Brief commissie FED over beleidskader verbonden partijen.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Gemeenteraad Postbus 202 1000 AE Amsterdam

Datum

9 februari 2021

Behandeld door Peter van Kessel, peter.van.kessel@amsterdam.nl

Maartje van Driel, m.driel@amsterdam.nl Bijlagen

Bijlage 1 Was-wordt tabel, Bijlage 2 Beleidsnotitie “Doelgericht op afstand 2” (2013) Bijlage 3 Addendum “Kaderstelling verbonden partijen (2014) Bijlage 4 Uitvoeringsnotitie Deelnemingenbeleid (2016) Bijlage 5 Informatieprotocol van College en Raad over Deelnemingen

Onderwerp

Invulling en planning van de actualisatie van het beleidskader verbonden partijen

Geachte leden van de commissie Financiën, Economische Zaken en Duurzaamheid, Het college is van plan om het deelnemingenbeleid te actualiseren. Tijdens onze bespreking van het rapport Winter over het AEB op 1 september jl. heeft u verzocht om het nieuwe beleid op hoofdlijnen te bespreken, voordat dit wordt vastgesteld. Met deze brief komt het college hieraan tegemoet en wil het u de gelegenheid bieden om uw wensen over het nieuwe beleid kenbaar te maken. Deze brief gaat achtereenvolgens in op de aanleiding voor een actualisatie, de belangrijkste voorgenomen keuzes van het college en de planning voor verdere uitwerking. Aanleiding actualisatie Zoals het huidige beleid al stelt: “Elk beleid verdient periodiek herijking, zeker als de maatschappelijke context snel verandert.” In het coalitieakkoord is opgenomen dat “Amsterdam een actief en betrokken aandeelhouder is, die het aandeelhouderschap benut om maatschappelijk verantwoord ondernemen bij deelnemingen te bevorderen (mens, milieu, maatschappij); waar nodig stellen we ons activistisch op.” Dit is voor het college reden om het huidige deelnemingenbeleid tegen het licht te houden.

Een actualisatie maakt het daarbij mogelijk om nieuwe wet- en regelgeving en andere normering een plaats te geven in het deelnemingenbeleid en om de aanbevelingen uit verschillende Rekenkamerrapporten1 en van de commissie Winter over het AEB te verankeren. 1 Er wordt al uitvoering gegeven aan de aanbevelingen van de Rekenkameronderzoeken over het AEB

(2015), Glasvezel (2015), Parkeerbeheer (2015) en WPW (2018). Bij de actualisatie kunnen de aanbevelingen ook formeel in het beleid verankerd worden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 februari 2021 Pagina 2 van 5

Het college merkt daarbij op dat de meeste aanbevelingen van de commissie Winter niet zozeer betrekking hebben op (nieuw) beleid, maar op de toepassing daarvan. De commissie zegt hierover dat “bestaande structuren, beschikbare instrumenten en het deelnemingenbeleid van de gemeente in principe voldoende en geschikt zijn om de relatie tussen de gemeente en AEB goed vorm te geven.” Het rapport Winter krijgt dan ook vooral opvolging in de uitvoering van het deelnemingenbeleid, met name het beheer van de deelnemingen. Dat gebeurt al en houdt de aandacht van het college. Ten aanzien van verzelfstandigingen vraagt het rapport Winter wél om verankering in het beleid. Deze brief gaat in op hoe het college deze specifieke aanbevelingen wil verwerken. Beleidskader verbonden partijen Het huidige deelnemingenbeleid is vastgelegd in de beleidsnotitie Doelgericht Op Afstand 2 (“DOA 2”, 2013). DOA 2 geeft de uitgangspunten voor de oprichting en het beheer van deelnemingen (vennootschappen) en de bestuurlijke rolverdeling binnen het college. In het addendum op DOA 2 (Kaderstelling verbonden partijen, 2014) zijn deze kaders integraal van toepassing gemaakt op de ‘overige’ partijen waarmee de gemeente financieel én bestuurlijk is verbonden (privaatrechtelijk: stichtingen en verenigingen; en publiekrechtelijk: gemeenschappelijke regelingen. Hierna: overige verbonden partijen).

Met een actualisatie wordt beoogd om te komen tot één beleidskader voor alle verbonden partijen. Het een-op-een doortrekken van het deelnemingenbeleid naar de overige verbonden partijen blijkt in de praktijk niet altijd goed werkbaar. Voor de governance van deze organisaties geldt namelijk een ander wettelijk kader dan voor deelnemingen en er zijn grote onderlinge verschillen in zeggenschap van de gemeente. Dat leidt tot een nuancering in het nieuwe beleidskader: waar mogelijk wordt het beheer van de overige verbonden partijen vormgegeven naar goed voorbeeld van het deelnemingenbeheer en volgens de kaders en uitgangspunten die voor deelnemingen gelden, maar er is ruimte om (beargumenteerd) af te wijken. Met die nuancering worden hieronder de belangrijkste uitgangspunten voor een nieuw beleidskader verbonden partijen uiteengezet. In bijlage 1 treft u een overzicht waarin u de verschillen in de uitgangspunten van het huidige en voorgenomen beleid kunt vinden. Keuzes en uitgangspunten nieuw beleidskader Publiek belang centraal Centraal in het beleidskader verbonden partijen staat de behartiging van het publieke belang. Dit houdt in dat de gemeente alleen taken uitvoert die voortkomen uit een (gemeentelijk) publiek belang.

Daarbij geldt dat de gemeente eerst kijkt of de markt een activiteit kan uitvoeren, dan wel of de gemeente andere instrumenten tot haar beschikking heeft waarmee het publieke belang ook of beter kan worden geborgd dan via een verbonden partij. Publieke belangen zijn niet statisch. Daarbij is het een politieke afweging of iets een publiek belang is en hoe dat belang het beste kan worden geborgd. Iedere collegeperiode wordt de deelnemingenportefeuille herijkt. Hierbij wordt bekeken of er nog steeds sprake is van een (gemeentelijk) publiek belang en of een deelneming nog steeds de beste manier is om dat belang te borgen. In reactie op het rapport Winter wordt hierop een uitzondering gemaakt voor nieuw verzelfstandigde deelnemingen. De commissie doet hierover de aanbeveling om te wachten met

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 februari 2021 Pagina 3 van 5

het ter discussie stellen van het publiek belang bij een verzelfstandigde deelneming totdat het bedrijf zich solide heeft ontwikkeld. Actief en betrokken aandeelhouderschap De gemeente is een actief en betrokken aandeelhouder. Dat uit zich in de wijze waarop de gemeente formeel dan wel informeel invloed uitoefent op belangrijke besluiten (benoemingen, strategie, investeringen etc.). De Nederlandse Corporate Governance Code (hierna: de Code) vormt de leidraad voor het beheer van de gemeentelijke deelnemingen. Deze Code geeft principes en best practices voor de rolverdeling tussen bestuurders, commissarissen en aandeelhouders en het volgen van de Code biedt de beste waarborg voor good governance. Eind 2016 is de Code herzien. Met die herziening zijn voor de gemeente belangrijke onderwerpen als lange termijn waardecreatie, risicobeheersing en effectief bestuur verder onderschreven. Voor beloningen en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) hanteert de gemeente strengere regels dan de Code. Relevant met betrekking tot actief en betrokken aandeelhouderschap is de aanbeveling van de commissie Winter om tijdens het verzelfstandigingsproces en daarna te zorgen voor voldoende macht en tegenmacht bij gemeente en deelneming. Een constructieve dialoog kan alleen ontstaan als sprake is van een goede balans tussen gemeente en deelneming.

Het te verzelfstandigen onderdeel moet volwassen genoeg zijn en van de gemeentelijke organisatie voldoende ruimte krijgen om tegenspel te kunnen bieden tijdens het verzelfstandigingsproces. Na de verzelfstandiging moet in de gemeente voldoende kennis aanwezig zijn om in haar verschillende rollen effectief te kunnen zijn. Dit wordt opgenomen in het nieuwe beleid. Bevorderen van MVO via het aandeelhouderschap Het college hecht grote waarde aan maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) door zijn deelnemingen en het wil het aandeelhouderschap benutten om dit te bevorderen. Daarbij ontstaat soms een spanningsveld. Zo gaat het soms om beleidswensen die geen bevoegdheid zijn van een aandeelhouder (bijvoorbeeld personeels- of inkoopbeleid), waardoor de gemeente geen dwingende sturing kan geven. Soms betreft het ad hoc verzoeken, terwijl een effectieve sturing op MVO-thema’s consistentie vraagt (en vaak een lange adem). In andere gevallen worden ambities ‘gestapeld’ of zijn de (financiële) consequenties niet duidelijk. Het risico bestaat dan dat afbreuk wordt gedaan aan de borging van het primaire publieke belang waarvoor de gemeente aandeelhouder is.

Het college heeft daarom een kader voor sturing op MVO via het aandeelhouderschap voor ogen, met de volgende uitgangspunten: 1. De gemeente verwacht van haar deelnemingen dat zij een voorbeeldfunctie vervullen in hun eigen sector op gebied van MVO. 2. De gemeente is zich bewust dat de deelnemingen onderling verschillen in aard, omvang en zeggenschap van de gemeente. MVO en de sturing daarop verschilt dus per deelneming.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 februari 2021 Pagina 4 van 5

3. De gemeente is zich ervan bewust dat zij als aandeelhouder vaak geen dwingende sturing kan geven aan MVO, maar maakt maximaal gebruik van de ruimte die er is om MVO door haar deelnemingen te bevorderen. Dat gebeurt door aan te dringen op MVO-doelstellingen in bijvoorbeeld statuten en strategiedocumenten, door MVO mee te wegen in de uitoefening van aandeelhoudersbevoegdheden (bijvoorbeeld investeringsbesluiten en benoemingen) en door aan te sturen op transparantie/rapportage door deelnemingen over MVO. 4. De gemeente verbindt een aantal voorwaarden aan het sturen op MVO via het aandeelhouderschap. Zo moet het gaan om een (gemeentelijk) publiek belang (vastgelegd in beleid). Ook zijn er aantoonbaar geen betere alternatieven om op dit belang te sturen en moeten de (financiële) consequenties helder zijn, zodat het college verschillende (beleidsmatige) belangen evenwichtig kan wegen. Bestuurlijke rolverdeling Ten aanzien van de bestuurlijke rolverdeling binnen het college wordt een onderscheid gemaakt tussen het zeggenschapsbelang (wethouder Deelnemingen), het beleidsinhoudelijke belang (vakwethouder) en de financiering van de deelneming (wethouder Financiën). Die expliciete scheiding is bedoeld om een transparante en integrale afweging van gemeentelijke belangen te borgen, zeker in gevallen waar belangen tegenstrijdig zijn.

De wethouder Deelnemingen is niet altijd in de positie om het zeggenschapsbelang te behartigen bij overige verbonden partijen, omdat hiervoor een ander wettelijk kader geldt en er onderling sterke verschillen kunnen zijn. Voor de overige verbonden partijen stelt het college daarom een andere bestuurlijke rolverdeling voor dan bij deelnemingen: de vakwethouder is verantwoordelijk voor het beleidsbelang én het zeggenschapsbelang, waarbij wethouder Deelnemingen adviseert over de borging van het zeggenschapsbelang. Op basis van een impact/risicoanalyse kan het college besluiten dat bij een individuele overige verbonden partij reden is om de rollen binnen het college te scheiden. Sinds 2006 schrijft het beleid voor dat binnen het college een nadrukkelijke scheiding maakt wordt tussen de portefeuilles Financiën en Deelnemingen. Het college onderschrijft dit uitgangspunt, waarbij het zich bewust is dat het in deze collegeperiode hiervan afwijkt en welke risico’s dit met zich mee kan brengen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 9 februari 2021 Pagina 5 van 5

Planning

Het college ziet uit naar een bespreking in de commissie FED. Het college is voornemens om een uitgewerkt deelnemingenbeleid voor het zomerreces ter instemming aan de gemeenteraad voor te leggen. Namens het college van burgemeester en wethouders van de Gemeente Amsterdam, Met vriendelijke groet,

Victor Everhardt Wethouder Deelnemingen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl