Brief Commissie WIO Amsterdamse ondersteuning bij hersteloperatie toeslagenaffaire

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Behandeld door Onderwerp

De leden van de commissie Werk, Inkomen en Onderwijs 2 maart 2021 Directie Inkomen, Merel Louter, m.louter@amsterdam.nl Amsterdamse ondersteuning bij hersteloperatie toeslagenaffaire en reactie op motie 1429 van de leden Taimounti cs. getiteld Begroting 2021 zichtbaarheidscampagne om gedupeerden van de toeslagenaffaire te bereiken en motie 1430 van de leden Flentge cs. getiteld Begroting 2021 vergoeding van 750 euro inzake toeslagenaffaire

Geachte commissieleden, Amsterdamse gedupeerden van de toeslagenaffaire kunnen rekenen op ondersteuning van de gemeente Amsterdam bij de hersteloperatie. Het college leeft mee met de gezinnen die vaak jarenlang geleden hebben onder de gevolgen van de onterechte fraudejacht en het keiharde invorderingsbeleid van de Rijksbelastingdienst/Toeslagen bij de kinderopvangtoeslag. Ook de gemeenteraad heeft in het afgelopen jaar zijn nauwe betrokkenheid bij de ouders getoond. Uit de schriftelijke vragen van bijna alle fracties sprak uw zorg en raadsleden zelf boden ouders een luisterend oor en een doorverwijzing naar de juiste hulp. In de brief van 3 februari 2021 ‘Hersteloperatie toeslagenaffaire’ heeft het college u geïnformeerd dat wij, na lang aandringen bij het Rijk, toegang hebben gekregen tot gegevens van gedupeerde Amsterdamse ouders om contact met ze op te kunnen nemen. Ook lieten wij weten dat de gemeente Amsterdam openstaande schulden van gedupeerden wil schrappen. Inmiddels zijn we in de week van 22februari jl. gestart met het benaderen van Amsterdamse ouders. In deze brief informeren wij u hoe wij vorm gegeven hebben aan deze aanpak. Daarnaast heeft uw raad bij de bespreking van de Begroting 2021 twee moties over het bereiken en ondersteunen van gedupeerden aangenomen.

In deze brief geven wij aan hoe het college uitvoering geeft aan deze moties en hoe het college vorm geeft aan de ondersteuning van gedupeerde ouders. Het bereiken van Amsterdamse gedupeerden In de raadsvergadering van 16 en 17 december heeft uw raad, bij de bespreking van de Begroting 2021, motie 1429 van de leden Taimounti cs. aangenomen getiteld ‘zichtbaarheidscampagne om gedupeerden van de toeslagenaffaire te bereiken’ waarin het college gevraagd wordt om: Een grootschalige zichtbaarheidscampagne op te zetten om Amsterdamse gedupeerden van de toeslagenaffaire te bereiken, te informeren en speciaal voor hen een apart fysiek loket en apart telefoonnummer op te zetten. Het college voert deze motie uit door alle Amsterdamse gedupeerde ouders, die zich gemeld hebben bij de Rijksbelastingdienst/Toeslagen actief en persoonlijk te benaderen met het

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 maart 2021 Pagina 2 van 6

ondersteuningsaanbod van de gemeente. In totaal zijn 2.323 ouders aan de gemeente doorgegeven (stand per25 februari 2021). Het gaat hierbij om alle ouders die zich gemeld hebben, zonder dat de Rijksbelastingdienst/Toeslagen in alle gevallen al heeft gecontroleerd of de ouder als gedupeerde wordt aangemerkt. De maatschappelijk dienstverleners (hierna: MaDi’s) hebben de contactgegevens van deze groep ouders ontvangen en zijn in de week van 22 februari van start gegaan met het benaderen van ouders. Het staat ouders vrij om al dan niet in te gaan op het hulpaanbod. Er zijn ouders die ondanks de harde terugvorderingen van de Rijksbelastingdienst/Toeslagen het hoofd boven water hebben weten te houden en nu alleen wachten op compensatie en herstel vanuit de Rijksbelastingdienst. Maar ouders die als gevolg van deze toeslagenaffaire in grotere problemen zijn geraakt, hebben de aanvullende ondersteuning vanuit de gemeente vaak hard nodig. We realiseren ons dat ouders wantrouwend kunnen zijn naar een overheidspartij. Ook ouders die onze ondersteuning goed kunnen gebruiken. Daarom informeren we hen niet alleen direct en persoonlijk, maar geven we op verschillende manieren zichtbaarheid aan het ondersteuningsaanbod. Via lokale media heeft het college, samen met de Ombudsman Metropoolregio Amsterdam, ouders opgeroepen zich te melden.

Ook op de website1 wijzen we ouders op de mogelijkheid zich niet bij ons, maar bij de ombudsman of bij BOinK (Belangenvereniging Ouders in Kinderopvang) te melden. Daarnaast zet het college in op communicatie via intermediairs. Zij kunnen ouders informeren vanuit een bestaand contact en/of een vertrouwde positie. Het college heeft diverse intermediairs en organisaties in de stad gevraagd om alert te zijn op mogelijke gedupeerde ouders en hen te motiveren om zich te melden of positief te reageren op het hulpaanbod. Zij helpen bijvoorbeeld met het delen en verspreiden van sociale media berichten in hun netwerk. Aanpak ondersteuning gedupeerden De gemeente biedt gedupeerden aanvullende ondersteuning in de hersteloperatie van de Rijksbelastingdienst/Toeslagen op vijf leefgebieden: schuldhulpverlening, wonen, zorg, gezin en werk. Waar de hersteloperatie van de Rijksbelastingdienst/Toeslagen gericht is op het bieden van financiële compensatie, zijn gemeenten aan zet om ondersteuning te bieden bij de brede hulpvraag van de ouder. Dit hebben de VNG en de Rijksbelastingdienst/Toeslagen op 28 september 2020 afgesproken, na een pilot in Amsterdam, Rotterdam en Tilburg. Gemeenten hebben eind 2020 een financiële bijdrage ontvangen van het Ministerie van Financiën die bedoeld is voor de ondersteuning bij alle hulpvragen die voortkomen uit de toeslagenaffaire.

Op basis van het aantal gedupeerde ouders heeft Amsterdam €890.000,- ontvangen. De begeleiding van ouders gebeurt vanuit een samenwerking tussen gemeente en de MaDi’s in de stad en is als volgt ingericht:

1 https://www.amsterdam.nl/werk-inkomen/pak-je-kans/hulp-geldproblemen/hulp-gedupeerden-

toeslagenaffaire/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief









Datum 2 maart 2021 Pagina 3 van 6

Het benaderen van gedupeerde ouders gebeurt door de Vroeg Eropaf Teams van de MaDi’s. Zij leggen het eerste contact telefonisch waar mogelijk, of via een brief in combinatie met deurbezoek; Wanneer ouders aangeven dat zij gemeentelijke ondersteuning willen, bieden alle MaDi’s ‘warm casemanagement’: vaste contactpersonen en casemanagers die ouders kunnen begeleiden en ondersteunen. Op basis van de behoefte en vragen wordt hulp georganiseerd; Er is een escalatieplatform via een gemeentelijk Doorbraakteam. Als sprake is van zeer complexe en/of meervoudige problematiek dan kan de MaDi het Doorbraakteam inschakelen. De MaDi blijft daarbij de expertise op schuldhulpverlening bieden; De afdeling Armoedebestrijding biedt de MaDi’s tenslotte een aanspreekpunt voor signalen, vragen en knelpunten in het proces en zaken waar ouders tegenaan kunnen lopen, zoals bij voorzieningen of bijzondere bijstand. Het gaat hierbij om het organiseren van maatwerk of voorrang met de mogelijkheid om van regels af te wijken waar dat nodig is.

Het uitgangspunt is om de ondersteuning vanuit bestaande regels en voorzieningen te organiseren, waar dit kan en past. Amsterdam biedt een breed scala aan ondersteuningsmogelijkheden voor kwetsbare groepen in onze stad. Wat de aanpak voor gedupeerde ouders bijzonder maakt, is vooral de manier van benaderen en contact maken. Basisprincipes in de gezamenlijke aanpak zijn een vriendelijke bejegening, een luisterend oor en naast de ouder gaan staan. Dit is erg belangrijk voor veel ouders, die alle vertrouwen in de overheid kwijt zijn geraakt en soms zelfs ronduit getraumatiseerd zijn. De dienstverlening aan ouders moet daarom goed op orde zijn. Tot 1 februari 2021 waren 66 ouders bekend bij de MaDi’s. Nu de gemeente de gegevens van gedupeerde ouders heeft ontvangen van de Belastingdienst en daarmee grotere aantallen ouders kan bereiken en ondersteunen, hebben we de dienstverlening verstevigd. Vanaf begin februari werken de MaDi’s samen in één gespecialiseerd stedelijk team, van waaruit de vaste casemanagers opereren. Ook is er per 15 februari een nieuw telefoonnummer actief dat door dit team beheerd wordt. Zo krijgen ouders direct contact met een medewerker die begrip heeft voor hun specifieke situatie. De fysieke loketten van de MaDi’s zijn op afspraak open en bereikbaar, ook voor deze groep Amsterdammers. Op deze manier gaat het college te werk.

Daarbij monitoren we doorlopend of de aanpak tegemoet komt aan de behoefte van ouders, of dat er aanpassingen nodig zijn. Ons doel is om zoveel mogelijk gedupeerde ouders te bereiken met ons ondersteuningsaanbod. En ervoor te zorgen dat ouders de draad weer op kunnen pakken. Met de voorgaande beschrijving van de wijze waarop het college het bereiken van en de ondersteuning aan ouders vorm geeft, beschouwt het college motie 1429 van de raadsleden Taimounti, Heinhuis en Boomsma inzake de Begroting 2021 (zichtbaarheidscampagne om gedupeerden van de toeslagenaffaire te bereiken) als afgehandeld.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 maart 2021 Pagina 4 van 6

Een schone lei Voor een goede uitvoering van het principe ‘naast de ouder staan’ is het bij ouders met schulden heel belangrijk dat de schuldhulpverlener goede informatie krijgt van de Rijksbelastingdienst/Toeslagen. Wij streven naar een goed werkende driehoek van hulpverlener, persoonlijk zaakbehandelaar van de Belastingdienst en ouder. Duidelijkheid vanuit de Rijksbelastingdienst/Toeslagen over de oplossing voor ouders met schulden is essentieel om ouders te helpen om de draad weer op te kunnen pakken. Dit is ook heel belangrijk voor een goede uitvoering van ons ondersteuningsaanbod. Want zonder oplossing voor hun schulden, kunnen ouders niet verder. Met het wegstrepen van schulden door overheidsschuldeisers zijn veel ouders niet voldoende geholpen. De gemeente Amsterdam wil zijn vorderingen schrappen, maar het wegstrepen van gemeentelijke- en andere publieke vorderingen moet nadrukkelijk onderdeel uitmaken van een totaalpakket, waarin ook openstaande vorderingen van private schuldeisers worden weggenomen. Alleen dan kunnen ouders krijgen wat zij nodig hebben: een schone lei. De Tweede Kamer heeft op 11 februari jl. een amendement aangenomen van de leden Lodders en Van Weyenberg2. Daarin is geregeld dat er een afkoelingsperiode komt, een zogeheten tijdelijk moratorium. Dit biedt ouders een adempauze waarin private schuldeisers geen oude schulden kunnen innen.

In deze periode van een jaar kunnen de schulden van de ouder geregeld worden. Dit amendement creëert rust op de korte termijn, maar voor definitieve duidelijkheid voor ouders is de uitwerking door de Rijksbelastingdienst/Toeslagen van een regeling voor schulden, onverminderd belangrijk. Er moet een regeling komen die uitsluit dat (al dan niet private) schuldeisers na de afkoelingsperiode met separate claims komen. Het college blijft er – ook in VNG verband – op aandringen dat het kabinet dit regelt op korte termijn. En via de NVVK denken wij actief mee over oplossingen die ouders met schulden echt kunnen helpen. Eind 2020 werd ook al duidelijk dat het bij de uitbetaling van compensatie aan mensen met schulden niet vanzelf spreekt dat zij de beschikking krijgen over dit bedrag. Naar aanleiding van een motie in de Tweede Kamer keerde de Rijksbelastingdienst/Toeslagen alle ouders die zich als gedupeerde gemeld hadden, een vergoeding van € 750 uit als genoegdoening voor het lange wachten, uit te betalen voor kerst.

De staatssecretaris gaf daarbij aan dat zij in gesprek is gegaan met bewindvoerdersorganisaties om het doel en speciale karakter van deze regeling onder de aandacht te brengen.[1] Daarop hebben brancheverenigingen voor bewindsvoerders en schuldhulpverleners, en het landelijk overlegorgaan voor rechters-commissaris in faillissementen (Recofa), bekend gemaakt aan hun achterban dat deze tegemoetkoming volledig terecht moet komen bij de ouder, en niet bij eventuele schuldeisers[2].

2

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2021Z02736&did=2021D05989 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/11/03/kamerbrief-over-dehersteloperatie-kinderopvangtoeslag [2] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/12/04/vierde-voortgangsrapportagekinderopvangtoeslag [1]

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 maart 2021 Pagina 5 van 6

In de raadsvergadering van 16 en 17 december heeft uw raad, bij de bespreking van de Begroting 2021, motie 1430 van de leden Flentge cs. aangenomen getiteld ‘vergoeding van 750 euro inzake toeslagenaffaire’ waarin het college gevraagd wordt om: -

De 750 euro die gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire ontvangen op geen enkele manier te verrekenen met gemeentelijke uitkeringen of (kwijtschelding van) belastingen;

-

Bewindvoerders, die op enigerlei wijze samenwerken met de gemeente Amsterdam erop te wijzen dat ook gedupeerde ouders in de schuldsanering deze 750 euro op hun rekening moeten krijgen.

Het college heeft deze motie uitgevoerd door te onderzoeken wat we vanuit Amsterdam konden doen, in aanvulling op de acties van de staatssecretaris, om te zorgen dat gedupeerden zelf over deze ‘kerstvergoeding’ konden beschikken. We hebben hierop de volgende acties ondernomen: -

het college heeft begin december 2020 gezorgd dat deze kerstvergoeding niet wordt verrekend met lopende uitkeringen, vooruitlopend op bericht in de Staatscourant in december 2020 met een uitbreiding van de reeds opgenomen vrijlating voor het recht op algemene bijstand in de Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ voor deze kerstvergoeding;

-

het college laat de kerstvergoeding, vanaf het moment van ontvangst, 4 jaar lang buiten beschouwing bij de berekening van het toegestane vermogen om in aanmerking te komen voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingen;

-

het college heeft interne en externe organisaties voor budgetbeheer laten weten dat deze tegemoetkoming volledig terecht moet komen bij de ouder, en niet bij eventuele schuldeisers.

Hiermee beschouwt het college motie 1430 van de raadsleden Flentge, Boomsma, Roosma, van Dantzig en Taimounti inzake de Begroting 2021 (vergoeding van 750 euro inzake toeslagenaffaire) als afgehandeld. Tot slot Het college spant zich in om Amsterdamse ouders zo goed mogelijk te ondersteunen in de hersteloperatie van de Rijksbelastingdienst/Toeslagen. We benaderen ouders actief en geven daarnaast zichtbaarheid aan de mogelijkheden voor ondersteuning via de intermediairs in de stad. Tegelijkertijd maken we ons zorgen over de knelpunten die er nog liggen voor ouders met schulden. Onze ondersteuning aan deze groep wordt gehinderd doordat zij nog met veel onduidelijkheid leven. Wij blijven erop aandringen dat het kabinet zorgt voor een totaaloplossing voor deze groep op een zo kort mogelijke termijn. Na het onrecht dat hen is aangedaan, is het nu

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 maart 2021 Pagina 6 van 6

de hoogste tijd dat zij de draad weer op kunnen pakken met een schone lei en perspectief op de toekomst. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Armoede en Inburgering