Brief aandacht in kabinetsformatie mbt gezondheidsrisico's plaatsing windturbines op land

Aan: mevrouw drs M.I. Hamer, de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal en mevrouw D. Yesilgöz, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat

per email verzonden naar: griffier@tweedekamer.nl

Aan: De Tweede Kamer, t.a.v. Bureau Woordvoering Kabinetsformatie Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Amsterdam, 28 mei 2021 Betreft: aandacht in de kabinetsformatie m.b.t. gezondheidsrisico’s rondom plaatsting windturbines op land

Geachte mevrouw Hamer, geachte kamerleden, geachte mevrouw Yesilgöz,

Middels deze brief willen we uw aandacht vragen voor een landelijk probleem: de gezondheidsrisico’s van windturbines die te dicht bij woningen worden geplaatst. De gemeente Enschede zette op 19 mei een stop op windmolens1; de gemeente Rijssen-Holten legde op 27 mei alle plannen per direct stil2; de gemeente Brielle stemde op 27 mei tegen3;. Gisteren stemde de gemeenteraad van Amsterdam in met de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 Noord Holland Zuid en de Amsterdamse bijdrage daaraan. Deze bijdrage bestaat onder andere uit windturbines die op korte afstand van woningen kunnen worden geplaatst, in zogenaamde zoekgebieden. Deze instemming met de zoekgebieden is ons inziens een grote fout vanwege de risico’s voor de gezondheid. Middels een raadsadres d.d. 29 maart 20214, ondertekend door meer dan 100 (para)medici, en een addendum d.d. 18 mei 20215, en een reactie aan de gemeente d.d. 24 mei 20216 hebben wij voldoende aangetoond dat er gezondheidsrisico’s zijn en er meer onderzoek nodig is. Het antwoord van het RIVM aan de gemeente d.d. 12 april 20217 ondersteunt deze oproep tot meer onderzoek. Tot die tijd moet het het voorzorgsprincipe in acht worden genomen: als er mogelijk gezondheidsschade op kan treden moet je het niet doen. Dus tot die tijd kunnen nergens in Nederland windturbines te dicht op woningen worden geplaatst.

Wij willen u daarom in het kader van de formatie vragen: 1. Het RIVM opdracht te geven eerst meer onderzoek te doen naar de gezondheidseffecten van windturbinegeluid, zowel van het hoorbare als het laagfrequente/ infrasone geluid, zowel bij volwassenen als bij kinderen. Het RIVM heeft bevestigd dat er geen enkel onderzoek bij kinderen is gedaan7. Een eigen rapport van het RIVM “Het effect van geluid van vlieg- en wegverkeer op cognitie, hinderbeleving en de bloeddruk van basisschoolkinderen” 8 wijst op

2.

3.

4.

5.

de nadelige gevolgen van omgevingsgeluid op kinderen en hun cognitieve ontwikkeling, met name op de geheugenfunctie, de aandacht en de concentratie8. In dit onderzoek moeten ook de omwonenden van de Nederlandse windparken, die veel gezondheidsklachten rapporteren, mee worden genomen. Het voorzorgprincipe toe te passen zolang de resultaten van bovengenoemd onderzoek niet bekend zijn. Dit betekent, geen windturbines plaatsen te dicht bij woningen. Als vuistregel voor ‘te dicht’ kan minder dan 10x de as-hoogte van de windturbine worden aangehouden. Dit betekent in de praktijk dat een aantal zoekgebieden, zowel in Amsterdam als elders in Nederland, af zal moeten vallen omdat daar simpelweg geen mogelijkheid is om windturbines op de afstand te plaatsen die nu veilig wordt geacht. Staatssecretaris Van Veldhoven, of haar opvolger, te vragen haast te maken met het beantwoorden van het tweede deel van de motie Schonis9, zoals beloofd in haar brief aan de Tweede Kamer10 d.d. 05-06-2020 “RIVM rapport – motie Schonis en de WHO-richtlijnen voor omgevingsgeluid (2018)” en bijbehorend rapport11. Aandringen op het spoedig herevalueren door kabinet en de Tweede Kamer van de geluidsnorm voor windturbines. Sinds 2010 is de norm 47 dB Lden12. Dit is een jaargemiddelde dus er is geen maximaal aantal dB. Bij deze norm wordt 9% ernstige hinder acceptabel geacht13 .

Daar bovenop komt, naast deze ernstige hinder, een groter risico op gezondheidsschade bij 45-55 dB Lden vooral mbt hart- en vaatziekten. Dit bleek uit een nieuwe RVIM rapprt d.d. 12 mei 202113. Kortom, deze norm beschermt dus niet en moet dringend worden herzien voordat wordt doorgegaan met het plaatsen van windturbines op land in de buurt van woningen.

Hoogachtend,

Simone Brands, kinder- en jeugdpsychiater Esther Schadd, internist Anne-Marike Smit, verloskundige en klinisch epidemioloog Robert André, kno-arts Edwin van de Ketterij, moleculair farmacoloog Annet van der Sluys-Veer , MDL arts Correspondentieadres: gezondheidsrisicoswindturbines@xs4all.nl Een afschrift van deze brief wordt verzonden aan: • • • • •

Het College en de Gemeenteraad van de gemeente Amsterdam GGD Amsterdam RIVM Provincie Noord-Holland Relevante woordvoerders Tweede Kamer, w.o. Volksgezondheid en Duurzaamheid

Referenties 1 Enschede zet tijdelijke stop op windmolens: 'Eerst duidelijkheid over gezondheidseffecten' https://www.1twente.nl/artikel/702006/enschede-zet-tijdelijke-stop-op-windmolens-eerstduidelijkheid-over-gezondheidseffecten 2 Verzet tegen duurzame energieplannen in de regio: Brielle stemt als eerste tegen https://www.ad.nl/voorne-putten/br-br-verzet-tegen-duurzame-energieplannen-in-de-regio-briellestemt-als-eerste-tegen~a86dce50/ 3 Plannen voor windmolens in Rijssen-Holten per direct stilgelegd: ‘Zorgen over gezondheid en afstand’ https://www.tubantia.nl/rijssen-holten/plannen-voor-windmolens-in-rijssen-holten-perdirect-stilgelegd-zorgen-over-gezondheid-en-afstand~a09fc696/ 4. Raadsadres Gezondheidseffecten en Windturbines d.d. 29-3-2021 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9947347/1/Raadsadres%20gezondheidseffecten% 20windturbines%20definitief%2029-03-2021 5. Aanvullend raadsadres Gezondheidseffecten en Windturbines d.d. 18-5-21 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10163036/1/Raadsadres%20gezondheidseffecten %20windturbines%20nav%20nieuw%20RIVM-rapport%2012-5 6. Raadsadres reactie op antwoordbrief van wethouders Van Doornick en Kukenheim over gezondheidseffecten windturbines d.d. 24-5-21 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10171794/1/Bijlage_Reactie%20op%20beantwoor ding%20raadsadres%20gezondheidseffecten%20van%20windturbines 7.

Antwoord van wethouders Van Doornick en Kukenheim op raadsadres gezondheidseffecten van windturbines d.d. 18-5-2021 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10171794/1/Bijlage_Reactie%20op%20beantwoor ding%20raadsadres%20gezondheidseffecten%20van%20windturbines 8. Het effect van geluid van vlieg- en wegverkeer op cognitie, hinderbeleving en de bloeddruk van basisschoolkinderen” https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/441520021.pdf 9. Motie van het lid Schonis over onderzoek hoe het WHO-rapport zich verhoudt tot de huidige weten regelgeving d.d. 29-11-2018 https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=6405f98f4cca-407d-a5f663815f093f79&title=Motie%20van%20het%20lid%20Schonis%20over%20onderzoek%20hoe%20het %20WHO-rapport%20zich%20verhoudt%20tot%20de%20huidige%20wet-%20en%20regelgeving.pdf 10. Brief Staatssecretatis Van Veldhoven aan de Tweede Kamer d.d. 5-6-2020 “RIVM rapport – motie Schonis en de WHO-richtlijnen voor omgevingsgeluid (2018)” https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2020/06/05/rivmrapport-motie-schonis-en-de-who-richtlijnen-voor-omgevingsgeluid-2018/rivm-rapport-motieschonis-en-de-who-richtlijnen-voor-omgevingsgeluid-2018.pdf 11.

RIVM-rapport 2019-0227 “Motie Schonis en de WHO-richtlijnen voor omgevingsgeluid” https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2020/06/05/bijlage-1rivm-rapport-motie-schonis-en-de-who-richtlijnen-voor-omgevingsgeluid-2018/bijlage-1-rivmrapport-motie-schonis-en-de-who-richtlijnen-voor-omgevingsgeluid-2018.pdf

12. Besluit van 14 oktober 2010 tot wijziging van het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer en het Besluit omgevingsrecht (wijziging milieuregels windturbines) , Nota van Toelichting, artikel 5.2 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2010-749.html#d9869e547 13. Nieuwe gezondheidskundige richtlijnen voor omgevingsgeluid. Nadere gezondheidskundige analyses. RIVM-rapport 2020-0148 E. Van Kempen https://www.rivm.nl/publicaties/nieuwegezondheidskundige-richtlijnen-voor-omgevingsgeluid-nadere-gezondheidskundige