Brief Bm namens Driehoek van 5-10-22 Criminaliteit en overlast in binnenstad

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 5 oktober 2022 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema Directie Openbare Orde en Veiligheid, secretariaat.oov@amsterdam.nl

Onderwerp

Criminaliteit en overlast in de binnenstad

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de raadscommissie van Algemene Zaken (AZ) van 8 september jl. hebben wij op initiatief van de raadsleden Nanninga en Boomsma gesproken over ‘Amsterdam wordt vooral de laatste maanden overspoeld door kansloze, criminele asielzoekers’ naar aanleiding van een artikel in De Telegraaf.1 Ik heb u aangegeven dat wij als driehoek meer gegevens gaan verzamelen om de ontwikkelingen nader te duiden en u aan te geven welke maatregelen reeds genomen zijn en nog genomen zullen worden. In deze brief geven wij u een eerste overzicht. Beeld van de problematiek - Kwantitatief Het Nationaal Vreemdelingen Informatie Knooppunt (NVIK)2 is op verzoek van de driehoek bezig de criminaliteit in de Amsterdamse binnenstad nader in kaart te brengen3 en kijkt daarbij in het bijzonder naar de verblijfsstatus4 van de geregistreerde verdachten. De analyse betreft het gebied van het politiedistrict Centrum-Noord als geheel (i.c. de stadsdelen Centrum en Noord) en het gebied van het basisteam Centrum-Burgwallen (hierna: de Burgwallen) daarbinnen. Daarbij is gekeken naar het jaar 2019 (laatste pre-corona jaar) en dit jaar (post-corona), beide tot en met augustus. In deze brief zijn de belangrijkste bevindingen van het NVIK opgenomen.

Aangezien het analysewerk erg arbeidsintensief en complex is kwamen de eerste bevindingen pas zeer onlangs ter beschikking en konden wij u niet eerder informeren.

1

https://www.telegraaf.nl/nieuws/117366118/klokkenluider-binnen-politiekorps-criminele-asielzoekers-terroriseren-amsterdam

2 Het NVIK is een onderdeel van de Nationale Politie en maakt onder meer het landelijk beeld van de vreemdelingenproblematiek

in Nederland en is de schakel voor informatie-uitwisseling over vreemdelingen en illegaal verblijf tussen de diverse partners in het vreemdelingendomein. 3

Met een focus op veel voorkomende delicten als diefstal, zakkenrollerij, winkeldiefstal, straatroof, bezit of handel in harddrugs,

messenverbod en samenscholingsverbod. Als het in de rest van de brief over ‘delicten’ gaat het hierom en als het over ‘verdachten’ gaat betreft het verdachten van deze delicten. 4

Het NVIK heeft in de analyse aan de in 2019 geregistreerde verdachten de actuele verblijfstatus van 2022 gekoppeld. De cijfers

2019 laten dus niet de verblijfsstatus zien op het moment van het delict in 2019.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 oktober 2022 Pagina 2 van 7

Algemeen criminaliteitsbeeld In de volgende grafiek treft u het totaal aantal incidenten5 aan in het district Centrum-Noord in zowel 2019 als 2022. De belangrijkste conclusies uit deze grafiek en de gepleegde analyse op delictniveau zijn de volgende.

 



Het totaal aantal gepleegde delicten in 2022 is in alle maanden lager dan in 2019. Sinds de versoepeling van de coronamaatregelen begin 2022 is een stijging van criminaliteit zichtbaar tot bijna het niveau van 2019. Deze ontwikkeling is ook zichtbaar in het gebied Burgwallen. Gekeken naar specifieke delicten is het aantal geregistreerde incidenten zakkenrollerij en overtreding van het messenverbod in het district in 2022 hoger dan in 2019. In het gebied Burgwallen is het aantal incidenten zakkenrollerij, overtreding van het messenverbod en straatroof in 2022 hoger dan in 2019.

Verblijfsrechtelijke status van de geregistreerde verdachten Onderstaande tabel laat voor zowel 2019 als 2022 de verblijfsstatus van het totaal aantal verdachten (van genoemde delicten) in het district zien en bij vreemdelingen ook of ze wel of niet verwijderbaar6 zijn. Verblijfsrechtelijke status van in BVH geregistreerden verdachten 01-01 tot 01-09-2019 01-01 tot 01-09-2022 van delicten gepleegd in district Centrum-Noord Aantal verdachten % van totaal Aantal verdachten % van totaal Verwijderbare vreemdelingen 889 18,0% 757 22,1% Niet verwijderbare vreemdelingen 819 16,6% 900 26,3% Verdachten die geregistreerd zijn als vreemdeling 1708 34,6% 1657 48,4% Verdachten met Nederlandse nationaliteit (dan wel geen V-nummer in BVH) 3146 63,7% 1712 50,0% Geen informatie omtrent verblijfsstatus beschikbaar 83 1,7% 55 1,6% Totaal 4937 100,0% 3424 100,0%

De belangrijkste bevindingen uit deze tabel zijn de volgende:  Het totaal aantal unieke verdachten was in 2022 (3.424) lager dan in 2019 (4.937). In de eerste maanden van dit jaar waren er nog coronabeperkingen, waardoor het niveau van criminaliteit nog relatief laag was. Vanaf februari/maart zijn deze beperkingen opgeheven.

5

Dit betreft de in voetnoot 3 genoemde delicten.

6

’Verwijderbaar’ wil zeggen dat een verdachte vreemdeling geen verblijfsrecht in Nederland heeft. Deze status zegt nog niets over de daadwerkelijke uitzetbaarheid.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

 





Datum 5 oktober 2022 Pagina 3 van 7

Het aantal geregistreerde verdachten met de Nederlandse nationaliteit is zowel absoluut als relatief gedaald van 3.146 (64%) in 2019 naar 1.712 (50%) in 2022. Het aantal vreemdelingen binnen het totaal aantal geregistreerde verdachten is gedaald van 1.708 in 2019 naar 1.657 in 2022. Het percentage vreemdelingen is in 2022 ten opzichte van 2019 gestegen van 34,6% in 2019 naar 48,4% in 2022. Het aantal niet-verwijderbare verdachte vreemdelingen is gestegen van 819 in 2019 naar 900 in 2022. Ook percentueel was er sprake van een stijging van 16,6% van het totaal aantal verdachten in 2019 naar 26,3% in 2022. Het aantal wel-verwijderbare verdachte vreemdelingen is gedaald van 889 in 2019 naar 757 in 2022. Percentueel is er sprake van een stijging van 18,0% van het totaal aan geregistreerde verdachten in 2019 naar 22,1% in 2022.

Nationaliteiten en asielachtergrond bij bepaalde delicten en in de verdachtenpopulatie Hieronder treft u een grafiek aan met de ontwikkeling in de eerste acht maanden van dit jaar van de top 5 aan nationaliteiten7 van verdachten in het district Centrum-Noord.

De belangrijkste bevindingen uit deze grafiek zijn als volgt.  Het aantal verdachten met een Nederlandse nationaliteit is sinds maart 2022 (na het opheffen van alle coronabeperkingen) afgenomen, terwijl sindsdien het aantal verdachten met een Marokkaanse en een Poolse nationaliteit is toegenomen.  Het aantal verdachten met een Algerijnse nationaliteit is per saldo gelijk gebleven en het aantal verdachten met een Roemeense nationaliteit is sinds maart 2022 afgenomen. 7

Bij ‘nationaliteit’ gaat het om de in BVH (het registratiesysteem van de politie) geregistreerde ‘eerste nationaliteit’. Deze wordt ingevoerd door de politie op basis van ID-bewijs of opgave verdachte en hierop vindt deels (geautomatiseerd) verificatie plaats. Indien er sprake is van een dubbele nationaliteit waarvan één de Nederlandse registreert de politie de Nederlandse nationaliteit in principe als eerste nationaliteit.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 oktober 2022 Pagina 4 van 7

Daarnaast heeft het NVIK gekeken naar het jaar 2019, naar de asielachtergrond8 van verdachte vreemdelingen en naar specifieke delicten. Dit levert het volgende beeld op voor Centrum-Noord.  Het aantal Marokkaanse verdachten zonder asielachtergrond is gedaald van 653 in 2019 naar 318 in 2022. Het aantal Marokkaanse verdachten met een asielachtergrond is gestegen van 117 in 2019 naar 301 in 2022.  Het aantal Algerijnse verdachten zonder asielachtergrond is gedaald van 91 in 2019 naar 65 in 2022. Het aantal Algerijnse verdachten met een asielachtergrond is gestegen van 140 in 2019 naar 286 in 2022.  Het aantal Poolse verdachten is gedaald van 305 in 2019 naar 277 in 2022 en het aantal Roemeense verdachten is gedaald van 328 in 2019 naar 258 in 2022.9  Bij diefstal met geweld en straatroof en in iets minder mate ook bij zakken-/tassenrollerij is het aandeel verdachten met de Marokkaanse en Algerijnse nationaliteit tussen 2019 en 2022 zowel absoluut als relatief gestegen. Beeld van de problematiek - kwalitatief Naast de politiecijfers is er ook een kwalitatief beeld op basis van ervaringen van (politie-) professionals. Dit ziet er als volgt uit.  Agenten ervaren dat in het bijzonder vreemdelingen uit veilige landen zich vaak weinig tot niets aantrekken van vertegenwoordigers van het gezag, zoals politieagenten of gemeentelijke handhavers.

Wijkagenten in de binnenstad zien dit ook bevestigd in de klachten van horecaondernemers, bewoners en winkeliers.  Het Straatroofteam van de politie geeft aan dat een groot deel van de aangehouden verdachten van straatroven, een vreemdeling uit een veilig land is. Ook het Doelgroepenteam van de politie voor de aanpak van (onder meer) zakkenrollerij, ziet de laatste maanden een toename van criminele vreemdelingen, die verdacht worden van een incident.  De politie ziet het aantal slapers en daklozen in de binnenstad toenemen, onder wie veel OostEuropeanen. Daarbij is er sprake van drankgebruik, geweld, vechtpartijen, lawaai en overlast, vooral op en rond het Centraal Station en de De Ruijterkade ter hoogte van de pont. Noodzakelijke aanpak Versterking van de aanpak van vreemdelingen die criminaliteit plegen is volgens de driehoek noodzakelijk vanwege de omvang van de problemen en de overlast die deze groep veroorzaken in de binnenstad. De extra tijd en inspanning die de inzet op deze groep vergt, gaat ten koste van de inzet op andere prioriteiten in de binnenstad, zoals het tegengaan van straatdealen en high impact crimes. Ten slotte ondergraaft deze relatief kleine groep het draagvlak voor de opvang van asielzoekers en vluchtelingen die te goeder trouw zijn.

Het mobiele karakter van in het bijzonder de groep criminele vreemdelingen die uit veilige landen komt, hun vreemdelingenrechtelijke positie en het feit dat het zeer ingewikkeld is hen uit te 8

Hierbij is gekeken of iemand tussen 2015 en 2022 wel of niet een asielaanvraag heeft gedaan.

9

Het spreekt voor zich dat criminele vreemdelingen uit een EU-lidstaat zoals Polen en Roemenië (op een heel enkele

uitzondering na) geen asielachtergrond hebben.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 oktober 2022 Pagina 5 van 7

zetten, maakt de aanpak van deze doelgroep weerbarstig. Maatregelen en instrumentarium van het lokale gezag alleen bieden onvoldoende soelaas. Landelijke (of landelijk aangestuurde) organisaties uit de vreemdelingenketen, de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V), het Ministerie van Justitie en Veiligheid, de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) van de Nationale Politie spelen een essentiële rol bij de aanpak van deze vreemdelingen. Daarbij is een extra complicerende factor dat de capaciteit van de AVIM in de regionale eenheden afneemt omdat zij (tijdelijk) extra medewerkers moeten leveren voor de landelijke aanmeldcentra voor asielzoekers. Huidige aanpak lokaal, de aanpak vanuit het Rijk en de behoefte aan extra maatregelen Wat gebeurt er op dit moment lokaal?  De politie tracht de toename van criminaliteit sterk te begrenzen en zo veel verdachten op haar heterdaadkracht aan te houden. Dit gebeurt door meer aanwezigheid op de piektijden van de overlast (late middag en avond) en handhaving op overlast en verstoringen van de openbare orde.

Zo is vanuit het basisteam Burgwallen in de afgelopen drie weken, in samenwerking met het Doelgroepenteam, intensiever ingezet op het tegengaan van straatroof en zakkenrollerij in het Wallengebied en zijn er meerdere aanhoudingen verricht. Ook in de reguliere diensten van dit basisteam worden regelmatig aanhoudingen verricht. Deze inzet is recentelijk ook met de andere basisteams in het Centrum en de Flex-eenheden gezamenlijk gecoördineerd en versterkt.  Er is cameratoezicht en veel surveillance van politie en handhaving op ‘hot times’ en hotspots.  Qua preventie waarschuwen politie en Stadsdeel Centrum via sociale media (WhatsApp, Instagram) en tekstkarren bezoekers/toeristen voor zakkenrollerij, kettingrukkerij, diefstal van horloges en drugsdealers.  De cijfers voor zakkenrollerij worden nauwgezet gemonitord. In overleg tussen politie en stadsdeel wordt bekeken welke gerichte maatregelen ingezet kunnen worden.  Bij strafbare feiten gepleegd door vreemdelingen (zonder vaste woon - of verblijfplaats in Nederland) zorgt het Openbaar Ministerie ervoor dat verdachten vanuit detentie direct naar snelrecht en supersnelrecht gaan en lik-op-stuk krijgen. Aanpak vanuit het Rijk10  Er is onlangs een Coördinator Nationale Aanpak Overlast (CNAO) aangesteld die zich specifiek bezighoudt met criminele en/of overlastgevende vreemdelingen uit veilige landen.

De Coördinator rapporteert direct aan de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en informeert de minister van Justitie en Veiligheid. De Coördinator en de Amsterdamse driehoekspartijen hebben onderling contact.  Deze nationale aanpak wordt vormgegeven langs de volgende twee lijnen. De eerste lijn is gericht op het verbinden van vreemdelingen- en strafrecht zodat er een snellere en integrale reactie kan komen op overlast en criminaliteit door deze groep. Dit gaat onder meer gebeuren door een ‘priority lane’, die ervoor moet zorgen dat vreemdelingen uit veilige landen zo snel 10 Een en ander is de uitwerking van de voorgenomen maatregelen zoals omschreven in de brieven van Staatssecretaris van

Veiligheid en Justitie aan de Tweede Kamer van 29 juni 2022 en 26 augustus 2022.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 oktober 2022 Pagina 6 van 7

mogelijk naar een zogenoemde Procesbeschikbaarheidslocatie (PBL) worden gebracht en niet door het land gaan zwerven. In deze PBL zal een sober regime gelden, moeten vreemdelingen beschikbaar blijven voor de asielprocedure en worden de (vreemdelingen)procedures versneld afgehandeld11. Het verblijf zal dus maar kort zijn waardoor deze groep ook sneller kan worden weggehaald uit de crisisnoodopvang en weer plek beschikbaar komt voor andere vreemdelingen. In deze lijn werken onder meer IND, COA, OM, DT&V en AVIM samen. De Amsterdamse driehoek dringt bij het Rijk aan om deze PBL en bijbehorende aanpak snel ook daadwerkelijk te realiseren.  De tweede lijn houdt in dat er een gespecialiseerd team van ‘streetwise’ beveiligers/ straatcoaches gaat komen, die de achtergronden, taal en cultuur van vreemdelingen uit veilige landen kennen. Zij gaan op hotspot locaties ingezet worden, te beginnen in Ter Apel vanaf begin oktober 2022. De Amsterdamse driehoek doet een dringend beroep op het Rijk om een dergelijk team ook in Amsterdam in te zetten.  Het Rijk heeft een lopende Top X-aanpak voor criminele en overlastgevende asielzoekers. Hierin geven COA, IND en DT&V gecoördineerd extra aandacht aan de meest criminele en overlast in een persoonsgebonden aanpak. De driehoek zal bevorderen dat asielzoekers die ernstig crimineel of overlastgevend gedrag vertonen hierin worden opgenomen.

 In totaal heeft het Rijk € 45 miljoen voor bovenstaande gereserveerd: € 15 miljoen voor de PBL, € 15 miljoen voor het versterken van de aanpak overlast en € 15 miljoen voor de intensivering van terugkeer met de focus op overlastgevers. De huidige landelijke inzet heeft op dit moment nog onvoldoende effect op het verminderen van overlast en criminaliteit in de oude binnenstad. De komende periode vraagt daarom om een steviger landelijke inzet. Voor wat betreft de lokale inzet neemt de driehoek de volgende extra maatregelen: 1. Een verdere analyse en duiding van de cijfers over criminaliteit en verdachte vreemdelingen. 2. Een (nog) betere benutting van het bestuurlijk en strafrechtelijk instrumentarium, onder meer worden er extra bestuurlijke maatregelen voorbereid. 3. Het beter op elkaar aansluiten van handhavende partijen zoals politie en gemeentelijke handhaving. 4. Intensiveren van de campagne om toeristen te waarschuwen voor de huidige werkwijze criminele vreemdelingen via sociale media (WhatsApp, Instagram) en tekstkarren of LCD schermen. 5. Het gebied waarop de aanpak zich in eerste instantie richt is het oude stadshart. Daarnaast heeft de nieuwe opvanglocatie op het schip “Galaxy” de aandacht. In het westelijk havengebied worden 1.000 vluchtelingen opgevangen, waaronder mogelijk rond de vijf procent asielzoekers uit veilige landen, zoals u eerder ook is bericht.

Met het Rijk is de afspraak gemaakt dat er geen asielzoekers met een overlastachtergrond op het schip zullen worden opgevangen. Wij zullen dit de komende tijd goed monitoren.

11 In de PBL worden asielzoekers met een kansarm asielverzoek opgevangen, blijven zij beschikbaar voor de asielprocedure en

door de snelle doorlooptijd is het verblijf maar kort.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 oktober 2022 Pagina 7 van 7

Daarnaast doet de driehoek een dringend beroep op de rijksoverheid om te zorgen voor effectieve aansluiting op rijksbrede ketenpartners en de aanpassingen in de landelijke migratieketen te versnellen om criminele vreemdelingen uit veilige landen uit te kunnen zetten.

Met vriendelijke groet, Namens de driehoek,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl