Brief herstel van de rijksmonumentale Heilig Hart of Vondelkerk.pdf

Van: Leo Dubbelaar <secretaris@cuypersgenootschap.nl> Verzonden: donderdag 1 januari 2026 18:41 Aan: Onderwerp: Brandbrief Cuypersgenootschap voor behoud en herstel Vondelkerk

Geacht gemeentebestuur, Het Cuypersgenootschap is geschokt van de brand die de afgelopen nacht de Amsterdamse Vondelkerk heeft getroffen. De kerk is een meesterwerk van architect Pierre Cuypers, de naamgever van ons genootschap. In 1904 werd ook de kerk getroffen door brand waarbij toren en daken werden verwoest. De geschiedenis heeft zich herhaald. Via bijgevoegde brief verzoekt ons genootschap het gemeentebestuur van Amsterdam tot behoud en consolidatie van de restanten van de kerk en hoopt dat de verwoeste vieringtoren van Joseph Cuypers weer wordt gereconstrueerd. Ondanks de slechte start, wenst het Cuypersgenootschap de beste wensen voor 2026 en het behoud van ons erfgoed. Met vriendelijke groet, Leo Dubbelaar, secretaris Cuypersgenootschap

Secretariaat: Alferbos 246 / 2715 TN Zoetermeer / telefoon: 06-23398363 website:

www.cuypersgenootschap.nl / e-post: secretaris@cuypersgenootschap.nl

IBAN-rek.nr. NL34 INGB 0004 3323 98 Druten / Kamer van Koophandel nr. 14110072

Aan: het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam Postbus 202 1011 PN AMSTERDAM

Zoetermeer, 1 januari 2026 URGENT Onderwerp: herstel van de rijksmonumentale Heilig Hart of Vondelkerk, Vondelstraat 120 te Amsterdam na de brand (rijksmonumentnummer 5907) Geacht gemeentebestuur, Het Cuypersgenootschap is geschokt na de brand die de Vondelkerk afgelopen nieuwjaarsnacht zwaar heeft getroffen en maakt zich ernstig zorgen over de toekomst van de Vondelkerk. Dit belangrijke rijksmonument heeft bij een brand grote schade opgelopen. Voor we zover kunnen nagaan, staan slechts de gevels nog overeind. Monumentale onderdelen zoals dak, vieringtoren en delen van gewelven zijn verloren gegaan. Wij verzoeken de gemeente, eigenaar en andere betrokken partijen om in te zetten op behoud en stabilisatie van de restanten van het gebouw en (in ieder geval het exterieur) van dit belangrijke rijksmonument in oude staat te herstellen waarbij de verloren gegane monumentale onderdelen zoals de vieringtoren van Joseph Cuypers worden gereconstrueerd. Als bijkerk van de Rooms-Katholieke Liefde-parochie werden vanaf 1866 plannen gemaakt om een kerk van Pierre (P.J.H.) Cuypers te bouwen. Cuypers maakte in 1866-1871 de tekeningen. De eerste fase (koor) werd in 1871-1873 vervaardigd (eerste steenlegging 01-03-1872, ingezegend 20-06-1873). In 1875-1876 werd de kerk voltooid (bouwvergunning 29-04-1875, geconsacreerd 16-06-1880).

Op 20 januari 1885 werd de Allerheiligst Hart van Jezus parochie zelfstandig van de parochie De Liefde. De kerk, gelegen op het kruispunt van straten, is een rijzige driebeukige neogotische kruisbasiliek met achthoekige centraliserende kruising. Op de kruising een houten toren. Schip en koor zijn omgeven door een kapellenkrans. Beroemd is de plattegrond van de kerk. Door velen wordt deze de chef d'oeuvre van Cuypers genoemd. Op 8 november 1904 werden de toren en bekapping van de kerk door brand verwoest. In 1905 werd een nieuwe, soberder, toren van Joseph Cuypers, zoon van Pierre herbouwd. Het interieur was zeer waardevol. De inventaris was vervaardigd door het atelier Cuypers-Stoltzenberg. Pronkstuk was wel het hoofd-vleugelaltaar. Het Adema-orgel werd vervaardigd in 1890. Op 13 oktober 1970 werd de kerk als één van de eerste laat-negentiende eeuwse neogotische kerkgebouwen ingeschreven in het rijksmonumentenregister. De kerk is beroemd vanwege de legendarische, controversiele live televisie-uitzending ter ere van schrijver Gerard Reve in 1969, toen hij de P.C. Hooftprijs won. Deze uitzending is een hoogtepunt in de Nederlandse televisiegeschiedenis. Door teruglopend kerkbezoek werd de kerk voor de Rooms-Katholieke eredienst gesloten in augustus 1978. In 1979 werd de kerk verkocht aan een projectontwikkelaar, die de inventaris eruit liet slopen en veilen.

Dankzij de inzet van Lydia Lansink en Jenny Bierenbroodspot werd na een lange periode van verval en bedreiging van de ondergang gered en is het "kunstwerk van Cuypers" in 1984 verkocht aan de Stichting Vondelkerk. Deze liet de kerk in 1985-1986 restaureren en verbouwen tot een cultureel centrum. Het schip en transept werden door een glazen wand afgescheiden en ingericht tot kantoren. De kerk is thans eigendom van Stadsherstel Amsterdam NV. en wordt onder andere gebruikt als trouwlocatie, concertruimte en er worden kerkdiensten door de geloofsgemeenschap Liberty Church

Secretariaat: Alferbos 246 / 2715 TN Zoetermeer / telefoon: 06-23398363 website: www.cuypersgenootschap.nl / e-post: secretaris@cuypersgenootschap.nl IBAN-rek.nr. NL34 INGB 0004 3323 98 Druten / Kamer van Koophandel nr. 14110072

Vanwege het grote monumentale belang is behoud van het door brand beschadigde gebouw noodzakelijk. De geschiedenis heeft zich herhaald. In 1904 werden de toren en daken door brand verwoest. Toen werd de kerk hersteld en een nieuwe toren gebouwd. Niettemin wordt dringend verzocht om de verwoeste vieringtoren van Joseph Cuypers te reconstrueren. In de afgelopen jaren hebben helaas meerdere Cuypersgebouwen schade opgelopen door branden. In 2013 werd de Sint-Clemenskerk van Nes op Ameland getroffen door een zware brand. Daar heeft men na de brand de gevels weten te behouden en de kap aan de buitenzijde volledig in oude staat herbouwd. Binnen heeft deze kerk een moderne uitstraling gekregen. Ook na de brand in 2018 van de Urbanuskerk in Amstelveen-Bovenkerk is het gelukt om de aanwezige restanten te redden en is de herbouw/herstel van de kerk gereed gekomen. Op nieuwjaarsnacht 2003 werd de congregatiekapel van Veghel door brand verwoest. De muren van de kapel zijn behouden gebleven en gestabiliseerd. Wij hopen dat de ervaringen van deze projecten een inspiratie kunnen zijn voor een verantwoorde aanpak van de Vondelkerk. Daarnaast maken wij grote zorgen dat menig monument door vuurwerk tijdens oud en nieuw wordt getroffen door brand. Voor nu is een spoedige stabilisatie van de gevels en restant gewelven van het grootste belang.

Het Cuypersgenootschap staat klaar om te ondersteunen waar nodig. Graag willen wij op de hoogte gehouden worden over de ontwikkelingen rondom de toekomst van het kerkgebouw. Hoogachtend, Het bestuur van Stichting het Cuypersgenootschap, Namens deze,

Leo (L.W.) Dubbelaar, secretaris I.a.a.: - Stadsherstel Amsterdam NV. - De gemeenteraad van Amsterdam - Rijksdienst Cultureel Erfgoed te Amersfoort - Erfgoedvereniging Bond Heemschut