Brief fonds toekomst van Joods leven

Centraal Joods Overleg Kalfjeslaan 380 1081JA Amsterdam Tel. 020-3018496

E-mail info@cjo.nl www cjo.nl Twitter cjo_nl KvK 33306792

Commissie 'Toekomst van Joods leven' Gemeente Amsterdam Amstel 1 1011 PN Amsterdam Verstuurd per e-mail aan: milou.kappelhof@amsterdam.nl

Amsterdam, 10 februari 2026

Geachte voorzitter Bussemaker, geachte leden van de commissie, Betreft: fonds 'Toekomst van Joods leven' Namens het Centraal Joods overleg (CJO), de koepel van Joodse organisaties, brengen wij graag enkele overwegingen onder uw aandacht met betrekking tot de doelstelling van het fonds 'Toekomst van Joods leven' in aanvulling op ons recente gesprek met de Commissie.

Aanleiding en historische context De gemeente Amsterdam stelt een bedrag van 25 miljoen euro beschikbaar om te investeren in de toekomst van Joods leven. De aanleiding is de bejegening van haar Joodse inwoners gedurende de Tweede Wereldoorlog. In vijftien maanden werd tien procent van de Amsterdamse bevolking gedwongen te vertrekken. Hieraan gingen administratieve maatregelen vooraf om de Joodse bevolking te isoleren en uit te sluiten maatregelen waaraan de gemeente haar medewerking verleende. De rol van de gemeente tijdens de Jodenvervolging, en de bejegening van teruggekeerde en opgedoken Joodse Amsterdammers, heeft ertoe geleid dat de gemeente dit bedrag nu eenmalig beschikbaar stelt.

Het belang van een heldere afbakening Bij de besteding van dit budget is het essentieel te beseffen dat de aanleiding om dit bedrag ter beschikking te stellen ligt in antisemitisme en in de tekortschietende bescherming van de Joodse bevolking. Tegelijkertijd vraagt juist deze context om een zorgvuldige afbakening van het doel waarvoor dit fonds is bedoeld.

Preventie van antisemitisme is geen bevordering van Joods leven Investeren in de toekomst van Joods leven in Amsterdam is niet hetzelfde als het ter beschikking stellen van middelen voor voorlichting over het jodendom of voor het intensiveren van betrekkingen met de niet-Joodse omgeving, hoe nuttig en noodzakelijk dergelijke activiteiten ook kunnen zijn. Informatie over het jodendom en het bevorderen van ontmoeting worden soms ten onrechte gepresenteerd als bevordering van Joods leven. Dat is het niet. Het betreft vormen van antisemitismebestrijding. 1

De gemeente Amsterdam ondersteunt activiteiten waarbij bewoners elkaar kunnen ontmoeten, vanuit het uitgangspunt dat wanneer mensen elkaar beter leren kennen, vooroordelen afnemen en discriminatie minder kans krijgt. Dit is een klassiek preventiemodel. Het richt zich niet op religieuze of culturele versterking binnen de Joodse gemeenschap zelf, maar op het verkleinen van maatschappelijke spanningen en vijandbeelden. Ook initiatieven die het Joodse leven, de cultuur, geschiedenis en tradities zichtbaar maken voor een breder publiek passen binnen dit kader. Zij zijn bedoeld om kennis van niet-Joodse Amsterdammers te vergroten en stereotypen te doorbreken. Zichtbaarheid, educatie en ontmoeting van, over en met het jodendom in de bredere samenleving zijn waardevol, maar blijven gericht op bescherming en preventie.

Wat wordt verstaan onder bevordering van Joods leven Bevordering van Joods leven betreft de continuïteit van het Joodse leven zelf, de religieuze praktijk en de gemeenschapsopbouw. Het gaat om het scheppen en versterken van voorwaarden waaronder Joods leven in Amsterdam duurzaam kan worden geleefd en doorgegeven. Zonder richtinggevend of limitatief te willen zijn, kan daarbij worden gedacht aan investeringen die bijdragen aan: § § § §

duurzame randvoorwaarden voor religieus, cultureel en sociaal gemeenschapsleven; de overdracht van Joodse tradities, kennis en praktijken binnen de gemeenschap, met het oog op volgende generaties; het versterken van interne samenhang en gemeenschapskracht; de toekomstbestendigheid van Joods leven in Amsterdam in brede zin.

Deze voorbeelden dienen uitsluitend ter verduidelijking van het onderscheid tussen interne versterking van Joods leven en externe antisemitismebestrijding. Zij zijn niet bedoeld als uitsluitende criteria of als sturing op concrete invulling.

Slotopmerking en proces Juist gezien de rol van de gemeente tijdens de Jodenvervolging is het van belang dat middelen die bedoeld zijn om het Joodse leven te versterken en toekomstvast te maken, ook daadwerkelijk voor dat doel worden ingezet. Voor de bestrijding en preventie van antisemitisme beschikt de gemeente over andere beleidsinstrumenten en verantwoordelijkheden. Het CJO denkt hierover uiteraard graag constructief mee, vanuit onze verantwoordelijkheid om het Joodse gemeenschapsleven in Amsterdam te bewaken. Met vriendelijke groet, Chanan Hertzberger, voorzitter Hans Weijel, vicevoorzitter

N.B.: Deze brief is ter kennisname in afschrift gedeeld met het college en de gemeenteraad, vanuit het belang dat de afbakening van dit fonds breed helder is.

2

Het Centraal Joods Overleg werd in 1997 opgericht om de belangen van de Joodse gemeenschap te behartigen bij de overheid en in de samenleving.

3