BRIEF start onderzoek Gezin en Geld (pilot Gewoon Geld Geven).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 juli 2023 Armoede Marjolein Moorman Directie Werk, Participatie en Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Onderzoek Gezin en Geld (pilot Gewoon Geld Geven)

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Amsterdam wil een solidaire stad zijn met gelijke kansen voor iedereen. Het borgen van de bestaanszekerheid van kwetsbare Amsterdammers is daarom een bestuurlijke prioriteit van dit college. Helaas zien we al langere tijd dat ook in Amsterdam de bestaanszekerheid van veel inwoners onder druk staat. De Nationale Ombudsman stelde eind 2022 1 dat minima flink in de knel zitten en door de ondergrens zakken. Het sociaal minimum is ontoereikend, mensen kunnen geen buffers opbouwen en regels in het sociaal domein zijn veel te ingewikkeld. De commissie Sociaal Minimum komt in haar recente tussenrapport 2 tot dezelfde conclusie en adviseert het kabinet om het besteedbaar inkomen van alle huishoudens op het sociaal minimum te verhogen. Het college ziet dit als een onderbouwing van de ingezette koers. Daarom doet Amsterdam mee aan het onderzoek Gezin en Geld 3. We gaan ervan uit dat onze deelname waardevolle inzichten oplevert in de effecten van meer financiële armslag voor gezinnen die in armoede leven. Waarom Amsterdam meedoet Armoede kan iedereen treffen en is meestal het gevolg van een samenloop van omstandigheden of gewoon pech. Een gebrek aan geld leidt tot permanente (financiële) stress en onzekerheid en kan in veel gevallen uitmonden in een vicieuze cirkel van problemen.

Dit heeft nadelige gevolgen voor het welbevinden van een deel van de Amsterdammers en dat vindt het college onacceptabel. Armoede en schulden zijn daarmee niet alleen een individueel probleem maar ook een maatschappelijk probleem, omdat armoede in de weg staat van de ontwikkeling van mensen. Het project Gezin en Geld onderzoekt hoe de bestaanszekerheid van mensen die in armoede leven kan worden versterkt. In dit onderzoek krijgen gezinnen in armoede een toelage zonder verplichtingen of tegenprestatie, zodat zij iets meer financiële armslag krijgen. Daardoor ontstaat er direct meer ruimte om het leven op de rit te krijgen en om eigen keuzes te maken. Verschillende internationale studies hebben laten zien dat het werkt: meer financiële armslag heeft een direct positief effect op alle levensterreinen. Met het onderzoek krijgen we inzicht in de effecten van onvoorwaardelijke financiële steun op het gezin, succes- en faalfactoren, de kosten en opbrengsten en noodzakelijke systeemaanpassingen. Daarom heeft het college besloten te 1 Sociale minima in de Knel, de Nationale Ombudsman, 17 oktober 2022 2 Een zeker bestaan - Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum, Commissie Sociaal Minimum Rapport I, 30

juni 2023. 3 Gewoon Geld Geven is een door Kansfonds breed opgezet programma van maatschappelijke armoede-interventies waarbij

gezinnen die van weinig geld moeten rondkomen financieel meer ruimte wordt geboden. Onderdeel daarvan is het onderzoeksproject Gezin en Geld, dat samen met het lectoraat Armoede Interventies van de Hogeschool van Amsterdam (HvA) is ontwikkeld en uitgevoerd wordt in Zaanstad, Tilburg en Amsterdam.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2023 Pagina 2 van 3

participeren in de pilot Gewoon Geld Geven zoals opgenomen in het Amsterdams Coalitieakkoord 2022-2026 4. Opzet van het onderzoek Het onderzoek Gezin en Geld houdt in dat 300 gezinnen/alleenstaande ouders met minimaal één 1 kind onder de 18 jaar gedurende twee jaar onvoorwaardelijk worden ondersteund met € 150 netto per maand (€ 1.800 per jaar). Het geld wordt beschikbaar gesteld door twee externe, maatschappelijk betrokken fondsen. Na twee jaar onderzoek wordt de bijdrage in zes maanden afgebouwd om een abrupte armoedeval bij de deelnemers te voorkomen. De Hogeschool van Amsterdam (HvA) doet wetenschappelijk onderzoek naar het effect van deze extra financiële bijdrage op het welzijn, de gezondheid, de ontwikkeling, het gebruik van zorg en ondersteuning door de gezinnen en het effect op participatie. Het onderzoek zal plaatsvinden in de masterplangebieden Zuidoost, Nieuw-West en Noord. Alle potentiële deelnemers in de masterplangebieden kunnen zich aanmelden. Op basis van loting worden de onderzoeksgroep en de vergelijkingsgroep (beiden 300 deelnemers) 5 ingedeeld. Het onderzoek zal in de eerste helft van 2024 starten en wordt eind 2023 voorafgegaan door een pilot om de onderzoeksopzet te testen. Amsterdam is de derde gemeente die meedoet aan dit onderzoek.

De deelname van Amsterdam betekent een verdubbeling van het aantal deelnemers in de onderzoeksgroep, de andere gemeenten Zaanstad en Tilburg hebben beiden 150 deelnemers. Hoe Amsterdam het onderzoek faciliteert De gemeente faciliteert het onderzoek samen met de HvA. En hoewel het onderzoek nog niet is gestart, hebben we de eerste resultaten al bereikt. In de voorbereiding op de pilot zijn we op een aantal (wettelijke) barrières gestuit en hebben die opgelost. Het college ziet deze inzichten als een het eerste waardevolle resultaat van de deelname. Zo heeft het college recent de giftendrempel verhoogd naar € 1.800 per jaar. Dat betekent dat Amsterdammers met een bijstandsuitkering giften pas hoeven te melden als het om meer dan € 1.800 per jaar gaat. Ook hebben we met o.a. de Belastingdienst afgestemd dat de gemeente de maandelijkse bijdrage niet verrekent met de bijstandsuitkering, zodat de deelnemende gezinnen geen financieel nadeel ondervinden van hun deelname aan het onderzoek. Dat zou het effect van de extra financiële bijdrage wegnemen en daarmee het doel van het onderzoek ondermijnen. De gift heeft daarom ook geen gevolgen voor het recht op kwijtschelding van gemeentelijke belastingen.

Omdat we vanwege de complexiteit van wet- en regelgeving niet kunnen uitsluiten dat het in individuele gevallen toch misgaat, is € 20.000 gereserveerd om onvoorziene negatieve gevolgen op te kunnen vangen. Ook draagt het college vanwege de verdubbeling van de onderzoeksgroep naar 300 gezinnen € 200.000 bij aan de onderzoekskosten; deze kosten worden gedekt uit de armoedebegroting. Daarnaast stelt de gemeente een projectleider beschikbaar. Alle deelnemers, ook de mensen in de vergelijkingsgroep, ontvangen een vergoeding voor het invullen van de onderzoeksvragenlijsten. Tot slot Met de het onderzoekproject Gezin en Geld krijgen gezinnen in armoede twee jaar lang waar het ze aan ontbreekt: geld. De gezinnen bepalen zelf waaraan ze dit geld besteden. Een oplossing die vernieuwend is en uitgaat van een positief mensbeeld. Intussen gaan we met elkaar na wat ons in 4 “We participeren in de pilot ‘gewoon geld geven’ van de Hogeschool van Amsterdam, waarin mensen tijdelijk een aanvulling

krijgen op hun uitkering om zo meer grip op hun leven te krijgen”. 5 Het betrekken van een (grote) vergelijkingsgroep is een voorwaarde voor betrouwbaar onderzoek en om te komen tot

gevalideerde onderzoeksresultaten. Om de gezinnen binnen en tussen gemeenten goed te kunnen vergelijken is een zelfde inkomstensituatie noodzakelijk.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 juli 2023 Pagina 3 van 3

de weg staat om deze aanpak breder in te zetten, hoe we barrières kunnen wegnemen en wat de effecten zijn. Welke knelpunten en rafelranden in het systeem worden zichtbaar? En wat leert dat ons over hoe het beter kan? Het college hoopt met deze aanpak inzichten te krijgen in de effecten van extra financiële armslag op het welzijn, de gezondheid, de ontwikkeling en het gebruik van zorg en ondersteuning door de Amsterdamse gezinnen die deelnemen aan het onderzoek. Op basis van de inzichten uit het onderzoek, die het college uiteraard met uw raad zal delen, zullen we bij het rijk aandacht vragen voor knelpunten in het systeem en waar nodig het armoedebeleid in onze stad aanpassen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl