BRIEF Raadsbrief Bestuurlijke reactie onderzoek monitoring.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s)

Portefeuillehouder(s): Behandeld door Kopie aan Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 november 2021 Portefeuille ICT en Digitale Stad, portefeuille Openbare Ruimte en Groen, portefeuille Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, portefeuille Openbare Orde en Veiligheid Wethouder Touria Meliani, , wethouder Marieke van Doorninck, wethouder Egbert de Vries, burgemeester Femke Halsema CIO-office Bestuurzaken.ict@amsterdam.nl Commissie Persoonsgegevens Amsterdam Bestuurlijke reactie op het CPA-onderzoek naar monitoring in de openbare ruimte

Geachte leden van de gemeenteraad, De invloed van de gemeente op de private gegevensverzameling in de openbare ruimte is beperkt, maar wat de gemeente in ieder geval kan doen is duidelijk maken wat volgens haar de norm is. Waar de gemeente wel rechtstreekse invloed op heeft, zijn de eigen activiteiten waarbij persoonsgegevens worden verzameld. Die worden gereguleerd door het Stedelijk kader verwerken persoonsgegevens1. Daarin heeft het college het advies uit het jaarverslag van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA) over 2016 overgenomen, dat het uitgangspunt om onbespied te zijn in de openbare ruimte de regel dient te zijn en te blijven. Alleen in specifieke gevallen mag van dit uitgangspunt worden afgeweken, bijvoorbeeld wanneer de wet dit vereist of wanneer het college en/of de burgemeester hiermee met onderbouwing heeft ingestemd. Hierbij bied ik u de eindrapportage van het onderzoek Monitoring in de openbare ruimte aan. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de CPA. In deze brief geef ik u, namens het college, een bestuurlijke reactie op dit rapport. Onbespied in de openbare ruimte raakt naast de algemene kaders ook de portefeuilles van vakwethouders. In deze bestuurlijke reactie zal waar dat het geval is worden aangegeven welke portefeuillehouder welk onderwerp in zijn portefeuille heeft.

Dit betekent dat het college ook zelf op die beleidsterreinen een bewuste en onderbouwde keuze maakt over de inzet van sensoren en camera’s. De onderzoekers doen de volgende aanbevelingen:  Stel kaders op voor de specifieke gevallen waarin van het uitgangspunt mag worden afgeweken. Hierdoor wordt het voor de burger en onderdelen van de gemeente helder wat de uitzonderingen zijn, maar ook wordt duidelijker wat het uitgangspunt nu eigenlijk wel of niet inhoudt;  Laat onderdelen van de gemeente motiveren waarom wordt afgeweken van het uitgangspunt; 1

Vastgesteld 25 september 2018

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 23 november 2021 Pagina 2 van 5

Overweeg meer regie te voeren op de diverse vormen van monitoring, vooral gericht op de toepassing van de juiste overwegingen, het totaaloverzicht, de communicatie naar de burger en het naleven van de juridische verplichtingen.

De CPA heeft onderzoek laten uitvoeren naar de praktijk die voortvloeit uit het uitgangspunt ‘geen monitoring, tenzij’ . Het onderzoek maakt de monitoring door of namens de gemeente in het onderzoeksgebied (Stationsplein, Rode Loper, Nieuwendijk, Kalverstraat en de Wallen) inzichtelijk. Het gaat daarbij om vaste camera’s (tel- of verificatiecamera’s voor crowd management, gemeentecamera’s voor de handhaving van de openbare orde, ANPR-/milieuzoneen verkeerscamera’s voor de verkeershandhaving), mobiele camera’s (scanauto’s voor het handhaven van het parkeerbeleid en bodycams in het kader van handhaving van de openbare orde), wifi-sensoren (voor crowd management) en beacons (in het kader van het Open Beacon Network). Deze verschillende vormen van monitoring zijn bestuurlijk als volgt belegd: • De wethouder ICT en Digitale Stad is verantwoordelijk voor het stelsel en de overkoepelende kaderstelling. • De wethouder Openbare Ruimte en Groen is verantwoordelijk voor de toepassing van de kaders voor de tel- en verificatiecamera’s, crowd management, milieuzonecamera’s. De specifieke aanbevelingen worden door hem op die gebieden opgepakt. • De wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit is verantwoordelijk voor de uitvoering van de aanbevelingen op het gebied van ANPR/ milieuzone-camera’s, verkeerscamera’s voor verkeershandhaving en scanauto’s voor parkeerhandhaving.

• De burgemeester ziet toe op de inzet van sensoren en camera’s in de openbare ruimte voor de handhaving van de openbare orde. Het college sluit aan bij het moreel appel van de CPA om de Amsterdammer onbespied te laten in de openbare ruimte. De inzet van technologie moet de Amsterdammer helpen om te kunnen leven in de stad. De discussie die gevoerd moet worden over de inzet of het beperken van monitoring zal door de snelle technologische ontwikkeling een constant proces zijn en aandacht vragen. Het college is wel van mening dat de genoemde uitzonderingen op dit moment gelden voor de onderzochte locaties. Afwijkingen van het uitgangspunt onbespied Portefeuille ICT en Digitale Stad Het college dankt de CPA voor het laten uitvoeren van dit praktijkonderzoek met verhelderende uitkomsten en toepasbare aanbevelingen. Het college is zich er van bewust dat het niet mogelijk is om in het geheel geen persoonsgegevens te verzamelen in de openbare ruimte en dus letterlijk onbespied te zijn. Dat is ook niet wenselijk, omdat daarbij voorbij gegaan wordt aan de positieve effecten die monitoring ook kan hebben. Door middel van cameratoezicht kunnen we bijvoorbeeld de veiligheidssituatie in bepaalde gebieden sterk verbeteren. En ook kunnen we beter reageren op drukte in de stad door het toepassen van crowd management systemen.

Het belang van het uitgangspunt uit het Stedelijk kader verwerken persoonsgegevens is dus niet het verbieden van monitoring, maar het beperken ervan tot de noodzakelijke gevallen. Zoals eerder in deze brief is verwoord zal dit een constant proces zijn waarbij technologische ontwikkelingen afgezet worden tegen de borging van persoonsgegevens. Hierover laat het college zich graag adviseren door de CPA. In tegenstelling tot het verleden is het niet meer de ambtelijke organisatie die

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 november 2021 Pagina 3 van 5

bepaalt of het nodig is, maar ligt die bevoegdheid nu op bestuurlijk niveau. Door deze afwijkingen door het college te laten vaststellen wordt dit voor de Amsterdammer beter inzichtelijk wat de gemeente precies doet. Zoals het college eerder in deze brief aangaf staan we nog aan het begin en zal het college verder bouwen om de privacy te waarborgen. Het college ziet de aanbevelingen van de CPA uit het onderzoek dan ook als een aansporing om die bestuurlijke besluitvorming nadrukkelijker en eenduidiger vorm te geven. De motivatie om af te wijken wordt zowel ambtelijk als bestuurlijk opgepakt. Het college neemt de aanbevelingen uit het rapport over en heeft hier al uitvoering aan gegeven. Vanwege de noodzaak heeft het college al stappen genomen om de aanbevelingen uit te voeren. De Chief Information Officer (CIO) zal het nadere beleid voorbereiden over de uitvoering van het uitgangspunt ‘geen monitoring, tenzij’, waarbij de gemeentelijke organisatie expliciet het ‘tenzij’ moet motiveren. De CIO werkt bij het opstellen van het beleid samen met de Privacy Officers van de clusters en zich laten adviseren door de Functionaris Gegevensbescherming en de CPA. Het college zal het beleid vervolgens vast stellen. Regievoering op monitoring in de openbare ruimte Portefeuille ICT en Digitale Stad De aanbeveling om meer regie te gaan voeren neemt het college over.

Het college heeft hiervoor een aanzet gegeven door de regie te beleggen bij de CIO en de door de CPA aangedragen onderwerpen worden daarin mee te nemen. Ik zal u in het vierde kwartaal nader informeren over de opvolging van de aanbevelingen. De gemeente publiceert de informatie over privacy op www.amsterdam.nl/privacy. Informatievoorziening over inzet sensoren en verwerking persoonsgegevens op kaarten Portefeuille Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit, portefeuille Water en portefeuille ICT en Digitale Stad Daarnaast hebben de onderzoekers nog concreet gerapporteerd dat informatie die de gemeente geeft over de eigen monitoring versnipperd en niet compleet is. Ook is op locatie niet altijd duidelijk aangegeven of (en waarvoor) monitoring plaatsvindt. Het college wil transparant zijn over monitoring en zal daarom onderzoeken hoe de informatie hierover verbeterd kan worden. Hiervoor heeft het college een digitale kaart ontwikkeld waarop de eigen inzet van sensoren wordt weergegeven. Hiertoe is ook de CPA benaderd worden om advies. Het college heeft voor de particuliere sensoren een Verordening meldingsplicht sensoren uitgewerkt. Het ontwerp van deze verordening is in het voorjaar van 2021 aangeboden voor inspraak en consultatie. Uw gemeenteraad heeft deze sensorverordening vastgesteld op 6 oktober 2021.

Het sensorregister voor particuliere sensoren treedt in werking op 1 december 2021. De gemeente Amsterdam is de eerste gemeente in Nederland die daarmee de sensoren in de openbare ruimte gaat registreren. Hierdoor wordt het mogelijk voor de Amsterdammer om kennis te nemen van de sensoren en daar zijn handelen op aan te passen. De particuliere sensoren worden ook opgenomen in de digitale kaart die de gemeente heeft gemaakt. Inzet beacons Portefeuille ICT en Digitale Stad, portefeuille Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Ook hebben de onderzoekers aangegeven dat van het Open Beacon Network niet goed inzichtelijk is waar het precies voor wordt gebruikt en welke externe partijen hier gebruik van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 november 2021 Pagina 4 van 5

maken. In het verleden heeft de gemeente samen met het Gemeentelijk Vervoerbedrijf (GVB) en JCDeceaux beacons geplaatst op bus- en tramhaltes. Een beacon verwerkt geen persoonsgegevens maar zendt een bluetooth-signaal uit waardoor sommige apps de locatie kunnen bepalen, net zoals bijvoorbeeld een GPS-signaal. Een smartphone met bluetooth herkent dit signaal. Alleen apps die ingesteld zijn om het signaal te vinden herkennen de beacon. Het doel van plaatsing van de beacons was het faciliteren van het ontwikkelen van apps die met name mensen met een handicap helpen bij het reizen. Het GVB onderzoekt momenteel of de beacons ingezet kunnen worden voor een applicatie om reizen door mensen met een beperking te vereenvoudigen. Mocht dit niet het geval zijn dan worden alle beacons van de bus- en tramhaltes verwijderd. Medegebruik van ANPR-camera’s Portefeuille Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit en burgemeester In het rapport wordt gerefereerd aan een lopende discussie omtrent de verwerkersverantwoordelijkheid voor de openbare orde camera’s (de zogenaamde 151ccamera’s). Deze discussie is afgerond, waarbij duidelijk is dat de burgemeester verantwoordelijk is voor het proces rondom het ophangen van de camera’s. De korpschef is verantwoordelijk voor de beelden die uit deze camera’s voortkomen.

De beelden en gegevens vallen dan ook onder de Wet Politiegegevens (Wpg) en niet onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Tot slot Amsterdammers moeten niet alleen in de fysieke wereld vrij, onafhankelijk en veilig kunnen bewegen maar ook in de digitale wereld. Onze waarden, rechten en vrijheden gelden daar ook. We zien dat de technologische ontwikkelingen een eigen dynamiek hebben, waarin de bescherming van de digitale rechten van de Amsterdammer niet vanzelf een plaats heeft. Het college heeft zich tot doel gesteld om de digitale rechten nadrukkelijk op de agenda te plaatsen. Net zoals de digitalisering in ons persoonlijk is doorgedrongen tot bijna alle geledingen, speelt het ook in elke portefeuille van het college een rol. Daarom heeft het college een coördinerend wethouder aangesteld die de kaders uitzet namens het gehele college. Zo heeft het college bijvoorbeeld in 2018 een stedelijk kader opgesteld voor de omgang van de gemeente met persoonsgegevens en is in 2019 de Agenda Digitale Stad gepubliceerd om grip te blijven houden op ons bestaan in een digitale stad. Op het gebied van de bescherming van de digitale rechten is sindsdien veel bereikt; in uw vergadering van 17 februari 2021 heeft u kennisgenomen van de Tussenrapportage Agenda Digitale Stad. Maar we zijn er nog niet.

Wij moeten de komende jaren met elkaar het gesprek blijven voeren in wat voor Digitale Stad wij als Amsterdammers willen leven. Het gehele college zet zich in voor betere (internationale) afspraken over inclusieve digitale ontwikkeling, het waarborgen van de privacy, autonomie van de Amsterdammer en open en ethische digitale standaarden. De ethische waarden in het Tada-manifest2 vormen het uitgangspunt voor de omgang met data door de gemeente Amsterdam. Voor monitoring in de openbare ruimte betekent dit dat niet alleen aan alle wettelijke vereisten moet worden voldaan,

2

Het ‘tada, duidelijk over data’-manifest wordt geïmplementeerd. Dit manifest biedt een handleiding om bewust om te gaan met de mogelijkheden en bedreigingen van digitale technologieën, voor het beschermen van burgerrechten en voor eerlijke toegang tot, en het eerlijk verdelen van de opbrengsten van digitale technologieën.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 november 2021 Pagina 5 van 5

maar ook dat regelmatig getoetst wordt in welke mate de verwerking van de data ook aan de ethische waarden van Tada voldoet. Eén van de bedreigingen die we zien, is dat het uitgangspunt om in de openbare ruimte onbespied te zijn, onder druk staat3. Het gaat hierbij om het verzamelen van persoonsgegevens in de openbare ruimte, met name door monitoring. De gemeenteraad heeft bij de behandeling van de bestuurlijke reactie op het jaarverslag Commissie Persoonsgegevens Amsterdam 2019 een motie4 aangenomen van de raadsleden IJmker en Veldhuyzen met het verzoek aan het college om te onderzoeken hoe de privacy in de openbare ruimte sterker beschermd kan worden. Het college laat hiertoe een onderzoek uitvoeren door Universiteit van Amsterdam. Het college zal de onderzoeksrapportage met een bestuurlijke reactie aan uw gemeenteraad voorleggen. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Peter Teesink Gemeentesecretaris

Bijlagen 1. Onderzoek monitoring in de openbare ruimte

3

De term is ontleend aan het jaarverslag van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA) over 2016.

4

Motie 480 van het lid IJmker en Veldhuyzen inzake sterkere inzet op privacy in openbare ruimte, 16-06-2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl