Bijlagen bij raadsadres over uitspraak RvS inzake windturbines

> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

Directoraat-generaal Klimaat en Energie Directie Warmte en Ondergrond Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres Postbus 20401 2500 EK Den Haag Overheidsidentificatienr 00000001003214369000 T 070 379 8911 (algemeen) F 070 378 6100 (algemeen) www.rijksoverheid.nl/ezk

Datum 6 juli 2021 Betreft Gevolgen van de uitspraak van de Raad van State over de milieubeoordeling voor windturbinenormen Geachte Voorzitter, Bij brief van 1 juli 2021 heeft de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat mij gevraagd u te informeren over de gevolgen van de uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: Afdeling) van 30 juni 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:1395) over de milieubeoordeling voor windturbinenormen. Over de gevolgen voor windturbineparken en milieubescherming van omwonenden kan ik u, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, het volgende berichten. Een planmilieueffectrapport voor algemene regels In de uitspraak oordeelt de Afdeling dat de algemene regels voor windturbines in het Activiteitenbesluit milieubeheer (Abm) en de bijbehorende Activiteitenregeling milieubeheer (Arm) voor windturbineparken (windturbinebepalingen) buiten toepassing moeten worden gelaten. Voor deze algemene regels had op grond van EU-recht een planmilieueffectrapport (planmer) moeten worden gemaakt. Voor één of twee losse windturbines blijven de algemene regels wel gelden. Hiermee komt de Afdeling terug op haar eerdere standpunt dat zij had ingenomen in de Battenoorduitspraak, waarin zij oordeelde dat voor de windmolenbepalingen in het Abm en de Arm geen planmer hoefde te worden gemaakt.

Dit heeft tot gevolg dat bij het vaststellen van bestemmingsplannen en het verlenen van omgevingsvergunningen niet meer van deze algemene regels kan worden uitgegaan, totdat voor de windturbinebepalingen in het Abm en de Arm een planmer is verricht en op basis daarvan de algemene regels worden gehandhaafd of aangepast. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat gaat daarmee zo spoedig mogelijk aan de slag, waarbij uiteraard de voorgeschreven processtappen zorgvuldig worden doorlopen. Er is in Nederland geen ervaring met het maken van een planmer voor algemene regels. Het is daarom lastig uitspraken te doen over de tijd die hier mee gemoeid zal zijn. In Vlaanderen wordt uitgegaan van een proces van drie jaar. Vooralsnog ga ik ervan uit dat het verrichten van de benodigde onderzoeken, het bieden van inspraak en

Ons kenmerk DGKE-WO / 21177649

Directoraat-generaal Klimaat en Energie

DGKE-WO / 21177649

inwinnen van advies, en het navolgende wetgevingstraject, 1,5 tot 2 jaar in beslag zullen nemen. Bestaande windturbineparken Ik ga er op basis van de uitspraak van de Raad van State vanuit dat bestaande windturbineparken in bedrijf kunnen blijven. De uitspraak heeft niet tot gevolg dat bestaande vergunningen of bestemmingsplannen niet meer geldig zijn. De uitspraak leidt er immers niet toe dat vergunningen of bestemmingsplannen van rechtswege komen te vervallen. Lopende procedures Rechtszaken over windturbineparken waarover bij de bestuursrechter al een procedure loopt, en waarbij door appellanten een beroep wordt gedaan op deze uitspraak, zullen naar verwachting worden aangehouden. De bevoegde gezagen voor bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen kunnen deze besluiten echter lopende de procedure wel wijzigen of aanvullen. Zij kunnen daarbij niet zonder meer uitgaan van de windturbinebepalingen in het Abm of de Arm, omdat zij deze regels als gevolg van de uitspraak buiten toepassing moeten laten. Bevoegde gezagen moeten nu zelf bepalen en onderbouwen welke normen zij bij hun besluitvorming hanteren. De Afdeling wijst daar expliciet op in haar uitspraak. Zij moeten dus een eigen afweging maken en besluiten welk milieubeschermingsniveau zij in het concrete geval willen bieden. Zij kunnen deze normen opnemen in omgevingsvergunningen en bestemmingsplannen.

Deze normen moeten zijn voorzien van een actuele, deugdelijke, op zichzelf staande en op de lokale situatie toegesneden motivering. In dat geval zal de rechter het gewijzigde of aangevulde besluit alsnog inhoudelijk kunnen toetsen. Dit is de reden dat de Afdeling in de uitspraak in het kader van de toepassing van de zogenoemde bestuurlijke lus een tussenuitspraak heeft gedaan, om de gemeenteraad van Eemsdelta in de gelegenheid te stellen om de geconstateerde tekortkoming in het bestemmingsplan te herstellen. Nieuwe windturbineparken Ook voor nieuw te vergunnen windturbineparken bestaat de mogelijkheid om in een bestemmingsplan of omgevingsvergunning zelf gekozen normen te hanteren. Zo lang geen planmilieueffectrapport is gemaakt voor de algemene regels kunnen aldus toch nieuwe windturbineparken mogelijk worden gemaakt. Milieubescherming voor omwonenden Hoewel de uitspraak onzekerheid meebrengt over de bescherming tegen hinder van windparken die omwonenden op grond van de windturbinebepalingen van het Abm en de Arm genoten, ga ik ervan uit dat omwonenden hiertegen nog steeds worden beschermd. Windturbine-exploitanten moeten zich houden aan de wettelijke zorgplicht, het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning en mogen de instelling van hun windturbines niet zomaar wijzigen. De locatie van bestaande windturbines verandert uiteraard ook niet.

Exploitanten moeten nadelige gevolgen voor het milieu tot een aanvaardbaar milieubeschermingsniveau beperken. Overheden kunnen hen daarop aanspreken en zo nodig handhavend optreden. Pagina 2 van 2 2 3

Directoraat-generaal Klimaat en Energie

DGKE-WO / 21177649

Voor bestaande windturbineparken kan het bevoegd gezag desgewenst in voorkomend geval in het kader van de wettelijke zorgplicht maatwerkvoorschriften stellen om duidelijk te maken welke hinder wel en niet is toegestaan. Ook kunnen met dit doel alsnog voorschriften worden verbonden aan al verleende omgevingsvergunningen milieu die nu nog niet voorzien in de bescherming tegen hinder die werd geboden door de windturbinebepalingen van het Abm en de Arm. De exploitanten en het bevoegd gezag dat gaat over de wijziging van een bestemmingsplan of een omgevingsvergunning dienen zich bij hun onderbouwing te baseren op de beschikbare kennis omtrent de bescherming van omwonenden. De onderbouwing moet, conform de uitspraak van de rechter, actueel, deugdelijk, op zichzelf staand en op de aan de orde zijnde situatie toegesneden zijn. De kennisbasis die hieraan ten grondslag ligt, met name de beschikbare wetenschappelijke kennis, wordt continu aangevuld, bijvoorbeeld met het onderzoek naar de effecten van verschillende afstandsnormen, dat ik zal uitvragen naar aanleiding van de motie Erkens/Leijten (Kamerstuk 32 813, nr. 731). Ondersteuning Door deze uitspraak komt er meer last bij decentrale overheden te liggen om een eigen afweging te maken. Ik vind het belangrijk dat decentrale overheden hier zo veel mogelijk bij ondersteund worden door het Rijk.

In samenspraak met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat zal zo spoedig mogelijk op de toepasselijke website van de Rijksoverheid informatie worden geplaatst om bevoegde gezagen, gemeenten en provincies, te ondersteunen bij het motiveren van hun besluiten. Er komt een helpdesk waar zij hun vragen kunnen stellen. Daarnaast zal, in overleg met IPO, VNG en NP RES, worden gekeken welke aanvullende ondersteuning wenselijk is. Tot slot Met de energietransitie staat Nederland voor een enorme opgave. Het is moeilijk om direct te duiden welk effect deze uitspraak heeft op de Klimaatdoelen en met name de afgesproken 35 TWh op land in 2030. Duidelijk is wel dat hierdoor het ruimtelijke proces om te komen tot vergunningverlening complexer wordt, langer zal gaan duren en dat er meer last zal komen te liggen bij decentrale overheden. Ik zal mij dan ook, samen met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, inspannen om bevoegde gezagen hierbij te ondersteunen en vertraging als gevolg van deze uitspraak zo veel mogelijk te beperken.

D. Yeşilgöz-Zegerius Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat – Klimaat en Energie

Pagina 2 van 2 3 3

De informateur mevrouw drs. M.I. Hamer en de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Per email verzonden naar: griffier@tweedekamer.nl

Betreft: Stop de bouw, planning en exploitatie van windturbines op land Datum: 26 mei 2021

Geachte mevrouw Hamer, geachte leden van de Tweede Kamer,

Vanwege onze grote zorg voor milieu, gezondheid en welzijn, verzoeken wij u in het nieuwe regeerakkoord het volgende op te nemen: • •

De bouw, planning en exploitatie van windturbines op land worden gestopt. Derhalve wordt het huidige proces van de RES (Regionale Energie Strategie) gestopt of opgeschort totdat de windturbineplannen eruit zijn verwijderd.

Want: 1. Windturbines worden alleen nog op land gebouwd vanwege de lobby’s van de energiebedrijven om hun miljardensubsidies en miljardenwinsten te behouden. Want: a) Er is voldoende ruimte voor ALLE geplande windenergie in de gebieden op de Noordzee, die door de overheid zijn gereserveerd voor windenergie. Zie rapport “Wind op zee in relatie tot wind op land”. b) Windenergie op zee kost de overheid minder dan windenergie op land. Zie rapport “Wind op zee in relatie tot wind op land”. c) De energiebedrijven verdienen meer met windenergie op land vanwege de buitensporig riante subsidieregeling voor wind op land (12 procent winst met staatsgarantie). Daarom hebben de energiebedrijven aan de Klimaattafel Elektriciteit hun winsten gemaximaliseerd door zoveel mogelijk windturbines op land te plannen. Zie artikel “Minister Wiebes onthult buitensporige zelfverrijking windmoleninvesteerders”.

Pagina 1 van 5

2. De bescherming tegen overlast en gezondheidsklachten door windturbines op land is volstrekt ontoereikend.

Want: a) De huidige normen voor de overlast door geluid en laagfrequent geluid voldoen niet aan de normen van de Wereld Gezondheid Organisatie en beschermen niet tegen gezondheidsrisico’s. Zie raadsadres aan de gemeente Amsterdam door meer dan 100 medici. Zie meer medische informatie m.b.t. windturbines op WINDWIKI

3. Burgers zijn niet beschermd tegen overlast en gezondheidsschade door windturbines op land omdat de Raad van State d.m.v. een wetsovertreding het Europees recht buiten de deur houdt.

Want: a) De Raad van State is VERPLICHT om bindend advies te vragen aan het Europees Hof als er een kwestie voorligt die te maken heeft met Europees recht (artikel 267, VWEU). Op 3 april 2019 heeft de Raad van State deze wet overtreden. Daardoor is de burger in Nederland niet beschermd tegen overlast (geluid, slagschaduw en landschapsvervuiling) en gezondheidsschade door windturbines op land, terwijl dat volgens Europees recht wel zou moeten. Zie artikel: “De regering ondermijnt de rechtsstaat in windturbinezaak – Nieuw Leiderschap gewenst”.

4. Burgers zijn wellicht in de toekomst niet beschermd tegen overlast en gezondheidsschade door windturbines op land omdat de regering aan de Raad van State vraagt een illegale truc toe te passen om ook in de toekomst de Europese rechter buiten de deur te houden.

Want: a) De regering vraagt de Raad van State een beroep te doen op de “Acte Clair” m.b.t. de behandeling van de zaak “Nevele”. De eerste zitting heeft plaatsgevonden op 6 april jl. Dit is misbruik van de “Acte Clair” teneinde de burger niet te hoeven beschermen tegen de overlast van industriële windturbines volgens Europees recht. Zie artikel: “De regering ondermijnt de rechtsstaat in windturbinezaak – Nieuw Leiderschap gewenst”.

Pagina 2 van 5

Wij zijn gaarne bereid een bijdrage te leveren aan een energietransitie, die oog heeft voor het welzijn en de gezondheid van mens en natuur. Wij lichten e.e.a. graag toe in een gesprek.

Namens alle hieronder vermelde organisaties,

Hoogachtend,

ir. Kees Pieters - NederWind

Dit schrijven wordt mede aan u gericht namens de volgende organisaties: 1. Nationaal Kritisch Platform Windenergie (landelijk) - Dr. J H F Jansen 2. Stichting Windmolenklachten (Landelijk) 3. Stichting Leven met de Aarde (landelijk) 4. Landelijk Netwerk Bossen- en Bomenbescherming (landelijk) 5. Tegenwind N33 (Groningen) 6. Stichting Burgerinitiatief Zuidelijke Dorpen Delfzijl (Groningen) 7. Stichting Platform Storm (Veenkoloniën, Drenthe) 8. Vereniging Tegenwind Weijerswold (Coevorden, Drenthe) 9. Stichting de Woudreus (Dwingeloo, Drenthe) 10. EnergieAlternatief Drenthe 11. Stichting Windbrekers Swifterbant (Flevoland) 12. Realistisch Duurzaam Bergentheim (Overijssel) 13. Stichting Ekos (Kloosterhaar, Overijssel) 14. Stichting De Twickelrand (Borne, Overijssel) 15. Actiegroep BurenTegenWindmolens (Ambt Delden, Overijssel) 16. Bewonersgroep Noaberschap Buren (Ambt Delden, Overijssel) 17. Actiegroep Geen Windmolens in de Hof van Twente (Overijssel) 18. Stichting Landschapsbelangen Harculo - Herxen - Windesheim (Overijssel) 19. Stichting behoud Twents Landschap (SBTL) (Twente, Overijssel) 20. DeventerWint, belangengroep (Overijssel) 21. Stichting Eefde Tegen-wind (Gelderland) 22. Actiecomité Op en Um 't Hengels Zand (Bronckhorst - Gelderland) 23. Stichting Natuurlijk Achterhoek (Gelderland) 24. Bomenstichting Achterhoek (Gelderland) 25.

Behoud Buitengebied Klarenbeek (Gelderland) 26. Natuurlijk Landschap Heidenhoek | Actiecomité voor bescherming van natuur en leefbaarheid (Bronckhorst, Gelderland) 27. GeenWindmolensHier (Doetinchem, Gelderland) – Coen Heveling Pagina 3 van 5

28. Stichting Behoud Kemnade en Waalse Water (Etten, Gelderland) 29. Stichting Omwonenden Versus Windturbines (Berkelland, Gelderland) 30. Stichting Tegenwind Keppel en Eldrik (Achterhoek, Gelderland) 31. Stichting tot Behoud van het Woud (Apeldoorn, Gelderland) 32. Tegenwind Oude IJssel (Doetinchem, Gelderland) 33. Bewoners Leestenschebroek (Zutphen, Gelderland) 34. Windturbinevrij (Bronckhorst, Gelderland) 35. Platform Zon en Wind het Goor (Aalten, Gelderland) 36. Vereniging MalleMolensMiddenBetuwe (Gelderland) 37. Tegenwind Culemborg (Gelderland) 38. Stichting Redichem de Geeren (Culemborg, Gelderland) 39. Actiegroep Culemborg/Wijk bij Duurstede Geenwindpark Goyerbrug (Gelderland/Utrecht) 40. Stichting Belangen Wijkersloot - Wijk bij Duurstede (Utrecht) 41. Vereniging Vrij Polderland (Soest, Utrecht) 42. Stichting Gigawiek (Houten, Utrecht) - Maurice Bakker BSc MBA 43. Bewonersgroep Zuidzijderpolder (Lopik – Utrecht) 44. Buren van Rijnenburg en Reijersop (Utrecht) 45. Winstturbines NEE Harmelen (Utrecht) 46. Montfoort Windmolens Nee (Utrecht) 47. IJsselstein Tegen Windmolens (Utrecht) 48. Stichting Red de Plassen (Ronde Venen, Utrecht) 49. Stichting Duurzaam en Leefbaar (Renswoude/Overberg/Veenendaal, Utrecht) 50. Stichting Behoud de Eemvallei (Baarn, Utrecht) 51. Platform Windturbines NEE (Groene Hart, Utrecht) 52. Comité Duurzaam Oudewater (Utrecht) 53.

De Groene Driehoek (Zeist, Utrecht) 54. Groep voor Zeist (Utrecht) 55. Stichting Red het Angstellandschap (Ronde Venen, Utrecht) 56. Tegenwind Zijderveld (Utrecht) 57. Stichting Stop Windturbines Geingebied (Abcoude, Utrecht) 58. Bewonersplatform Voor de Wind West-Brabant (Noord-Brabant) 59. Behoud Lithsepolder (Oss, Noord-Brabant) 60. Behoud de Polder – Geffen (Noord-Brabant) 61. Sylvia van Manen, Huisartsenpraktijk (Engelen, Noord-Brabant) 62. Actiecomité Windpark Rietvelden NEE (’s-Hertogenbosch, Noord-Brabant) 63. Stichting Behoud Leefmilieu Limburg 64. Stichting Kritisch Platform Ontwikkeling de Zijpe (Noord-Holland Noord) 65. Natuurlijk Krabbendam (Noord-Holland Noord) 66. Werkgroep Polder F. (Schagen, Noord-Holland) 67. Lotgenotengroep LFG Amsterdam e.o. o.l.v. Maya Bisessar (Noord-Holland) 68. Amsterdamse lotgenotengroep laagfrequent geluid o.l.v. Mirjam Niemans (Noord-Holland) 69. Windalarm Amsterdam (Noord-Holland) 70. StopWindturbinesAetsveld (Weesp, Noord-Holland) 71. Stichting Wind van Voren (Barendrecht, Zuid-Holland) 72. Politieke vereniging "Echt voor Barendrecht" (Barendrecht, Zuid-Holland) 73. Stichting Bewonerscomité LindtWind (Zwijndrecht, Zuid-Holland) 74. Stichting Mallemolens (Oude Tonge, Zuid-Holland) 75. Stichting Vaanplein Windturbinevrij (Rotterdam, Zuid-Holland) 76.

Stichting ICIP duurzame transities (Hoeksche Waard, Goeree-Overflakkee, Zuid-Holland) Pagina 4 van 5

77. Bewonersgroep Compensatie Plan Groep (CPG) (Hoeksche Waard, Nissewaard, Zuid-Holland) 78. Hoeksche Waards Behoud (Zuid-Holland) 79. Vereniging Dorp Mijnsheerenland (Zuid-Holland) 80. Dorpsvereniging Piershil (Zuid-Holland) 81. Stichting Windmolens N57 Nee (Hellevoetsluis, Zuid-Holland) 82. een groep Windturbinevluchtelingen, die Piershil (Zuid-Holland) zijn ontvlucht

Pagina 5 van 5

T6 NIEUWS VAN DE DAG

DE TELEGRAAF ZATERDAG 19 JUNI 2021

NIEUWS VAN DE DAG T7

DE TELEGRAAF ZATERDAG 19 JUNI 2021

Oranje charmeoffensief na koninklijke uitglijders

„Op alle mogelijke manieren probeert men de Europese uitspraken buiten de deur te houden”, stelt Kees Pieters van NederWind, dat 82 burgergroepen vertegenwoordigt. „Dat is schrijnend. In plaats van voor burgers op te komen en hen te beschermen tegen overlast, kiest het ministerie uitsluitend voor de belangen van de windindustrie.”

Vorst lijkt weer op zijn burgers bij bezoek aan Haagse voetbalstraat door Wouter de Winther DEN HAAG • Het verrassingsbezoek van koning Willem-Alexander aan de ’oranje’ Marktweg in Den Haag leverde deze week mooie, maar ook zeldzame plaatjes op. De vorst gaat wel vaker onaangekondigd op bezoek, maar het halve volksfeest dat deze visite opleverde, was bijzonder. Een publiciteitsoffensief ontluikt dat de koninklijke uitglijders van het coronajaar moet doen vergeten. „Het is zo belangrijk dat dit gebeurt! Na de coronatijd iedereen weer samen!” Aan het woord: de koning bij zijn visite aan de Haagse Marktweg op donderdagmiddag. Midden in EK-tijd: dé Oranje in de Oranjestraat van Nederland! Het leverde prachtige plaatjes op. Voor de verraste bewoners, maar ook voor het koningshuis. De aanraakbaarheid van onze monarchie is misschien wel de belangrijkste pijler waar ze op rust. Veel Nederlanders houden van Oranje, maar die sympathie kan als sneeuw voor de zon verdwijnen als ze het gevoel krijgen dat de paleisbewoners zich gedragen alsof ze belangrijker zijn dan de rest van het land. Het koningshuis kent door de jaren heen vaker pieken en dalen, maar steunpilaren van de monarch weten dat het uiteindelijk de druppel is die de steen uitholt. Oftewel, té veel negatieve publiciteit kan het draagvlak stelselmatig ondergraven.

En dat willen ze niet ten paleize, bleek al eens toen toenmalig koningin Beatrix zich in klein gezelschap liet ontval-

len dat zij en haar familie dit ’nog heel lang willen doen’. En dus viel al tijdens het afgelopen coronajaar achter de royale schermen te horen dat koning en koningin niet konden wachten tot ze weer konden doen waar ze om geroemd worden: het land in gaan, zich betrokken voelen en een verbindende factor zijn. Daarom ook de woorden van de koning donderdag: ’Iedereen weer samen.’ De bewoners van de Marktweg vonden het prachtig, net als veel Nederlanders vorige week ook al positief verrast werden door het koningshuis. Toen bleek prinses Amalia een brief naar premier Rutte te hebben geschreven. De boodschap: ik hoef voorlopig geen kapitalen van de belastingbetaler.

Koning Willem-Alexander had het zichtbaar naar zijn zin bij zijn onaangekondigde bezoek aan de Haagse Marktweg. Daarbij vergat hij in zijn enthousiasme soms echter de coronaregels. FOTO’S ANP/HH

Deze ’boks’ was dan weer wél coronaproof!

Groots gebaar

„Ik vind dat ongemakkelijk zolang ik daar weinig als tegenover tegenprestatie kan stellen en andere studenten het zoveel moeilijker hebben, zeker in deze onzekere coronatijd”, schreef de prinses. Niemand die hoeft te vrezen dat Amalia de komende jaren op een houtje hoeft te

’Het is zo belangrijk dat dit gebeurt!’ bijten. Maar het gebaar was groots, want het was de Tweede Kamer die het geld voor haar had klaargezet. In de bevolking landde dit evenwel niet goed, wat de nogal afgeschermde kroonprinses automatisch op een publicitaire achterstand zou hebben gezet vanaf haar achttiende verjaardag in december. Nu oogstte ze geen hoon, maar sympathie, die handig

afstraalde op de rest van het gezin. Op het paleis, waar vorig jaar haar vader nog excuses maakte voor het beschamen van het vertrouwen van de burgers, leek men inderdaad niet doof voor gevoelens in de samenleving. De adviseurs van de koning hebben de afgelopen maanden dan ook niet stilgezeten. Er is een stevige interne evaluatie gekomen na het publicitaire drama van de Griekenland-vakantie. Conclusie was dat er veel zaken tegelijk misgingen. Sommige dingen hadden voorkomen kunnen worden, als er beter over was nagedacht. Op andere zaken kon iets minder goed geanticipeerd worden, bijvoorbeeld de opmerking van minister Ferd Grapperhaus (Justitie) dat

Nederlanders hun herfstvakantie toch maar vooral dicht bij huis moesten zoeken. Rond datzelfde ogenblik reed het koninklijke gezin de startbaan van Schiphol op.

Bij de tijd

De Griekse tragedie versnelde een zoektocht die al langer liep, namelijk hoe het koningshuis in een veranderende publicitaire wereld bij de tijd kan blijven. Dezer dagen verkent de Rijksvoorlichtingsdienst bij een aantal journalisten hoe zij hier tegenaan kijken en of hier modernisering mogelijk, gewenst en haalbaar is. Dan gaat het bijvoorbeeld over de mediacode die het privéleven van de Oranjes moet afschermen, maar ook over de manier waarop ver-

slag kan worden gedaan van hun werk. En hoewel de waardering voor de media door Oranje-generaties heen niet altijd om over naar huis te schrijven is; ze kunnen ook niet zonder, zeker niet anno 2021. En dus verschenen koning en koningin zondag bij de eerste EK-wedstrijd. Het fragment van een bijzonder juichmoment van WillemAlexander, met een bedenkelijk kijkende Máxima, is op het eerste gezicht wellicht niet zo flatteus, het liet de Oranjes zien zoals vele Nederlanders ze graag zien. Als mensen die ook niet on-

feilbaar zijn. Net als de handenschudderij en het niet houden van anderhalve meter afstand op de Marktweg. Het was gedrag zoals steeds meer Nederlanders de afgelopen tijd tonen, zeker nu de coronacrisis op zijn retour lijkt. Kabinetsleden mogen dan vrijdag wel plichtmatig hebben gezegd dat de regels voor iedereen gelden; de koning ging op zijn bezoek op in de menigte die het anders deed. Hij leek weer op zijn burgers, in plaats van boven hen te staan. Charmeoffensief (voorlopig) geslaagd.

(advertentie)

Boek nu met ons Garantiepakket! Geld-terug-garantie

5 dagen Moezel en Rijn all-inclusive

v.a. slechts

369,Vertrekdata: 5, 17 juli / 2, 30 aug / 11, 27 sept / 25 okt etc.

8 dagen Nauders in Tirol en Bernina Express

v.a. slechts

10 dagen Istrië, Opatija

v.a. slechts

Repatriëringsgarantie

10 dagen Gardameer, Verona en Venetië

v.a. slechts

Zekerheid via SGR

12 dagen Rondreis Polen

v.a. slechts

12 dagen Corsica en Sardinië

v.a. slechts

369,-

399,-

499,-

599,-

799,-

Vertrekdata: 10, 17, 24, 31 juli / 7, 14, 21, 28 aug / 4, 11, 18 sept etc.

Vertrekdata: 5, 12, 19, 26 juli / 23, 30 aug / 6, 13, 20, 27 sept / 4 okt etc.

Vertrekdata: 5, 12, 19, 26 juli / 2, 9, 16, 23, 30 aug / 6, 13, 20, 27 sept etc.

Vertrekdata: 5, 19 juli / 2, 16, 30 aug / 13, 27 sept / 11, 25 okt etc.

Vertrekdata: 30 aug / 13, 20, 27 sept / 4, 11, 18 okt etc.

Bij Bolderman aanbetalen niet verplicht! Drukfouten en prijswijzigingen voorbehouden. * Bekijk de voorwaarden op onze website.

(0318) 58 09 58

Brochure en boekingen: www.bolderman.nl

Prijs p.p. o.b.v. 2 pers. kamer excl. Calamiteitenfonds, reserveringskosten & SGR-bijdage

EIGEN FOTO

KOP IN HET ZAND

’Ministerie doof voor Europa bij windmolens’ door Edwin Timmer

DEN HAAG • Het ministerie van Economische Zaken & Klimaat tracht sinds 2018 te voorkomen dat het Europese Hof zich uitspreekt over de vraag of strengere milieuregels ook van toepassing zijn op Nederlandse windparken. Dat blijkt uit interne emails tussen het ministerie van EZK, advocatenkantoren, provincies en de koepel van windenergiebedrijven NWEA. Ze zijn openbaar gemaakt dankzij Netwerk NederWind, dat een beroep deed op de Wet Openbaarheid van Bestuur. „Op alle mogelijke manieren probeert men de Europese uitspraken buiten de deur te houden”, stelt Kees Pieters van NederWind, dat 82 burgergroepen vertegenwoordigt. „Dat is schrijnend. In plaats van voor burgers op te komen en hen te beschermen tegen overlast, kiest het ministerie uitsluitend voor de belangen van de windindustrie.” In e-mails uit november 2018 tussen EZK en advocatenkantoor Pels Rijcken

blijkt dat het ministerie de vraag om opheldering aan het Europese Hof ziet als een risico voor het halen van het doel voor hernieuwbare energie. Dat aandeel zou in 2020 op 14 procent moeten uitkomen, maar op dat moment lijkt dat erg lastig omdat de ’realisatie van wind op land iets achterblijft’. „Een prejudiciële procedure (vragen aan het Europese Hof, red.) duurt over het algemeen zo lang, dat er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat een uitspraak pas in of na 2020 afkomt”, schrijft het ministerie. „Dan is het te laat om de doelstellingen nog te realiseren.”

Bom

Advocaat Peter de Lange, die vorig jaar een kort geding startte tegen een groot windpark in de Veenkolonien, stelde in september dat de arresten van het Hof in de zaken d’Oultremont (2016) en Nevele (2020) een bom betekenen onder bestaande en nog te bouwen Nederlandse windparken. De verplichte bescherming van mens en milieu, zoals

die voortvloeit uit Europese regels, is in Nederland ’een wassen neus’, meent hij. Alles draait om de vraag of de vergunningverlening vanuit het Activiteitenbesluit wel voldoet aan Europese regels. Vergunningen voor windparken worden verstrekt op basis van vaste geluidsnormen met maximale jaargemiddelden. Maar die normen zelf zijn nooit getoetst op hun milieueffect. Volgens De Lange volgt uit de Europese uitspraken dat een toets van die normen vooraf wel had gemoeten. Het kort geding tegen windpark Drentse Monden en Oostermoer en de media-aandacht zorgden voor onrust onder provincies en gemeenten. Zo vraagt de provincie Utrecht op 9 oktober aan EZK om ’ondersteuning’. De provincie Flevoland spreekt op 8 oktober in een e-mail van ’best spannende mate-

’Men is bang dat parken moeten worden stilgezet’

Waterdrama met luchtkussen KAPEL-AVEZAATH • Een minderjarig meisje is overleden aan de gevolgen van de verwondingen die ze opliep bij een ongeluk bij een recreatieplas in het Gelderse Kapel-Avezaath. Het ongeval gebeurde woensdag bij een luchtkussen op het waterpark bij een camping. Het meisje werd nog wel gereanimeerd en naar het ziekenhuis gebracht. De politie maakte vrijdagochtend bekend dat ze is overleden. De politie doet samen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NWVA) bij de plas onderzoek naar de oorzaak van het ongeluk. Eigenaar Peter Kabalt van recreatieoord In den Boog-

Hoe het fatale ongeval kon gebeuren, is nog niet duidelijk.

aard is compleet uit het veld geslagen, vertelt hij aan De Telegraaf. „Het is heel triest. Niemand heeft dit voorzien. Het is verschrikkelijk voor iedereen die er-

rie’. Een jurist van de gemeente Houten ziet op 30 juni 2020, vlak na het Nevele-arrest, de bui hangen: ’Deze zaak ging niet direct over Nederland of een van onze windparken, maar heeft wel gevolgen voor alle lidstaten en dus ook voor Nederland, en waarschijnlijk ook voor onze windparken.’ De schrijver houdt zelfs rekening met ’nietigverklaring’ van vergunningen, ook als blijkt dat ’de uitvoering van het windturbineparkproject al is gestart of zelfs al is afgerond’. EZK kiest, in overleg met onder meer advocaten en windkoepel NWEA, echter een andere lijn. In een lijst met vragen en antwoorden die EZK naar provincies stuurt, stelt ze: ’Het arrest Nevele heeft specifiek betrekking op de Vlaamse regelgeving, niet op het Nederlandse Activiteitenbesluit. We zijn daarom van mening dat dit arrest geen gevolgen heeft voor het Nederlandse stelsel’. De lobbyclub van de windindustrie NWEA schrijft op 14 september aan EZK: ’Dank voor de woordvoeringslijn.’ Advocaat De Lange ziet zijn vermoeden bevestigd dat Rijk, industrie en lagere overheden samen optrekken om een Europese check van onze milieuregels te voorkomen. „Men is bang dat Nederland een tik op de vingers krijgt, en dat windparken straks moeten worden stilgezet.” De Raad van State krijgt opnieuw de kans om prejudiciële vragen te stellen aan het Hof. In de zomer spreekt ze zich uit in een zaak over windpark Goyerbrug in Houten.

Pieters proeft uit de stukken allesbehalve een ’nieuwe bestuurscultuur’. „Niemand is bezig met de belangen van de burger.”

bij betrokken is geweest. Een groot drama.” Kabalt: „Het is voor ons momenteel onduidelijk wat er precies is gebeurd. Daarom kunnen we er nu niets over zeggen. Maar het is voor de betrokkenen natuurlijk gigantisch. Iedereen is hier helemaal lamgeslagen”, vertelt de eigenaar. „We zijn nu twee dagen compleet dicht. De vaste gasten kunnen gewoon op de camping verblijven. Maar we nemen nu geen dagjesmensen aan. Ook de horeca is gesloten. Daarna moeten we maar weer eens kijken wat we gaan doen.” Een groot aantal mensen heeft het ongeluk zien gebeuren.

VOOR LEVEREN 50 MLN. VACCINS

Meer tijd AstraZeneca BRUSSEL • AstraZeneca hoeft de EU minder snel coronavaccins te leveren dan de Europese Commissie eist. De EU mag voor eind september nog eens 50 miljoen vaccins verwachten, heeft de rechtbank in Brussel volgens de Commissie vrijdag bepaald. De Europese Commissie wilde dat de BritsZweedse fabrikant veel meer zou leveren. Voor iedere dag dat de vaccins op zich zouden laten wachten, eiste zij een schadevergoeding die in totaal in de miljarden zou kunnen lopen.

KABINET VERSOEPELT DE REGELS

Knuffelen in bajes mag DEN HAAG • De coronaregels voor zware jongens in de gevangenis worden vanaf komende maandag versoepeld. Vanaf dat moment hoeven nieuwe gevangenen minder lang in quarantaine, mogen tbs’ers weer op verlof en is er op sommige locaties weer ’kort knuffelcontact’ toegestaan. Dat heeft het demissionaire kabinet besloten. „Inmiddels heeft iedereen de gelegen-

heid gehad om zich te laten vaccineren”, legt minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) uit in een brief aan de Tweede Kamer. Vrijdag waren er nog zeven gevangenen besmet. De komende tijd wil Dekker stapsgewijs verder versoepelen. Volgens de VVD-bewindsman was de impact van de pandemie ’aanzienlijk’ en hebben de maatregelen ’veel’ van de gedetineerden gevraagd.

DE WEEK VAN WIEGEL

E

ind vorige week stonden de kranten vol met Pieter Omtzigt die het CDA en zichzelf beschadigd heeft. Dat is te betreuren. De fout ligt niet aan één kant. Ik leef mee met het CDA en al die kiezers. Ik wens hun toe dat ze zich herstellen. Nu vooruitkijken. Dat is de enige weg. Het CDA kan niet anders doen dan verder gaan met het proberen een nieuw kabinet te vormen. Ons land moet geregeerd worden. De gesprekken onder leiding van de informateur gaan verder. Hoofd koel houden. Dat eist het land. Ik kijk ook met belangstelling naar het optreden van politici in de media. Vooral Hoekstra van het CDA weet hoe dat moet. Hij ging na een ontvangst door de informateur direct naar de pers. Die schreef dat Hoekstra vertelde dat hij er niets voor voelde om GL en de PvdA in het kabinet te hebben. Die boodschap werd meteen begrepen. In een krant stond als kop: ’Hoekstra grijpt z’n kans, dat smaakt naar meer’. De Telegraaf schreef daar iets moois over: ’Kaag-coalitie staat op instorten’. En de scherpe Wouter de Winther voegde daaraan toe dat Hoekstra vond dat de „zwijgzame” VVD-leider Mark Rutte onder druk moest worden gezet om zich ook af te zetten tegen een links blok. Dat gebeurde en Rutte voelde zich genoodzaakt Hoekstra’s afkeer te volgen. Zo werkt de politiek als je het strategisch weet te spelen! Ik heb daar met opgewekte blik naar gekeken.