BRIEF stand van zaken verbeterproces inkomensverrekening.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30 november 2021 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Directie Inkomen (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl)

Onderwerp

Voortgang verbeterprogramma Inkomensverrekening

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In de brief van 21 december 2020 heb ik u geïnformeerd over het verbeterprogramma inkomensverrekening, waarmee het college de dienstverlening aan Amsterdammers met een uitkering wil verbeteren. Hieronder valt het sneller en accurater verwerken van netto inkomsten uit parttime werk en het verminderen van het aantal terugvorderingen. Met deze brief informeer ik u graag over de voortgang en resultaten van het verbeterprogramma en een aantal nieuwe ontwikkelingen. Daarbij is het goed om te weten dat het programma begin vorig jaar in verband met de coronacrisis tijdelijk is stopgezet. Zo kon door de inzet van programmacapaciteit voor de uitvoering van de TOZO-regeling geen klanttevredenheidsonderzoek naar de ervaring met inkomstenverrekening worden gedaan. Desondanks zijn er stappen gezet die ik graag met u deel. Doel van het programma Het college is in juni 2019 het programma ‘Verbeteren Inkomensverrekening’ gestart om de dienstverlening op het gebied van inkomensverrekening te verbeteren. Amsterdamse bijstandsgerechtigden die parttime (gaan) werken ervaren zo veel bureaucratische drempels dat dit hen belemmert om de stap naar werk te zetten. Het college wil die drempels verkleinen en waar mogelijk helemaal wegnemen.

In de afgelopen 12 maanden ontving gemiddeld 6,25 % van de bijstandsgerechtigden in Amsterdam loon uit parttime of flexibel werk (in 2020 was dit gemiddeld 6,96 %). Parttime werk is een belangrijke stap op weg naar economische zelfstandigheid. Maar door ons complexe sociale stelsel brengt het hebben van verschillende inkomstenbronnen onzekerheid met zich mee door fluctuaties in de toeslagen en onvoorspelbare uitkomsten van de inkomstenverrekening. Het voor de zomer verschenen rapport ‘Als verrekenen een beperking is’1 gaat uitgebreid in op deze problematiek. Hierop kom ik in deze brief nader terug.

1

rijksoverheid.nl/eindrapport-als-verrekenen-een-beperking-is

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 2 van 5

Geautomatiseerd verrekenen Dit jaar is een verkenning uitgevoerd naar het geautomatiseerd verrekenen van inkomsten via koppelingen met het Inlichtingenbureau (IB)2 en het investeren in de kennis en kunde van medewerkers die inkomsten verrekenen. Hieronder informeer ik u over een aantal ontwikkelingen. G4-pilot inkomensverrekening Amsterdam heeft sinds 2018 een voortrekkersrol in de ontwikkeling van automatisch verrekenen op basis gegevens uit de polisadministratie van het UWV (project Simpel Switchen3). Mede daarom is het college in 2019 het verbeterprogramma gestart. Het snel en correct verrekenen van inkomsten met de bijstandsuitkering kan voorkomen dat parttime werk voor onrust en financiële onzekerheid zorgt. Het ministerie van SZW heeft aangegeven dat de loongegevens van het IB gebruikt kunnen worden voor de inkomstenverrekening omdat deze gegevens bruikbaar en actueel zijn4. Het college heeft besloten deze pilot samen met de G4-gemeenten uit te voeren omdat deze naar verwachting zal bijdragen aan de bredere doelstelling van het college: een efficiënte, transparante en klantvriendelijke manier van verrekenen.

Concreet betekent dit:  Verbeteren dienstverlening: door wegnemen verplichting voor klant om actief de inkomstenverklaring en/of loonstroken aan te leveren;  Verminderen administratieve last: bij de uitvoering, daardoor meer focus op:  Kwaliteitsverbetering: verwerken juiste en correct opvoeren van gegevens, waardoor er minder vorderingen ontstaan en de kans dat te veel aan inkomsten gekort wordt verkleind. De pilot is op dit moment in voorbereiding en start naar verwachting in Q1 2022 eerst in Amsterdam. De pilot richt zich in eerste instantie op het automatisch verrekenen bij een groep parttime werkenden met stabiele inkomsten en aanvullende bijstand. Op basis van de uitkomsten wordt bekeken of de pilot na een positief resultaat uitgebreid kan worden met het automatisch verrekenen van inkomsten in de andere G4-gemeenten en met andere (doel)groepen in Amsterdam. De pilot wordt in Q2 2022 geëvalueerd. Opschoningsactie alimentatie De alimentatie die de bijstandsgerechtigde ontvangt voor zichzelf of zijn/haar minderjarige kinderen, is een middel dat in mindering moet worden gebracht op de bijstandsuitkering.

Binnen het verbeterprogramma inkomstenverrekening vindt een opschoningsactie plaats om in alle gevallen waarin (kinder)alimentatie wordt verrekend met de uitkering, ervoor te zorgen dat deze verrekening in overeenstemming is met het bedrag dat de bijstandsgerechtigde ontvangt/heeft ontvangen. Achtergrond hiervan zijn de problemen rond het geautomatiseerd indexeren van alimentatie. Deze indexering vindt plaats op basis van de economische situatie van dat moment, behalve wanneer ex-partners hebben afgesproken hiervan af te zien. Kinderalimentatie wordt jaarlijks geïndexeerd (verhoogd) op basis van het Burgerlijk Wetboek.

2 Het Inlichtingenbureau ondersteunt gemeenten bij de controle op rechtmatigheid door periodiek bestanden van

sociale diensten elektronisch te vergelijken met die van andere instanties, zoals UWV, de Belastingdienst of de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). De signalen die voortkomen uit deze vergelijking geven gemeenten zicht op veranderingen in de situatie van bijstandsgerechtigden. 3 divosa.nl/simpel-switchen-de-participatieketen 4 Zie rapport Als verrekenen een beperking is vanaf bld 62.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 3 van 5

Nu de processen van automatische indexering zijn aangepast en om fouten in de toekomst te voorkomen, gaat het college weer gebruik maken van deze mogelijkheid. Randvoorwaarde daarbij is dat de juiste alimentatiebedragen bekend zijn in het systeem. Daarom heeft het college de bijstandsgerechtigden om wie het gaat in augustus jl. verzocht om de juiste gegevens te leveren. De verwachting is dat voor eind dit jaar alles is afgehandeld. Bij de mensen die te veel bijstand hebben ontvangen vordert het college conform eerdere besluitvorming het bedrag niet in, omdat zij geen nadelige gevolgen mogen ondervinden van administratieve knelpunten. Wie te weinig bijstand heeft ontvangen ontvangt naar verwachting uiterlijk eind van dit jaar een nabetaling. Verbetering dienstverlening In de vorige raadsbrief heb ik toegelicht dat een belangrijke oorzaak van de onvoorspelbaarheid van inkomstenverrekening het in de wet vastgelegde en toe te passen transactiebeginsel5 is. Uit het Amsterdamse experiment met de bijstand blijkt dat deelnemers de inkomstenverrekening als onduidelijk ervaren, waardoor zij geneigd zijn niet meer uren te gaan werken. Omdat het college dit onwenselijk vindt, wordt gewerkt aan processen waarbij de dienstverlening aan en inkomensstabiliteit van de klant centraal staat.

Zo heeft de samenwerking met het programma Amsterdam Financieel Gezond (AFG6) enkele toekomstscenario’s opgeleverd voor het automatisch inlezen van loonstroken en de afschaffing van de inkomensverklaring. Ook is vanuit dit programma bijgedragen aan een oplossingsrichting voor het indexeren van alimentatie. Aanpassing wijze van verrekenen: fictief verrekenen Gemeenten moeten (wettelijk) inkomsten toerekenen aan de maand waarin het inkomen verdiend is en mogen pas verrekenen als de klant over het inkomen kan beschikken. Amsterdam werkt op basis van eigen ervaring en conform de andere G4-gemeenten met schattingen van het inkomen om de kans op schommelingen in het inkomen zo klein mogelijk te houden. De hoogte van de schatting wordt in overleg met de bijstandsgerechtigde afgestemd.. Proactief benaderen doelgroep IOAW/IOAZ Uit signalen van de Bijstandsbond bleek dat bij mensen met een IOAW of IOAZ-uitkering en wisselende parttime inkomsten, de verrekeningen niet altijd goed gaan. Het vaststellen van de IOAW/Z-uitkering is zeer complex wanneer de klant naast de uitkering ook inkomsten ontvangt; dit komt door de omrekening van een bruto uitkering naar een nettobetaling, alsmede de belastingtechnische gevolgen hiervan. De afgelopen maanden is de groep in kaart gebracht en zijn bij de 108 personen om wie het gaat benaderd en waar nodig herstelbetalingen uitgevoerd.

Ook is de werkinstructie ‘Verrekenen inkomsten’ aangescherpt en nogmaals onder de aandacht gebracht bij de uitvoering. Met het aanstellen van een proceseigenaar wordt nu structureel gestuurd op verbetering van dit proces.

5 Dit betekent dat inkomsten verrekend dienen te worden met de maand waarin salaris ontvangen is. Wanneer een

loonstrook later ingediend wordt dan de administratieve sluiting die maand, vindt de inkomstenverrekening plaats op basis van schatting en herberekening. Zie voor nadere informatie de laatste pagina van deze brief. 6 De aanpak 'Amsterdammer Financieel Gezond' richt zich op het verbeteren van de dienstverlening aan burgers die een beroep doen op de gemeente Amsterdam voor inkomensvoorziening; de AFG focust zich op het vereenvoudigen, digitaliseren en automatiseren van klantprocessen op basis van de inbreng van de burger.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 4 van 5

Informatievoorziening aan klanten Sinds dit jaar wordt de kennis van bijstandsgerechtigden ingezet om de informatievoorziening over inkomstenverrekening te verbeteren. Daardoor is de informatie beter te vinden en te begrijpen en is het (digitaal) doorgeven van inkomsten toegankelijker geworden. Een mooi resultaat is bijvoorbeeld dat het aantal bijstandsgerechtigden dat maandelijks de inkomsten digitaal doorgeeft is toegenomen van gemiddeld 570 in 2020 naar 670 in 2021. Dit jaar is ook gestart met trainingen aan klantmanagers die het eerste aanspreekpunt zijn voor de burgers die parttime werken in de bijstand. Ook is de werkwijze ingevoerd die de Ombudsman heeft aanbevolen om de bijstandsgerechtigde bij een eerste verrekening van inkomsten in de bijstand persoonlijk en proactief te informeren over de wijze waarop dit gebeurt. Verder wordt de informatiefilm op de website van de gemeente Amsterdam7 hierop aangepast. Klanttevredenheid Zoals eerder aangegeven kon door de grote inzet van capaciteit die nodig was voor de uitvoering van de TOZO-regeling in 2020 geen klanttevredenheidsonderzoek naar de ervaring met inkomstenverrekening worden gedaan. Momenteel worden de onderzoeken weer opgestart; een actueel waarderingscijfer op inkomensverrekening wordt begin 2022 verwacht.

Samenwerking ministerie SZW / relatie met Simpel Switchen Naast de inzet op het geautomatiseerd verrekening vindt in het kader van Simpel Switchen nog een aantal andere activiteiten plaats. Zo is er een serious game ontwikkeld waarmee professionals in de huid kunnen kruipen van een gezin dat in de bijstand terecht komt8. Deelnemers ervaren hoe het is om vanuit die situatie (soms beperkte) keuzes te moeten maken en het huishoudboekje van het gezin sluitend te houden, en ook hoe mensen in de bijstand de dienstverlening van de gemeente en de complexiteit van de regelgeving ervaren. Verder investeert SZW met een aantal partners in kennisvergroting binnen het brede sociale domein. Deze samenwerking heeft al geleid tot het ontstaan van SAM, de beroepsvereniging voor uitvoerders in het publieke sociaal domein. Inkomstenverrekening fundamenteel anders Twee vaak voorkomend problemen bij het verrekenen van inkomen van mensen die in deeltijd werken is, dat de uitkering te laat wordt betaald en/of dat het verkeerde bedrag wordt overgemaakt. Dat heeft te maken met verplichtingen in de Participatiewet om a. tot op de cent nauwkeurig te verrekenen: de loonstrook is nu het enige middel dat gemeenten hebben om de inkomsten te kunnen verrekenen. De loonstrook is meestal niet tijdig (voor de uitbetaling van de uitkering van die maand) beschikbaar.

Hierdoor moeten gemeenten kiezen: ofwel te laat uitbetalen, ofwel met een geschat inkomen werken, met de nadelige gevolgen die daarbij horen. Als gemeenten de mogelijkheid krijgen om met een zekere marge te verrekenen, wordt de inkomensverrekening eenvoudiger en de uitkomst voorspelbaarder. b. het transactiesysteem toe te passen, waardoor gemeenten inkomsten moeten toerekenen aan de maand waarop ze betrekking hebben, maar ook dat inkomsten pas worden verrekend als de bijstandsgerechtigde over het inkomen kan beschikken. Dit is tegenstrijdig en voor de bijstandsgerechtigde betekent het dat die er - op maandbasis - vaak op achteruit gaat als hij of 7

amsterdam.nl/inkomsten-doorgeven

8 divosa.nl/serious-game-1-uur-in-de-bijstand

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 november 2021 Pagina 5 van 5

zij (parttime) gaat werken. Op jaarbasis wordt dit recht getrokken, maar daar heeft een parttime werkende met bijstand op de korte termijn niets aan. Inkomstenverrekening blijft een belangrijk thema binnen de lobby van het college voor een fundamentele herziening van de Participatiewet. Tot slot Voor 2022 zet het college stevig in op het verhogen van parttime werkenden in de bijstand. Afhankelijk van de uitkomsten van de pilot in Amsterdam zal het experiment automatisch verrekenen worden uitgebreid. In de kabinetsreactie op het UWV-rapport ‘Als verrekenen een beperking is’ erkent het demissionaire kabinet de problematiek rondom verrekening van inkomsten in de bijstand en geeft mogelijke oplossingsrichtingen aan. Het college vindt dat een nieuw kabinet voortvarend aan de slag moet met de herziening van de Participatiewet in het algemeen en het thema inkomstenverrekening in het bijzonder, en zal dit in haar gesprekken met het ministerie blijven kenbaar maken. Met vriendelijke groet, namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl