BR onderzoeken OS anti-lhbtiq+geweld v2.5 def.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 10 december 2025 OOV, Diversiteit Femke Halsema, Touria Meliani Bestuurlijke reactie op onderzoek aard, omvang en opvolging antilhbtiq+geweld en voortgang Actieplan Aanpak anti-lhbtiq+geweld

Geachte leden van de gemeenteraad, Sinds de vaststelling van het Actieplan anti-lhbtiq+geweld in de gemeenteraad van oktober 2023 zijn er maatregelen genomen om de veiligheid te verbeteren. De laatste voortgangsbrief is met u besproken in de Commissie AZ van 3 oktober 2024. In deze brief informeren we u over de ontwikkelingen sindsdien. Het eerste deel van de brief bestaat uit een korte bestuurlijke reactie op de factsheet en twee onderzoeken van afdeling Onderzoek en Statistiek (O&S) naar de aard, omvang en opvolging van anti-lhbtiq+geweld. In het tweede deel van de brief informeren we u over een aantal maatregelen die via het Actieplan zijn uitgevoerd in 2024 en 2025. De brief sluit af met de aankondiging om een offensief te starten tegen hatecrimes en de afnemende tolerantie in de samenleving ten aanzien van verschillen tussen mensen te doen stoppen. Factsheet lhbtiqa+ personen Amsterdam Uit de factsheet komt naar voren dat een op de vijf Amsterdammers tot de lhbtiqa+ gemeenschap behoort (20,7%). In 2024 waren dat ongeveer 193.000 inwoners. Dat is een groter aandeel dan gemiddeld in Nederland (18%). Verder valt op dat er meer homoseksuele mannen en bi-plus vrouwen in Amsterdam wonen in vergelijking met het gemiddelde in Nederland. Voor de andere groepen geldt dat er relatief kleine verschillen zijn in Amsterdam in vergelijking met het gemiddelde in Nederland.

Andere uitkomsten die opvallen zijn dat twee derde van de lhbtiqa+ Amsterdammers jonger is dan 45 jaar en is iets meer dan de helft is hbo- of wo-opgeleid. Ook heeft iets meer dan de helft van de lhbtiq+ Amsterdammers een migratieachtergrond. Dat betekent dat zij zelf of minstens een van hun ouders in het buitenland is geboren. Waarvan 22% van de lhbtiqa+ Amsterdammers een Europese migratieachtergrond heeft en 34% een buitenEuropese achtergrond. Verder wonen er in de stadsdelen Centrum, Oost en West relatief veel personen uit de lhbtiqa+ gemeenschap. Onderzoek 1: Aard en omvang van incidenten onder Amsterdamse lhbtiqa+ personen In de gemeenteraad van 11 oktober 2023 is er een motie (583 accent) aangenomen van voormalig raadslid Martens (VVD) waarbij het college werd gevraagd onderzoek te doen naar de mogelijkheden voor een kwantitatief onderzoek naar discriminatie, intolerantie en geweld richting de lhbtiq+ gemeenschap in Amsterdam. Deze motie heeft er uiteindelijk toe geleidt dat O&S hiernaar een onderzoek heeft gedaan op basis van data uit de Veiligheidsmonitor.

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2025 Pagina 2 van 7

Resultaten onderzoek naar aard en omvang In het rapport staat dat Amsterdamse lhbtiqa+ personen zich vaker wel eens onveilig voelen (48%) in vergelijking met niet-lhbtiq+ personen (40%). Dat geldt ook voor de ervaringen van de lhbtiq+ gemeenschap met discriminatie (25%) in vergelijking met niet lhbtiq+ (18%). Zij ervaren deze discriminatie voornamelijk op straat (55%), tijdens het uitgaan (32%), in een winkel (28%), in het openbaar vervoer (26%) of op het werk (25%). Dit uit zich in discriminerende opmerkingen (65%), ongelijke behandeling (54%) en stigmatisering (37%). De intolerantie tegen de lhbtiq+ gemeenschap is ook terug te zien in de uitkomsten van het GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2023. Daarin is in meerdere GGD regio's waaronder regio Amsterdam een forse afname te zien van het aantal jongeren die het 'normaal’ vinden als twee mensen van hetzelfde geslacht verliefd worden op elkaar 1. De UvA voert in opdracht van het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) een tweede deelonderzoek uit naar opvattingen over lhbtiq+ onder jongeren om te kijken naar mogelijke verklaringen voor de daling. Het vervolgonderzoek hiernaar wordt in de loop van 2026 verwacht. In vergelijking met niet-lhbtiqa+ personen (35%) is de lhbtiq+ gemeenschap vaker slachtoffer van traditionele vormen van criminaliteit (42%) in 2024.

Dan gaat het bijvoorbeeld om diefstal, woninginbraak en vernieling. Maar ook van online criminaliteit (21%) en geweldsdelicten (15%) is de lhbtiq+ gemeenschap vaker slachtoffer. Verder staat in het rapport dat non-binaire en genderqueer (NBGQ) Amsterdammers vaak wel eens slachtoffer zijn van discriminatie (56%) en voelt 71% van deze groep zich wel eens onveilig. Daarbij zijn ze vaker dan gemiddeld in Amsterdam slachtoffer van pesten (15%), bedreiging (15%) en seksueel geweld (9%). Voor de groep homoseksuele mannen geldt dat zij vaak wel eens te maken hebben met discriminatie (32%), pesten (5%) en bedreiging (13%). Terwijl voor transgender personen geldt dat ze vaker wel eens te maken hebben met discriminatie (25%), pesten (8%) en seksueel geweld (5%). Wat ook opvalt is dat aseksuele personen vaak wel eens te maken hebben met discriminatie (30%) en pesten (7%). In het onderzoek wordt ook ingegaan op seksueel geweld. De groepen die daar vaker mee te maken hadden in 2023/2024 waren bi-plus vrouwen (12%), non-binair gender queer (NBGQ) personen (9%), lesbische vrouwen (7%) en personen die (nog) niet weten hoe zij zich identificeren wat betreft gender of seksuele oriëntatie (7%). In dit kader is het van belang om te weten dat afdeling Zorg samen met het Centrum Seksueel Geweld een sessie georganiseerd heeft met partijen die zich inzetten voor de lhbtiq+ gemeenschap (o.a.

MenAsWell, BiPlus, RITA). Tijdens deze bijeenkomst gaven partijen aan behoefte te hebben aan een tweede bijeenkomst om samen aan de hand van casuïstiek te kijken naar de hiaten in het zorglandschap voor lhbtiq+ personen die seksueel geweld hebben meegemaakt. Er wordt gewerkt aan een concreet verbeterplan om lhbtiq+ slachtoffers van seksueel geweld beter te helpen. Het hierboven genoemde anti-lhbtiq+geweld leidt bij lhbtiq+ personen vaker tot emotionele of psychische gevolgen in vergelijking met niet-lhbtiqa+ personen.

1 Raadsbrief over dalende acceptatie homoverliefdheid en de afdoening van moties 599 en 596

inzake LHBTIQ+ acceptatie van 10 juli 2025 2

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2025 Pagina 3 van 7

Dit uit zich bijvoorbeeld in minder vertrouwen in mensen (56%), onveilig voelen (37%) en depressieve klachten (16%) na het meemaken van discriminatie. Ingrijpende jeugdervaringen kunnen daar mogelijk een oorzaak van zijn. Dan gaat het bijvoorbeeld in de jeugd om een onveilige leefomgeving, fysieke, seksuele of emotionele mishandeling (inclusief pesten) of verwaarlozing. Het maakt iemand zowel lichamelijk als psychisch kwetsbaar. Ook geldt voor mensen die veel discriminatie ervaren, dat het niet alleen om de incidenten gaat maar om een voortdurende aanwezigheid van discriminatie, stigmatisering en vooroordelen. In een gesprek over de duiding van de cijfers uit het O&S onderzoek zijn deze punten ook naar voren gebracht door stichting RITA Community (hierna RITA) en Meldpunt Discriminatie Regio Amsterdam (hierna DRA). Slachtoffers van anti-lhbtiq+ geweld die hier melding of aangifte van doen worden altijd in contact gebracht met Slachtofferhulp. Interpretatie van de cijfers Het is belangrijk om te noemen dat de patronen in het rapport van de Amsterdamse cijfers vergelijkbaar zijn met landelijke uitkomsten2. De cijfers presenteren een landelijke trend waarbij dit onderzoek specifiek toegepast is op de ervaringen van inwoners uit Amsterdam. Ook in het FRA-rapport ‘LGBTIQ+ Equality at a Crossroads (2024) komt eenzelfde beeld naar voren.

Hierin staat een forse toename van pesten, intolerantie, discriminerende opmerkingen en (gewelds)incidenten tegen lhbtiq+ personen in heel Europa ten opzichte van de 4 jaar daarvoor. Het is van belang om bij het lezen van dit kwantitatieve onderzoek bewust te zijn van enkele beperkingen. Zo zijn er ook andere groepen Amsterdammers die bovengemiddeld vaak slachtoffer worden van incidenten. In dit onderzoek is echter alleen gekeken naar de verschillende groepen op basis van seksuele oriëntatie en genderidentiteit. Binnen de groepen 'lhbtiqa+ personen' en 'niet lhbtiq+ personen' bestaat een diversiteit aan mensen met verschillende herkomsten, religies en leeftijden. Ook andere groepen Amsterdammers, naast de lhbtiq+ gemeenschap, worden bovengemiddeld vaak slachtoffer van discriminatie. In de Discriminatiemonitor, die met u wordt gedeeld in het eerste kwartaal 2026, wordt gekeken naar verschillende groepen op basis van huidskleur/ras, herkomst, religie, leeftijd, nationaliteit en geslacht. Een andere beperking is dat personen die veel met discriminatie in aanraking komen dat normaliseren waardoor zij discriminatie niet meer als zodanig herkennen. Deze personen passen het gedrag ook aan om discriminatie of geweld te voorkomen. Daarnaast worden de meest kwetsbare groepen (bijvoorbeeld sekswerkers of dak- en thuislozen) moeilijk bereikt voor deelname aan onderzoek.

Deze groep heeft veelal weinig vertrouwen in instanties en geen stabiel huisadres. Ook het DRA en RITA onderschrijven dat.

2

Slachtofferschap en veiligheidsbeleving LHBTQIA personen | CBS

3

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2025 Pagina 4 van 7

Onderzoek 2: onderzoek naar opvolging van anti-lhbtiq+ incidenten Nadat er een anti-lhbtiq+ incident heeft plaatsgevonden zijn er meerdere organisaties betrokken. Het is van belang dat alle organisaties goed met elkaar communiceren en samenwerken zodat slachtoffers snel de gewenste steun krijgen. Als maatregel uit het Actieplan anti-lhbtiq+geweld is er daarom een handelingskader gemaakt door politie, de stadsdelen, DRA en Slachtofferhulp waarin de wijze van samenwerking in de opvolging van anti-lhbtiq+ geweldsincidenten is vastgelegd. De definitieve versie van het handelingskader is door alle partners, ook de stadsdelen, intern onder de aandacht gebracht. Daarmee kan de toezegging in uw vergadering van 3 oktober 2024 aan raadslid Noordzij (PvdA) worden afgedaan waarbij gevraagd is het handelingskader onder de aandacht te brengen bij de stadsdelen. Om de werking van het handelingskader in de praktijk te toetsen heeft de Afdeling Onderzoek en Statistiek (O&S) een kwalitatief onderzoek gedaan naar de opvolging van anti-lhbtiq+ geweld. In het onderzoek zijn verbeterpunten genoemd voor alle partijen die in het handelingskader een rol hebben. De meest relevante uitkomsten staan hieronder.  In het handelingskader heeft de projectleider Veiligheid een centrale rol. Echter komt in het onderzoek naar voren dat de projectleiders de opvolging kort na het incident beëindigen.

In de praktijk betekent dat na 1 of 2 gesprekken. Voor de meeste slachtoffers is deze nazorg ook voldoende, maar blijven de projectleiders niet betrokken tot het slachtoffer hersteld is. Dit staat nu wel in het handelingskader. Aangezien de projectleiders veiligheid niet gespecialiseerd zijn in een meer zorgende rol voor langere duur vragen zij zich af of deze taak bij ze belegd moet worden. Begin 2026 wordt hierover met de projectleiders gesproken.  Nadat een incident heeft plaatsgevonden is het eerste contact vanuit de politie heel belangrijk. In het onderzoek worden complimenten gemaakt aan politienetwerk Roze in Blauw. Zij nemen een prettige houding aan en stellen zich toegankelijk op. De gesproken slachtoffers waardeerden het contact met politie en gemeente. Toch willen niet alle slachtoffers van incidenten aangifte doen, dat het label lhbtiq+ aan het incident wordt gekoppeld of contact met de gemeente voor nazorg. Redenen daarachter kunnen zijn dat slachtoffers niet gezien willen worden met de politie, vrees over bekendheid dat ze tot de lhbtiq+ gemeenschap behoren of angst voor daders. Doordat het slachtoffer centraal staat betekent dat soms ook dat het slachtoffer uit eigen wens geen hulp krijgt.  Lhbtiqa+ incidenten zijn soms moeilijk te duiden.

Hoewel de politie in algemene zin goed in staat is om te beoordelen of een incident lhbtiq+ gerelateerd is, blijft het in sommige situaties complex door de inhoud en context van de melding. Incidenten worden niet altijd geregistreerd als lhbtqia+-gerelateerd, bijvoorbeeld als het slachtoffer dit niet aangeeft, het niet uit de melding blijkt, en/of de politieprofessional hier niet goed op doorvraagt. Met de invoering van het handelingskader is de politie gerichter en meer alert op welke vragen aan slachtoffers gesteld moeten worden. Bijvoorbeeld bij vragen over gender of seksuele oriëntatie en verbetert zo de beoordeling in de praktijk.

4

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2025 Pagina 5 van 7

Vervolg op onderzoek naar opvolging van anti-lhbtiq+geweld De verbeterpunten in het onderzoek over de opvolging zullen met alle betrokken partners besproken worden. Het is van belang om te benadrukken dat extra duiding nodig is omdat het een kwalitatief onderzoek betreft. Van alle belanghebbenden in het handelingskader zijn in totaal een kleine 20 personen geïnterviewd, waaronder 3 slachtoffers. Ondanks dat er veel inzet is geweest om slachtoffers te benaderen heeft dat niet het gewenste resultaat opgeleverd. Een aantal slachtoffers wilden niet meedoen omdat het te pijnlijk was om openlijk te praten over de ervaren discriminatie. Voor de evaluatie van het handelingskader is het belangrijk om van meer lhbtiq+ personen te horen hoe de opvolging is ervaren. De gemeente wil daarom samen met RITA en DRA een brede expertmeeting organiseren over veiligheid van de lhbtiq+ community in april 2026. De verwachting is dat experts zich meer durven uit te spreken. Op deze expertmeeting zal ruimte worden gemaakt om te spreken over de ervaringen in de opvolging en de cijfers over lhbtiq+ discriminatie van het DRA en RITA. Van de uitkomsten wordt een verslag gemaakt en besproken met de Driehoek en wethouder Diversiteit. Maatregelen Actieplan-anti-lhbtiq+geweld In de afgelopen 1,5 jaar zijn meerdere maatregelen uitgevoerd om de veiligheid van de lhbtiq+ gemeenschap te verbeteren.

Hieronder zijn de meest belangrijke maatregelen kort beschreven. RITA Vanuit het Actieplan is een subsidie verstrekt aan RITA. Dat maakte het mogelijk voor RITA om de organisatie achter het meldpunt te versterken en om een campagne te voeren tijdens Pride 2025. Op sociale media bereikte de campagne in één week meer dan 500.000 mensen. Via de abri’s (digitale buitenreclame) werden ruim 5 miljoen mensen bereikt. Daarmee kan de toezegging in uw vergadering van 3 oktober 2024 aan alle leden van de commissie AZ worden afgedaan waarbij gevraagd is om de bekendheid van RITA te vergroten. Daarnaast is met hulp van de gemeente het RITA Community Center gerealiseerd, die de burgemeester heeft geopend op Coming Out Day (11 oktober 2025). De eerste programmering van het RITA community Center is in uitvoering. Zo is er het initiatief Dress & Dance, organiseert COC Amsterdam maandelijkse activiteiten, gaat House of Bodega (ballroom en empowerment voor biculturele lhbtiq+ personen) regelmatig activiteiten organiseren en gebruiken diverse partners die pakketten hebben afgenomen als RITA friend de ruimte ook. Verder is er momenteel een expositie over non binair zijn van queer artiest Macharu. Het is heel positief om te zien hoe snel het Community Center is gerealiseerd en direct bijdraagt aan meer veiligheid en verbondenheid van de lhbtiq+ gemeenschap.

Steun voor kwetsbare lhbtiq+ groepen Sinds een kleine twee jaar zijn in alle stadsdelen bijeenkomsten om de band met de lhbtiq+ gemeenschap te versterken. In 2024 waren er informatiebijeenkomsten voor iedereen die zich betrokken voelde bij de veiligheid van lhbtiq+ personen. Voor de bijeenkomsten in 2025 is er gekozen om de activiteiten in de stadsdelen te richten op steun voor de meest kwetsbare lhbtiq+ groepen.

5

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2025 Pagina 6 van 7

Hieronder is voor drie stadsdelen de invulling daarvan weergegeven als voorbeeld.  Stadsdeel Noord heeft samen met de Prisma Groep in aug en okt '25 bijeenkomsten gehouden voor 25 tot 30 lhbtiq+ vluchtelingen in Tolhuistuin. De groep bestond voornamelijk uit transpersonen met een biculturele achtergrond. Tevens is er voor queer sekswerkers een bijeenkomst geweest in Tolhuistuin in sep 2025. Hier waren 16 sekswerkers (uit de hele stad) bij aanwezig.  Stadsdeel Centrum voert in samenwerking met de Regenboog Groep twee projecten uit voor dakloze lhbtiq+ personen en vrouwen. In het eerste project wordt met een klankbordgroep in kaart gebracht wat de behoeften zijn van deze groepen. Het tweede project richt zich op organiseren van inloophuisdagen die elke donderdag plaatsvinden voor de periode van een jaar. Tijdens deze dagen is er informatie over toegang tot zorg en educatieve workshops.  Stadsdeel Oost heeft met Cordaan, Civic, Mokum Roze en het COC een bijeenkomst georganiseerd in het Ramses Shaffyhuis in okt 2025. Het doel was om zorgprofessionals meer bewust te maken over de verschillen in levensloop van oudere lhbtiq+ers. Een voorbeeld is dat de mantelzorg vaak anders is omdat lhbtiq+ ouderen vaker geen kinderen hebben.

Informatievoorziening over lhbtiq+ aan jongerenwerkers en SAOA Hosts Vanuit het Actieplan zijn er trainingen gegeven aan jongerenwerkers en SAOA Hosts in meerdere stadsdelen.  Veilige Haven (Stichting Centram) heeft trainingen gegeven over lhbtiq+ discriminatie aan jongerenwerkers van Dynamo (Oost) en Dock (Centrum en West). De training werd wisselend ontvangen door jongerenwerkers. Alhoewel er jongerenwerkers waren die de training heel goed vonden, waren er ook jongerenwerkers die de aandacht voor lhbtiq+ ongepast vonden in vergelijking met andere vormen van discriminatie, was het soms lastig om mee te komen met de theorie en waren de vooroordelen af en toe hard. In de aankomende periode zal de training worden geëvalueerd om meer aansluiting te vinden bij de doelgroep in 2026.  In navolging van een succesvolle training voor SAOA Hosts in 2024 heeft in juli 2025 een training van Stichting Sexmatters plaatsgevonden in het herkennen van straatintimidatie waarbij ook specifiek aandacht is voor lhbtiq+. De SAOA hosts krijgen deze training weer aangeboden in 2026. Daarmee kan de toezegging in uw vergadering van 3 oktober 2024 aan raadslid Bentoumya (GroenLinks) worden afgedaan waarbij gevraagd is om trainingen over lhbtiq+ voor de doelgroep jongeren uit te rollen in andere stadsdelen.

Start van Amsterdams offensief tegen hatecrimes Discriminatie is een gif wat de samenleving diep raakt omdat er een norm en voedingsbodem ontstaat waarin uitsluiting en geweld tegen groepen acceptabel en genormaliseerd lijkt. In het onderzoek naar aard en omvang van anti-lhbtiq+geweld komt dit beeld ook naar voren. Juist omdat het een landelijke (en internationale) ontwikkeling is die waarden over tolerantie, vrijheid en gelijkheid tussen mensen onder druk zet. Amsterdam moet een vrije stad zijn en blijven. Een plek waar niemand zich bedreigd voelt en iedereen openlijk zichzelf kan zijn. 6

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2025 Pagina 7 van 7

De aanpak anti-lhbtiq+ geweld staat niet op zichzelf. We zien bij verschillende groepen hoe discriminatie en racisme kunnen uitmonden in geweld: bijvoorbeeld als gevolg van antisemitisme, moslimhaat of vrouwenhaat. Daarom wil het college een extra stap zetten in het tegengaan van hatecrimes. De burgemeester en wethouder inclusie en antidiscriminatie willen kijken hoe de preventieve en repressieve aanpak van antidiscriminatie beter gecombineerd kunnen worden in een offensief tegen hatecrimes. U wordt hier in het eerste kwartaal van 2026 verder over geïnformeerd. Binnenkort wordt u ook geïnformeerd over het pakket aan maatregelen ‘geweld tegen vrouwen’ en de uitwerking daarvan. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Touria Meliani Wethouder inclusie en antidiscriminatiebeleid

7