BRIEF eenverdienersproblematiek getekend.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 juli 2023 Sociale zaken en Armoedebestrijding Marjolein Moorman en Rutger Groot Wassink Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Ondersteunen Amsterdammers die landelijke toeslagen mislopen door systeemfout

Geachte leden van de gemeenteraad,

De afgelopen jaren zien we dat de bestaanszekerheid van een steeds grotere groep onder druk komt te staan als gevolg van landelijke beleidskeuzes 1 en door de complexiteit van de sociale zekerheid, belastingwetgeving en het toeslagenstelsel. Ook is er onvoldoende oog voor de menselijke maat. Het college maakt zich hier grote zorgen over. Een voorbeeld van hoe burgers in de knel komen tussen (landelijke)regelingen is de zogenoemde eenverdienersproblematiek, gezinnen die huur- en zorgtoeslag mislopen doordat ze van een UWV-uitkering rond moeten komen, aangevuld met een kleine bijstandsuitkering. Het Rijk heeft na een groot aantal signalen van o.a. de Nationale ombudsman (al sinds 2016) en de Landelijke organisatie voor sociaal raadslieden inmiddels erkend dat er een structurele oplossing moet komen. In de tussentijd kunnen gemeenten na een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) op aanvraag bijzondere bijstand verstrekken. In Amsterdam vinden we deze afwachtende opstelling niet ver genoeg gaan. Daarom hebben we besloten alle Amsterdammers waarvan bij ons bekend is dat ze om deze reden te weinig toeslagen ontvangen te gaan benaderen en ondersteunen, zonder dat ze daar zelf een aanvraag voor hoeven in te dienen. In deze brief lichten we de kwestie en onze aanpak toe.

Wat speelt er? Het gaat om een complexe kwestie, die speelt bij gezinnen van wie één partner geen inkomen heeft, en de andere een UWV-uitkering (WW/TW/WIA) die lager is dan het sociaal minimum voor een gezin. Voorheen werd in deze situatie het inkomen via een belastingteruggave, de algemene heffingskorting voor een minstverdienende partner, aangevuld tot het minimum. Dit was een fiscale tegemoetkoming voor gezinnen waarvan één partner een laag of geen inkomen heeft (ook wel als aanrechtsubsidie aangeduid), deze tegemoetkoming is door het Rijk in stappen afgebouwd tot nihil in 2023. Het netto-inkomen van deze gezinnen kan door de gemeente aangevuld worden tot bijstandsniveau. Maar als gevolg daarvan valt het totale belastbaar inkomen van het gezin hoger uit dan het minimum, waardoor deze gezinnen toeslagen (huur- en zorgtoeslag) mislopen of terug moeten betalen. Achter deze technische uitleg gaat een wereld van verborgen armoede 1

Zoals de afbouw van de dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon voor de bijstand die leidt toe een jaarlijkse verlaging van de bijstandsuitkeringen en doorloopt tot en met 2035.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juli 2023 Pagina 2 van 3

schuil, veel mensen met weten niet dat ze jaarlijks meer dan € 500 mislopen. Dat is een enorm tekort voor mensen die al van een minimuminkomen moeten rondkomen. De CRvB 2 heeft in september 2022 bepaald dat gemeenten deze mensen moeten compenseren vanuit de bijstand. Het Rijk heeft vervolgens een complex handelingsperspectief voor gemeenten en voor burgers geschetst 3. Gedupeerde gezinnen hebben weliswaar recht op bijzondere bijstand, maar moeten deze zelf aanvragen en veel bewijsstukken overleggen. Gemeentes moeten vervolgens exact berekenen met hoeveel deze gezinnen gecompenseerd kunnen worden. Dit handelingsperspectief geldt in ieder geval voor 2023, maar mogelijk langer, want een structurele oplossing is nog niet in zicht. Aanpak in Amsterdam In Amsterdam vinden we dat het anders moet en dat het ook anders kan. In lijn met de bestuurlijke prioriteit van het college om de bestaanszekerheid van alle Amsterdammers te versterken, gaan we dit voor de mensen om wie het gaat snel en eenvoudig oplossen. We ontwikkelen daarvoor een werkwijze waarmee Amsterdammers die al aanvullende bijstand ontvangen automatisch een forfaitair en ruimhartig bedrag aan compensatie ontvangen. Het gaat om ongeveer 250 Amsterdammers die we al in beeld hebben. Daarmee verwachten we dat deze Amsterdammers veelal al voldoende geholpen kunnen worden zonder dat ze zelf aan de bel moeten trekken.

Want we zien dat dit momenteel niet of nauwelijks gebeurt. Waar meer nodig is, leveren we uiteraard maatwerk en gaan we ervoor zorgen dat iedereen ook echt krijgt waar hij recht op heeft. De medewerkers van WPI en van de buurtteams worden gefaciliteerd in het herkennen en snel kunnen ondersteunen van Amsterdammers die met deze complexe problematiek te maken hebben. Niet iedereen in beeld Niet alle Amsterdammers die te weinig toeslagen ontvangen zijn bekend bij de gemeente, we hebben alleen de mensen in beeld die ook een aanvullende bijstandsuitkering hebben aangevraagd. We proberen ook deze groep wel zoveel mogelijk te bereiken door communicatie en voorlichting van onze medewerkers. Maar om echt beter inzicht te krijgen in de omvang van deze groep en om de groep te kunnen bereiken zijn ook afspraken met het UWV nodig. We willen hier graag een rol in spelen vanuit Amsterdam maar dit moet bij voorkeur landelijk worden geregeld, zodat iedereen in Nederland die door deze landelijke systeemfout wordt geraakt zo snel mogelijk kan worden geholpen. Tot slot Door onze aanpak hopen we snel vanuit de gemeente zoveel mogelijk Amsterdamse gezinnen te kunnen ondersteunen. Maar deze kwestie is natuurlijk het gevolg van (bezuinigings-) keuzes van de wetgever, van complexe landelijke regelingen en van onvoldoende aandacht voor de bestaanszekerheid van kwetsbare mensen.

Vervolgens moeten gemeentes maatwerk leveren zonder we daar extra middelen voor ontvangen, een zeer onwenselijke situatie.

2

Uitspraak CRvB 27-09-2022, ECLI:NL:CRVB:2022:1952

3

Gemeentenieuws SZW 2023-1

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juli 2023 Pagina 3 van 3

We roepen het Rijk dan ook nog eens uitdrukkelijk op om tot een structurele oplossing te komen, die de oorzaak van het probleem wegneemt zodat gemeenten geen pleisters meer hoeven te plakken.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl