Brief alternatieve bekostiging (met handtekening WhdV).pdf

Postbus 626 1000 AP Amsterdam

Jodenbreestraat 25 1011 NH Amsterdam

Regioraad Vervoerregio Amsterdam Postbus 626 1000 AP AMSTERDAM

T 020 527 37 00 E info@vervoerregio.nl W www.vervoerregio.nl

KvK: 34374879000 IBAN: NL46BNGH0285168274 BIC: BNGHNL2G

Datum

22 november 2021

Onderwerp

Alternatieve bekostiging metropakket

Bijlagen

1. Oplegger bij de onderzoeken naar alternatieve bekostiging 2. Eindrapportage van de MASH werkgroep Bekostiging 3. Principebesluit TBKS

Uw kenmerk Ons kenmerk

2021/16184/MO

Inlichtingen

Peter de Winter, 020 – 5273700, p.dewinter@vervoerregio.nl

Geachte leden van de Regioraad van de Vervoerregio Amsterdam, Met deze brief vragen wij u kennis te te nemen van de actuele stand van zaken rondom de bekostiging van de doortrekking van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp en het sluiten van de Ringlijn. Tevens vragen wij u kennis te nemen van de vervolgstappen die het Dagelijks Bestuur ten aanzien van de bekosting wilt nemen en de wijze waarop de Regioraad daarbij haar invloed kan uitoefenen. Tijdens de technische sessie van 22 november jl. bent u hierover bijgepraat. In deze brief vind u de informatie nog eens op een rijtje. Kern De Nationale Alliantie (hierna: alliantie) van overheden en bedrijven die werkt aan het realiseren van het metropakket, heeft een ‘plan B’ uitgewerkt voor de bekostiging van het metropakket. Dit is nodig omdat het Nationaal Groeifonds (NGF) een bedrag van €1,5 miljard voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn heeft gereserveerd, onder de voorwaarde dat Rijk en regio voor 9 januari 2022 zorgen voor cofinanciering voor de resterende €1,5 miljard die nodig is voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn. Het bedrag van het NGF is randvoorwaardelijk om het totale metropakket (doortrekken Noord/Zuidlijn en sluiten Ringlijn) te kunnen realiseren. Het metropakket is noodzakelijk om diverse regionale en nationale knelpunten op te lossen.

De alliantie verwacht niet voor de deadline van het NGF zicht te hebben op cofinanciering vanuit het Rijk, gezien de demissionaire status van het kabinet en de nog voortdurende vorming van een nieuw kabinet.

Ons kenmerk

2021/16184/MO

Pagina

2 van 6

Daarom is de alliantie op zoek gegaan naar alternatieve bekostigingsmiddelen, een plan B. Dit plan B is gevonden in de tijdelijke bereikbaarheidstoeslag. Als er alsnog geld vanuit het Rijk komt, dan kunnen we afzien van plan B. Het plan B is overigens pas levensvatbaar als het een onderdeel is van het cofinancieringsvoorstel dat door het ministerie van I&W zal worden aangeboden aan de onafhankelijke commissie van het Nationaal Groeifonds. Context Wat willen we bereiken? De alliantie van overheden en bedrijven wil de Noord/Zuidlijn doortrekken naar Schiphol en Hoofddorp en de Amsterdamse metroringlijn sluiten. Tot de alliantie behoren de Vervoerregio Amsterdam, de gemeenten Haarlemmermeer en Amsterdam, Provincie Noord-Holland, Schiphol, KLM en NS. De alliantie heeft zelf ruim 1 miljard euro beschikbaar gesteld voor het hele metropakket. Op 12 november 2020 bent u hier schriftelijk over geïnformeerd en in de Regioraad op 14 december 2020 heeft u daar over gesproken. Reservering Nationaal Groeifonds Het Kabinet heeft op 7 september 2020 aangekondigd om een groeifonds op te richten van €20 miljard in totaal. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) heeft voor de dekking van de kosten van de doortrekking van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp én het sluiten van de Ringlijn een aanvraag ingediend bij het NGF.

Op vrijdag 9 april maakte de commissie voor het NGF bekend dat zij voorlopig €1,5 miljard reserveert voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp, oftewel 50% van de aanlegkosten. De commissie constateert dat het doortrekken van de Noord/Zuidlijn in de Ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV van het ministerie van I&W als cruciale, randvoorwaardelijke ingreep wordt aangemerkt, en zeer belangrijk is voor de ontwikkeling van het nationale mobiliteitsnetwerk. Helaas heeft de NGF-commissie geen geld toegekend aan het sluiten van de Ringlijn. De alliantie werkt echter door om de bekostiging voor het hele pakket te realiseren. Op 26 april 2021 bent u uitgebreid hierover geïnformeerd. Aan de reservering van €1,5 miljard voor de Noord/Zuidlijn koppelt het NGF de volgende voorwaarden: - een positieve inhoudelijke, vervoerskundige, technische en economische onderbouwing voor de oplossing in de internationale corridor door middel van een Maatschappelijke Kosten/Baten Analyse (MKBA) en een positief Bruto Binnenlands Product (BBP); - voor 9 januari 2022 moet er €1,5 miljard aan cofinanciering voor de NGF-bijdrage zijn, om zodoende de 100% van de bekostigingsopgave van de Noord/Zuidlijn in te vullen. Start MIRT-verkenning Om de Noord/Zuidlijn en de Ringlijn te kunnen bouwen is het nodig om het MIRT proces te doorlopen.

De volgende stap in de MIRT systematiek is het starten van een Verkenning. Voor de start van een MIRT Verkenning moet er zicht zijn op 75% bekostiging voor de aanlegkosten van de voorkeursplanvariant.

Ons kenmerk

2021/16184/MO

Pagina

3 van 6

Het regionale bod van de alliantie is onvoldoende om als cofinanciering voor de NGF-bijdrage voor het doortrekken van de Noord/Zuidlijn te gebruiken. Daarbij komt dat het regionale bod niet alleen bedoeld is voor het doortrekken van de NZL, maar ook voor het sluiten van de Ringlijn.

Zonder aanvullende middelen dreigt de voorwaardelijke toekenning van €1,5 miljard vanuit het NGF te vervallen. Zonder dit bedrag kan er geen MIRT verkenning worden gestart. Alternatieve bekostiging noodzakelijk Rijk en regio kunnen op dit moment onvoldoende bijdragen uit reguliere rijks- en regiobudgetten voor mobiliteit om te kunnen voldoen aan de door het NGF vereiste cofinanciering. Het ministerie van I&W geeft aan dat zij vanwege de ‘demissionaire status’ geen bedragen kan toezeggen uit de Rijksmiddelen voor infrastructuur. De MIRT gelden zijn voor de aankomende jaren belegd. Mogelijk biedt het nieuwe regeerakkoord zicht op aanvullende bijdragen vanuit het rijk, maar dat zicht is er naar verwachting niet voor 9 januari 2022. Voor de regio is het niet mogelijk om nog meer bij te dragen vanuit reguliere budgetten dan in november 2020 reeds is toegezegd. Zicht op een vorm van alternatieve bekostiging is noodzakelijk om zowel de reservering uit het NGF veilig te stellen als te starten met een MIRT Verkenning. Zonder de alternatieve bekostiging kan het metropakket niet uitgevoerd worden. De alliantie ziet juist het metropakket als noodzakelijk om diverse regionale en nationale knelpunten op te lossen.

Zo komt er capaciteit op het treinspoor vrij, waardoor meer internationale verbindingen mogelijk zijn, de veiligheid op treinstation Schiphol wordt vergroot en door de beide metrolijnen kan een groot deel van de nieuw te bouwen huizen en kantoren in de regio (Haarlemmermeer en Haven-Stad) worden ontsloten. Daarmee is het metropakket ook een impuls voor de nationale economie. Dat een uitbreiding van het metronetwerk een juiste keuze is wordt ook nog eens bevestigd door de hoofdconclusies uit de evaluatie van de bestaande Noord/Zuidlijn en de lijnennetvisie, waar u op 22 november eveneens over bent bijgepraat. De huidige Noord/Zuidlijn heeft er voor gezorgd dat er extra capaciteit is voor de groeiende vraag naar OV en dat er nieuwe, snelle verbindingen voor de reiziger beschikbaar zijn gekomen. De reizigerstevredenheid is onverminderd hoog gebleven en zelfs licht toegenomen. Voor bijna 90% van de reizigers in de vervoerregio verbeterde de reistijd of bleef deze gelijk. Jaarlijks wordt er daardoor ruim 2 miljoen uur reistijdwinst geboekt. Wat is het voorstel? De alliantie heeft vele vormen van alternatieve bekostiging onderzocht. Zie hiervoor bijlage 1 en 2. De onderzoeken hebben één kansrijke vorm van alternatieve bekostiging opgeleverd, te weten: een vorm van gebruikerstoeslag voor alle reizigers met herkomst en bestemming Schiphol.

Ons kenmerk

2021/16184/MO

Pagina

4 van 6

De vorm van gebruikerstoeslag sluit aan bij het advies van een interdepartementale studiegroep van het Rijk. Deze Rijksstudiegroep heeft in 2019 de opdracht gehad om alternatieve vormen van bekostiging voor infrastructuurprojecten te onderzoeken, aangezien de reguliere infrastructuurmiddelen tekortschieten. De Rijksstudiegroep adviseerde vorig jaar aan de Tweede Kamer dat prijsdifferentiatie in het ov een kansrijk alternatief zou kunnen zijn om op korte termijn als pilot in te gaan zetten. De alliantie volgt het advies van deze Rijksstudiegroep alternatieve bekostiging op. De alliantie denkt dat dergelijke alternatieve bekostigingsbronnen mogelijk de enige manier zijn om überhaupt aanspraak te kunnen maken op de reservering uit het Nationaal Groeifonds. Tijdelijke Bereikbaarheidstoeslag Knooppunt Schiphol (TBKS) De toeslag heeft de werktitel ‘Tijdelijke Bereikbaarheidstoeslag Knooppunt Schiphol’ (TBKS). Het concept gaat uit van de gedachte dat ongeacht de modaliteit of motief, een toekomstvaste bereikbaarheid van de knoop voor alle gebruikers van belang is. Elke gebruiker ondervindt ook hinder als de knoop niet meer functioneert/vastloopt. Daarom is een bijdrage van de reizigers met herkomst óf bestemming Schiphol een vorm van bekostiging die verdedigbaar is als alternatief op reguliere middelen.

Deze reizigers profiteren van het doortrekken van de Noord/Zuidlijn, omdat het meer ruimte creëert in de trein, op het spoor, in de bus en op de weg rondom Schiphol. De vliegreiziger betaalt ook mee, omdat hij/zij Schiphol moet bereiken per auto/taxi, bus, metro of trein. Het gaat hierbij nadrukkelijk om reizigers die Schiphol als begin- of eindhalte gebruiken, niet om de overstappers. De TBKS heeft een aantal voordelen boven andere vormen van alternatieve bekostiging: - zo geldt de toeslag voor alle reizigers die per trein, bus, metro en auto op Schiphol aankomen en vertrekken. Daarmee wordt de concurrentiepositie van het OV niet slechter; - de TBKS gaat uit van het principe: ‘de gebruiker betaalt’. - de TBKS biedt zekerheid in het onverhoopte geval dat aanvullende budgetten bij het Rijk ontbreken op het moment van indiening van de plannen bij het Groeifonds; - het systeem werkt in de praktijk; een dergelijke toeslag is al gebruikelijk bij buitenlandse luchthavens (Londen, Brussel, Madrid, Vancouver, New York) en bij andere Nederlandse projecten zoals de Blankenbergtunnel en de nog aan te leggen Maasdeltatunnel nabij Rotterdam. De TBKS moet ingaan vanaf het moment dat de doorgetrokken Noord/Zuidlijn gereed is, naar verwachting in 2036. De TBKS is uitgewerkt met een bedrag van twee euro voor alle reizigers die met auto, trein, metro of bus van/naar knooppunt Schiphol reizen.

Voor werknemers wordt een toeslag van 0,25 euro voorgesteld. Tijdens de MIRT-verkenning wordt het gesprek gevoerd met het georganiseerde bedrijfsleven op en om Schiphol om te borgen dat werknemers op en om Schiphol passend gecompenseerd worden. De opbrengsten van de toeslag worden vooraf geoormerkt voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn en de heffing kan vervallen op het moment dat het afgesproken bedrag is gerealiseerd. Vandaar ook de tijdelijkheid van de Bereikbaarheidstoeslag. Voor het opvoeren van de TBKS als alternatieve bron van bekostiging voor de doortrekking van de Noord/Zuidlijn is een principebesluit opgesteld door de samenwerkende partijen. Zie hiervoor bijlage 3.

Ons kenmerk

2021/16184/MO

Pagina

5 van 6

Een Tijdelijke Bereikbaarheidstoeslag Knooppunt Schiphol (TBKS) biedt een oplossing voor het bekostigingsvraagstuk De TBKS levert maximaal € 1,5 miljard op. De samenwerkende partijen zijn gezamenlijk tot de conclusie gekomen dat de TBKS hiermee een passende alternatieve bron van bekostiging kan zijn. Nogmaals benadrukken wij hier dat de alliantie de TBKS uitdrukkelijk ziet als een noodzakelijk plan B. We gebruiken het concept van de toeslag als ‘zicht op financiering’ voor het starten van een MIRT verkenning en om de voorwaardelijk toegekende groeifondsbijdrage zeker te stellen. Als er voorafgaand aan de bouw van de door te trekken Noord/Zuidlijn geld vanuit het Rijk komt, dan kunnen we afzien van het invoeren van de toeslag. Naar oordeel van het dagelijks bestuur zou deze vorm van alternatieve bekostiging dan ook onderdeel moeten zijn van het plan dat via het ministerie van I&W zal worden aangeboden aan de onafhankelijke commissie van het Nationaal Groeifonds, om aanspraak te kunnen blijven maken op de toegezegde 1,5 miljard euro vanuit de commissie voor het Groeifonds. Vanuit de Vervoerregio is de toeslag in te voeren via artikel 4 uit de Tariefverordening WP2000 Vervoerregio Amsterdam; voor het OV zijn er geen wetswijzigingen nodig.

De invoering vraagt een besluit van het ministerie van I&W over het heffen van toeslag op de trein op Schiphol en een besluit van de Raad van Bestuur van Schiphol over de toeslag op de parkeerplekken. Schiphol heeft inmiddels de toezegging gedaan om tot een parkeeropslag te komen en deze af te dragen als onderdeel van de TBKS. De vraag die aan u voorligt De samenwerkende partijen vragen de regioraad om wensen en bedenkingen voor de uitwerking van de TBKS schriftelijk aan het dagelijks bestuur van de Vervoerregio kenbaar te maken voor 10 december 2021. Tijdens de uitwerking van de TBKS in de MIRT-verkenning worden de wensen en bedenkingen van de regioraad meegenomen en afgewogen. De regioraad wordt tijdens de vergadering van 14 december specifiek geïnformeerd over hoe haar wensen en bedenkingen over de TBKS worden meegenomen en afgewogen in de MIRT-verkenningsfase.

Hoogachtend,

Egbert J. de Vries Lid Dagelijks Bestuur

Ons kenmerk

2021/16184/MO

Pagina

6 van 6

Dit document is digitaal ondertekend en bevat daarom geen zichtbare handtekening. Zie akte van ondertekening.