink aantal van hen heeft in de tweede lockdown opnieuw de deuren moeten sluiten. Bij veel sociale firma’s is sprake van een fors omzetverlies, terwijl tegelijkertijd de vaste lasten doorlopen. Een aantal firma’s kan

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 juni 2021 Pagina 2 van 5

maar beperkt gebruikmaken van landelijke ondersteuningsmaatregelen. Wel blijven gemeentelijke (loonkosten)subsidies doorlopen, evenals bijdragen voor dagbesteding. Om een vinger aan de pols te houden en waar mogelijk tijdig ondersteuning te kunnen bieden, is half mei 2020 een gemeentelijk coronameldpunt voor sociale firma’s geopend. De opbrengst van dit tijdelijke meldpunt vindt u onder bijlage 2. Hoewel een aantal sociale firma’s het nu moeilijk heeft, blijft het aantal werknemers in Sociaal Werk bij sociale firma’s tot nu toe redelijk stabiel. Het aantal steeg in 2020 eerst licht, van 269 eind 2019 naar 286 in augustus 2020. Vervolgens daalde het aantal licht naar 266 op 1 mei 2021. Dit betekent dat de coronacrisis niet heeft geleid tot een grote afname van werknemers bij sociale firma’s en dat de meeste sociaal werkplekken bij sociale firma’s vooralsnog zijn behouden. Motie inzake ophalen van ervaringen partnerschap sociale firma’s in andere Europese steden In de vergadering van de gemeenteraad van 11 maart 2020 heeft uw raad bij de behandeling van de brief Versterken van de positie van sociale firma’s in Amsterdam motie 326 aangenomen. Hierin wordt het college gevraagd: 1. te verkennen welke ervaringen Europese steden met sociale firma’s hebben en welke hiervan te benutten zijn voor de realisatie van het Amsterdamse beleid. 2.

na te gaan of een apart beleidsterrein "sociale economie" in de toekomst hiertoe een bijdrage kan leveren. Samen met De Omslag wil het college innovatieve opties verkennen zodat alle mogelijkheden in de Aanbestedingswet worden benut om tot maximale opdrachtverstrekking aan sociale firma's te komen. In het kader van “inzet acties Versterken positie Sociale Firma's" is De Omslag gevraagd om vanuit haar expertise uit de praktijk en (internationaal) ervaringen te adviseren op wat er mogelijk is op het gebied van inkoop. Daarnaast is een verkenning uitgevoerd met als doel het inzichtelijk maken van de mogelijkheden voor het toepassen van de Aanbestedingswet ter versterking van de positie van sociale firma’s in Amsterdam. Deze verkenning is ter advisering voorgelegd aan De Omslag en biedt een overzicht van de juridische mogelijkheden met achtergrondinformatie. De Omslag sluit zich in haar advies aan bij de analyse in de verkenning. De Omslag herkent hierin veel onderdelen die - ook uit internationaal onderzoek - naar voren zijn gekomen als kansrijke instrumenten. De beschreven ervaringen in andere Europese steden en regio’s rond samenwerking met sociale firma’s leveren niet direct vernieuwende inzichten of aanpakken op die als voorbeeld kunnen dienen in de Amsterdamse context. Een inspirerend voorbeeld leverde een werkbezoek aan Gent op.

Daar gaat het om een publiek private samenwerking om een oud industriegebied te herontwikkelen tot een bedrijventerrein voor sociale economie, waarbij de stad Gent zich sterk maakt om werkzaamheden ‘sociaal te vlaggen’. Ook dit is niet een op een vertaalbaar naar de Amsterdamse situatie, maar laat wel zien dat samenwerking belangrijk kan zijn bij het realiseren van social impact. De Omslag is gevraagd om te adviseren over concrete mogelijkheden en toepassingen in de Amsterdamse praktijk voor het realiseren en versterken van sociale impact bij sociale firma’s. De komende periode continueert de gemeente haar samenwerking met De Omslag met als doel

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 juni 2021 Pagina 3 van 5

het stimuleren van sociale impact bij aanbestedingen. Hieronder wordt nader ingegaan op de twee onderdelen van motie 326. Ad 1 - Ervaringen van andere steden Inmiddels zijn er in Nederland en andere Europese landen al veel ervaringen opgedaan met het sociaal opdrachtgeven en inkopen in brede zin. Twee recente rapporten van de Europese Commissie1 beschrijven zowel de mogelijkheden als de ervaringen van een groot aantal Europese steden met sociale ondernemingen en hoe deze steden positieve maatschappelijke resultaten bereiken door middel van overheidsopdrachten. Ook worden er enkele voorbeelden gegeven van samenwerkingen met sociale firma’s én hoe lokale overheden door verstandig in te kopen de positie van sociale firma’s versterken en werkplekken creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze verzameling van Europese praktijkvoorbeelden laat zien hoe verschillende landen op hun eigen manier sociaal inkopen. Ook laat het de verscheidenheid aan mogelijkheden zien waarover overheidsorganisaties beschikken om via aanbestedingen sociale impact te realiseren. Het uitwisselen van informatie en kennisnemen van voorbeelden van goede praktijken in verschillende landen is nuttig voor de gemeente Amsterdam zodat we kunnen leren van en geïnspireerd raken door wat elders gebeurt.

Vanuit Amsterdam impact worden, in het kader van de versterking van het ecosysteem voor impact ondernemen, de contacten met steden en regio’s aangehaald. Zo is er een samenwerking in een Europees project met de steden Barcelona en Turijn waar de komende periode lessen worden uitgewisseld over business development en internationalisering2. Het aanhalen van deze contacten kan ook van nut zijn voor uitwisseling ten aanzien van sociaal inkopen. Het college blijft de ontwikkelingen op het gebied van sociaal opdrachtgeven en inkopen in Europa met interesse volgen. Ad 2 - Beleidsterrein sociale economie In de motie wordt ook gevraagd om na te gaan of een apart beleidsterrein "sociale economie" in de toekomst een bijdrage kan leveren aan het versterken van de positie van sociale firma’s in Amsterdam. Met het programma ‘Amsterdam Impact 2019-2022- Het versterken van het ecosysteem van impact ondernemerschap’ zet het college al in op het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen door middel van ondernemerschap en op het versterken van een ecosysteem dat bedrijvigheid met oog voor mens en milieu stimuleert en faciliteert. In dit verband is ook te wijzen op de City Deal Impact Ondernemen die op 11 maart 2021 mede namens het college is ondertekend.

Deze City Deal biedt bij uitstek een kader voor het verder verdiepen van de samenwerking en kennisuitwisseling met het Rijk en vele andere actoren, waaronder ook partijen uit het Amsterdamse ecosysteem, zoals de Hogeschool van Amsterdam, Impact Hub Amsterdam, 1 Making Socially Responsible Public Procurement Work:71 Good Practice Cases, 2020, Buying for

social impact, Good practice from around the EU 2 Dit project vindt plaats in het kader van de EU call Social Economy Missions (COSME) dat ten doel heeft om netwerken tussen lokale overheden te versterken en uitwisseling te ondersteunen. In dit kader zijn door heel Europa ruim 20 projecten gefinancierd die ook onderling uitwisselen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 juni 2021 Pagina 4 van 5

Social Enterprise NL en sociaal ondernemers, inclusief sociale firma’s. Over de City Deal wordt uw raad bij afzonderlijke brief geïnformeerd, in samenhang met de afdoening van motie 327, inzake versterken sociale firma’s middels samenwerking provincie/rijk. Daarnaast geeft het college met de lancering van de nieuwe leidraad sociaal opdrachtgeverschap een handelingskader aan gemeentelijke opdrachtgevers en inkopers, zie de raadsbrief van 11 mei 2021. De essentie van deze nieuwe leidraad is dat wordt onderzocht hoe we op een slimme, rechtmatige en proportionele manier inkoop c.q. de dienstverlening en bedrijfsvoering van opdrachtnemers kunnen verbinden aan sociale impact: werk, werktoeleiding of een andere invulling. Het Bureau Social Return van de gemeente Amsterdam fungeert daarbij als regieorganisatie. In het kader van sociaal opdrachtgeverschap zijn er tal van mogelijkheden om sociale impact te creëren. Met het herkennen en verkennen van deze kansen is door Bureau Social Return Amsterdam in de afgelopen jaren ervaring opgedaan met opdrachtnemers van de gemeente Amsterdam die een social returnverplichting hadden. Met de Leidraad Sociaal Opdrachtgeverschap stimuleert het college dat naast inkopers ook gemeentelijke budgethouders en opdrachtgevers het gedachtegoed van sociaal opdrachtgeverschap omarmen, internaliseren en vertalen naar hun directie en beleidsterreinen.

Het college vertaalt deze aanpak gestructureerd en methodisch naar de gemeentelijke organisatie zelf. Hiervoor ontwikkelt het college een zelfscan voor gemeentelijke opdrachtgevers (social impact scan). Een praktische tool om invulling te geven aan het begrip sociaal opdrachtgeverschap. Waarbij er, aanvullend op de socialreturnverplichtingen bij opdrachtgevers, aandacht is voor de mogelijkheid om bijvoorbeeld een subgunningscriterium voor extra sociale impact op te nemen ter stimulering van sociaal opdrachtnemerschap. Zoals is toegepast bij de aanbesteding catering. Daarnaast worden sociale firma’s ondersteund en gefaciliteerd door de Sociaal Werkkoepel met als doel om zo veel mogelijk Amsterdammers met een arbeidsbeperking maatschappelijk en economisch mee te laten doen in Amsterdam. Samenwerking met sociale firma’s is dus al onderdeel van de Sociaal Werkkoepel en van het programma Amsterdam Impact. Het college vindt het inrichten van een apart beleidsterrein sociale economie een interessante gedachte die het belang van het onderwerp aangeeft, maar laat een keuze hierin graag aan het volgende college. Met het bovenstaande beschouwt het college motie 326 als afgehandeld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 juni 2021 Pagina 5 van 5

Ik vertrouw erop u met het bovenstaande naar behoren te hebben geïnformeerd. In het vierde kwartaal van dit jaar zal ik u opnieuw informeren over de ontwikkelingen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink wethouder Sociale Zaken

Bijlagen: 1. Stand van zaken acties Versterken positie sociale firma's in Amsterdam 2. Opbrengst tijdelijk coronameldpunt sociale firma’s 3. Motie 326 (2020), inzake het ophalen van ervaringen partnerschap sociale firma’s andere Europese steden (El Ksaihi (D66), Roosma (GroenLinks) en Ceder (ChristenUnie))

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl