BRIEF_Aanbieden Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen_071123_getekend.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 november 2023 Sociale Zaken en Armoedebestrijding Rutger Groot Wassink en Marjolein Moorman Directie Werk, Participatie en Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Bestaanszekerheid is de essentie van een solidaire stad en een van de sociale grondrechten. We zien echter dat de bestaanszekerheid van een steeds grotere groep mensen meer onder druk is komen te staan. De afgelopen jaren hebben we ingezet op het ondersteunen van minima in de stad. Er is een uitgebreid pakket aan armoedevoorzieningen en bij het verstrekken van bijstand vijlen we zo veel mogelijk de scherpe randen van de Participatiewet af. Toch is het niet genoeg. Amsterdammers hebben te maken met een bijstand die te laag is om van rond te komen en de kosten voor energie, wonen en dagelijkse boodschappen zijn enorm gestegen. Een steeds groter deel van het inkomen gaat naar noodzakelijke vaste lasten, waardoor er te weinig over blijft voor andere uitgaven. Bovenop de stress die mensen ervaren door een te laag inkomen en onzekerheid, ervaren mensen ook ‘systeemstress’, namelijk stress door de complexiteit en veelheid aan regelingen en toeslagen. Dit leidt tot toenemende ongelijkheid in Amsterdam en in het hele land. Het Rijk is aan zet voor een fundamentele herziening van het sociaal zekerheidsstelsel maar dat is een lange weg te gaan.

Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen Met de ‘Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen’ laat het college zien wat de gezamenlijke visie is op bestaanszekerheid, waar we al inzet plegen om specifiek de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers te versterken en waar we verbeteringen aanbrengen. In de visie die het college presenteert is voldoende inkomen om rond te kunnen komen een basisvoorwaarde voor een toereikend bestaan en meedoen in de stad. Armoedebeleid is in onze visie niet bedoeld om bestaanszekerheid te waarborgen, maar is bedoeld voor de extra (financiële) ruimte en armslag voor een waardig leven en voor bepaalde doelgroepen of situaties, zoals een laptopregeling voor middelbare scholieren uit huishoudens die minder bedeeld zijn. Echter, omdat de bestaanszekerheid bij zo veel mensen onder druk staat, compenseren we steeds meer met armoedebeleid. De komende jaren wordt daar verder op ondersteund vanuit armoedebeleid en schuldhulpverlening. Daarover is een uitgebreidere toelichting gegeven in de beleidsbrief ‘Armoede en Schulden’. Naast beschikken over voldoende inkomen en ondersteuning moeten burgers kunnen vertrouwen op eenvoudige en toegankelijke voorzieningen en een betrouwbare overheid. Dit concludeerde onlangs ook de Commissie Sociaal Minimum. Om financiële bestaanszekerheid te garanderen

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 2 van 4

moet niet alleen sprake zijn van een toereikend inkomen, maar het stelsel moet ook voorspelbaar en eenvoudig zijn, zodat huishoudens krijgen waar ze recht op hebben. Zeker voor de mensen die al kwetsbaar zijn, moeten de basisvoorwaarden goed geregeld zijn. Omdat dat nu niet het geval is, compenseren we in de gemeente steeds meer met armoederegelingen. Wat vervolgens weer leidt tot armoedecompartimentering; de verschillende regelingen waar we inspringen voor verschillende problematiek. Voorbeelden daarvan zijn vervoersarmoede, energiearmoede en menstruatiearmoede. Het aanbod wordt daarmee steeds meer fijnmazig en specifiek, maar kan ook leiden tot onoverzichtelijkheid en tot verwarrende verschillen tussen gemeenten. Het college is zich er van bewust dat bestaanszekerheid over meer gaat dan voldoende inkomen bieden aan mensen die zichzelf (tijdelijk) niet kunnen redden. Het gaat ook over gelijke kansen bieden in het onderwijs, kansen op de arbeidsmarkt, passende en betaalbare woningen in de stad en goede gezondheid. De overtuiging is echter, dat rond kunnen komen om in elementaire behoeften voor levensonderhoud te voorzien een belangrijke basis is van bestaanszekerheid. De focus van de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen ligt daarom op het versterken van de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers.

Vier speerpunten Het college bouwt verder op de inzet die het al pleegt en brengt daarin verbeteringen aan. Aan de hand van vier speerpunten onderneemt het extra acties: uitgaan van vertrouwen en verruimen van regels en beleid, behoeften van de Amsterdammer centraal stellen, focus op specifieke doelgroepen en gebieden en tot slot het vereenvoudigen van systeem en regels. Deze speerpunten worden hieronder kort toegelicht. Voor verdere toelichting verwijzen we u naar de ‘Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen’ (bijlage). Speerpunt 1) Uitgaan van vertrouwen en verruimen van regels en beleid. Door meer uit te gaan van vertrouwen in plaats van uit te gaan van controle, kan de Amsterdammer beter geholpen worden. Amsterdammers met een laag inkomen die gebruik maken van landelijke en gemeentelijke voorzieningen worden vaak geconfronteerd met een systeem dat te veel is gebaseerd op wantrouwen en controle en (onder andere daardoor) nodeloos ingewikkeld is gemaakt. Juist mensen in een kwetsbare positie kunnen veel stress ervaren en daardoor onbedoeld fouten maken, waardoor ze nog verder in de problemen komen. We willen in Amsterdam in ons beleid, regels en bejegening, uitgaan van vertrouwen in de burger.

Daar gaan we onder anderen in ons handhavingsbeleid ten aanzien van de bijstand invulling aan geven door nog scherper onderscheid te maken tussen bewust misbruik en onbewust oneigenlijk gebruik. Ook hebben we al regelingen verruimt. Dit schooljaar hebben we de inkomensgrens voor onze kindregelingen verhoogd van 130 procent van het sociaal minimum naar 150 procent en we gaan met de pilot Gezin en Geld onderzoeken hoe extra financiële ruimte zonder verplichtingen bijdraagt aan de bestaanszekerheid van mensen. Uitgaan van vertrouwen kan schuren met landelijke wet- en regelgeving. Dat maakt het voor medewerkers in de uitvoering soms lastig en kan hen voor dilemma’s plaatsen. Zij worden daarbij geholpen onder anderen door trainingen in de Amsterdamse Maatwerk Methode en zij worden uitgenodigd om hierover blijvend in gesprek te gaan met elkaar.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 3 van 4

Speerpunt 2) Uitgaan van de behoeften van de Amsterdammer Als een Amsterdammer aanklopt voor hulp bij inkomen, dan is er vaak al langer meer aan de hand. We weten dat iemand die om hulp komt vragen meestal al enige tijd financiële problemen heeft. We vragen professionals om uit te gaan van de behoefte van de Amsterdammer en passen ook onze dienstverlening daarop aan. Dat maken we onder anderen mogelijk door begeleiders inkomen meer tijd te geven voor het voeren van het gesprek met de Amsterdammer. Daarmee kan de brede hulpvraag beter in beeld worden gebracht. Ook gaan we zowel bij handhaving, als bij de ondersteuning van ondernemers meer inzetten op een tussentijds- of nazorg gesprek. Zo houden we tussentijds een vinger aan de pols en kan eerder andere, passende hulp worden geboden. Speerpunt 3) Focus op specifieke doelgroepen en gebieden. Sommige groepen of gebieden in de stad zijn extra kwetsbaar en hebben daarom extra ondersteuning nodig. De groep daklozen is bijvoorbeeld de afgelopen jaren niet alleen in omvang toegenomen maar ook meer divers geworden. Om onze dienstverlening op die diverse groep beter aan te passen starten we de pilot ‘Bijstand in 1 dag’ zoals u ook heeft kunnen lezen in de brief over afdoening motie 565.23 van de leden Bentoumya (GroenLinks) en Namane (PvdA) over wegnemen van financiële onzekerheden voor Amsterdammers in de bijstand.

We gaan een andere, snellere werkwijze onderzoeken om mensen binnen 1 dag duidelijkheid te geven over hun recht op bijstand. Daarnaast hebben we bij alle acties bijzondere aandacht voor de Nationaal Actieplangebieden Nieuw-West, Noord en Zuidoost. In die gebieden zetten we extra in op verbeteringen of starten we als eerste met nieuwe acties. Speerpunt 4) Vereenvoudigen van het systeem, proces en regels. Bij het Rijk blijven we aandringen op een fundamentele herziening van het landelijke sociale zekerheidsstelsel. Niet alleen moet de bijstand van een adequaat niveau zijn om van rond te komen. Ook het sociale stelsel van regelingen, vergoedingen en toeslagen moet eenvoudiger en toegankelijker. Dit is een taak van de Rijksoverheid, maar dat gaan we niet afwachten. Ook in ons eigen systeem, regels en werkwijzen gaan we kijken wat eenvoudiger kan. Een voorbeeld daarvan is de ‘Garantieknop’. Daarmee krijgen mensen die vanuit de bijstand zijn gaan werken, maar onverhoopt toch weer aanspraak moeten maken op bijstand, de zekerheid dat ze die weer krijgen. Daarnaast starten we een onderzoek naar de armoedeval bij verschillende Amsterdamse huishoudtypen. Sommige huishoudens kunnen te maken hebben met een armoedeval als het inkomen stijgt.

We willen meer inzicht in de mate waarin dit bij verschillende Amsterdamse huishoudtypen speelt, wat de meest voorkomende oorzaken zijn en welke mogelijke oplossingsrichtingen er zijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 november 2023 Pagina 4 van 4

Voor meer uitgebreide toelichting verwijzen we u naar de bijlage de ‘Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen’. Met deze Agenda laten we zien hoe we in samenhang ons huidig beleid voortzetten en blijven verbeteren. Dat is een proces dat continu in ontwikkeling is, waar we kritisch naar kijken en op mee laten kijken, bijvoorbeeld door meer Amsterdammers met ervaringskennis te betrekken. We houden u van de voortgang van de Agenda op de hoogte.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding

Bijlage 1. Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen, november 2023.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl