Brief 25-3 wh Ivens en Kukenheim loden leidingen in Amsterdam stand van zaken maart 2021

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 maart 2021 Bouwen en Wonen, Zorg en Gemeentelijk Vastgoed Laurens Ivens, Simone Kukenheim en Touria Meliani Eddy Meeuwissen, directie Wonen, bestuurszaken.wonen@amsterdam.nl

Onderwerp

Loden leidingen in Amsterdam, stand van zaken maart 2021

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Iedereen moet gezond drinkwater uit de kraan kunnen drinken. Helaas is gebleken dat dat niet in elk huis of gebouw vanzelfsprekend is vanwege de aanwezigheid van loden waterleidingen. Loden leidingen kunnen lood afgeven aan het drinkwater en dat is ongezond. Ondanks dat loden leidingen officieel niet verboden zijn in Nederland, wil het college zo snel mogelijk af van loden leidingen in Amsterdamse huizen en gebouwen, en daarom is het college gestart met de aanpak loden leidingen. Op 13 oktober 2020 informeerden wij u voor het laatst over de aanpak loden leidingen. Sinds oktober 2020 is op veel onderdelen flinke voortgang geboekt. Mede dankzij de inzet van onder meer schoolbesturen en eigenaren en gebruikers van locaties waar kinderen komen. Zo hebben inmiddels nagenoeg alle locaties waar veel kinderen verblijven (scholen, kinderdagverblijven) het stempel ‘drinkwater veilig’. De gemeente Amsterdam rondt op dit moment de aanpak van het overige gemeentelijk vastgoed af. De verwachting is dat alle inventarisaties en saneringen aan het einde van het eerste kwartaal 2021 geheel zijn afgerond. Ook de corporaties blijven prioriteit geven aan de vervanging van loden leidingen. Daarbij nemen ze de coronamaatregelen in acht.

Recentelijk hebben de huurcommissie en de rechter zich in meerdere Amsterdamse zaken in het voordeel van de huurder uitgesproken en de huur met terugwerkende kracht verlaagd. Verder blijven wij in de communicatie naar buiten de urgentie voor het vervangen van de loden leidingen benadrukken. Met deze brief informeert het college u over de voortgang op de verschillende onderdelen.

Gemeentelijke gebouwen In alle gemeentelijke gebouwen van vóór 1960 zijn de loden leidingen opgespoord en vervangen. Fase 1 Prioriteit is gegeven aan gebouwen waar veelvuldig kinderen t/m 7 jaar en zwangere vrouwen verblijven. Dit ging om 172 gebouwen. Het onderzoek en de sanering van deze gebouwen zijn eind tweede kwartaal 2020 afgerond. In zes gebouwen zijn daadwerkelijk loden leidingen aangetroffen en vervangen. Dit is ca. 3,5% van de onderzochte gebouwen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2021 Pagina 2 van 8

Fase 2 De controle van de overige gemeentelijke gebouwen is eind tweede kwartaal 2020 gestart. Het ging om 209 panden (678 verhuurbare eenheden) in eigendom/beheer bij Gemeentelijk Vastgoed en 61 panden in eigendom/beheer bij andere gemeentelijke onderdelen. Alle gebouwen van de lijst van 209 panden in eigendom/beheer bij Gemeentelijk Vastgoed zijn onderzocht en waar nodig gesaneerd. Deze lijst bestaat voor het grootste deel uit kantoren en bedrijfsruimten, waaronder een flink aantal ateliers. Een kleiner deel bestaat uit oude dienstwoningen en woningen in tijdelijk/leegstand beheer. In het onderzoek en de sanering is prioriteit gegeven aan gebouwen met een woon- en bijeenkomstfunctie. In 19 gebouwen zijn daadwerkelijk loden leidingen aangetroffen. Dit is ca. 9% van de onderzochte gebouwen. Deze lijst uit fase 2 bestaat veelal uit oudere panden die in vergelijking met de panden uit fase 1 minder vaak zijn verbouwd. Dit verklaart het hogere percentage. De lijst van 61 panden in eigendom/beheer bij andere gemeentelijke onderdelen bestaat vooral uit brughuisjes, bedrijfsruimten en voormalige (dienst)woningen. Alle gebouwen van deze lijst zijn onderzocht en slechts in één geval zijn loden leidingen aangetroffen. De verklaring hiervoor is dat veel brughuisjes de afgelopen jaren zijn gerenoveerd.

Samenvatting Alle gebouwen zijn onderzocht en waar nodig zijn de aangetroffen loden leidingen gesaneerd. In een aantal gebouwen zijn verhoogde loodwaarden gemeten ondanks de afwezigheid van loden leidingen. Na aanvullende inspecties, spoelen, vervanging van kranen en/of perlators en het uitvoeren van een (her)bemonstering, vielen deze gebouwen alsnog binnen de norm. De installateurs hebben tijdens de coronacrisis steeds gewerkt conform de RIVM richtlijnen en hebben in goed overleg met de huurders afspraken gemaakt voor de visuele inspecties, bemonsteringen en saneringswerkzaamheden. Het project is begin april 2021 geheel afgerond. Scholen en kinderopvanglocaties in particulier bezit Onderzoek en sanering van alle schoolgebouwen van vóór 1960 (primair en voortgezet onderwijs) zijn vrijwel afgerond. Op vier locaties zijn loden leidingen aangetroffen en verwijderd. Onderzoek en sanering van alle 244 aangeschreven particuliere kinderdagverblijven/BSO van vóór 1960 zijn op één locatie na afgerond. Deze niet afgeronde locatie wordt in overleg met Inspectie kinderopvang afgerond. Loden waterleidingen in woningen Woningeigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor het vervangen van hun loden leidingen. Huurders kunnen hun verhuurders aanspreken op de aanwezigheid van loden leidingen.

Als een huurder met een rapport van een erkend laboratorium een te hoge loodwaarde in het drinkwater heeft aangetoond, wordt dit als een gebrek aan de woning aangemerkt. In dat geval kan via de huurcommissie of via de rechter een huurverlaging worden afgedwongen. De huurverlaging gaat in met terugwerkende kracht vanaf het moment van schriftelijk melden van de loden leidingen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2021 Pagina 3 van 8

Woningen van woningcorporaties De corporaties geven aan dat de sanering van loden leidingen blijvend hoge prioriteit heeft. Zij zetten alles op alles om zo spoedig mogelijk alle loden leidingen te vervangen. Wel lopen hun werkzaamheden extra vertraging op als gevolg van de coronacrisis. In november 2020 hebben de corporaties de verwachting uitgesproken in 2020 de inventarisaties af te ronden en in het tweede kwartaal 2021 de sanering van de loden leidingen te hebben uitgevoerd. Sinds oktober 2020 nam het aantal coronabesmettingen rap toe en heeft de overheid de beperkende maatregelen flink verzwaard. Dit heeft bijgedragen aan de vertraging. De corporaties verwachten nu de inspecties tussen maart en mei 2021 af te ronden en de sanering in oktober 2021. Uitzondering hierop vormen de woningen in de tuindorpen in Noord. Zoals bekend is de situatie in de tuindorpen in Noord fysiek complex, vanwege de gezamenlijke toevoerleidingen van vele complexen. In de tuindorpen in Noord is de verwachting nog altijd dat de saneringsoperatie eind 2022 is afgerond. De corporaties geven aan dat de vertraging bij de inspecties komt door verschillende factoren. Corporaties ervaren meer moeite omdat de bereidheid van huurders mee te werken behoorlijk is afgenomen, waardoor het langer duurt voordat zij op huisbezoek kunnen.

Bij sommige kwetsbare bewoners kan de inspectie pas plaatsvinden nadat zij zijn gevaccineerd. Het komt regelmatig voor dat huurders tijdens of vlak voor de geplande werkzaamheden toch de toegang tot de woning weigeren. Bewoners geven bijna altijd als reden het risico op corona. Een andere complicerende factor is dat in veel complexen een bewoner pas definitief van het lood afgekoppeld kan worden, als alle bewoners hebben meegewerkt aan de sanering. Dit om te voorkomen dat bewoners die niet meewerken door stilstaand water in oude leidingdelen een verhoogd risico op legionella lopen. Werkwijze corporaties Om de vaart er toch in te houden, richten corporaties zich eerst op de blokken waar alle bewoners meewerken. Als bewoners toch weigeren mee te werken vanwege corona, kiezen corporaties ervoor wel de voorbereidende werkzaamheden te doen en vervangende leidingen aan te leggen bij bewoners die meewerken. Zodra de niet-meewerkende bewoners alsnog meewerken kunnen ook daar de aansluitingen worden gemaakt. Dan kan het hele complex worden aangesloten op kunststof leidingen. Het feit dat monteurs weer terug moeten om één of enkele adressen alsnog aan te pakken en het omzetten naar het nieuwe leidingstelsel, kost extra tijd. Corporaties wisselen onderling ideeën en oplossingen uit over de aanpak. Bewoners die zich zorgen maken, kunnen bij hun corporatie terecht.

Als de corporatie op voorhand niet kan uitsluiten dat er een loden leiding is, wordt bij een verzoek van de huurders zo snel mogelijk een watertest gedaan. Particuliere verhuurders Net als bij corporatiewoningen is de inzet van de gemeente erop gericht dat ook in woonpanden en woningen van particuliere verhuurders de loden waterleidingen vervangen worden. Wij richten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2021 Pagina 4 van 8

ons in eerste instantie vooral op bewustwording, ondersteunen en aanjagen van opsporing en sanering door voorlichting en communicatie. Vorig jaar hebben alle particuliere verhuurders een brief ontvangen met het verzoek hun woningen te controleren op loden leidingen. Naar aanleiding van deze brief is er contact met een aantal verhuurders. Ook is er contact met verschillende belangenorganisaties die particuliere en private verhuurders vertegenwoordigen. Met Vastgoed Belang, Makelaarsvereniging Amsterdam (MVA) en de Vereniging van Institutionele beleggers in Nederland (IVBN) is gesproken over mogelijkheden om verhuurders te informeren en te activeren. Bijvoorbeeld met een menukaart waarin staat opgenomen dat panden gecheckt moeten worden op loden leidingen en hoe om te gaan met complexe situaties, zoals loden leidingen in gedeeld eigendom. Verhuurders ervaren dat niet alle huurders en eigenaren in gemengd bezit, meewerken. Deze belangenorganisaties herhalen een eerdere oproep om te controleren op loden leidingen. IVBN geeft aan dat een aantal leden (een deel van) de inventarisaties reeds heeft afgerond. IVBN geeft daarnaast aan in de zomer 2021 bij hun leden na te vragen of de definitieve afronding van de inspecties is voorzien. De belangenorganisaties blijven het thema onder de aandacht brengen bij hun leden in de regio Amsterdam.

In de zomer van vorig jaar heeft de gemeente een enquête gehouden onder particuliere verhuurders. 267 particuliere verhuurders hebben een e-mailadres achtergelaten. De gemeente voorziet hen van actuele informatie over ontwikkelingen en bieden zo nodig een handelingsperspectief. Dat kan gaan over het saneren van de loden leidingen (handelwijze, kosten, leveranciers, gezondheid), maar ook over de activiteiten van de gemeente om huurders te benaderen en juridische uitspraken die zijn gedaan. Ondersteuning bewoners De gemeente Amsterdam zet zich samen met bewonersorganisatie !WOON in om bewoners te ondersteunen bij het herkennen van loden leidingen en het aanspreken van hun verhuurder met het doel dat loden leidingen ook in de particuliere voorraad vervangen worden. Vorig jaar hebben alle bewoners van woningen van voor 1960 een brief ontvangen om ze bewust te maken van de gezondheidsrisico’s van loden leidingen en hen aan te zetten tot actie. Voor ondersteuning kunnen huurders contact opnemen met Stichting !WOON. Als er aanwijzingen zijn voor loden leidingen biedt !WOON zo nodig, op kosten van de gemeente, een watertest aan die gebruikt kan worden voor een procedure bij de huurcommissie. !WOON ziet dat de aandacht voor loden leidingen resultaat oplevert.

Diverse verhuurders hebben huurders aangeboden om watermonsters te laten nemen en komen in actie als blijkt dat er loden leidingen zijn. Helaas ziet !WOON ook nog zaken waar verhuurders of huurders niet in actie komen of de aanwezigheid van loden leidingen ontkennen. Het overgrote deel van de geconstateerde loden leidingen in de particuliere huursector bevindt zich in stadsdeel Zuid. Daarnaast zijn ook in West, Oost en Centrum loden leidingen aangetroffen in woningen van particuliere verhuurders. !WOON geeft aan in 2020 2566 vragen over loodzaken te hebben beantwoord. Vanaf begin van 2021 heeft !WOON ongeveer 311 vragen beantwoord. Dit is vrijwel hetzelfde aantal als vorig jaar in dezelfde periode. In de particuliere huursector zijn in totaal 111 panden en complexen, met samen circa 800 woningen, loden leidingen geconstateerd. Van 58 van deze panden met circa 435

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2021 Pagina 5 van 8

woningen is het lood vervangen. Wanneer een eigenaar niet vrijwillig overgaat tot sanering kunnen huurders met hulp van !WOON een juridische procedure starten. Huurcommissie- en rechtszaken De Huurcommissie heeft op 25 februari 2021 in 15 Amsterdamse zaken waarbij loden leidingen zijn geconstateerd in het voordeel van de huurders besloten en een meting met een loodwaarde boven de 10 microgram per liter aangemerkt als gebrek aan de woning. In één Amsterdamse zaak niet omdat een meting ontbrak. De huur van de bewoners bij wie het gebrek is vastgesteld is met 60 procent verlaagd, vanaf het moment van schriftelijk melden van het probleem, totdat de verhuurder het gebrek heeft verholpen. De Huurcommissie oordeelde dat de gebruikelijke meetmethodes niet geschikt zijn om aan te tonen dat de norm van 10 microgram per liter gemiddelde wekelijkse loodinname van bewoners in een woning wordt overschreden. De enige meetmethode om dit wel te meten is zeer bewerkelijk en wordt nog niet toegepast. De Huurcommissie acht het onredelijk om het ontbreken van een sluitende meetmethode voor rekening en risico van de huurder te laten komen. Als de huurder met een rapport van een erkend laboratorium heeft aangetoond dat de loodnorm van 10 microgram per liter kraanwater wordt overschreden, dan is voor de Huurcommissie aannemelijk gemaakt dat er sprake is van een gebrek in de woning.

De Huurcommissie verlaagt in die gevallen de huur met zestig procent. Ook als er gebruik is gemaakt van een watertest (zelftest) waarbij de huurder het watermonster neemt en een erkend laboratorium het monster beoordeelt. De rechter van de rechtbank Amsterdam heeft eerder dit jaar drie zaken behandeld en in het voordeel van de huurders besloten. In twee zaken legde de rechter een huurkorting van 60% met terugwerkende kracht op. Bij een daarvan is de huurkorting opgelegd omdat de rechter verwacht dat hiermee voldoende prikkel uitgaat om de verhuurder tot verdere actie richting de VvE aan te sporen. In de laatste zaak leidde de aanwezige loden leidingen niet tot een normoverschrijding maar legde de rechter alsnog een huurkorting van 40% met terugwerkende kracht op. Verhuurders moeten zich, al dan niet binnen een VvE, inspannen voor een zo spoedig mogelijke vervanging van loden leidingen. De Huurcommissie en kantonrechter hebben daarmee gelijkluidend besloten in het voordeel van de huurders met lood in hun drinkwater als gevolg van loden leidingen. Wij dringen er bij alle Amsterdamse corporaties op aan de geleerde lessen toe te passen en snel tot een eenduidig beleid te komen voor alle betrokken huurders waardoor nieuwe rechtszaken voorkomen worden.

Handhaving gemeente Vanwege het ontbreken van een wettelijk verbod op loden leidingen in bestaande woningen onderzoeken wij, binnen het Programma Woningkwaliteit, of we een eigenaar bij een loodoverschrijding toch kunnen verplichten tot sanering van de loden leidingen. Dat doen we op grond van een vangnetbepaling in de Woningwet. Als er aanwijzingen zijn voor loden leidingen wordt opdracht gegeven tot een watertest. Blijkt hieruit een te hoge loodwaarde dan overleggen we met de woningeigenaar over sanering en starten we, indien nodig, handhaving op. Voor dit onderzoek zijn inmiddels bijna 70 zaken opgestart waar een overschrijding van de loodwaarde is gemeten en de gemeente de eigenaar aanzet tot sanering. Daarvan zijn tien zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2021 Pagina 6 van 8

opgelost. Bij de overige zaken zijn we in overleg of is handhaving opgestart. De handhaving levert ervaring en kennis op die moet bijdragen aan jurisprudentie over de handhaving op loden leidingen. Ook bij de uitvoering van andere toezichtstaken in woningen, bijvoorbeeld naar aanleiding van andere woningklachten, wordt gelet op de aanwezigheid van loden leidingen. De gemeente zet zich op deze manier verder in om eigenaren te bewegen die nog geen actie hebben ondernomen. Ook blijft de gemeente in overleg met !WOON zoeken naar woningen waarin zich mogelijk nog loden leidingen bevinden. Verkenning bloksgewijze proefaanpak Ondanks alle aandacht in de afgelopen periode zijn er signalen dat, ook na constatering van loden leidingen in een blok, niet altijd onderzoek gedaan wordt naar bredere aanwezigheid van loden leidingen. Om huurders en eigenaren te stimuleren onderzoek te doen, willen de gemeente en !WOON samen bij wijze van proef een bloksgewijze aanpak uitproberen, waarbij eigenaren en huurders in enkele bouwblokken waar eerder bij de buren loden leidingen zijn geconstateerd, direct benaderd worden. !WOON gaat bij hen langs om hen te informeren over de mogelijke aanwezigheid van loden leidingen, handvatten aan te bieden om leidingen in de woning te herkennen en hun medewerking te vragen om in het trappenhuis en de kruipruimtes te mogen kijken.

Zo hopen we meer inzicht te krijgen in de verspreiding van loden leidingen, maken we eigenaren en bewoners bewust en met de informatie die we achter laten weten ze welke stappen ze kunnen ondernemen om tot sanering te komen en wie daarbij kan helpen. Eigenaar-bewoners Alle bewoners van woningen van voor 1960 hebben vorig jaar een brief ontvangen om ze bewust te maken van de gezondheidsrisico’s van loden leidingen en hen aan te zetten tot actie. Voor eigenaren van een appartement is het belangrijk niet alleen de eigen woning, maar ook de gezamenlijke delen te controleren op de aanwezigheid van loden leidingen. Alle besturen van VvE’s van woongebouwen van voor 1960 hebben vorig najaar ook een brief ontvangen. In deze brief is gevraagd of er in het complex is gecontroleerd op loden leidingen en indien aanwezig, of vervanging is geagendeerd voor de algemene ledenvergadering. Als vervanging de verantwoordelijkheid is van de VvE, kunnen individuele appartementseigenaren, waaronder ook verhuurders, niet zelfstandig besluiten om de loden drinkwaterleiding te vervangen. In het splitsingsreglement van de VvE staat of de drinkwaterleiding onder de verantwoordelijkheid valt van de VvE, of van de individuele woningeigenaar. Wanneer de loden leiding onder verantwoordelijkheid valt van de VvE, is voor de sanering veelal een meerderheid van stemmen nodig in de algemene ledenvergadering.

Als de VvE besluit niet over te gaan tot vervanging, kan een individuele eigenaar een rechter verzoeken om het genomen besluit te vernietigen en een vervangende goedkeuring te verlenen. Een rechter verleent een vervangende toestemming als de VvE zonder redelijke grond weigert om de loden leiding te vervangen. Voor meer informatie, advies en eventuele hulp kunnen eigenaren en VvE’s bij !WOON terecht. Voor professionele VvE-beheerders heeft de gemeente op 11 december 2020 een digitale kennissessie over onder andere loden drinkwaterleidingen georganiseerd. Deze kennissessie was met 83 aanmeldingen goed bezocht. De aanwezige VvE-beheerders zijn opgeroepen om

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2021 Pagina 7 van 8

onderzoek te doen naar loden drinkwaterleidingen en indien nodig vervanging te agenderen voor VvE-vergaderingen die zij organiseren. Voorlichting en communicatie Communicatie levert een belangrijke bijdrage aan het zo snel mogelijk verwijderen van alle loden leidingen in Amsterdam. Met een webpagina met uitgebreide informatie, een brief aan 279.000 belanghebbenden, een enquête, artikelen en een korte film op AT5 zijn de mensen benaderd. Ook de GGD, !WOON en Waternet hebben geregeld gecommuniceerd over loden leidingen. Wij blijven in de communicatie aandacht vragen voor loden leidingen. In het komend jaar ligt de focus van de communicatie op de huurders van particuliere verhuurders, de particuliere verhuurders zelf en eigenaar-bewoners van woningen van voor 1960. Deze groepen willen wij met doelgerichte communicatie herinneren aan de acties die ondernomen moeten worden, om ze verder te stimuleren loden leidingen op te sporen en te saneren. Contact met het Rijk Het kabinet heeft toegezegd de Kamer jaarlijks te informeren over de ontwikkelingen en over de voortgang van sanering van loden leidingen. De minister van BZK verwacht de voortgangsrapportage in juli 2021. Mocht uit de rapportage blijken dat men onvoldoende uit de voeten kan met het instrumentarium, dan zal de minister alsnog een verbod overwegen.

Het kabinet richt zich op het (weer) vergroten van het collectief bewustzijn van het gevaar van lood in drinkwater. Er staat een campagne gepland voor dit voorjaar gericht op eigenaren en bewoners. Het ministerie van BZK gaat gemeenten in de komende maanden vragen de eigenaren en bewoners van panden van voor 1960 in hun gemeente te benaderen met informatie over de mogelijke aanwezigheid van loden leidingen. Daarbij ondersteunt het ministerie de overige gemeenten met de ervaringen en de eerdere acties van de gemeente Amsterdam. De gemeente Amsterdam voert regelmatig overleg met de betrokken ministeries over zaken als: - Huurcommissiezaken en de bescherming van huurders - De werking van verschillende meetmethodes en de vraag naar werkbare meetmethodes - Ons eerdergenoemd onderzoek naar de mogelijkheden van handhaving op basis van het vangnetartikel in de Woningwet. In deze gesprekken blijven wij ook aandringen op een wettelijk verbod op loden leidingen in bestaande bouw. Wij vinden het niet verantwoord ons geheel te verlaten op eigen verantwoordelijkheid en goedwillendheid van woningeigenaren. Een verbod maakt voor iedereen de onwenselijkheid van loden leidingen duidelijk en beschermt kwetsbare bewoners. Initiatiefvoorstel gezondheidsonderzoek lood Op 25 januari 2021 is het initiatiefvoorstel ‘Gezondheidsonderzoek lood bij Amsterdamse kinderen’ ingediend.

De behandeling van het voorstel vindt in april 2021 plaats in de raadscommissie Zorg Jeugdzorg en sport. U wordt hierover separaat geïnformeerd. Voortgang Het opsporen en saneren van loden waterleidingen heeft blijvend aandacht van het college. Het doel is dat alle Amsterdammers weer onbezorgd water uit de kraan kunnen drinken. Als daartoe

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 maart 2021 Pagina 8 van 8

aanleiding is ontvangt u opnieuw informatie over de laatste stand van zaken. Wij hopen u hiermee voor nu voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Laurens Ivens wethouder Bouwen en Wonen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Simone Kukenheim wethouder Zorg