Brief beantwoording rondvraag lid Biemond cie FED inzake initatieven leegstand winkels.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de raadscommissie Financiën, Economische Zaken en Duurzaamheid

Datum

6 januari 2021

Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door M. Pouw (m.pouw@amsterdam.nl) en G. Foeken (g.foeken@amsterdam.nl) Kopie aan Bijlage Onderwerp

Beantwoording rondvraag lid Biemond inzake Initiatieven leegstand winkelpanden in de stad (TA2020‐001215)

Geachte raadsleden, Tijdens de raadscommissie Financiën en Economische Zaken van 29 oktober 2020 is bij de rondvraag door het lid Biemond informatie gevraagd over leegstaande winkelpanden in de stad; wat is de visie op leegstand en welke initiatieven zijn er al om dit te verminderen? Met deze brief wil ik u hierover informeren. Ik licht eerst de bestaande de aanpak van winkelleegstand toe, beschrijf vervolgens de ontwikkelingen als gevolg van de coronacrisis en de aanvullende acties van het college. Aanpak winkelleegstand Voor de coronapandemie lag de winkelleegstand in Amsterdam over het geheel lager dan het landelijke niveau. In veel winkelgebieden lag de leegstand zelfs onder frictieniveau. Dit is de leegstand die ‘nodig’ is voor een gezond functionerend winkelgebied. Er zijn echter ook winkelgebieden waar sprake was van bovengemiddelde winkelleegstand. In sommige stadsdeelcentra, kleine winkelstrips en perifeer gelegen winkelgebieden stond de detailhandel onder druk, met leegstand als gevolg. Met het Detailhandelsbeleid ‘Sterke winkelgebieden in een groeiende stad’ voert de gemeente al jaren beleid dat erop gericht is om het functioneren en het toekomstperspectief van winkels in winkelgebieden te verbeteren. Daarbij zetten we ook in op het tegengaan van winkelleegstand.

We hanteren in het beleid onder meer de volgende uitgangspunten: ‐ We staan geen nieuwe winkels toe buiten de winkelgebieden. We streven naar clustering van winkels in winkelgebieden, zodat ondernemers profiteren van elkaars bezoekersstromen.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 6 januari 2021 Kenmerk Pagina 2 van 4

‐

‐

‐

We gaan selectief om met de groei van het aantal winkel(meter)s om te voorkomen dat er in de toekomst winkelleegstand ontstaat. Alleen bij voldoende bevolkingsgroei maken we nieuwe winkelruimte in een gebied mogelijk. We zetten in op het versterken van winkelgebieden met potentie, zogenaamde ‘toekomstbestendige’ of kansrijke winkelgebieden. In deze winkelgebieden zijn er – onder voorwaarden – mogelijkheden voor uitbreiding van winkeloppervlakte. We maken omzetting van winkelpanden naar andere functies mogelijk in minder kansrijke winkelgebieden en sommige aanloopstraten. Ook bij langdurige leegstand kunnen winkelpanden omgezet worden naar een andere publiekgerichte (buurt)functie.

In het verlengde van deze uitgangspunten verrichten we tal van inspanningen om winkelgebieden gezond te houden en winkelleegstand te beperken. Ik noem een aantal voorbeelden: ‐ Met omgevingsvergunningen maken de dagelijks besturen van de stadsdelen regelmatig andere publieksfuncties mogelijk om leegstand te voorkomen of te verminderen. ‐ De gemeentelijke retailloods adviseert winkelgebieden met afnemende winkeldiversiteit en winkelleegstand. ‐ Samenwerking tussen ondernemers is heel belangrijk voor een aantrekkelijk winkelgebied. We stimuleren dan ook het oprichten van een bedrijveninvesteringszone (biz) of andere vorm van ondernemersvereniging met expertise en subsidie. ‐ De gemeente heeft subsidieregelingen voor straatmanagement, ondernemersinitiatieven en gebiedsbranding. Het college heeft de subsidie voor gebiedsbranding per 2021 verhoogd van maximaal 10.000 naar 15.000 euro per gebied. Daarnaast is vanaf 2021 een subsidie beschikbaar voor innovatieve initiatieven van ondernemersverenigingen. ‐ Voor de stadsdeelcentra Amsterdamse Poort, Boven ’t IJ en het Osdorpplein die kampen met leegstand wordt door de vastgoedeigenaren in samenwerking met de gemeente geïnvesteerd in de verbetering van het toekomstperspectief voor deze centra.

‐ In een paar winkelgebieden hebben we convenanten afgesloten met pandeigenaren, retailers en winkeliersverenigingen waarin we afspraken maken over de winkelstraat. Dit is maatwerk per gebied. Met deze uitgangspunten en inspanningen zet de gemeente in op aantrekkelijke en toekomstbestendige winkelgebieden en het tegengaan van leegstand. Stijgende winkelleegstand in 2020 Corona en de beperkende maatregelen die vanaf maart 2020 zijn ingevoerd hebben landelijk grote gevolgen voor de detailhandel. Experts zijn van mening dat de coronacrisis leidt tot een versnelde groei van online winkelen en een verdere afname van het aantal fysieke winkels. Naar verwachting leidt dit in eerste instantie tot een groeiende winkelleegstand. Een (beperkte) toename van winkelleegstand is niet per definitie een probleem. Het kan de vestiging van nieuwe initiatieven en toetreders mogelijk maken. Dat geldt ook voor een daling van winkelhuurniveaus. Hierdoor wordt een winkelstraat bereikbaar voor een bredere groep winkeliers en andere ondernemers. Het oplossen van leegstand is in eerste instantie aan de pandeigenaar. Die zal op zoek moeten naar een passende invulling, al dan niet in combinatie met een verlaging van het huurniveau. Wanneer winkelleegstand uitmondt in een maatschappelijk probleem, is de overheid wel aan zet.

Gemeente Amsterdam

Datum 6 januari 2021 Kenmerk Pagina 3 van 4

Amsterdam monitort de winkelleegstand en ‐huurniveaus al jaren. Deze en andere informatie over het functioneren van winkelgebieden is gebundeld in het Dashboard Winkelgebieden1. Uit onderzoek2 blijkt dat de winkelhuurniveaus in een groot deel van de Amsterdamse winkelgebieden in het afgelopen jaar licht zijn gedaald. Tegelijkertijd blijkt uit de recent gepubliceerde Barometer Winkelleegstand3 dat de winkelleegstand in Amsterdam nog altijd ruim onder het landelijke gemiddelde ligt, maar wel oploopt. In de Amsterdamse binnenstad lag de winkelleegstand structureel op een zeer laag niveau. In 2020 is juist hier echter sprake van een sterke stijging. Door de forse afname van het aantal nationale en internationale bezoekers, wordt dit gebied harder geraakt door de coronacrisis dan winkelgebieden elders in de stad. Daarnaast zijn winkelbranches waar bij uitstek sprake is van een toename in online winkelen hier sterk vertegenwoordigd. Aan de andere kant zien we dat winkelgebieden voor dagelijkse boodschappen landelijk minder last ondervinden van de coronapandemie. Door het (deels) sluiten van horeca, meer thuiswerken/‐zijn en toegenomen aandacht voor lokale winkels hebben deze ‘boodschappencentra’ meer klandizie uit de buurt. Het is lastig te voorspellen hoe ver de winkelleegstand zal oplopen.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) verwacht in haar rapport van november 2020 dat de leegstand in de Amsterdamse binnenstad begin 2022 is opgelopen tot 14,6% van het aantal winkelmeters4. Daarmee is de toename van winkelleegstand naar verwachting groter dan in andere binnensteden. Door de huidige onzekere marktontwikkelingen worden vrijkomende winkelpanden naar verwachting niet direct gevuld door een andere winkel. Leegstand is volgens het PBL in eerste instantie een probleem van de vastgoedeigenaar, maar kan in sommige gevallen uitmonden in een maatschappelijk probleem. Dat kan aanleiding zijn voor overheidsingrijpen. Het PBL adviseert overheden om niet overhaast te reageren op de extreme situatie als gevolg van de Coronacrisis en een nuchtere houding aan te nemen in plaats van ad‐hoc interventies gericht op transformatie te plegen. Binnensteden veranderen voortdurend en de coronacrisis beïnvloedt dit veranderproces. Naar verwachting verschuift het accent steeds meer naar een gemengd verblijfsgebied, waar gewoond, gewinkeld, gewerkt, ontmoet en vermaakt wordt. Er moet goed gekeken worden waar ingrepen door de overheid nodig zijn en welke locaties binnen de Amsterdamse binnenstad eventueel geschikt zijn voor transformatie.

Investeren in winkelgebieden Als antwoord op de naar verwachting oplopende leegstand in winkelgebieden is het college de volgende aanvullende acties gestart: ‐ Met de Aanpak Binnenstad, die op 28 januari 2021 in uw raad wordt besproken, werken we aan een diverser en kwalitatief aantrekkelijker aanbod van winkels, werk, horeca, maatschappelijke en commerciële voorzieningen. De op te stellen retailvisie voor de 1 https://data.amsterdam.nl/specials/dashboard/alles‐over‐amsterdamse‐winkelgebieden‐dashboard/123c7cb8‐

f759‐4bbb‐a292‐68366f54885b/?term=dashboard+winkelgebieden 2 Bron: Winkelhuren Amsterdam 2020 (Cushman & Wakefield, november 2020) 3 Bron: Barometer Winkelleegstand Amsterdam 2020 (Gemeente Amsterdam, november 2020) 4 Bron: Veerkracht op de proef gesteld (PBL, november 2020)

Gemeente Amsterdam

Datum 6 januari 2021 Kenmerk Pagina 4 van 4

‐

binnenstad helpt ons te sturen op verzoeken tot afwijking van het bestemmingsplan. Ook wordt een transformatiestrategie opgesteld om meer ruimte te bieden aan initiatieven die via een functieverandering van panden bijdragen aan menging, diversiteit en leefbaarheid. Een transformatieteam dat is samengesteld uit diverse gemeentelijke expertises geeft hier uitvoering aan. Daarnaast worden er gebiedsprofielen gemaakt in samenwerking met biz'en, ondernemers en vastgoedeigenaren. Deze profielen dragen bij aan de promotie van de gebieden. Met het Economisch Herstel en Investeringsplan Amsterdam 2021‐2024 zet het college in op het versterken van winkelgebieden en het tegengaan van winkelleegstand. De ‘straatgerichte aanpak aantrekkelijke winkelgebieden’ krijgt een extra impuls. Samen met ondernemers en vastgoedeigenaren kijken we hoe we winkelgebieden aantrekkelijk kunnen maken. Voor de zomer zal ik u nader informeren over deze aanpak.

Leegstandsverordening wordt onderzocht Vanaf 2010 kan een gemeente een leegstandsverordening inzetten in de strijd tegen winkelleegstand. De leegstandsverordening verplicht vastgoedeigenaren om leegstand te melden, stelt een leegstandsoverleg verplicht, maakt het mogelijk dat een gemeente huurders aandraagt voor leegstaande panden en in het uiterste geval ook boetes kan uitdelen. Omdat winkelleegstand in Amsterdam de afgelopen jaren over het algemeen structureel laag was, ontbrak een concrete aanleiding om een leegstandverordening in te voeren. Gezien de huidige ontwikkelingen en de verwachte toename van winkelleegstand in Amsterdam laat ik onderzoeken of een leegstandverordening van toegevoegde waarde kan zijn. Voor de zomer zal ik u hierover nader informeren. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet,

Victor Everhardt Wethouder Economische Zaken