BRIEF - GSA.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 27 januari 2022 Onderwijs Marjolein Moorman Onderwijs Jeugd en Zorg; bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl

Onderwerp

Gezonde Schoolgebouwen Amsterdam

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Graag informeer ik u over de Voortgangsrapportage Gezonde Schoolgebouwen Amsterdam (GSA) 2021. In deze brief wordt een overzicht gegeven van de resultaten die tot nu toe zijn behaald en die de gemeente nog wil behalen in 2022 binnen het GSA programma, met een verwachting van de financiële consequenties van de resterende opgave. Vanwege de actuele situatie rondom COVID-19 informeer ik u ook over welke maatregelen de gemeente Amsterdam neemt voor scholen betreffende ventilatie en welke afspraken de gemeente met de schoolbesturen maakt over het onderhoud van hun ventilatiesystemen. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de luchtkwaliteit van de schoolgebouwen, met uitzondering van enkele gemeentelijke gebouwen waarvoor het schoolbestuur de materiele instandhouding overdraagt aan de gemeente. Gezien het grote belang wat de gemeente Amsterdam hecht aan een gezonde leeromgeving is zij in 2015 het programma GSA gestart. Het programma GSA is gestart om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk kinderen in de gemeente Amsterdam les krijgen in een gezonde lucht (laag CO2-gehalte en bescherming tegen fijnstof). Daarbij wordt de landelijk norm voor Frisse Scholen klasse B gehanteerd (bij bestaande installatie klasse C). Voor de scholen die deelnemen aan het programma GSA neemt de gemeente 80% van de kosten voor haar rekening.

Onze gemeentelijke inspanning van de afgelopen jaren heeft ervoor gezorgd dat Amsterdam vooroploopt als het gaat om luchtkwaliteit en goede ventilatie in schoolgebouwen. Doelstelling Het programma GSA is in 2015 in het leven geroepen voor de Amsterdamse scholen voor basisonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs. De doelstelling van het programma is dat zoveel mogelijk kinderen in de gemeente Amsterdam les krijgen in een gezonde leeromgeving met voldoende frisse lucht. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een gezond binnenklimaat bijdraagt aan de prestaties van zowel leerlingen als leerkrachten en leidt tot minder gezondheidsklachten. Sinds de aanvang van het programma GSA geeft de gemeente prioriteit aan scholen in fijnstofzones, gevolgd door scholen met een zeer slechte score op luchtkwaliteit. Scholen die op

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 januari 2022 Pagina 2 van 5

basis van de in 2015 uitgevoerde Toets Gezonde Schoolgebouwen in aanmerking komen, zijn uitgenodigd zich aan te melden voor het programma GSA. Dit betreft scholen gebouwd vóór 2015. Scholen gebouwd ná 2015 hebben standaard een ventilatiesysteem dat voldoet aan de Frisse Scholen klasse B-eis en daarmee aan de huidige door het RIVM gestelde eis voor ventilatie. Daarbij heeft de gemeente zich primair gericht op schoolgebouwen in gemeentelijk eigendom. Scholen in gehuurde gebouwen alsmede in gebouwen waar andere plannen voor zijn (denk aan verhuizing, sloop of renovatie) zijn daarbij in eerste instantie niet beschouwd. Deelname aan het programma is vrijwillig, maar wordt sterk gestimuleerd door de gemeente. COVID-19 en ventilatie Ook het jaar 2021 stond in het teken van COVID-19. Mede hierom adviseert het RIVM dat ventilatiesystemen in schoolgebouwen moeten voldoen aan het Bouwbesluit van 2012. Schoolgebouwen die zijn aangepakt via het programma GSA voldoen ruim aan deze eis, net als schoolgebouwen gebouwd of verbouwd ná 2015. Voor de schoolgebouwen waarbij de ventilatie niet op orde is, stelt het Rijk sinds 2021 de Specifieke Uitkering Ventilatie In Schoolgebouwen (SUVIS) als subsidie beschikbaar. Voor scholen die meedoen aan het programma GSA wordt deze subsidie aangevraagd door de gemeente.

Na toekenning van SUVIS worden de investeringskosten per schoolgebouw met 30% verminderd. Waarna nog de bestaande GSA-regeling wordt toegepast dat de gemeente 80% van de kosten voor haar rekening neemt en het schoolbestuur de resterende 20%. Hiermee is de gemeente ruimhartig in het dragen van de financiële lasten en zijn de kosten voor de schoolbesturen in Amsterdam aanzienlijk kleiner dan in veel andere gemeenten waar geen aanpak als GSA bestaat. Vanwege de COVID-19 pandemie heeft de gemeente nog actiever contact gezocht met scholen die nog niet mee hebben gedaan aan het programma GSA. Dit, tezamen met de eisen van het RIVM en de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen, zorgde voor een forse stijging van de interesse in deelname aan GSA het afgelopen jaar. Resultaten en verwachtingen Omdat de gemeente Amsterdam het belangrijk vindt dat kinderen in Amsterdam les krijgen in gezonde lucht, doet zij er sinds 2015 alles aan om schoolgebouwen te voorzien van goede balansventilatiesystemen. Eind 2019, voor het uitbreken van de Corona pandemie was de verwachting dat het programma GSA in 2020 zou eindigen. In de loop van 2020 en 2021 hebben zich echter door het benadrukte belang van goede ventilatie in schoolgebouwen, meer scholen aangemeld voor deelname en is het programma vervolgd.

Ook scholen die eerder om verschillende redenen geen interesse hadden, wilden nu wel deelnemen aan GSA. In de periode 2015 – 2021 is door middel van het GSA programma een gezonde leeromgeving met schone en frisse lucht gerealiseerd in 96 schoolgebouwen in het primair/speciaal onderwijs (PO/SO) en 15 schoolgebouwen in het voortgezet onderwijs (VO). Binnen het vervolgprogramma worden hier nog 22 PO/SO- en 10 VO-schoolgebouwen aan toegevoegd. Vanwege het grote aantal scholen is het mogelijk dat de uitvoering ervan doorloopt in 2023. De huidige verwachting is dat aan het eind van het programma 143 scholen die eerder niet

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 januari 2022 Pagina 3 van 5

voldeden, door GSA zijn voorzien van een gezond binnenklimaat. Dat is 22 meer dan eerder verwacht. Eerder hebben 11 scholen aangegeven niet deel te willen aan het programma GSA. Per school is in de afgelopen weken bekeken wat de specifieke situatie is. Bij een deel van deze scholen blijkt dat deze scholen zelf al ventilatie hebben aangelegd, bij een ander deel gaat om het om panden waar een verhuizing of renovatie aanstaande is. Deze lijst van 11 scholen is of wordt hiermee opgelost. Met de reeds door GSA opgeleverde gezonde schoolgebouwen, de schoolgebouwen die in voorbereiding zijn genomen en aanpak van de 11 bovengenoemde scholen zijn de GSA panden uiterlijk 2023 aangepakt. Situatie m.b.t. ventilatie in Amsterdam De COVID-19 pandemie heeft geleid tot hernieuwde aandacht voor het belang van ventilatie. Mede naar aanleiding van het debat hierover in uw commissie Werk, Inkomen en Onderwijs van 12 januari jl. is in de afgelopen weken het gehele scholenbestand opnieuw bekeken. Deze inventarisatie heeft er mede voor gezorgd dat ik u deze brief iets later verstuur dan toegezegd. Naast de inventarisatie van de genoemde 11 scholen, is er een extra inspanning geleverd door ook een quick scan te doen naar de ventilatie in andere schoolpanden die buiten het GSA programma vallen, denk aan huurpanden.

Dit levert een totaaloverzicht op, waarin dus én de panden zitten die via het GSA programma zijn of worden aangepakt én de overige panden. Gezamenlijk leidt dit tot volgende beeld. Er zijn 400 onderwijspanden in de stad t.b.v. PO, VO en (V)SO:  305 panden voldoen;  60 panden zijn in voorbereiding via GSA, renovatie of nieuwbouw en voldoen dus binnenkort;  5 panden worden binnenkort gesloopt;  30 panden voldoen op dit moment niet. Een deel hiervan is tijdelijk in gebruik voor onderwijs, huurpanden, dependances e.d. o 6 scholen die tijdelijk van een gebouw gebruik maken verhuizen binnenkort en het pand kan daarna worden aangepakt; o voor 19 panden is de gemeente al in gesprek met het schoolbestuur over een mogelijke volgende GSA tranche. Voor die tranche is op dit moment nog geen dekking. o 3 panden zijn momenteel niet in gebruik voor onderwijs o 2 scholen zijn tijdelijk gehuurd van derden. Onderwijshuisvestingspanden die slechts tijdelijk in gebruik zijn en huurpanden zijn eerder niet meegenomen in het GSA programma. Daar waar deze gebouwen voor langere tijd voor onderwijs in gebruik zullen blijven door eenzelfde school, maar die nog niet voorzien zijn van een adequaat functionerend ventilatiesysteem, wordt actief, samen met het schoolbestuur onderzocht hoe dit alsnog gerealiseerd kan worden.

Daar waar nog niet aanwezig, zal de gemeente zo snel als mogelijk CO2 meters aanbieden als maatregel ter overbrugging. Dit geldt dus ook voor de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 januari 2022 Pagina 4 van 5

gebouwen die op korte termijn worden gerenoveerd gaan verhuizen. Om dit snel te kunnen laten verlopen is de gemeente op dit moment in overleg met leveranciers van CO2 meters. Voortgang en versnellingsmogelijkheden De gemeente doet er alles aan om scholen waarbij de luchtkwaliteit nog niet op orde is zo snel mogelijk te voorzien van een goed werkend ventilatiesysteem. Het afgelopen jaar heeft de gemeente extra maatregelen getroffen om dit proces te versnellen. Er zijn echter beperkingen aan wat mogelijk is om het proces nog meer te versnellen 1. Aanbesteding en raamcontracten De gemeente is in het programma GSA verplicht te werken met aanbesteding van aannemers en installatieadviseurs. Sinds 2016 werkt de gemeente middels een aanbesteding met een raamovereenkomst met vijf aannemers waarbij in minicompetities de scholen werden verdeeld onder de beste aanbieders. Versnelling: Om dit proces te versnellen zijn in 2021 deze minicompetities afgeschaft en is direct een verdeling gemaakt in de werkpakketten waardoor de aannemers efficiënter kunnen werken. Hoewel de gemiddelde doorloopsnelheid per school hier niet mee verandert, kunnen hiermee per jaar meer scholen worden aangepakt. Er is hiermee al versnelling bereikt ten opzichte van voorgaande jaren. 2. Doorlooptijd projecten Installatie of vervanging van systemen kost tijd.

De gemiddelde doorlooptijd van een project is 9 maanden, waarbij rekening moet worden gehouden met schoolvakanties voor uitvoering. De te nemen maatregelen zijn vaak dusdanig verstorend dat het niet mogelijk is deze uit te voeren tijdens schooltijd. Versnelling: door bovenstaande afspraak met aannemers is de uitvoering niet meer beperkt tot de zomervakanties (zoals in voorgaande jaren) maar kan ook in andere vakanties worden gerealiseerd. De gemeente heeft daarnaast intensief contact met de scholen en hun besturen waarbij maatregelen worden uitgevoerd om het proces zo snel mogelijk te laten verlopen. 3. Vergunningen voor monumentale panden Voor scholen in monumentale panden is een vergunning nodig van Monumenten en Archeologie (M&A). Dit proces is tijdrovend en werkt vertragend op de uitvoering van het programma GSA. Versnelling: Er is intensief contact met M&A om optimalisatie van deze regeling te versoepelen waar het schoolgebouwen met een niet adequaat functionerend ventilatiesysteem betreft. 4. Schaarste in marktontwikkelingen Vanwege de huidige marktontwikkelingen zijn bouw- en installatiematerialen schaars (en kostbaar) en is extra personeel (meer aannemers) lastig te krijgen. Versnelling; De gemeente is in overleg met de aannemers om dit potentiele tekort te kunnen ondervangen en vertraging te voorkomen, door bijvoorbeeld aankoop van systemen te bespoedigen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 januari 2022 Pagina 5 van 5

CO2 meters Een CO2 meter meet de hoeveelheid koolstofdioxide (CO2) in de lucht. Het plaatsen van CO2 meters leidt dus niet automatisch tot verbetering van de ventilatie in een lokaal maar geeft wel een signaal wanneer ventileren nodig is. Scholen waar nog geen ventilatiesysteem aanwezig is, zullen vanuit de gemeente op zo kort mogelijke termijn een aanbod krijgen voor CO2 meters. Uitgegaan wordt van 1 meter per lokaal. Dit aanbod is inclusief instructie en ondersteuning. Daarnaast is er in het kader van COVID-19 doorlopend overleg tussen de gemeente, schoolbesturen en de GGD. Er wordt regelmatig gesproken over ventilatie en de schoolbesturen worden geadviseerd door de GGD indien nodig. De GGD houdt hierbij de actuele richtlijnen van het RIVM aan. Er is op dit moment geen richtlijn vanuit het RIVM voor het plaatsen van CO2 meters. Investering Voor het vervolgprogramma GSA 2020 – 2022 is in de najaarsnota van 2018 ingestemd met het reserveren van een bedrag van 15,4 miljoen euro binnen de Onderwijsbegroting. Tot en met 2021 is hiervan 8,12 miljoen euro besteed. Globaal geraamde investeringskosten voor 2022 bedragen circa 12,8 miljoen euro. Hiermee lijkt een tekort te ontstaan, echter wordt dat ondervangen door het aanvragen van de SUVIS-subsidie voor deelnemende scholen.

Voor de schoolgebouwen die nog moeten worden uitgevoerd is inmiddels een SUVIS-subsidie van 5,6 miljoen euro aangevraagd. Mogelijk is een extra aanvraag nodig naar aanleiding van de hiervoor genoemde inventarisatie van maatregelen bij scholen die niet eerder hebben deelgenomen dan wel gehuisvest zijn in gehuurde gebouwen en gebouwen binnen de strategische voorraad. Zoals nu voorzien investeert de gemeente In de periode 2015 - 2022 naar verwachting in totaal circa 44 miljoen euro in de luchtkwaliteit van schoolgebouwen en worden met het programma GSA 143 schoolgebouwen in het primair, speciaal en voortgezet onderwijs voorzien van een gezond binnenklimaat. Ik ga ervan uit dat ik hiermee uw gemeenteraad voldoende heb geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl